Stefnendur kröfðust viðurkenningar á forkaupsrétti sínum að hlutum í stefnda L ehf., sem stefndi H hafði selt stefndu G, Þ og N samkvæmt kaupsamningi. Í dóminum var talið að kaupsamningurinn hefði verið bindandi og virkjað forkaupsrétt stefnenda samkvæmt samþykktum félagsins. Ekki var fallist á að samningurinn væri ógildur, til málamynda eða að stefnendur hefðu sýnt af sér óheiðarleika við nýtingu forkaupsréttarins. Hins vegar var fallist á varakröfu stefndu um að forkaupsréttur hvors stefnanda tæki aðeins til tiltekinna hluta. Var forkaupsréttur stefnenda að þeim hlutum viðurkenndur og stefnda L ehf. gert að uppfæra hlutaskrá félagsins til samræmis við það.
M höfðaði mál gegn B og krafðist þess að ógiltur yrði kaupsamningur M og B um allt hlutafé í einkahlutafélaginu Skientia ehf. og að B greiddi M 5.500.000 krónur auk dráttarvaxta. Til vara krafðist M þess að staðfest yrði riftun fyrrgreinds kaupsamnings og að B yrði gert að greiða M 5.500.000 krónur, auk dráttarvaxta. Í gagnsök krafðist B sýknu af kröfum M en til vara verulegrar lækkunar á þeim. Þá krafðist B þess að M yrði, í samræmi við framangreindan kaupsamning, gert að greiða henni 19.089.743 krónur auk dráttarvaxta, að frádreginni innborgun að fjárhæð 5.500.000 krónur. Með hinum áfrýjaða dómi var B sýknuð af kröfum M í aðalsök og fallist á fjárkröfu hennar í gagnsök. Hinn áfrýjaði dómur var staðfestur með vísan til forsendna hans.
Stefnendur keyptu fasteign af stefnda. Eignin reyndist haldin leyndum göllum, sem metnir voru í yfirmatsgerð að umfangi sem nam 15,6% af kaupverði eignarinnar. Stefnendur héldu eftir lokagreiðslu kaupverðsins og höfða málið aðallega til ógildingar eða riftunar kaupsamningsins en til vara til skaðabóta frá stefnda eða afsláttar af kaupverði vegna gallanna. Ekki var fallist á kröfur stefnenda um ógildingu eða riftun kaupanna, en stefnda var gert að greiða stefnendum þá fjárhæð sem samkvæmt yfirmati þótti hæfileg til úrbóta á göllunum ásamt dráttarvöxtum, en að frádregnum gagnkröfum stefnda um eftirstöðvar kaupverðs og kostnað sem stefndi hafði haft af eigninni eftir umsaminn afhendingardag hennar.
Í málinu var deilt um skilmála skuldabréfs sem G gaf út 22. janúar 2006 til forvera L hf., en skuldabréfið var með jöfnum afborgunum og verðtryggt með breytilegum vöxtum. Með hinum áfrýjaða dómi var því slegið föstu að heimild L hf. og forvera félagsins í skilmála skuldabréfsins til að breyta vöxtum við nánar tiltekin skilyrði væri ósamrýmanleg 2. mgr. 6. gr. og 9. gr. þágildandi laga nr. 121/1994 um neytendalán og að ósanngjarnt væri með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga að G væri bundinn við skilmála um breytingu vaxta. Með dómi Hæstaréttar 22. desember 2025 í máli nr. 35/2025 var leyst úr álitaefni varðandi lögmæti sams konar ákvæðis og getur í skilmála þess skuldabréfs sem hér var deilt um. Í dómi Landsréttar voru rakin þau atriði sem leyst var úr með dómi Hæstaréttar, þar með talið að skilmáli skuldabréfsins fullnægi ekki ákvæðum laga nr. 121/1994 og teldist ógildur samkvæmt 36. gr. c, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936. Hefði áfrýjanda því verið óheimilt að byggja ákvarðanir um hækkun samningsvaxta á 2. tölulið skuldabréfsins. L hf. byggði á því fyrir Landsrétti að dómur Hæstaréttar hefði ekki leyst úr því hver réttaráhrif ógildingar skilmála skuldabréfsins væru í málinu. Þannig ætti G ekki fjárkröfu á hendur L hf. með vísan til reglna um endurheimt ofgreidds fjár. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að í greingerð L hf. til réttarins kæmi meðal annars fram málflutningsyfirlýsing um að félagið hefði ekki uppi mótbárur er lytu að ætluðum endurkröfurétti G ef skilmálunum yrði vikið til hliðar. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um að L hf. bæri að greiða G ofgreidda vexti að fjárhæð 24.907 krónur.
Ágreiningur var um lögmæti riftunar á ráðningarsamningi vegna brota á samkeppnisákvæði. Fallist var á að riftun hefði verið lögmæt en að tímamark hennar miðaðist við þegar riftunaryfirlýsingin barst til aðalstefnanda. Fallist var á kröfur aðalstefnanda um laun til þess dags ásamt orlofi, auk leiðréttingar á orlofsgreiðslum, desemberuppbót og vangreiddir orlofsuppbót. Hins vegar var miskabótakröfu hafnað. Fallist var á kröfu gagnstefnanda um févíti að álitum en ákvæðum ráðningarsamningsins um févíti var vikið til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 sem þóttu ósanngjörn og úr hófi. Litið var á að gagnstefnandi hefði ekki lögvarða hagsmuni af því að fá staðfesta riftun eftir að búið var að leysa úr því í aðalsök að riftunin væri lögmæt og var þeirri kröfu vísað frá dómi. Hins vegar var ekki fallist á að dráttarvaxtakrafa væri of óskýr þrátt fyrir að láðst hefði að tiltaka að hún tæki til greiðsludags, enda var upphafsdagur hennar skýr. Loks var fallist á skuldajafnaðarkröfur og nam mismunurinn 150.691 kr. sem aðalstefnandi var dæmdur til að greiða gagnstefnanda.
Íslenska ríkið sýknað af kröfu Tollvarðafélags Íslands um að gerðardómur sem fól í sér kjarasamning milli aðila yrði ógiltur.
ESJ og EJ höfðuðu mál gegn A hf. og kröfðust endurgreiðslu á hluta þeirra vaxta sem þau höfðu greitt af verðtryggðu húsnæðisláni með breytilegum vöxtum samkvæmt veðskuldabréfi sem þau gáfu út 3. janúar 2017 og greiddu upp 29. mars 2021. Samkvæmt skilmálum þess skyldi við ákvarðanir um breytingar á vöxtum horfa til „breytinga á ávöxtunarkröfu verðtryggðra skuldabréfa útgefinna m.a. af Íbúðalánasjóði, bönkum og fjármálastofnunum á Íslandi, ríkissjóði Íslands eða sveitarfélögum, breytinga á fjármögnunarkostnaði, rekstrarkostnaði, smásöluálagningu bankans og álagningu bankans vegna útlánaáhættu.“ ESJ og EJ töldu skilmálann ekki uppfylla kröfur um gagnsæi samkvæmt lögum nr. 33/2013 um neytendalán og hann væri ósanngjarn í skilningi 36. gr. c samningalaga nr. 7/1936, eins og lögin væru skýrð í ljósi Evróputilskipana um neytendavernd. Hæstiréttur tók fram að skilmálinn hefði í mikilvægum atriðum verið ólíkur þeim sem var til umfjöllunar í dómi réttarins 14. október 2025 í máli nr. 55/2024 auk þess sem leyst var úr því máli á grundvelli laga nr. 118/2016 um fasteignalán til neytenda. Hæstiréttur leit til þess að í skilmála A hf. voru skilyrði vaxtabreytinga tæmandi talin og lög nr. 33/2013 gerðu ekki ríkari kröfur til lýsingar á málsmeðferð við vaxtaákvörðun en fram kæmi í honum. Jafnframt var litið til þess að skilmálinn hefði verið á skýru og skiljanlegu máli með útskýringum á hverju og einu skilyrða vaxtabreytinga. Taldi Hæstiréttur að skilmálinn uppfyllti gagnsæiskröfur laga um neytendalán. Ekki varð séð að A hf. hefði nýtt sér aðstöðumun við samningsgerðina eða að jafnvægi milli réttinda og skyldna samningsaðila hefði verið raskað til muna. Yrði sú krafa ekki leidd af 36. gr. c laga nr. 7/1936 um jafnvægi milli samningsaðila að fyllilega þyrfti að vera fyrirsjáanlegt hvaða vexti lántaki myndi greiða af láni með breytilegum vöxtum þegar kröfur um lögmæti skilmála væru að öðru leyti uppfylltar. Þá var horft til þess að lántökum voru tryggð ákveðin mótvægisúrræði vegna ófyrirsjáanleika skilmálans. Því var ekki fallist á með ESJ og EJ að skilmálinn væri ósanngjarn í skilningi 36. gr. c samningalaga. Var því staðfest niðurstaða Landsréttar um sýknu A hf. af kröfum ESJ og EJ.
Stefndu voru sýknuð af kröfum stefnenda um ógildingu afsals og afmáningu þess úr þinglýsingabók. Ekki þótti sýnt fram á að undirskriftir stefnenda á afsalinu væru falsaðar. Þá var ekki talið að uppfyllt væru skilyrði samningalaga til ógildingar afsalsins, né heldur að forsendur þess væru brostnar þannig að réttlætti ógildindu þess. Þá voru stefndu sýknuð af varakröfu stefnenda um skaðabætur, þar sem krafan væri fallin niður fyrir fyrningu.
Stefndu voru sýknuð af kröfum stefnenda um ógildingu kaupsamnings þar sem ekki þótti sýnt fram á að meginforsenda kaupsamningsin hafi brostið. Þá var ekki talið að ákvæði samningalaga ættu að leiða til þess ógilda bæri samninginn. Voru stefndu jafnframt sýknuð af varakröfu stefnenda um skaðabætur þar sem ekki þótti sýnt að skilyrði skaðabótaréttar væru uppfyllt.
