Dómstólaleit

Með úrskurði endurupptökunefndar var fallist á beiðni S að hluta um endurupptöku dóms Hæstaréttar í máli nr. 168/2002 þar sem S var sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 215. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa hrist drenginn X svo harkalega eða með öðrum hætti orðið valdur að nánar tilgreindum áverkum hans með þeim afleiðingum að hann lést tveimur dögum síðar. Var úrskurður nefndarinnar reistur á matsgerð sem S hafði aflað en niðurstaða hennar var sú að ekki lægi fyrir að banamein drengins hefði verið „Shaken Baby Syndrome“. Í dómi Hæstaréttar kom fram að álit allra þeirra sérfræðinga sem matsmaður vísaði til í mati sínu hefðu legið til grundvallar dómi réttarins um sakfellingu S. Fallast yrði á með S að embætti ríkissaksóknara hefði látið lítið til sín taka við meðferð málsins hjá endurupptökunefnd. Þannig hefði það hvorki gætt þess að láta mæta til dómþings við fyrirtöku matsbeiðni þar sem taka skyldi ákvörðun um hvern dómkveðja skyldi sem matsmann né að óska í tíma yfirmats. Niðurstöður yfirmatsmanna, sem lágu fyrir eftir að úrskurður nefndarinnar var kveðinn upp, hefðu verið í andstöðu við undirmatið en í samræmi við læknisfræðilegar niðurstöður sem lagðar voru til grundvallar í dómi réttarins í máli nr. 168/2002. Á hinn bóginn hefði ríkissaksóknari látið endurupptökunefnd í té ábendingar um að matsmaðurinn sætti rannsókn. Þá hefði við munnlegan málflutning verið upplýst af hálfu S að matsmaðurinn hefði á árinu 2016 sætt banni dómstóls í Bretlandi við því að gefa skýrslu fyrir dómi og myndi það gilda út árið 2019. Væri óhjákvæmilegt að líta til þess við ákvörðun um þýðingu matsgerðar hennar til endurupptöku málsins. Kom fram að í úrskurði nefndarinnar væri ekkert fjallað um þau atriði sem matsmaður hefði tilgreint í mati sínu að líta bæri til varðandi ástand drengsins. Með sama hætti væri í engu getið um efnislegar athugasemdir læknis sem lagðar hefðu verið fram um matsgerðina og heldur ekki um krufningarskýrslu og önnur læknisfræðileg gögn sem legið hefðu til grundvallar dómi Hæstaréttar. Hefði nefndin látið nægja að taka upp og vísa í almenna umfjöllun matsmanns um fræðigreinar varðandi „Shaken Baby Syndrome“ að virtum kenningum matsmanns um heilkennið. Jafnframt hefði nefndin ekki litið nægilega til gagna sem fram voru komin er hún tók þá ákvörðun sína að matsgerð þessa eina matsmanns skyldi leiða til þess að uppfyllt teldust skilyrði til endurupptöku málsins. Var því ekki talið að S hefði með fullnægjandi hætti fært fram haldbær ný gögn sem ætla mætti að hefðu verulegu skipt fyrir niðurstöðu málsins ef þau hefði komið fram áður en dómur gekk, sbr. a. liðar 1. mgr. 211. gr. laga nr. 88/2008, sbr. nú a. lið 1. mgr. 228. gr. laganna. Hefði því ekki verið fullnægt skilyrðum fyrir endurupptöku málsins. Þá var talið að með þágildandi 3. mgr. 215. gr., sbr. 1. mgr. 214. gr. laga nr. 88/2008 hefði löggjafinn falið nefnd, sem heyrir undir framkvæmdarvald ríkisins, hlutverk sem gæti náð til þess að fella úr gildi úrlausnir dómstóla. Sú skipan væri andstæð meginreglu 2. gr. stjórnarskrárinnar og væri því lagaákvæðið, sem leiddi til hennar, ekki gild réttarheimild og yrði þess vegna ekki beitt. Gæti úrskurður endurupptökunefndar því ekki orðið til þess að fyrri dómur Hæstaréttar hefði fallið úr gildi. Samkvæmt þessu var málinu málinu vísað frá Hæstarétti og stóð dómur réttarins í máli nr. 168/2002 því í öllum atriðum óhaggaður.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu Ó um að fella úr gildi ákvörðun sýslumannsins á Suðurlandi um að hafna breytingu á frumvarpi til úthlutunar söluverðs fasteignar sem verið hafði í eigu Ó. Í dómi Hæstaréttar kom fram að með kröfugerð sinni leitaði Ó ekki eftir tilteknum breytingum á hinu umþrætta frumvarpi, en af því leiddi að dómur í samræmi við hana fæli ekki í sér niðurstöðu um hvernig haga bæri úthlutun söluandvirðisins. Taldi Hæstiréttur kröfunni svo áfátt að þessu leyti að óhjákvæmilegt væri að vísa málinu sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Í málinu deildu G og Í um það frá hvaða tímamarki ætti að reikna dráttarvexti á fjárhæð sem G hafði fengið endurgreidda í kjölfar niðurfellingar yfirskattanefndar á úrskurði ríkisskattstjóra um hækkun á opinberum gjöldum hans. Fjárhæðina hafði G fengið endurgreidda með dráttarvöxtum þar sem upphafstími þeirra var ákvarðaður samkvæmt 3. mgr. 114. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt og miðaður við þann dag er yfirskattanefnd bar í síðasta lagi að lögum að kveða upp úrskurð í málinu. G byggði hins vegar á því að miða ætti upphaf dráttarvaxta við þann dag er hann hafði gert kröfu um endurgreiðslu fjárhæðarinnar og vísaði í þeim efnum til 2. mgr. 2. gr. laga nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda. Í dómi sínum vísaði Hæstiréttur til þess að í 3. mgr. 114. gr. laga nr. 90/2003 væri að finna sérstaka reglu um endurgreiðslu tekjuskatts sem gengi framar ákvæðum 2. gr. laga nr. 29/1995 og stæðu því engin rök til annars en að ákvæði 3. mgr. 114. giltu um endurgreiðsluna til G. Var Í því sýknað af kröfum G.