Að heimvísaðri áður frávísaðri aðalkröfu stefnanda um ógildingu samkomulags aðila vegna fyrirhugaðrar uppbyggingar og breyttrar nýtingar á byggingarlóð í Reykjavík, var stefndi sýknaður af kröfunni. Ekki var fallist á að skilyrði 36. gr. laga nr. 7/1936 væru uppfyllt né að samkomulagið bryti í bága við meginreglur stjórnsýslulaga nr. 37/1993, þ.e. efnislega réttmætisreglu, jafnræðisreglu og meðalhóf.Hið stefnda sveitarfélag var sýknað af kröfum lóðarhafa um ógildingu samkomulags aðila um breytt afnot úthlutaðrar lóðar. Tilefni samkomulagsins var að lóðarhafi óskaði eftir að afnotum lóðar yrði breytt þannig að heimilað yrði að reisa þar íbúðarhúsnæði í stað atvinnuhúsnæðis áður. Féllst hið stefnda sveitarfélag á breyttu afnotin gegn endurgjaldi, þ.m.t. greiðslu byggingarréttargjalds, hlutdeildar lóðarhafa í listskreytingu, kvaðabindingu þar sem 20% íbúða skyldu vera leiguíbúðir með nánar tilgreindum hætti og 5% íbúða skyldu þar af seldar Félagsbústöðum hf. á fyrirfram ákveðnum fermetraverði. Talið var að í samkomulaginu hefði falist ráðstöfun einkaréttarlegra réttinda sem í lóðinni fólst. Ákvæði samkomulagsins voru ekki taldin ógildanleg á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 né heldur að þau hefðu brotið gegn meginreglum stjórnsýsluréttar. Þá var ekki fallist á að sveitarfélaginu bæri skylda til endurgreiðslu hluta gatnagerðargjalda. Gatnagerðargjöldin hefðu við úthlutun lóðarinnar ekki verið ofgreidd og engin heimild að lögum væri til endurgreiðslunnar.
Stefnendur og stefndu áttu félag sem rak hverfisverslun í Reykjavík. Á árinu 2011 var hlutafé félagsins aukið og festi það kaup á tólf íbúðum í fjölbýlishúsi á Ísafirði. Á þeim tímapunkti voru stefndu skráð eigendur félagsins en málatilbúnaður stefnenda byggði á því að þau hefðu í reynd átt helming félagsins fram til ársins 2020 er aðilar gerðu samkomulag sín á milli um uppgjör. Fól uppgjörið í sér að stefndu greiddu stefnendum 52 milljónir króna. Í málinu kröfðust stefnendur þess að ákvæði samkomulagsins um fjárhæð greiðslunnar yrði breytt og þeim ákveðin hærri greiðsla. Var m.a. byggt á því að stefndu hefði verið óheimilt að draga frá uppgjörsfjárhæðinni ógjaldfært vinnuframlag sitt í þágu félagsins og leigu vegna búsetu stefnenda í einni af íbúðum hússins. Þá töldu stefnendur stefndu hafa notfært sér bágindi, einfeldni og fákunnáttu sína við gerð samkomulagsins. Dómurinn tók til skoðunar hvort skilyrði væru til að breyta samkomulaginu á grundvelli 36. gr. samningalaga og komst að þeirri niðurstöðu að stefnendum hefði ekki tekist sönnun þess. Voru stefndu því sýknuð af kröfum stefnenda.
H og SE keyptu fasteign af G og SÁ sem þau fengu afhenta 1. ágúst 2022. Með bréfi 5. september sama ár lýstu þau yfir riftun kaupsamningsins og vísuðu til ýmissa ágalla sem á eigninni væru og til skýrslna Náttúrufræðistofnunar Íslands og Veðurstofu Íslands um ofanflóð á því svæði sem eignin var staðsett. Í dómi Landsréttar var ekki fallist á að fasteignin hefði verið haldin galla í skilningi 18. gr. laga nr. 40/2002 um fasteignakaup þótt hún stæði á hættusvæði mögulegra ofanflóða samkvæmt fyrrgreindum skýrslum eða að G og SÁ hefðu vanrækt upplýsingaskyldu sína samkvæmt 26. gr. sömu laga enda hefðu H og SE ekki fært sönnur á að G og SÁ hefði verið kunnugt um að eignin stæði á hættusvæði. Taldi Landsréttur að ekki væri fullnægt skilyrðum riftunar samkvæmt 1. mgr. 42. gr. laganna. Jafnframt var hafnað kröfu H og SE um að kaupsamningur um eignina yrði ógiltur á grundvelli reglna samningaréttar um brostnar forsendur, 30., 33. eða 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um rétt H og SE til skaðabóta af kaupverði eignarinnar vegna galla í þaki og músagangs í þakrými. Þá var staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu G og SÁ af kröfu um skaðabætur vegna raka og leka í þvottahúsi og viðbyggingu, bætur fyrir afnotamissi og skaðabætur „vegna fjárhagstjóns vegna viðskiptanna“. Enn fremur var staðfest nánar tilgreind kyrrsetningargerð 6. október 2022.
Fallist var á að ráðstöfun á eignarhlut í einkahlutafélagi til greiðslu á kröfu stefnda hefði falið í sér greiðslu með óvenjulegum greiðslueyri í skilningi 1. mgr. 134. gr. gjaldþrotalaga nr. 20/1991. Ákvæði samþykkta um forkaupsrétt veitti forkaupsréttarhöfum ekki rétt til þess að sitja auðum höndum og taka þátt í frekari eignayfirfærslum eftir að þeir sannanlega höfðu fengið vitneskju um eigendaskiptin ef þeir á annað borð ætluðu sér að nýta forkaupsréttinn. Stefnda var gert að endurgreiða fjárhæðina auk dráttarvaxta frá þingfestingardegi.
Í málinu var deilt um heimild Í til að krefja Þ og Ó um uppgreiðslugjald á grundvelli skilmála ÍLS-veðbréfa, er lánin voru greidd upp. Þ og Ó urðu skuldarar að kröfum að baki umræddum veðbréfum með skuldskeytingu eftir gildistöku laga nr. 33/2013 um neytendalán en veðbréfin voru upphaflega gefin út fyrir gildistöku laganna. Byggðu Þ og Ó á því að ákvæði veðbréfanna um uppgreiðslugjald væru ólögmæt og víkja ætti ákvæðunum til hliðar á grundvelli meginreglna samningaréttar eftir gildistöku laga nr. 33/2013 en lögin hefðu sett fjárhæð uppgreiðslugjalds skorður væri greitt fyrir gjalddaga. Í dómi Landsréttar var rakið að lögum nr. 33/2013 hefði ekki verið ætlað að gilda afturvirkt nema í tilviki opinna lánasamninga, en samningarnir að baki veðbréfunum væru ekki af þeim toga. Þó að nýtt skuldarasamband hefði stofnast milli Þ og Ó og Í með aðildarbreytingu þessari hefði það verið á sama grunni og réttarsamband fyrri skuldara og Í. Hefði því ekki verið um að ræða ný lán til handa Þ og Ó heldur hefðu Þ og Ó aðeins komið í stað fyrri skuldara að þegar veittum lánum. Lögum nr. 33/2013 hafi ekki verið ætlað að taka til þeirra samninga sem hér um ræddi og voru í gildi fyrir gildistöku laganna. Voru lögin því ekki talin gilda um samningssamband málsaðila. Með vísan til þess að réttarsamband málsaðila byggðist á veðbréfum sem gefin voru út fyrir gildistöku laga nr. 33/2013 voru umrædd ákvæði ÍLS-veðbréfanna lögmæt, sbr. dóma Hæstaréttar 27. maí 2021 í máli nr. 3/2021 og 15. febrúar 2023 í máli nr. 37/2022. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að sýkna Í af kröfum Þ og Ó.
Í málinu var deilt um heimild Í til að krefja V og H um uppgreiðslugjald á grundvelli skilmála ÍLS-veðbréfs, er lánið var greitt upp. V og H urðu skuldarar að kröfu að baki umræddu veðbréfi með skuldskeytingu eftir gildistöku laga nr. 33/2013 um neytendalán en veðbréfið var upphaflega gefið út fyrir gildistöku laganna. Byggðu V og H á því að ákvæði veðbréfsins um uppgreiðslugjald væri ólögmætt og víkja ætti ákvæðinu til hliðar á grundvelli meginreglna samningaréttar eftir gildistöku laga nr. 33/2013 en lögin hefðu sett fjárhæð uppgreiðslugjalds skorður væri greitt fyrir gjalddaga. Í dómi Landsréttar var rakið að lögum nr. 33/2013 hefði ekki verið ætlað að gilda afturvirkt nema í tilviki opinna lánasamninga, en samningur að baki veðbréfinu væri ekki af þeim toga. Þó að nýtt skuldarasamband hefði stofnast milli V og H og Í með aðildarbreytingu þessari hefði það verið á sama grunni og réttarsamband fyrri skuldara og Í. Hefði því ekki verið um að ræða nýtt lán til handa V og H heldur hefðu V og H aðeins komið í stað fyrri skuldara að þegar veittu láni. Lögum nr. 33/2013 hafi ekki verið ætlað að taka til þeirra samninga sem hér um ræddi og voru í gildi fyrir gildistöku laganna. Voru lögin því ekki talin gilda um samningssamband málsaðila. Með vísan til þess að réttarsamband málsaðila byggðist á veðbréfi sem gefið var út fyrir gildistöku laga nr. 33/2013 var umrætt ákvæði ÍLS- veðbréfsins lögmætt, sbr. dóma Hæstaréttar 27. maí 2021 í máli nr. 3/2021 og 15. febrúar 2023 í máli nr. 37/2022. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að sýkna Í af kröfum V og H.
Í málinu var deilt um heimild Í til að krefja S um uppgreiðslugjald á grundvelli skilmála ÍLS-veðbréfs, er lánið var greitt upp. S varð skuldari að kröfu að baki umræddu veðbréfi með skuldskeytingu eftir gildistöku laga nr. 33/2013 um neytendalán en veðbréfið var upphaflega gefið út fyrir gildistöku laganna. Byggði S á því að ákvæði veðbréfsins um uppgreiðslugjald væri ólögmætt og víkja ætti ákvæðinu til hliðar á grundvelli meginreglna samningaréttar eftir gildistöku laga nr. 33/2013 en lögin hefðu sett fjárhæð uppgreiðslugjalds skorður væri greitt fyrir gjalddaga. Í dómi Landsréttar var rakið að lögum nr. 33/2013 hefði ekki verið ætlað að gilda afturvirkt nema í tilviki opinna lánasamninga, en samningur að baki veðbréfinu væri ekki af þeim toga. Þó að nýtt skuldarasamband hefði stofnast milli S og Í með aðildarbreytingu þessari hefði það verið á sama grunni og réttarsamband fyrri skuldara og Í. Hefði því ekki verið um að ræða nýtt lán til handa S heldur hefði S aðeins komið í stað fyrri skuldara að þegar veittu láni. Lögum nr. 33/2013 hafi ekki verið ætlað að taka til þeirra samninga sem hér um ræddi og voru í gildi fyrir gildistöku laganna. Voru lögin því ekki talin gilda um samningssamband málsaðila. Með vísan til þess að réttarsamband málsaðila byggðist á veðbréfi sem gefið var út fyrir gildistöku laga nr. 33/2013 var umrætt ákvæði ÍLS-veðbréfsins lögmætt, sbr. dóma Hæstaréttar 27. maí 2021 í máli nr. 3/2021 og 15. febrúar 2023 í máli nr. 37/2022. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að sýkna Í af kröfum S.
Í málinu var deilt um heimild Í til að krefja ÍL og G um uppgreiðslugjald á grundvelli skilmála ÍLS-veðbréfs, er lánið var greitt upp. ÍL og G urðu skuldarar að kröfu að baki umræddu veðbréfi með skuldskeytingu eftir gildistöku laga nr. 33/2013 um neytendalán en veðbréfið var upphaflega gefið út fyrir gildistöku laganna. Byggðu ÍL og G á því að ákvæði veðbréfsins um uppgreiðslugjald væri ólögmætt og víkja ætti ákvæðinu til hliðar á grundvelli meginreglna samningaréttar eftir gildistöku laga nr. 33/2013 en lögin hefðu sett fjárhæð uppgreiðslugjalds skorður væri greitt fyrir gjalddaga. Í dómi Landsréttar var rakið að lögum nr. 33/2013 hefði ekki verið ætlað að gilda afturvirkt nema í tilviki opinna lánasamninga, en samningur að baki veðbréfinu væri ekki af þeim toga. Þó að nýtt skuldarasamband hefði stofnast milli ÍL og G og Í með aðildarbreytingu þessari hefði það verið á sama grunni og réttarsamband fyrri skuldara og Í. Hefði því ekki verið um að ræða nýtt lán til handa ÍL og G heldur hefðu ÍL og G aðeins komið í stað fyrri skuldara að þegar veittu láni. Lögum nr. 33/2013 hafi ekki verið ætlað að taka til þeirra samninga sem hér um ræddi og voru í gildi fyrir gildistöku laganna. Voru lögin því ekki talin gilda um samningssamband málsaðila. Með vísan til þess að réttarsamband málsaðila byggðist á veðbréfi sem gefið var út fyrir gildistöku laga nr. 33/2013 var umrætt ákvæði ÍLS- veðbréfsins lögmætt, sbr. dóma Hæstaréttar 27. maí 2021 í máli nr. 3/2021 og 15. febrúar 2023 í máli nr. 37/2022. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að sýkna Í af kröfum ÍL og G.
Í málinu var deilt um heimild Í til að krefja F um uppgreiðslugjald á grundvelli skilmála ÍLS-veðbréfs, er lánið var greitt upp. F varð skuldari að kröfu að baki umræddu veðbréfi með skuldskeytingu eftir gildistöku laga nr. 33/2013 um neytendalán en veðbréfið var upphaflega gefið út fyrir gildistöku laganna. Byggði F á því að ákvæði veðbréfsins um uppgreiðslugjald væri ólögmætt og víkja ætti ákvæðinu til hliðar á grundvelli meginreglna samningaréttar eftir gildistöku laga nr. 33/2013 en lögin hefðu sett fjárhæð uppgreiðslugjalds skorður væri greitt fyrir gjalddaga. Í dómi Landsréttar var rakið að lögum nr. 33/2013 hefði ekki verið ætlað að gilda afturvirkt nema í tilviki opinna lánasamninga, en samningur að baki veðbréfinu væri ekki af þeim toga. Þó að nýtt skuldarasamband hefði stofnast milli F og Í með aðildarbreytingu þessari hefði það verið á sama grunni og réttarsamband fyrri skuldara og Í. Hefði því ekki verið um að ræða nýtt lán til handa F heldur hefði F aðeins komið í stað fyrri skuldara að þegar veittu láni. Lögum nr. 33/2013 hafi ekki verið ætlað að taka til þeirra samninga sem hér um ræddi og voru í gildi fyrir gildistöku laganna. Voru lögin því ekki talin gilda um samningssamband málsaðila. Með vísan til þess að réttarsamband málsaðila byggðist á veðbréfi sem gefið var út fyrir gildistöku laga nr. 33/2013 var umrætt ákvæði ÍLS-veðbréfsins lögmætt, sbr. dóma Hæstaréttar 27. maí 2021 í máli nr. 3/2021 og 15. febrúar 2023 í máli nr. 37/2022. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að sýkna Í af kröfum F.
Í málinu var deilt um heimild Í til að krefja B um uppgreiðslugjald á grundvelli skilmála ÍLS-veðbréfs, er lánið var greitt upp. B varð skuldari að kröfu að baki umræddu veðbréfi með skuldskeytingu eftir gildistöku laga nr. 33/2013 um neytendalán en veðbréfið var upphaflega gefið út fyrir gildistöku laganna. Byggði B á því að ákvæði veðbréfsins um uppgreiðslugjald væri ólögmætt og víkja ætti ákvæðinu til hliðar á grundvelli meginreglna samningaréttar eftir gildistöku laga nr. 33/2013 en lögin hefðu sett fjárhæð uppgreiðslugjalds skorður væri greitt fyrir gjalddaga. Í dómi Landsréttar var rakið að lögum nr. 33/2013 hefði ekki verið ætlað að gilda afturvirkt nema í tilviki opinna lánasamninga, en samningur að baki veðbréfinu væri ekki af þeim toga. Þó að nýtt skuldarasamband hefði stofnast milli B og Í með aðildarbreytingu þessari hefði það verið á sama grunni og réttarsamband fyrri skuldara og Í. Hefði því ekki verið um að ræða nýtt lán til handa B heldur hefði B aðeins komið í stað fyrri skuldara að þegar veittu láni. Lögum nr. 33/2013 hafi ekki verið ætlað að taka til þeirra samninga sem hér um ræddi og voru í gildi fyrir gildistöku laganna. Voru lögin því ekki talin gilda um samningssamband málsaðila. Með vísan til þess að réttarsamband málsaðila byggðist á veðbréfi sem gefið var út fyrir gildistöku laga nr. 33/2013 var umrætt ákvæði ÍLS-veðbréfsins lögmætt, sbr. dóma Hæstaréttar 27. maí 2021 í máli nr. 3/2021 og 15. febrúar 2023 í máli nr. 37/2022. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að sýkna Í af kröfum B.
Í málinu var deilt um heimild Í til að krefja A og R um uppgreiðslugjald á grundvelli skilmála ÍLS-veðbréfs, er lánið var greitt upp. A og R urðu skuldarar að kröfu að baki umræddu veðbréfi með skuldskeytingu eftir gildistöku laga nr. 33/2013 um neytendalán en veðbréfið var upphaflega gefið út fyrir gildistöku laganna. Byggðu A og R á því að ákvæði veðbréfsins um uppgreiðslugjald væri ólögmætt og víkja ætti ákvæðinu til hliðar á grundvelli meginreglna samningaréttar eftir gildistöku laga nr. 33/2013 en lögin hefðu sett fjárhæð uppgreiðslugjalds skorður væri greitt fyrir gjalddaga. Í dómi Landsréttar var rakið að lögum nr. 33/2013 hefði ekki verið ætlað að gilda afturvirkt nema í tilviki opinna lánasamninga, en samningur að baki veðbréfinu væri ekki af þeim toga. Þó að nýtt skuldarasamband hefði stofnast milli A og R og Í með aðildarbreytingu þessari hefði það verið á sama grunni og réttarsamband fyrri skuldara og Í. Hefði því ekki verið um að ræða nýtt lán til handa A og R heldur hefðu A og R aðeins komið í stað fyrri skuldara að þegar veittu láni. Lögum nr. 33/2013 hafi ekki verið ætlað að taka til þeirra samninga sem hér um ræddi og voru í gildi fyrir gildistöku laganna. Voru lögin því ekki talin gilda um samningssamband málsaðila. Með vísan til þess að réttarsamband málsaðila byggðist á veðbréfi sem gefið var út fyrir gildistöku laga nr. 33/2013 var umrætt ákvæði ÍLS- veðbréfsins lögmætt, sbr. dóma Hæstaréttar 27. maí 2021 í máli nr. 3/2021 og 15. febrúar 2023 í máli nr. 37/2022. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að sýkna Í af kröfum A og R.