P gaf út tryggingarbréf til tryggingar öllum skuldum einkafirma síns D með allsherjarveði í fasteign A. Var bú P tekið til gjaldþrotaskipta og lauk skiptum 17. apríl 2009. Á grundvelli framsals höfðaði H ehf. mál þetta í því skyni að ganga að hinni veðsettu eign A. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt 2. gr. laga nr. 142/2010, sem breyttu lögum nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., hefði tveggja ára fyrningarfrestur krafna á hendur P, sem ekki hefðu fengist greiddar við skiptin, án tillits til þess hvort þeim hefði verið lýst við þau byrjað að líða við gildistöku fyrrnefndra laga eða þann 29. desember 2010. Þá kom fram að firmað teldist ekki sjálfstæð lögpersóna sem gæti átt réttindi eða borið skyldur og nyti því ekki aðildarhæfis í skilningi 1. mg. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og gætu því skipti á firmanu ekki farið fram með sjálfstæðum hætti. Í samræmi við það hefðu eignir og skuldir fallið til eiganda þess í samræmi við 72. gr. laga nr. 21/1991 og hefði fjárkrafa H ehf. því verið fallin niður fyrir fyrningu gagnvart skuldara og eiganda firmans þegar málið var höfðað á árinu 2015. Var A sýknað af kröfu H ehf.

P gaf út tryggingarbréf til tryggingar öllum skuldum einkafirma síns D með allsherjarveði í fasteign M. Var bú P tekið til gjaldþrotaskipta og lauk skiptum 17. apríl 2009. Á grundvelli framsals höfðaði H ehf. mál þetta í því skyni að ganga að hinni veðsettu eign M. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt 2. gr. laga nr. 142/2010, sem breyttu lögum nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., hefði tveggja ára fyrningarfrestur krafna á hendur P, sem ekki hefðu fengist greiddar við skiptin, án tillits til þess hvort þeim hefði verið lýst við þau byrjað að líða við gildistöku fyrrnefndra laga eða þann 29. desember 2010. Þá kom fram að firmað teldist ekki sjálfstæð lögpersóna sem gæti átt réttindi eða borið skyldur og nyti því ekki aðildarhæfis í skilningi 1. mg. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og gætu því skipti á firmanu ekki farið fram með sjálfstæðum hætti. Í samræmi við það hefðu eignir og skuldir fallið til eiganda þess í samræmi við 72. gr. laga nr. 21/1991 og hefði fjárkrafa H ehf. því verið fallin niður fyrir fyrningu gagnvart skuldara og eiganda firmans þegar málið var höfðað á árinu 2015. Var M sýknað af kröfu H ehf.