Í málinu er deilt um skilmála skuldabréfs sem S gaf út 29. mars 2007 til forvera Í hf., en samkvæmt skuldabréfinu voru vextir breytilegir og upphafsvextir 5%. Byggði S á því að skilmáli í skuldabréfinu sem heimilaði Í hf. að breyta vöxtunum, hafi farið gegn 2. mgr. 6. gr. og 9. gr. laga nr. 121/1994, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 623/2016 Skilmálinn hafi því verið ólögmætur og af þeim sökum verið ósanngjarn í skilningi 36. gr., sbr. 36. gr. c. laga nr. 7/1936. Taldi S af þeim sökum að Í hf. hefði verið óheimilt að krefja S um vexti umfram lægstu almennu vexti af nýjum verðtryggðum lánum sem SÍ ákveður samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001, sbr. 18. gr. sömu laga, og byggði hann endurgreiðslukröfu sína á því. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að samkvæmt umræddu skuldabréfi gat aðeins þrisvar sinnum á lánstímanum komið til þess að vöxtum yrði breytt og væri af þeim sökum ekki hægt að fallast á að S gæti hafa haft væntingar til þess að vextir af skuldabréfinu fylgdu markaðsvöxtum. Þá hefði Í hf. í kjölfar framangreinds dóms Hæstaréttar boðið lántakendum lána með breytilega vexti að uppfæra skilmálann eða endurfjármagna lánið með nýju láni frá Í hf. án lántöku- eða uppgreiðslugjalds, en að öðrum kosti yrðu vextir af láninu fastir vegna banns Neytendastofu við notkun skilmálans. S hefði ekki tekið þessu boði og ekki lagt fram gögn því til stuðnings að þetta boð hefði verið bundið skilyrðum sem hann hefði ekki getað uppfyllt. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur um sýknu Í hf. þar sem hvorki lög nr. 121/1994 né 36. gr., sbr. 36. gr. c. laga nr. 7/1936 girtu fyrir að Í hf. bæri fyrir sig ákvæði skuldabréfsins um þá vexti sem upphaflega var samið um.
Í málinu er deilt um skilmála tveggja skuldabréfa sem T og B gáfu út 8. júní 2006 til forvera L hf., en samkvæmt skuldabréfunum voru vextir breytilegir og upphafsvextir 7,25%. T og B byggðu á því að skilmáli í skuldabréfinu sem heimilaði L hf. að breyta vöxtunum hafi farið gegn 2. mgr. 6. gr. og 9. gr. laga nr. 121/1994 og hafi því verið ólögmætur og af þeim sökum verið ósanngjarn í skilningi 36. gr., sbr. 36. gr. c. laga nr. 7/1936. Töldu þau af þeim sökum að L hf. hefði verið óheimilt að krefja T og B um vexti umfram lægstu almennu vexti af nýjum verðtryggðum lánum sem SÍ ákveður samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001, sbr. 18. gr. sömu laga, og byggðu þau endurgreiðslukröfu sína á því. Í dómi Landsréttar var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að skilmálinn fari gegn 2. mgr. 6. gr. og 9. gr. laga nr. 121/1994. Þá var ekki fallist á með L hf. að sú mótbára að skilmálinn uppfyllti ekki skilyrði laga teldist til veikrar mótbáru og að T og B gætu af þeim sökum ekki borið hana fyrir sig. Hvort heldur var komist að þeirri niðurstöðu að slík mótbára teldist til sterkrar mótbáru sem skuldari gæti samkvæmt reglum viðskiptabréfaréttar borið fyrir sig gagnvart þeim sem fengi skuldabréfið framselt. Jafnframt var rakið í dómi Landsréttar að þrátt fyrir að hinn umþrætti skilmáli færi gegn lögum nr. 121/1994 leiddi sá ágalli ekki sjálfkrafa til þess að skilmálinn teldist ógildur heldur væri það athugunarefni hverju sinni. Niðurstaða um hvort samningi yrði vikið til hliðar á grundvelli 36. gr., sbr. 36. gr. c. laga nr. 7/1936 byggði á heildarmati á efni samnings, stöðu samningsaðila og atvika við samningsgerð. Var það niðurstaða Landsréttar að ekki yrði á það fallist með T og B að L hf. hefði borið að líta framhjá þessum skilmála skuldabréfanna á samningstímanum. Var L hf. því sýknaður af kröfum B og T.
Í málinu er deilt um skilmála skuldabréfs sem E og E gáfu út 3. janúar til A hf., en samkvæmt skuldabréfinu voru vextir breytilegir og upphafsvextir 4,75%. Í ljósi skilmálans breytti A hf. vöxtum lánsins sjö sinnum, einu sinni til hækkunar en annars til lækkunar. E og E höfðuðu mál þetta og byggðu á því að skilmálinn sem slíkur hafi farið gegn f-lið 2. mgr. 12. gr. laga nr. 33/2013 og vegna þess hafi skilmálinn verið ósanngjarn í skilningi 36. gr., sbr. 36. gr. c. laga nr. 7/1936. Hafi óskýrleiki skilmálans haft þá afleiðingu að A hf. hefði verið óheimilt að krefja þau um vexti umfram lægstu almennu vexti af nýjum verðtryggðum lánum sem SÍ ákveður samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001, sbr. 18. gr. sömu laga, og byggðu þau endurgreiðslukröfu sína á því. Í dómi Landsréttar sagði að við mat á því hvort skilmálinn uppfyllti það skilyrði um gagnsæi, sem gera yrði kröfu um í neytendasamningum, þyrfti að leggja heildarmat á samninginn. Var ekki fallist á með E og E að skilmáli skuldabréfsins hefði verið í ósamræmi við f-lið 2. mgr. 12. gr. laga nr. 33/2013. Af því og málatilbúnaði E og E leiddi það jafnframt til þess að ekki var fallist á að það teldist ósanngjarnt, andstætt góðri viðskiptavenju eða viðskiptaháttum eða hafi raskað til muna jafnvægi milli réttinda og skyldna aðila í skilningi 36. gr., sbr. 36. gr. c. laga nr. 7/1936, að A hf. hafi borið fyrir sig þennan skilmála skuldabréfsins. Var A hf. því sýknaður af kröfum E og E.
E og Ó höfðuðu mál gegn Í og kröfðust viðurkenningar á því að skilmáli í skuldabréfi aðila væri ógildur og að Í hefði verið óheimilt að hækka vaxtafót skuldar stefnenda samkvæmt skuldabréfinu. Kröfur sínar reistu E og Ó á því að hinn umþrætti skilmáli bryti gegn 34. gr. laga nr. 118/2016 um fasteignalán til neytenda og 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga eins og skýra yrði ákvæði þeirra laga með hliðsjón af viðeigandi tilskipunum EES-réttar og ráðgefandi áliti EFTA-dómstólsins sem aflað var undir rekstri málsins. Samkvæmt skilmálunum hefði Í enda verið heimilt að breyta vöxtum skuldabréfsins einhliða á grundvelli almennra og óljósra þátta sem væru ógagnsæir og ófyrirsjáanlegir fyrir E og Ó. Í dómi héraðsdóms var til þess vísað að 1. mgr. 34. gr. laga nr. 118/2016 væri ólíkt tilskipun 2014/17/ESB um lánssamninga um sambærilegt efni að því leyti að í íslenska ákvæðinu væri heimilt að byggja ákvarðanir um vaxtabreytingar á óljósum atriðum á borð við þau sem gat að líta í skuldabréfi aðilanna. Orðum íslensku laganna, sem skýrlega heimiluðu slík ákvæði, yrði, hvað sem liði skýringu á grundvelli EES-réttar, ekki gefin önnur merking en leiddi af ákvæðum laganna sjálfra. Var því hafnað að skuldabréf aðilanna færi í bága við ákvæði laga nr. 116/2018. Hvað varðaði ákvæði laga nr. 7/1936 var það mat réttarins að E og Ó hefði ekki tekist að sýna fram á að hallað hefði á þau með slíkum hætti við samningagerðina, eða slíkt ójafnvægi skapast, að ógilda bæri samninginn með hliðsjón af 36. gr. laganna, sbr. 36. gr. a.-c. Þau hefðu enda fengið fullnægjandi upplýsingar um eðli lánsins, valið úr ólíkum lánsformum og gengið til samninga meðvituð um áhættuna sem í samningnum fólst. Var Í því sýknaður af kröfum E og Ó.
B og S kröfðust þess að veðsetning G ehf. í fasteign þeirra M, með veðskuldabréfi útgefnu 9. desember 2020, til T ehf., væri ógild og að T ehf. yrði gert að aflétta veðskuldabréfinu af eigninni að viðlögðum dagsektum. B og S höfðu keypt fasteignina M með kauptilboði 27. nóvember 2020. Í kauptilboðinu var í engu getið um áhvílandi veðskuldir. Kaupsamningur var gerður á grundvelli kauptilboðsins 13. janúar 2021 og var þá í samningnum getið um tvær áhvílandi veðskuldir en önnur þeirra var veðskuldabréf T ehf. Byggðu B og S kröfur sínar aðallega á því að bindandi kaupsamningur hefði verið kominn á milli þeirra og G ehf. þegar kauptilboðið var samþykkt en eftir það hefði G ehf., sem seljanda eignarinnar, ekki verið heimilt að gera ráðstafanir með samningi sem færu í bága við réttindi kaupenda. Í dómi héraðsdóms kom fram að B og S hefðu skrifað undir kaupsamninginn þrátt fyrir að vita um veðsetninguna og hefði þeim jafnframt verið kunnugt um skilyrði þess að veðbandinu yrði aflétt af hálfu T ehf. Hefðu B og S verið ósátt við veðsetninguna hefði þeim verið í lófa lagið að skrifa ekki undir kaupsamninginn en með undirritun sinni samþykktu þau í raun veðsetninguna. Var ekkert talið fram komið í málinu sem benti til þess að óheiðarlegt eða ósanngjarnt væri fyrir T ehf. að bera veðskuldabréfið fyrir sig og voru G ehf. og T ehf. sýknuð af kröfum B og S. Í dómi Landsréttar kom fram að af skýrslutöku B fyrir héraðsdómi yrði að álykta að bæði honum og S hefði verið kunnugt um áhvílandi veðskuldabréf á fasteigninni þegar þau undirrituðu kaupsamning og að þau hefðu samþykkt það. Þá var einnig litið til þess að B og S sendu G ehf. í tvígang bréf, þann 10. febrúar og 20. júní 2022, þar sem þau kröfðust þess að veðskuldabréfinu yrði aflétt af eigninni. Gerðu B og S ekki athugasemd við veðsetningu eignarinnar fyrr en með héraðsdómsstefnu sem birt var G ehf. og T ehf. 30. nóvember 2022 þar sem þau vísuðu til þess að veðsetningin hefði verið ólögmæt. Var tómlæti B og S talið renna stoðum undir þá niðurstöðu að þau hefðu samþykkt veðsetninguna við undirritun kaupsamningsins. Að þessu gættu, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms, var hann staðfestur.