Ó krafðist þess að felld yrði úr gildi nauðungarsala sem fram fór á fasteign í hans eigu á grundvelli veðskuldabréfs sem hann hafði undirritað. Reisti Ó kröfu sína m.a. á því að gildur veðréttur hefði ekki stofnast þar sem hann hefði einungis undirritað veðskuldabréfið sem útgefandi skuldabréfsins en ekki sem þinglýstur eigandi fasteignarinnar. Þá byggði hann á því að skilyrði fyrir nauðungarsölunni hefðu ekki verið uppfyllt þar sem honum hefði ekki verið birt greiðsluáskorun. Talið var að Ó hefði samþykkt með undirritun sinni á umrætt skuldabréf að veðsetja L hf. fasteign sína til tryggingar greiðslu á skuld sinni samkvæmt því og tekið fram að engu skipti í því sambandi þótt eiginkona Ó hefði einnig ritað undir skuldabréfið ásamt honum á línu sem vísaði til þingslýsts eiganda. Þá var ekki fallist á að ógilda bæri nauðungarsöluna af öðrum ástæðum og m.a. vísað til þess að greiðsluáskorun hefði verið birt eiginkonu Ó á lögheimili hans og væri sú birting heimil, sbr. 2. mgr. 9. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu.

S höfðaði mál á hendur A hf. til heimtu ætlaðrar skuldar vegna skuldabréfs sem S ráðstafaði 1988 til BÍ, en BÍ sameinaðist síðar K hf. Ágreiningur stóð meðal annars um hvort BÍ hefði keypt skuldabréfið af S, og S þar með eignast kröfu á hendur BÍ fyrir kaupverðinu, eða hvort BÍ hefði aðeins tekið skuldabréfið til innheimtu í þágu S, sem hafi við það eignast kröfu BÍ um greiðslu andvirðis þess þegar fullnustu á kröfu samkvæmt skuldabréfinu var endanlega lokið árið 1994. Talið var að hvernig sem liði því hvernig stofnast hefði til kröfu S á hendur BÍ gæti hún að virtri dómaframkvæmd Hæstaréttar aldrei talist innstæða í merkingu 3. mgr. 9. gr. laga nr. 98/1999 um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta, enda skorti það frumskilyrði að BÍ hefði veitt móttöku fé úr hendi S í formi láns. Skuldbinding vegna ætlaðrar kröfu S á hendur K hf. var af þeim sökum ekki talin hafa færst á herðar A hf. með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins í október 2008. Var A hf. því sýknaður af kröfu S.

H ehf. krafðist þess að viðurkennt yrði að lán sem bar yfirskriftina fjölmyntalán sem fyrirtækið hafði tekið hjá S hf. og D hf. tók síðar yfir og framseldi til HI ehf., væri í íslenskum krónum bundið ólögmætri gengistryggingu. Að virtri yfirskrift lánsins og texta þess auk texta þeirra skilmálabreytinga sem gerðar höfðu verið lagði Hæstiréttur til grundvallar að um hefði verið að ræða gilt lán í erlendum gjaldmiðlum og staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um sýknu HI ehf.

Ú og Þ kröfðust skaðabóta eða afsláttar af kaupverði jarðar, sem þau höfðu keypt af S og J, vegna þess tjóns sem þau töldu sig hafa orðið fyrir þegar í ljós kom að réttindi til vatns og vatnsafls í Þjórsá hefðu ekki fylgt með í kaupunum. Í dómi Hæstaréttar sagði að samkvæmt þeim reglum sem giltu þegar kaupsamningur komst á gat kaupandi fasteignar með tómlæti sínu glatað rétti til að bera fyrir sig vanefnd gagnvart seljanda. Frá því að Ú og Þ fengu vitneskju um að vatnsréttindin hefðu verið skilin frá jörðinni liðu um þrjú ár þar til þau hreyfðu athugasemdum við S og J. Með þessu hefðu þau sýnt af sér slíkt tómlæti um gæslu réttar síns að þau hefðu glatað þeim rétti sem þau kynnu að hafa átt. Voru S og J því sýknuð af kröfum Ú og Þ.

O hf. krafði D ehf. um greiðslu skuldar vegna úttekta D ehf. hjá O hf. á tilteknu tímabili. D ehf. taldi sig hins vegar eiga skaðabótakröfu á hendur O hf. sem kæmi til skuldajafnaðar við kröfuna. Var krafa D ehf. á því reist að hann hefði beðið tjón í viðskiptum sínum við O hf. þar sem hann hefði þurft að greiða hærra verð en ella fyrir gasolíu og skipagasolíu frá árinu 1994 til 2001 vegna ólögmæts samráðs O hf. og annarra olíufélaga um verðlagningu á olíuvörum. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði meðal annars að D ehf. hefði engin gögn lagt fram í málinu sem sýndu að O hf. hefði haft samráð við önnur olíufélög um verðlagningu í viðskiptum sem gagngert vörðuðu D ehf. Hann hefði ekki heldur vísað til gagna sem sýndu með viðhlítandi hætti að O hf. hefði haft samráð um verðlagningu gasolíu og skipagasolíu til útgerðarmanna. Var ekki talið að D ehf. hefði fært fyrir því fullnægjandi rök að verðsamráð O hf. og annarra olíufélaga hefði náð til skipagasolíu og gasolíu og honum því ekki tekist að leiða að því sönnur að O hf. hefði með saknæmri og ólögmætri háttsemi bakað sér bótaskyldu gagnvart D ehf. Var skuldajafnaðarkröfu D ehf. því hafnað og félaginu gert að greiða O hf. viðskiptaskuld sína.

B krafði S um greiðslu helmings eftirstöðva skuldar vegna lögfræðiráðgjafar sem veitt hafði verið S ásamt öðrum manni í tengslum við viðskipti þeirra í Kanada. S bar því við að hann væri ekki persónulega ábyrgur fyrir greiðslu þóknunar þar sem hann hefði komið fram gagnvart B fyrir hönd tiltekins félags. Var það niðurstaða Hæstaréttar að S bæri sönnunarbyrði fyrir því að hann hefði gert áskilnað um að hann væri ekki persónulega ábyrgur fyrir greiðslu þóknunar til B. S var ekki talinn hafa fært sönnur á að hann hefði gert slíkan áskilnað og var því héraðsdómur staðfestur um greiðsluskyldu hans. Með vísan til forsendna héraðsdóms var dómurinn staðfestur um sýknu S af greiðslu dráttarvaxta af kröfunni.

A varð fyrir líkamstjóni í umferðarslysi er hann varð fyrir bifreið sem B ók. Ekki var ágreiningur um bótaskyldu B og V hf. í málinu en aðilar deildu um árslaunaviðmiðun við útreikning skaðabóta vegna varanlegrar örorku, hvert hefði verið tímabundið atvinnutjón A, hvort A ætti rétt á bótum fyrir sjúkrakostnað og annað fjártjón og hvort hann ætti rétt á bótum á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga. Hæstiréttur féllst á það með A að aðstæður hans væru óvenjulegar þegar ákveðin væru árslaun hans samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga þar sem vinnutekjur hans væru annars vegar reiknuð laun hans að meðtöldu framlagi í lífeyrissjóð og hins vegar hagnaður af rekstri einkafirma og síðar einkahlutafélags í hans eigu. Ljóst væri að hagnaður af rekstrinum síðustu þrjú ár fyrir slysið væri eingöngu til kominn vegna vinnuframlags A sjálfs. Var því talið rétt að taka tillit til hagnaðarins við ákvörðun viðmiðunartekna að því er varðaði bætur vegna varanlegrar örorku og tímabundins atvinnutjóns en ekki þótti koma til álita að taka tillit til hagnaðar A af sölu einkahlutafélagsins við mat á árslaunum hans. Þá var talið að A hefði sýnt fram á að hann ætti rétt til bóta vegna sjúkrakostnaðar, annars fjártjóns og framtíðarsjúkrakostnaðar. Hins vegar taldi Hæstiréttur að A hefði ekki sýnt fram á að B hefði með akstri sínum umrætt sinn sýnt af sér stórfellt gáleysi í skilningi 26. gr. skaðabótalaga og voru B og V hf. sýknaðir af kröfu A um bætur á þeim grundvelli.

I krafðist bóta vegna tjóns sem hann taldi að orðið hefði vegna ólögmætrar málsmeðferðar samgönguráðuneytisins við úthlutun á sérleyfisleið á Vestfjörðum á árinu 1997. Talið var að I hefði fært fullnægjandi sönnur fyrir því að tjón hefði leitt af hinni ólögmætu ákvörðun samgönguráðuneytisins vegna markaðsstarfs sem unnið var af hálfu félagsins á umræddum árum en nýttist ekki eftir 1997. Það var talið réttilega metið í matsgerð sem lá fyrir í málinu og var sá kröfuliður því tekinn til greina.