A krafðist þess aðallega að rift yrði munnlegum samningi A og B aðila um kaup á hlutafé í einkahlutafélaginu C með vísan til vanefnda á greiðslu kaupverðs, en til vara að samningurinn yrði ógiltur með dómi vegna nánar tilgreindra ógildingarástæðna. Í dómi héraðsdóms var talið að réttur stefnanda til þess að bera fyrir sig riftun samningsins væri fallinn niður fyrir tómlæti. Þá var stefnandi ekki talinn hafa sýnt fram á að skilyrði ógildingarreglna laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga væru uppfyllt í málinu. Var stefndi því sýknaður af kröfum stefnanda.
Aðilar deildu um efndir kaupsamnings um jörð sem m.a. hafði verið notuð til ferðaþjónustureksturs. Stefnendur gerðu kröfu um fullar efndir skv. kaupsamningi, auk dráttarvaxta frá gjalddaga kröfunnar. Stefndu byggðu á því að skylda þeirra til fullra efnda skv. kaupsamningnum hefði fallið brott vegna áhrifa heimsfaraldurs af völdum Covid-19 og aðgerða stjórnvalda til að sporna við útbreiðslu faraldursins, sem hafi leitt til þess að ferðaþjónusta hafi nánast lagst af á árunum 2020 og 2021. Byggðu stefndu einkum á ólögfestri reglu kröfuréttar um force majeure, en einnig á reglu kröfuréttar um stjórnunarábyrgð. Jafnframt byggðu stefndu á 36. gr. laga nr. 7/1936 og reglunni um brostnar forsendur, sem og reglum fasteignakauparéttar um galla og kröfðust afsláttar af kaupverði og/eða lækkunar kaupverðs á grundvelli skaðabóta. Talið var að stefndu bæri að greiða eftirstöðvar samkvæmt kaupsamningi, en upphafstími dráttarvaxta var miðaður við höfðun málsins.
Með leigusamningi til 20 ára leigði Í ehf. til F ehf. fasteign undir hótelrekstur. Vegna aðstæðna sem rekja mátti til heimsfaraldurs Covid-19 lokaði F ehf. hótelinu í apríl 2020. Í málinu krafðist F ehf. að endurgjaldsákvæði leigusamnings aðila yrði breytt á tímabilinu apríl 2020 til mars 2021. Í ehf. krafðist hins vegar greiðslu leigu fyrir tímabilið apríl 2020 til september sama ár. Hæstiréttur féllst ekki á að sjónarmið um áhættuskipti, stjórnunarábyrgð, brostnar forsendur eða regla 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga skyldu leiða til breytinga á samningi eða skyldum til greiðslu leigu. Leigusamningurinn hafði að geyma sérstakt ákvæði um force majeure aðstæður sem áhrif gæti haft í tilviki greiðslufalls F ehf. Atvik þóttu vera með þeim hætti að skilyrði samningsákvæðisins voru talin uppfyllt þannig að greiðslufall F ehf. frá 1. apríl 2020 til 31. mars 2021 þóttu ekki hafa falið í sér vanefnd. Á hinn bóginn var fallist á þá niðurstöðu hins áfrýjaða dóms að það leysi F ehf. ekki undan þeirri skyldu að greiða kröfuna eftir að því ástandi lauk. F ehf. var dæmt til að greiða Í ehf. leiguskuldina með dráttarvöxtum frá þeim tíma er efndahindrun samkvæmt samningsákvæðinu lauk.
Með leigusamningi til 20 ára leigði S ehf. til B hf. fasteignir undir hótelrekstur. Vegna aðstæðna sem rekja mátti til heimsfaraldurs Covid-19 lokaði B hf. hótelinu í mars 2020. Jafnframt greiddi B hf. 20% af umsaminni leigu á tímabilinu. Í málinu krafði S ehf. B hf. um vangoldnar leigu samkvæmt leigusamningnum, að frátöldum framangreindum innborgunum. Kröfu var jafnframt beint að I hf., sem með áritun á samninginn ábyrgðist greiðslu fjárhæðar sex mánaða leigu. Í dómi Hæstaréttar var lagt til grundvallar að áhættuskipti að gagnkvæmum samningi ættu ekki að hafa áhrif á leigu umrætt tímabil. Skylda til greiðslu peninga hefði ekki fallið niður vegna reglunnar um force majeure. Þá ætti regla um stjórnunarábyrgð sem skuldari bar fyrir sig ekki við í málinu og heldur ekki reglur um brostnar forsendur. Jafnframt hafnaði Hæstiréttur því að efni væru til þess á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga að skilyrði væru til þess að víkja til hliðar endurgjaldsákvæði samningsins. Þó var upphafstími dráttarvaxta leiguskuldar miðaður við höfðun máls í héraði en ekki við umsamda gjalddaga. Þá var I hf. dæmdur greiðsluskyldur eftir ábyrgð sinni samkvæmt samningnum og var upphafstími dráttarvaxta dómkröfunnar á hendur honum hinn sami og hjá B hf.
A og B gengu í hjúskap árið 2013 eftir að hafa verið í sambúð frá árinu 2002. Í september 2020 skildu þau að borði og sæng og gerðu með sér samning um skilnaðarkjör fyrr í mánuðinum, sem var byggður á kaupmála sem A og B gerðu árið 2017, en samkvæmt kaupmálanum skyldi fasteign hjónanna vera séreign B. A höfðaði mál á hendur B og krafðist þess að fjárskiptasamningurinn yrði felldur úr gildi á grundvelli 2. mgr. 95. gr. laga nr. 31/1993 og III. kafla laga nr. 7/1936, einkum 36. gr. Byggði A á því að með samningnum hefði verið vikið hjá helmingaskiptareglu hjúskaparlaga á þann hátt að hann hefði verið bersýnilega ósanngjarn gagnvart sér. Í niðurstöðu héraðsdóms, sem staðfest var með dómi Landsréttar, var ekki fallist á málatilbúnað A um ógildanleika kaupmála hjónanna þar sem A hafði ekki krafist þess að kaupmálanum yrði vikið til hliðar. Ekki var heldur fallist með A á að kaupmálinn hefði aldrei öðlast gildi. Þá hefði A ekki á annan hátt sýnt fram á að samningurinn hefði verið bersýnilega ósanngjarn. Var B því sýknuð af öllum kröfum A.
A og B gengu í hjúskap árið 2018 eftir að hafa verið í sambúð með hléum frá 2004. Í apríl 2021 skildu þau að borði og sæng og gerðu með sér samning um skilnaðarkjör í mars sama ár. A höfðaði mál á hendur B og krafðist þess að fjárskiptasamningurinn yrði felldur úr gildi á þeim grundvelli að hann hefði verið bersýnilega ósanngjarn með vísan til 2. mgr. 95. gr. laga nr. 31/1993. Var ekki fallist á með A að sú staðreynd að B naut aðstoðar lögfræðings, en ekki A, hefði áhrif á gildi samningsins, en A hafði sjálfur lýst því yfir að hann hugleiddi að ræða við lögmann. Var honum því í lófa lagið að leita sér slíkrar aðstoðar. Þá þótti verða ráðið af gögnum málsins að aðilum hafi verið ljóst að með fjárskiptasamningnum var vikið frá helmingaskiptareglunni. Ekki var heldur fallist á með A að ósanngjarnt væri að B héldi fasteign sem fjölskyldan bjó í, en B hafði átt fasteignina ein þegar til hjúskapar var stofnað og hafði jafnframt greitt allar afborganir og önnur gjöld tengd henni meðan á hjúskap aðila stóð, en auk þess var horft til þess að hjúskapur A og B taldist skammvinnur í skilningi 1. mgr. 104. gr. laga nr. 31/193. Hafði ekki þýðingu í því sambandi þótt fasteignin hefði verið metin á fasteignamati en ekki sölumati í fjárskiptasamningnum. Þá var lagt til grundvallar að vilji málsaðila hefði staðið til þess að móðurarfur B kæmi ekki til skipta og því ekki fallist á með A að B hefði haldið arfinum utan skipta með ólögmætum hætti. Var B því sýknuð af kröfum A.
Stefndi var dæmdur til greiðslu skv. samkomulagi við stefnanda sem gert var til uppgjörs aðila á milli. Í samkomulaginu kom fram að það væri gert vegna þess að kaupréttarsamningur við stefnanda hafi ekki verið framkvæmdur á réttan máta. Stefndi taldi sér hafa verið stillt upp við vegg við gerð samkomulagsins og beittur hótunum og þrýstingi af fyrrum sameiganda sínum. Ekki var fallist á að samkomulagið væri óskuldbindandi fyrir stefnda af þeim sökum. Þá var heldur ekki fallist á að sýnt hefði verið fram á að stefndi hafi við gerð samkomulagsins verið beittur nauðung sbr. 29. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga né að samkomulagið skyldi ógilt vegna 33. gr. sömu laga eða að ósanngjarnt væri að bera það fyrir sig sbr. 36. gr. sömu laga. Hafnað var varakröfu stefnda um sýknu að svo stöddu.
Stefndi var dæmdur til greiðslu skv. samkomulagi við stefnanda sem gert var til uppgjörs aðila á milli. Í samkomulaginu kom fram að það væri gert vegna þess að kaupréttarsamningur við stefnanda hafi ekki verið framkvæmdur á réttan máta. Stefndi taldi sér hafa verið stillt upp við vegg við gerð samkomulagsins og beittur hótunum og þrýstingi af fyrrum sameiganda sínum. Ekki var fallist á að samkomulagið væri óskuldbindandi fyrir stefnda af þeim sökum. Þá var heldur ekki fallist á að sýnt hefði verið fram á að stefndi hafi við gerð samkomulagsins verið beittur nauðung sbr. 29. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga né að samkomulagið skyldi ógilt vegna 33. gr. sömu laga eða að ósanngjarnt væri að bera það fyrir sig sbr. 36. gr. sömu laga. Hafnað var varakröfu stefnda um sýknu að svo stöddu.
Stefndi var dæmdur til greiðslu skv. samkomulagi við stefnanda sem gert var til uppgjörs aðila á milli. Í samkomulaginu kom fram að það væri gert vegna þess að kaupréttarsamningur við stefnanda hafi ekki verið framkvæmdur á réttan máta. Stefndi taldi sér hafa verið stillt upp við vegg við gerð samkomulagsins og beittur hótunum og þrýstingi af fyrrum sameiganda sínum. Ekki var fallist á að samkomulagið væri óskuldbindandi fyrir stefnda af þeim sökum. Þá var heldur ekki fallist á að sýnt hefði verið fram á að stefndi hafi við gerð samkomulagsins verið beittur nauðung sbr. 29. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga né að samkomulagið skyldi ógilt vegna 33. gr. sömu laga eða að ósanngjarnt væri að bera það fyrir sig sbr. 36. gr. sömu laga. Hafnað var varakröfu stefnda um sýknu að svo stöddu.
Stefndi var dæmdur til greiðslu skv. samkomulagi við stefnanda sem gert var til uppgjörs aðila á milli. Í samkomulaginu kom fram að það væri gert vegna þess að kaupréttarsamningur við stefnanda hafi ekki verið framkvæmdur á réttan máta. Stefndi taldi sér hafa verið stillt upp við vegg við gerð samkomulagsins og beittur hótunum og þrýstingi af fyrrum sameiganda sínum. Ekki var fallist á að samkomulagið væri óskuldbindandi fyrir stefnda af þeim sökum. Þá var heldur ekki fallist á að sýnt hefði verið fram á að stefndi hafi við gerð samkomulagsins verið beittur nauðung sbr. 29. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga né að samkomulagið skyldi ógilt vegna 33. gr. sömu laga eða að ósanngjarnt væri að bera það fyrir sig sbr. 36. gr. sömu laga. Hafnað var varakröfu stefnda um sýknu að svo stöddu.
A höfðaði mál gegn B og krafðist aðallega riftunar munnlegs samnings við B um kaup þess síðarnefnda á 30% hlutafjár í C ehf., til vara að samningur um kaupin yrði ógiltur, en til þrautavara krafðist A efndabóta úr hendi B. Í öllum tilvikum krafðist A miskabóta úr hendi B. Með hinum kærða úrskurði var vara- og þrautavarakröfu A sem og miskabótakröfu hennar vísað frá dómi. Fyrir Landsrétti var deilt um frávísun vara- og miskabótakröfu A. Í úrskurði Landsréttar var rakið að með dómi Héraðsdóms Reykjaness 2021, sem ekki var áfrýjað til Landsréttar, hefði verið komist að þeirri niðurstöðu að samningur hefði komist á um sölu A til B á 30% hlutafjár í C ehf. Málatilbúnaður A í máli þessu tæki allur mið af málsástæðum hennar í hinu eldra máli. Í hinum kærða úrskurði hafi verið talið að A hefði fyrst verið rétt að tefla fram kröfu um riftun eftir að fyrrgreindur dómur héraðsdóms lá fyrir. Með svipuðum hætti mætti segja að A hafi fyrst þá verið rétt að krefjast ógildingar samningsins. Með hliðsjón af þessu og rétti manna samkvæmt 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar væri varhugavert að líta svo á að A hafi fyrirgert rétti sínum til að byggja á þeim málsástæðum sem hún hafði uppi til stuðnings kröfu sinni um ógildingu samningsins. Var ákvæði hins kærða úrskurðar um frávísun varakröfu A því fellt úr gildi. Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um frávísun miskabótakröfu A.
Stefnandi krafði stefnda um endurgreiðslu þess sem hann taldi sig hafa ofgreitt í vexti á grundvelli skuldabréfs sem stefnandi hafði gefið út til forvera stefnda. Byggði stefnandi kröfur sínar á því að þar sem vaxtabreytingarheimild skuldabréfsins hefði samkvæmt fordæmi Hæstaréttar verið ólögmæt hefði stefnda verið óheimilt að innheimta vexti af bréfinu umfram almenna vexti Seðlabanka Íslands samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Í dómi héraðsdóms kom fram að þrátt fyrir að ákvæði skuldabréfsins um vaxtabreytingar hefði verið ólögmætt hefði einungis verið um að ræða heimild til vaxtabreytinga en ekki skyldu. Bréfið hefði auk fyrrgreindrar heimildar mælt fyrir um 5% vexti og hefði bankanum verið heimilt að innheimta vexti miðað við það þótt breytingarheimildinni yrði ekki beitt vegna dóms Hæstaréttar. Kom fram að hvorki ákvæði laga nr. 121/1994 um neytendalán né laga nr. 7/1936 um samninga, umboð og ógilda löggerninga leiddu til þess að stefnda hefði verið óheimilt að innheimta vexti á grundvelli hins umsamda vaxtaskilmála. Var stefndi því sýknaður af kröfum stefnda.
F ehf. og Í ehf. gerðu með sér leigusamning árið 2013 þar sem F ehf. tók á leigu fasteign í eigu Í ehf. til ársins 2035 í því skyni að reka þar hótel. Vegna aðstæðna sem rekja mátti til Covid-19 faraldursins var hótelinu lokað frá 1. apríl 2020 til 31. mars 2021. Jafnframt greiddi F ehf. aðeins 20% af leigureikningi fyrir apríl 2020 og fjárhæð sem svaraði til 20% af heildarkröfu samkvæmt útgefnum reikningum fyrir janúar, febrúar og mars 2021, en greiddi ekki frekar móttekna leigureikninga á lokunartíma. Í málinu krafði Í ehf. F ehf. um vangoldnar leigugreiðslur samkvæmt leigusamningnum fyrir mánuðina apríl til og með september 2020 að frádregnum tilgreindum innborgunum. F ehf. krafðist sýknu af greiðslukröfu Í ehf. og að ákvæði leigusamnings um leigugreiðslur yrði vikið til hliðar allan tímann sem hótelinu var lokað. Í dómi Landsréttar var lagt til grundvallar að skilyrðum 3. mgr. 11. gr. leigusamnings aðila, þar sem samið var um áhrif ófyrirsjáanlegra atvika á gagnkvæma efndaskyldu (force majeure), hafi verið fullnægt í byrjun apríl 2020. Framangreint ástand hafi varað allt þar til F ehf. naut að nýju tekna af sölu á gisti- og veitingaþjónustu ári síðar á grundvelli samnings við S. Hefði F ehf. því ekki vanefnt greiðsluskyldu sína. Samningsákvæðið tæki einungis til þess tíma þegar efndahindrun væri til staðar og leiddi auk þess ekki til þess að krafa félli niður. Niðurstaða um það hvort greiðsluskylda F ehf. væri fallin niður réðist alfarið af því hvort efni væri til að víkja til hliðar grein 6.1 í samningi aðila um greiðslu leigu á grundvelli reglna um brostnar forsendur eða 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Landsréttur féllst á það með héraðsdómi að ekki kæmi til álita að beita reglunni um brostnar forsendur. Rétturinn vísaði til þess að 36. gr. laga nr. 7/1936 fæli í sér undantekningu frá meginreglu samningaréttar um skuldbindingargildi samninga og bæri almennt að beita varúð við beitingu hennar. Ganga yrði út frá því að leigusamningurinn hafi byggst á hagsmunamati tveggja jafnsettra aðila í viðskiptum. Samkvæmt honum hafi leigugreiðslur ekki tekið mið af afkomu í rekstri hótelsins. Ráðið yrði af dómaframkvæmd að nokkuð mikið þurfi til að koma svo að ákvæðum samnings af þessum toga milli jafnsettra aðila yrði vikið til hliðar eða breytt vegna atvika sem síðar koma til. Samningsaðilar þurfi því almennt sjálfir að bera áhættuna af því ef aðstæður breytist á samningstímanum. Framangreind sjónarmið eigi sérstaklega við um langtímasamninga þegar aðstæður breytist tímabundið á hluta samningstímans. Fjárhagsupplýsingar gæfu til kynna að rekstur F ehf. hafi verið mjög erfiður á þeim tíma sem ágreiningur aðila standi um en að vandinn hafi verið tímabundinn. Allan lokunartímann hafi F ehf. haft hið leigða húsnæði til umráða. Með vísan til alls þessa taldi Landsréttur ekki efni til að líta svo á að ósanngjarnt væri af hálfu Í ehf. að bera fyrir sig ákvæði leigusamningsins um greiðslu leigu. Var F ehf. því gert að greiða Í ehf. eftirstöðvar leiguskuldarinnar auk þess sem sýknað var af kröfum F ehf.
Í málinu var deilt um heimild Í til að krefja Ó og M um þóknun við uppgreiðslu á húsnæðisláni sem þau höfðu tekið í júlí 2008 hjá Í. Ágreiningurinn laut einkum að afleiðingum þess að í skilmálum lánssamnings aðila skorti ákvæði um útreikning þóknunarinnar þrátt fyrir lagaskyldu þar um og hvort Ó og M ættu af þeirri ástæðu rétt á endurgreiðslu hennar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að uppgreiðslugjaldinu yrði ekki jafnað til vaxta eða annars lántökukostnaðar sem lánveitanda var skylt að veita neytanda upplýsingar um þegar lán var veitt í skilningi 1. mgr. 14. gr. laga nr. 121/1994. Fengi krafa Ó og M um endurgreiðslu þóknunar vegna uppgreiðslu því ekki stoð í ákvæðinu eða meginreglu þess. Þá kom fram í dóminum að við heildarmat á efni veðbréfsins, stöðu aðila, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar komu til yrði ekki fallist á með Ó og M að það teldist ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að Í bæri fyrir sig skilmála veðbréfsins um uppgreiðsluþóknun. Því væru ekki efni til að víkja 5. tölulið skilmála veðbréfsins og samkomulagi aðila um greiðslu uppgreiðsluþóknunar til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936. Var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu Í af kröfu Ó og M um endurgreiðslu uppgreiðsluþóknunar að öllu leyti eða að hluta og um málskostnað.