H krafðist viðurkenningar á skyldu L til greiðslu dráttarvaxta af vangoldnum lífeyri til hans vegna tímabilsins 31. ágúst 2002 til 30. júní 2007. L leiðrétti lífeyri H með greiðslu 18. júní 2007 en taldi sér hins vegar ekki skylt að greiða dráttarvexti. Talið var að samkvæmt 24. gr. laga nr. 1/1997 skuli lífeyrir greiddur eftir á, eftir að sjóðsfélagi hefur öðlast réttindi samkvæmt lögunum, og að samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 sé kröfuhafa heimilt, þegar gjalddagi skuldar er ákveðinn, að krefja skuldara um dráttarvexti, sem reiknast af ógreiddri peningakröfu frá og með gjalddaga fram að greiðsludegi. Bar L á grundvelli þessara ákvæða skyldu til greiðslu dráttarvaxta á hinn vangreidda lífeyri L. L var með málatilbúnaði sínum í héraði og fyrir Hæstarétti talinn hafa fallist á að dráttarvextir sem fallið hefðu til eftir 28. október 2004 væru ófyrndir. Þar sem L höfðaði ekki gagnsök í héraði gátu kröfur hans eingöngu lotið að því að taka afstöðu til kröfugerðar H. Í samræmi við framangreint var hinn áfrýjaði dómur staðfestur um viðurkenningu á skyldu L til greiðslu dráttarvaxta af vangoldnum lífeyri til H vegna tímabilsins 28. október 2004 til 30. júní 2007. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir og Jón Steinar Gunnlaugsson og Benedikt Bogason dómstjóri. Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 23. október 2009 að fengnu áfrýjunarleyfi. Hann krefst þess að viðurkennd verði skylda gagnáfrýjanda til að greiða honum dráttarvexti, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, af vangoldnum lífeyrisgreiðslum vegna tímabilsins 31. ágúst 2002 til 30. júní 2007 frá mánaðarlegum gjalddaga hverrar greiðslu en gagnáfrýjandi innti greiðslu hins vangoldna lífeyris af hendi 18. júní 2007.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli G gegn B og M var vísað frá dómi. Í málinu krafðist G þess að B og M yrðu dæmd óskipt til að endurskrá 1,767 kílógramma greiðslumark til framleiðslu sauðfjárafurða sem fært var af ættaróðali á það að nýju, að viðlögðum dagsektum. Til vara krafðist G skaðabóta úr hendi B. Var kröfugerð og málatilbúnaður G talin vera á þann veg að ekki yrði hjá því komist að vísa málinu í heild frá dómi.

R var gefið að sök kynferðisbrot og brot gegn barnaverndarlögum með því að hafa strokið með framhandleggnum um innanverð læri A, sem þá var 17 ára, og strokið með hendinni um klof hennar og viðhaft kynferðisleg og ósiðleg ummæli um kynfæri hennar, að þau væru blaut og hlytu að vera þröng. A hafði komið á húðflúrstofu R og fengið húðflúr hægra megin undir mjaðmabeinið og bar hún að þá hefði R viðhaft þessa háttsemi. Með hinum áfrýjaða dómi var R sakfellur fyrir að hafa viðhaft kynferðisleg og ósiðleg ummæli við A, en hins vegar sýknaður af sakargiftum er lutu að því að hafa strokið innanverð læri hennar og klof. Vinkona A og kærasti voru viðstödd, en talið var að framburður þeirra hefði verið óljós og mjög á reiki og yrði sakfelling því ekki reist á honum. R hefði staðfastlega neitað þessum sakargiftum. Gegn eindreginni neitun hans og með vísan til 108. og 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála var hann einnig sýknaður af þeim hluta, sem laut að áðurnefndum ummælum. Með hinum áfrýjaða dómi var R sakfelldur fyrir eignaspjöll, tvær líkamsárásir, húsbrot og hótanir. Hann undi þeirri niðurstöðu, en bar því við að hann hefði framið þessi brot í ákafri geðshræringu og vegna ójafnvægis á geðsmunum, sem hann hefði komist í eftir að hafa lesið héraðsdóm, þar sem C, sem brot R beindust að, hafði meðal annars verið sakfelldur fyrir kynferðisbrot gegn eiginkonu R. Brotin voru framin þegar annars vegar fjórir dagar og hins vegar fjórir mánuðir voru frá uppkvaðningu dómsins. Kom því ekki til álita að beita ákvæðum 75. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 til mildunar refsingar R, en hins vegar var litið til 4. tl. 1. mgr. 74. gr. sömu laga við ákvörðun refsingar hans. R játaði greiðlega þau brot sem hann var sakfelldur fyrir og var það virt honum í hag. Var refsing hans ákveðin skilorðsbundið fangelsi í fjóra mánuði. Þá var einkaréttarkröfu A vísað frá héraðsdómi, þar sem R var sýknaður af sakargiftum um brot gegn henni.