B hf. og S ehf. gerðu með sér leigusamning árið 2014 þar sem B hf. tók á leigu fasteign í eigu S ehf. til ársins 2036 í því skyni að reka þar hótel. Vegna aðstæðna sem rekja mátti til Covid-19 faraldursins var hótelinu lokað um tíma. Jafnframt greiddi B hf. aðeins 20% af umsömdu leigugjaldi frá apríl 2020. Í málinu krafði S ehf. B hf. um vangoldnar leigugreiðslur samkvæmt leigusamningnum, að frátöldum framangreindum innborgunum. Kröfu var jafnframt beint að áfrýjandanum I hf., sem með áritun á samninginn ábyrgðist greiðslu sex mánaða leigu samkvæmt honum. Í dómi Landsréttar var lagt til grundvallar að Covid-19 faraldurinn og ráðstafanir stjórnvalda tengdar honum hefðu falið í sér atburð sem í samningssambandi aðila hefði fallið undir hina óskráðu reglu um force majeure, enda hefði greiðsluvandi B hf. stafað af ófyrirsjáanlegum og óviðráðanlegum atburði sem var ótengdur rekstri félagsins að öðru leyti. Var því ekki talið að um vanefnd hefði verið að ræða af hálfu B hf. þótt félagið hefði aðeins greitt 20% af umsaminni leigu á tímabilinu frá apríl 2020 til og með nóvember sama ár. Í því fælist þó ekki sjálfkrafa að greiðsluskylda félli niður því skuldara bæri að efna samningsskuldbindingar sínar þegar efndahindrun sem fellur undir regluna um force majeure væri úr vegi, nema lög stæðu til annars. Þá taldi Landsréttur að ógilding ákvæðis leigusamnings aðila um leigugjald og ábyrgð I hf. á vanefndum myndi fela í sér óréttláta réttindaskerðingu. Kæmi því ekki til greina að beita reglunni um brostnar forsendur í málinu. Jafnframt hafnaði Landsréttur því að efni væru til þess á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga að leggja, í heild eða að hluta, á S ehf. hina endanlegu áhættu af áhrifum Covid-19 faraldursins á rekstur B hf. Í því efni var litið til meginreglu samningaréttar um skuldbindingargildi samninga og þess að samningsaðilar þurfi almennt sjálfir að bera áhættuna af því ef aðstæður breytast á löngum samningstíma. Þá hefði B hf., andstætt S ehf., notið góðs af ýmsum mótvægisaðgerðum stjórnvalda vegna Covid-19 faraldursins. Loks hefði S ehf. lagt út í kostnað bæði við öflun og rekstur hins leigða húsnæðis og við að laga það að þörfum B hf., allt gegn því leigugjaldi sem samið var um, auk þess sem B hf. hefði haft hið leigða til fullrar ráðstöfunar allan þann tíma sem krafa S ehf. tók til. Féllst Landsréttur því á að S ehf. ætti kröfu á hendur B hf. vegna vangoldinnar leigu samkvæmt leigusamningi aðila og á hendur I hf. á grundvelli ábyrgðarskuldbindingar þess félags samkvæmt samningnum.
A höfðaði mál til endurgreiðslu á peningaeign sem L hf. hafði notað til niðurgreiðslu á skuld eiginmanns hennar sem var tryggð með veði í fasteign hennar á grundvelli nánar tilgreindra tryggingarbréfa frá 2004 og 2005. Var fasteignin á þeim tíma í jafnri eigu A og B, eiginmanns hennar, en A keypti hans eignarhluta árið 2008 og greiddi fyrir hann með yfirtöku allra áhvílandi veðskulda, þar með talið þeirra sem tryggðar voru með fyrrgreindum tryggingarbréfum. A seldi fasteignina árið 2011 og var söluandvirði hennar ráðstafað beint inn á bankareikning L hf. Í kjölfarið aflýsti bankinn tryggingarbréfunum og ráðstafaði öllu söluandvirðinu til niðurgreiðslu á áhvílandi veðskuldum. Byggði krafa A á því að L hf. hafi eingöngu verið heimilt að ráðstafa helmingi söluandvirðisins til niðurgreiðslu á skuld eiginmanns hennar þar sem veðsetningin hefði ekki náð til hennar eignarhlutar í fasteigninni. Yrði ekki fallist á það byggði hún á því að stofnun veðsetningarinnar hefði verið ógild þar sem óumdeilt væri að vanrækt hafi verið að framkvæma greiðslumat á B og fylgja að öðru leyti ákvæðum samkomulags um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001. Hafi þannig veðsetningin verið ógild yrði á annað borð talið að til hennar hefði stofnast í hennar eignarhlut. Landsréttur komst að þeirri niðurstöðu að veðsetningin hefði náð til allrar fasteignarinnar og að A hafi með áritun sinni á tryggingarbréfin samþykkt að veðsetja sinn eignarhluta. Þá var talið rétt að virtum málsatvikum í heild og að því gættu að A hafi fyrst 13 til 15 árum eftir að hún veitti samþykki sitt fyrir veðsetningunni uppi andmæli gegn gildi hennar að hún yrði látin bera hallann af sönnunarskorti um að gerð greiðslumats á umræddum tíma hefði einhver áhrif haft á vilja hennar til að stofna til veðsetningarinnar. Var því ekki fallist á að stofnun veðsetningarinnar væri ógild. Var hinn áfrýjaði dómur staðfestur og L hf. sýknaður af kröfum A.
Í málinu var deilt um heimild Í til að krefja M og Ó í nóvember 2019 um þóknun vegna uppgreiðslu á 40 ára húsnæðisláni sem þau höfðu tekið í júlí 2008 hjá Í með útgáfu ÍLS-veðbréfs. M og Ó byggðu á því að Í hefði vanrækt upplýsingaskyldu sína samkvæmt þágildandi lögum nr. 121/1994 um neytendalán þar sem lánaskilmálar hafi ekki haft að geyma upplýsingar um hvernig uppgreiðslugjaldið væri reiknað út. Þá byggðu M og Ó á því að efni stæðu til að víkja skilmálum veðbréfsins um uppgreiðslugjald til hliðar á grundvelli 36. gr. og 36. gr. a-c laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Í dómi Landsréttar var ekki fallist á með M og Ó að upplýsingaskylda lánveitanda sem leiða mætti af 6. gr., 7. gr. og 9. gr. laga nr. 121/1994 næði til uppgreiðslugjaldsins. Þegar af þeirri ástæðu hefði 14. gr. sömu laga um afleiðingar þess að lántökukostnaður væri ekki tilgreindur á fullnægjandi hátt í lánssamningi enga þýðingu í málinu. Þá kom fram að í lögum nr. 121/1994 væri ekki kveðið á um hverjar afleiðingar það gæti haft ef lánveitandi bryti gegn fyrirmælum 16. gr. a um að í lánssamningi væri kveðið á um hvernig uppgreiðslugjald skuli reiknað. Af því leiddi að sú málsástæða M og Ó að skilmáli veðbréfsins um uppgreiðslugjald skyldi vera óskuldbindandi fyrir þau yrði ekki reist á öðrum réttarheimildum en III. kafla laga nr. 7/1936 eða ólögfestum reglum samningaréttar um heimild til að ógilda eða víkja til hliðar löggerningi. Rakið var að hið umdeilda ákvæði veðbréfsins um uppgreiðslugjald væri reist á fyrirmælum 3. mgr. 23. gr. laga nr. 44/1998 eins og það væri nánar útfært í ákvæðum reglugerða nr. 522/2004 og 1016/2005. Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 3/2021 hefði verið komist að þeirri niðurstöðu að umrædd reglugerðarákvæði ættu sér fullnægjandi lagastoð. Gæti því ekki komið til álita að skilmálinn yrði metinn ógildur eða honum vikið til hliðar á grundvelli 36. gr. a-c laga nr. 7/1936. Þá var ekki fallist á að forsendur væru til að víkja skilmála veðbréfsins um uppgreiðslugjald til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936. Enn fremur var ekki fallist á að Í hefði brotið gegn ákvæðum laga nr. 57/2005 um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu eða að efni væru til að verða við kröfu M og Ó um að Í yrði gert að endurgreiða þeim hluta uppgreiðsluþóknunarinnar. Loks var ekki fallist á að reglur kröfuréttar um endurgreiðslu ofgreidds fjár gætu átt við um atvik málsins. Var Í því sýknað af kröfum M og Ó.
Leigusamningi vikið til hliðar að hluta á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936.