S og Ó gerðu með sér samning í maí 2007 með fyrirsögninni „Bílasamningur Kaupleiga“. Í samningnum kom fram að leigutíminn yrði til 4. ágúst 2014, en að honum liðnum gæti Ó orðið eigandi bifreiðarinnar gegn greiðslu á 1.000 krónum. Mánaðarlegar leigugreiðslur skyldi Ó greiða í 84 skipti. Í samningnum kom fram að hann væri 100% gengistryggður og ætti leiga að miðast við ákveðna myntkörfu og ráðast af sölugengi hverju sinni. Á útgáfudegi leigureiknings tækju einstakar greiðslur því breytingum til hækkunar eða lækkunar miðað við sölugengi hinna erlendu gjaldmiðla. Jafnframt tækju leigugreiðslurnar breytingum miðað við Libor-vexti. Leigufjárhæðin væri hins vegar alltaf innheimt í íslenskum krónum. Fjárhæð mánaðarlegra greiðslna fór hækkandi og stóð Ó ekki skil á greiðslum frá og með september 2008. Neytti S þá vanefndarúrræða samkvæmt samningnum og krafði Ó meðal annars um gjaldfallna leigu og eftirstöðvar samkvæmt samningi. Snérist deila aðila um þrjú atriði, hvort samningur þeirra væri lánssamningur eða leigusamningur, hvort hann væri um skuldbindingu í erlendri mynt eða íslenskum krónum, sem bundnar væru gengi erlendra gjaldmiðla og loks hvort slík gengistrygging, væri um hana að ræða, væri heimil að lögum. Litið var meðal annars til þess að í niðurlagi samnings segði að leigutaki gerði sér grein fyrir að „lántaka í erlendum gjaldmiðli“ væri áhættusöm, í greiðsluyfirliti var jafnframt rætt um afborganir og sýnt hverjar yrðu „eftirstöðvar“ og í skilmálum voru ákvæði um vexti, sem greiða skyldi samhliða afborgunum. Þá var þar jafnframt gengið út frá því að við vanefndir gæti S rift samningi og allt að einu krafið Ó um fullar greiðslur til loka samningstímans. Auk þessa yrði að gæta að því að Ó hefði ekki leitað eftir því að taka á leigu bifreið frá S heldur valið bifreiðina og samið um kaup hennar án þess að S kæmi þar nærri. Varð því að líta svo á að S hefði í raun veitt Ó lán til kaupa á bifreið, sem S hefði kosið í orði kveðnu að klæða í búning leigusamnings. Var því lagt til grundvallar að um lánssamning í skilningi VI. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu hefði verið að ræða. Talið var að samningur aðila bæri skýrlega með sér að hann væri um lán í íslenskum krónum. Kaupverð bifreiðarinnar og mánaðarlegar greiðslur voru tilgreind í íslenskum krónum. Þá kom berum orðum fram að íslensk fjárhæð hverrar afborgunar ætti að breytast eftir gengi á þeim erlendu myntum, sem mið var tekið af. Af þessum sökum var talið ótvírætt að samningur aðilanna væri um skuldbindingu í íslenskum krónum og félli hann því undir reglur VI. kafla laga nr. 38/2001. Rakið var að í athugasemdum með frumvarpi, sem varð að lögum nr. 38/2001, og öðrum lögskýringargögnum varðandi þau hefði ítrekað verið tekið fram að með þeim yrðu felldar niður heimildir til að binda skuldbindingar í íslenskum krónum við gengi erlendra gjaldmiðla og að rétt væri að taka af allan vafa þar af lútandi. Talið var að vilji löggjafans kæmi skýrlega fram í því að í orðum 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 væri eingöngu mælt fyrir um heimild til að beita tilteknum tegundum verðtryggingar, en þar væri ekkert rætt um þær tegundir sem óheimilt væri að beita. Lög nr. 38/2001 heimiluðu ekki að lán í íslenskum krónum væru verðtryggð með því að binda þau við gengi erlendra gjaldmiðla. Þá væru reglur 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 ófrávíkjanlegar, sbr. 2. gr. laganna, og yrði því ekki samið um grundvöll verðtryggingar, sem ekki væri stoð fyrir í lögum. Ákvæði í samningi S og Ó um gengistryggingu hefðu því verið í andstöðu við þessi fyrirmæli laganna og því ekki skuldbindandi af þeim sökum. Var Ó því sýknaður af kröfu S.