Ágreiningur málsins laut að kröfum B vegna innlausnar eignarhluta hans í D sf. samhliða starfslokum hans hjá Deloitte ehf. á árinu 2017 og hlutdeildar í hagnaði D sf. vegna þess reikningsárs þegar innlausn hluta hans fór fram. B byggði á því að um innlausnina skyldi fara eftir ákvæðum laga nr. 50/2007 þar sem hann væri hvorki bundinn af samkomulagi A-félagsmanna 14. nóvember 2013, sem hefði verið fellt úr gildi með nýjum samningum sem tóku gildi 1. júní 2017, né af síðastnefndum samningum enda hefði hann ekki undirritað þá fyrir sitt leyti. Með dómi Landsréttar var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að sýkna D sf. af kröfum B. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ákvæði í samkomulaginu 14. nóvember 2013 yrðu ekki skýrð á þann veg að mismunandi reglur hafi átt að gilda á hverjum tíma um félagsmenn D sf. eftir því hvaða breytingar hver og einn þeirra samþykkti. Við þær breytingar á samkomulagi félagsmanna sem tóku gildi 1. júní 2017 hefði verið farið að þeim reglum sem félagsmenn höfðu áður samþykkt um hvernig því skyldi breytt. B hefði verið A-félagsmaður í D sf. og gengist með skýrum hætti undir að breytingar yrðu gerðar á samkomulagi þeirra með auknum meirihluta atkvæða. Var því fallist á með D sf. að um innlausn á eignarhluta B færi eftir þeim samningum sem tóku gildi 1. júní 2017 en í málinu lá fyrir að tvö skuldabréf hefðu verið gefin út til B í samræmi við það. Staðfest var niðurstaða hins áfrýjaða dóms að engin efni væru til að ógilda fyrrgreindar samningsskuldbindingar á grundvelli ógildingarreglna samningaréttar. Þá var D sf. jafnframt sýknað af kröfum B annars vegar vegna hlutdeildar í höfuðstól félagsins sem hefði myndast vegna eftirstæðs hagnaðar tilgreind reikningsár og hins vegar vegna hlutdeildar í tilgreindum fjárfestingarstyrk. Var D sf. því sýknað af kröfum B um frekari greiðslur vegna innlausnar á eignarhluta hans í félaginu. Loks var talið að um rétt B til hagnaðarhlutdeildar færi eftir þeim samningum sem tóku gildi 1. júní 2017 og því féllst Hæstiréttur á kröfu B um viðurkenningu á rétti til 235/3975 hlutdeildar í hagnaði D sf. reikningsárið 1. júní 2017 til 31. maí 2018 í réttu hlutfalli við þann tíma sem hann naut stöðu eiganda í D sf. frá 1. júní 2017 til 1. janúar 2018.
Viðurkenndur er forskaupsréttur stefnenda að eignarhluta stefndu, við sölu á fasteigninni þann 30.06.2020. Að uppfylltum skilmálum kaupsamningsins ber stefndu að gefa út afsal til stefnenda, og þá ber einnig að aflýsa fimm handhafaveðskuldabréfum.
Stefnandi og stefndi gerðu með sér hluthafasamkomulag sem fól í sér sölurétt stefnanda til stefnda á hlutum sem miðaðist við upphaflegt kaupverð auk vaxta. Sölurétturinn gilti til 2. ágúst 2020. Þegar stefnandi hugðist nýta söluréttinn óskaði stefndi eftir fresti til ársloka til að ljúka endurgreiðslunni og vísaði til þess að skipulagsvinna hefði tafist vegna Covid o.fl. sem hefði takmarkað möguleika á því að fjármagna söluréttinn. Stefnandi hafnaði frestbeiðninni. Fallist var á kröfu stefnanda enda sölurétturinn skilyrðislaus samkvæmt samkomulaginu og ósannað að skipulagsvinna hefði tafist eða að krafa stefnanda væri bersýnilega ósanngjörn.
H höfðaði mál á hendur G og krafðist þess að felld yrði úr gildi veðsetning í fasteign hans til tryggingar skuldar sonar hans við G samkvæmt veðskuldabréfi. Hann krafðist þess einnig að allar skuldbindingar hans samkvæmt veðskuldabréfinu yrðu felldar úr gildi sem og að G yrði gert skylt að aflétta veðskuldabréfinu af fasteigninni. Byggði H á því að G hefði vanrækt skyldu sína til að upplýsa H með sannanlegum hætti um þá skuldbindingu sem hann væri að taka á sig, G hefði borið að gera greiðslumat á lántaka og G hefði ekki lagt mat á hæfi H og eiginkonu hans til þess að gangast í ábyrgð vegna veðskuldabréfsins. Taldi H að forsendur væru fyrir því að víkja ábyrgðarskuldbindingunni og veðheimildinni til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, sbr. einnig ólögfestar reglur samningaréttar um brostnar forsendur. Þá hafi G haft yfirburðastöðu við samningsgerðina og búið yfir sérfræðiþekkingu sem H og eiginkona hans höfðu ekki. Af hálfu G var krafist sýknu á þeim grundvelli að lánveitingin hafi í einu og öllu verið lögmæt, þar með talin veðsetning fasteignar H, og að G hafi á engan hátt vanrækt skyldur sínar sem lánveitandi gagnvart lántaka eða H sem veðsala. Héraðsdómur sló því föstu að engin skylda hafi hvílt á G að til að láta greiðslumeta lántaka og kynna þeim sem gengjust í ábyrgð niðurstöðu slíks greiðslumats. Þá var málsástæðum H sem lutu að ólögfestum reglum samningaréttar um brostnar forendur hafnað. Héraðsdómur vísaði jafnframt til þess að ekkert hefði fram komið sem benti til annars en að H hafi á þeim tíma er veðsetningin fór fram mátt gera sér fulla grein fyrir þýðingu þeirrar skuldbindingar sem hann gekkst undir. Ósannað væri að fjárhagur lántaka hafi verið með slíku móti er lántakan fór fram að varhugavert hafi verið að veita honum umrætt lán. Þá var ekki fallist á að G hefði notið slíkrar yfirburðastöðu miðað við H að hún ætti að leiða til ógildingar veðskuldbindingarinnar. Féllst héraðsdómur ekki á að ósanngjarnt væri af G eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera fyrir sig veðskuldbindingu H. Ekki væru því efni til þess að víkja þeirri skuldbindingu til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936. Var G því sýknaður af kröfum H. Í dómi Landsréttar kom fram að þó svo að hluti af starfsemi G fælist í lánveitingum til sjóðsfélaga og þrátt fyrir þann aðstöðumun sem í því kynni að felast væri ekki á það fallist að hann ætti að leiða til ógildingar veðskuldbindingarinnar. Að þessu gættu, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms, var hann staðfestur.
Í málinu var deilt um heimild Í til að krefja E og F í desember 2019 um þóknun vegna uppgreiðslu á 40 ára húsnæðisláni sem þau höfðu í apríl 2008 tekið hjá Í með útgáfu ÍLS-veðbréfs. E og F byggðu meðal annars á því að þær reglugerðir sem Í reisti rétt sinn á til að innheimta uppgreiðslugjald skorti lagastoð og uppfylltu ekki þau skilyrði sem heimildarákvæði laga nr. 44/1998 um húsnæðismál mæltu fyrir um og stæðust því ekki lögmætisreglu. Þá vísuðu E og F til þess að þau hefðu ekki afsalað sér heimild sinni til að greiða upp lánið án þóknunar. Einnig töldu E og F að hvað sem liði lagastoð tilgreindra reglugerðarákvæða, hefði ákvæði veðbréfsins um uppgreiðslugjald verið ólögmætt og Í hefði verið óheimilt að byggja á því, meðal annars með vísan til meginreglu samningaréttar um ógildi ólögmætra löggerninga. Jafnframt byggðu þau á því að gjaldtakan hefði verið ósanngjörn og andstætt góðri viðskiptavenju að bera fyrir sig ákvæði veðbréfsins um uppgreiðsluþóknun og því bæri að víkja því til hliðar á grundvelli ógildingarreglna samningaréttar, sbr. 36. gr. og 36. gr. a–c laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Í dómi Hæstaréttar var ekki á það fallist með E og F að ákvæði umþrættra reglugerða skorti fullnægjandi lagastoð samkvæmt heimildarákvæði laga nr. 44/1998. Þá var fallist á með Í að E og F hefðu með fullnægjandi og bindandi hætti afsalað sér rétti til uppgreiðslu lánsins án greiðslu þóknunar enda hefðu þau undirritað veðbréfið með þeim skilmálum. Loks var ekki talið koma til álita að ákvæði veðsamningsins yrðu metin ógild á grundvelli meginreglu samningaréttar um ógildi ólögmætra löggerninga, að þeim yrði vikið til hliðar á grundvelli 36. gr. a–c. laga nr. 7/1936 né að ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju væri fyrir Í að bera þau fyrir sig, sbr. 1. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936. Var Í því sýknað af kröfum E og F.
Áfrýjað var dómi héraðsdóms þar sem L var sýknaður af kröfu A og V um ógildingu á veðrétti í fasteign þeirra samkvæmt nánar tilgreindu tryggingarbréfi. Upphaflegur skuldari tryggingarbréfsins var M ehf. en með skuldskeytingu 2. júní 2009 samþykktu A og V að veðábyrgð tryggingarbréfsins stæði framvegis til tryggingar á skuldum H ehf. A og V byggðu meðal annars á því að við skuldskeytinguna hefði fjárhagsstaða hins nýja skuldara verið mun lakari en upphaflegs skuldara og að L hefði vanrækt skyldur sínar samkvæmt lögum um ábyrgðarmenn, einkum um að meta og láta A og V í té upplýsingar um greiðslugetu hins nýja skuldara, með slíkum hætti að ógilda ætti veðréttinn samkvæmt 36. gr. samningalaga. Í dómi héraðsdóms var lagt til grundvallar að við skuldskeytinguna hefði stofnast ný veðábyrgð og að lög um ábyrgðarmenn hefðu gilt um þá ráðstöfun. Jafnframt að óumdeilt væri að L hefði ekki uppfyllt skyldur sínar samkvæmt ákvæðum laganna, meðal annars um að meta greiðslugetu hins nýja skuldara og tilkynna A og V um slíkt mat. Hins vegar hefðu A og V hvorki axlað sönnunarbyrði um að M ehf. hefði verið greiðsluhæft félag né að staða þess hefði verið betri en H ehf. þegar skuldskeytingin fór fram. Jafnframt að skuldskeytingin hefði ekki leitt til þess að A og V hefðu aukið við ábyrgð sína gagnvart L. Í dómi Landsréttar var rakið að áfrýjendur hefðu lagt fram ný gögn við meðferð málsins. Ekki var talið að þessi gögn röskuðu mati hins áfrýjaða dóms um fjárhagslega stöðu M ehf. við skuldskeytinguna og þess getið að skuldbinding A og V vegna veðtryggingarinnar hefði lækkað verulega þegar hún fór fram. Að því gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var staðfest niðurstaða hans um sýknu L af kröfum A og V.
Skuldamál.