S kærði úrskurð héraðsdóms um að L hf. yrði með beinni aðfarargerð afhent torfæruhjól og vélsleða í vörslum S. Hafði L hf. rift tveimur bílasamningum milli aðila þar sem S hafði ekki staðið skil á leigugreiðslum. Í málinu hélt S því fram að L hf. gæti ekki byggt á því að skuldbindingar samkvæmt samningunum væru bundnar við gengi erlendra gjaldmiðla. Í dómi Hæstaréttar kom fram að S hefði fellt niður afborganir af samningunum í júní 2009 og ekki innt þær af hendi síðan. Ef S hefði ekki talið sig skuldbundinn til að greiða umræddar afborganir hefði hann átt þess kost að gera L hf. grein fyrir afstöðu sinni um hverjar afborganirnar ættu að vera og bjóða fram greiðslu á þeim. Þar sem S hafði ekki gert það var L hf. heimilt að rifta samningunum og krefjast afhendingar á lausafjármununum. Var niðurstaða héraðsdóms því staðfest.

L og J gerðu með sér svokallaðan bílasamning í maí 2006, þar sem fram kom að J yrði eigandi bifreiðarinnar, sem um ræddi, að fjórum árum liðnum með því að hafa staðið skil á öllum greiðslum. T tók á sig sjálfskuldarábyrgð á skuldbindingum J samkvæmt samningnum. Mánaðarlegar leigugreiðslur skyldi J greiða í 48 skipti. Í samningnum var ákvæði um að hann væri gengistryggður og að allar fjárhæðir væru bundnar erlendum/innlendum myntum í ákveðnum hlutföllum og tækju mið af þeim á hverjum tíma. Gengi/vísitala miðaðist við útborgunardag samnings og leigugjald tæki breytingum á gengi og Libor-vöxtum þeirra erlendu gjaldmiðla sem leigan væri greidd í. Fjárhæð mánaðarlegra greiðslna fór hækkandi og stóð J ekki skil á greiðslum frá og með júlí 2008. Neytti L þá vanefndarúrræða samkvæmt samningnum og krafði J meðal annars um gjaldfallna leigu og eftirstöðvar samkvæmt samningi. Snérist deila aðila um þrjú atriði, hvort samningur þeirra væri lánssamningur eða leigusamningur, hvort hann væri um skuldbindingu í erlendri mynt eða íslenskum krónum, sem bundnar væru gengi erlendra gjaldmiðla og loks hvort slík gengistrygging, væri um hana að ræða, væri heimil að lögum. Litið var meðal annars til þess að í greiðsluáætlun, sem fylgdi samningnum, væri rætt um lán og að í samningnum væru ákvæði um vexti, sem greiða skyldi samhliða afborgunum. Þá var þar jafnframt gengið út frá því að við vanefndir gæti L rift samningi og allt að einu krafið J um fullar greiðslur til loka samningstímans. Auk þessa yrði að gæta að því að J hefði ekki leitað eftir því að taka á leigu bifreið frá L heldur valið bifreiðina og samið um kaup hennar án þess að L kæmi þar nærri. Varð því að líta svo á að L hefði í raun veitt J lán til kaupa á bifreið, sem L hefði kosið í orði kveðnu að klæða í búning leigusamnings. Var því lagt til grundvallar að um lánssamning í skilningi VI. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu hefði verið að ræða. Talið var að samningur aðila bæri skýrlega með sér að hann væri um lán í íslenskum krónum. Kaupverð bifreiðarinnar og mánaðarlegar greiðslur voru tilgreind í íslenskum krónum. Þá kom berum orðum fram að íslensk fjárhæð hverrar afborgunar ætti að breytast eftir gengi á þeim erlendu myntum, sem mið var tekið af. Af þessum sökum var talið ótvírætt að samningur aðilanna væri um skuldbindingu í íslenskum krónum og félli hann því undir reglur VI. kafla laga nr. 38/2001. Rakið var að í athugasemdum með frumvarpi, sem varð að lögum nr. 38/2001, og öðrum lögskýringargögnum varðandi þau hefði ítrekað verið tekið fram að með þeim yrðu felldar niður heimildir til að binda skuldbindingar í íslenskum krónum við gengi erlendra gjaldmiðla og að rétt væri að taka af allan vafa þar af lútandi. Talið var að vilji löggjafans kæmi skýrlega fram í því að í orðum 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 væri eingöngu mælt fyrir um heimild til að beita tilteknum tegundum verðtryggingar, en þar væri ekkert rætt um þær tegundir sem óheimilt væri að beita. Lög nr. 38/2001 heimiluðu ekki að lán í íslenskum krónum væru verðtryggð með því að binda þau við gengi erlendra gjaldmiðla. Þá væru reglur 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 ófrávíkjanlegar, sbr. 2. gr. laganna, og yrði því ekki samið um grundvöll verðtryggingar, sem ekki væri stoð fyrir í lögum. Ákvæði í samningi L og J um gengistryggingu hefðu því verið í andstöðu við þessi fyrirmæli laganna og því ekki skuldbindandi af þeim sökum. Voru J og T því sýknaðir af kröfu L.

X var ákærður fyrir kynferðisbrot gegn A með því að hafa á tímabilinu frá maí til ágúst á árinu 1995 í allt að tíu skipti haft samræði við A þegar hún var þrettán ára gömul, auk þess að hafa í allt að tvö skipti haft við hana munnmök. Með vísan til játningar X og staðfasts framburðar stúlkunnar þótti nægilega sannað að X hefði í allt að fimm skipti sumarið 1995 haft samræði við stúlkuna. X kvaðst fyrir dóminum ekki muna til þess að hafa haft munnmök við stúlkuna. Með vísan til framburðar hennar, þrátt fyrir minnisleysi X, var talið sannað að hann hefði gerst sekur um þá háttsemi að hafa í eitt skipti haft munnmök við A sumarið 1995. Sök X var ekki talin fyrnd og voru brot hans réttilega heimfærð til 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá var X ennfremur gefið að sök að hafa í september á árinu 1994 í eitt skipti haft samræði við A, sem þá var tólf ára. Við skýrslugjöf hjá lögreglu og fyrir dómi neitaði X þessu eindregið og voru ekki aðrir til frásagnar að þessu leyti en hann og A. Var því fallist á með X að önnur gögn, sem ákæruvaldið hefði stuðst við varðandi þennan lið ákæru, nægðu ekki til að sanna sök hans. Var X því sýknaður að þessu leyti. Sannað þótti að X hefði viljað halda sambandi þeirra leyndu. Honum hefði verið fullljóst um aldur stúlkunnar og var þeirri fullyrðingu X um að jafnræði hefði verið milli þeirra hafnað þrátt fyrir ungan aldur X. Hann hefði brotið gróflega gegn kynfrelsi stúlkunnar, enda yrði að telja að nítján ára gamall maður hefði mikla yfirburði gagnvart þrettán ára barni. Var refsing X ákveðin fimmtán mánaða fangelsi, en með vísan til þess að langur tími var liðinn frá því brotin áttu sér stað, játningar X og persónulegra haga og þess að honum hafði ekki verið gerð refsing áður, þótti rétt að skilorðsbinda refsinguna. Var hann jafnframt dæmdur til að greiða A 800.000 í miskabætur.

X var gefið að sök kynferðisbrot með því að hafa sumarið 2003 á heimili sínu látið A, fæddan árið 1991, hafa við sig munnmök og haft samræði við drenginn í endaþarm. Af hálfu ákæruvaldsins var þetta talið varða við 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Fram kom í málinu að X hefði í rúma tvo áratugi átt í verulegum geðrænum veikindum vegna aðsóknargeðklofa. A var sá eini sem bar vitni í málinu um ætluð atvik á heimili X og aðdraganda þeirra. Í þeim efnum var heldur ekki við sýnileg sönnunargögn að styðjast. Var miðað við að X hafnaði í öllum atriðum að hafa átt á árinu 2003 þau samskipti við A, sem hann bar um, og stóð því orð gegn orði. Talið var að þessu virtu að gæta yrði að því hvort í málinu lægju fyrir önnur atriði, sem áhrif gætu haft við mat á því hvort ákæruvaldinu hefði tekist að sanna þær sakir, sem X var borinn. Var meðal annars vitnisburður annarra rakinn í því skyni. Í héraðsdómi var lagt það mat á framburð A að hann væri í öllum atriðum trúverðugur. Það mat gat ekki komið til endurskoðunar fyrir Hæstarétti, sbr. 2. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Til þess var á hinn bóginn að líta að ekkert þeirra atriða, sem fram kom í vitnisburði annarra og gögnum málsins, var talið veita viðhlítandi stuðning fyrir þeim sökum, sem X var borinn í málinu, og stóð þessi framburður því einn að baki sakargiftum. Gegn neitun X nægði þetta ekki til að ákæruvaldið fullnægði þeirri sönnunarbyrði, sem það ber samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008. Var X því sýknaður af kröfum ákæruvaldsins og skaðabótakröfu A vísað frá héraðsdómi.