Dómstólaleit

H hafði í rúm 30 ár starfað sem kennari við grunnskóla á vegum A. Haustið 2017 ákvað H í samráði við A að lækka starfshlutfall sitt við skólann úr fullu starfi í 49% starf og hefja samhliða því töku lífeyris, en samkvæmt verklagsreglum A var grunnskólum á vegum sveitarfélagsins heimilt að ráða kennara í tímabundið hlutastarf á bilinu 33-49% samhliða töku lífeyris úr B-deild LSR. Gat slík tímabundin ráðning að hámarki staðið í tvö ár. Jafnframt var heimilt samkvæmt verklagsreglunum að ráða lífeyrisþega í stundakennslu væri starfshlutfall minna en 33%. Gerði H í kjölfarið nýjan tímabundinn ráðningarsamning í samræmi við framangreint með gildistíma frá 1. desember 2017 til 31. júlí 2018 og var samningurinn síðar framlengdur til 31. desember 2019. Hinn 12. desember 2019 gerðu aðilar nýjan ráðningarsamning þar sem H var ráðin stundakennari í tímavinnu við skólann. H taldi að A hefði borið að fastráða hana í 49% starf og að framangreindar verklagsreglur, um að binda heimild til ráðningar við tvö ár og að takmarka ráðningu að þeim tíma liðnum við annað og lægra starfshlutfall, fælu í sér ólögmæta mismunun og stæðust ekki lög og meginreglur vinnuréttar. Höfðaði H því mál á hendur A og krafðist greiðslu mismunar á þeim launum sem hún taldi sig eiga rétt á og þeirra launa sem henni voru greidd sem stundakennara. Í niðurstöðu Landsréttar var rakið að ekki hefði hvílt bein lagaskylda á A að verða við beiðni H um ráðningu í hlutastarf samhliða töku lífeyris. Ákvað A á hinn bóginn að koma til móts við kennara í þeirri stöðu með fyrrgreindum verklagsreglum, sem gerðu ráð fyrir því að metið yrði hverju sinni út frá hagsmunum hlutaðeigandi skóla hvort unnt væri að verða við beiðni kennara um tímabundið hlutastarf. Væri ákvörðun um að fallast á slíka beiðni ívilnandi í garð þess sem setti hana fram. Þá var rakið að H hefði verið meðvituð um þær forsendur sem lágu til grundvallar ráðningu hennar í hlutastarf. Gat hún þannig ekki vænst þess að hún héldi því starfi lengur en í 24 mánuði. Enn fremur yrði ekki framhjá því litið að það var undir H komið að segja upp fastráðningu og gera samning um tímabundna ráðningu. Þótti H ekki hafa sýnt fram á að hún hefði sætt mismunun, hvort sem er í samanburði við aðra sem heyrðu undir verklagsreglur A eða með tilliti til annars hóps sem gerði það ekki. Þá þóttu verklagsreglur A styðjast við málefnaleg sjónarmið. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu A.

A höfðaði mál gegn TR þar sem hún krafðist viðurkenningar á skaðabótaskyldu vegna fjártjóns sem A varð fyrir er heimili hennar var selt nauðungarsölu auk miskabóta. A hafði sótt um endurhæfingarlífeyri, tekjutryggingu, uppbót vegna framfærslu og tengdar greiðslur hjá TR á árinu 2016. Með bréfi árið 2017 tilkynnti TR að greiðslur til A á árinu 2016 hefðu verið endurreiknaðar og að um ofgreiðslu til A hefði verið að ræða. Byggði krafan á því að A hefði verið með erlendar tekjur sem ekki hefðu legið fyrir þegar greiðslur til hennar fóru fram. Þar sem A greiddi ekki kröfuna var gert fjárnám í tveimur eignum áfrýjanda, annars vegar heimili hennar og hins vegar sumarbústaðalóð í hennar eigu. Heimili A var síðan selt nauðungarsölu árið 2019. Í dómi Landsréttar kom fram að við endurútreikning á bótarétti A hafi TR tekið mið af því að samkvæmt upplýsingum úr skattframtali A 2017 hefði hún haft aðrar tekjur sem ekki lágu áður fyrir. Ráðið yrði að starfsmenn TR hefðu fylgt viðeigandi reglum við endurútreikning á bótarétti A en þrátt fyrir það lægi fyrir að endurkrafa TR hafi verið reiknuð of há vegna takmarkaðra upplýsinga sem TR hafði um tekjur A. Þegar litið væri til ákvæða þágildandi laga nr. 100/2007 um almannatryggingar var talið að A hefði mátt vita að henni bar að eiga frumkvæði að því að tilkynna TR um launatekjur sem hún fékk erlendis frá. Gat hún af þeim sökum ekki gert ráð fyrir að fá greiddar óskertar bætur frá TR. Var því miðað við að TR hefði á grundvelli almennra reglna kröfuréttar verið heimilt að krefja A um endurgreiðslu ofgreidds endurhæfingarlífeyris og bóta sem honum tengdust. Þrátt fyrir það lá fyrir að hjá TR hefði almennt verið fylgt því verklagi við innheimtu krafna vegna ofgreiðslu lífeyris að kalla sérstaklega eftir upplýsingum um eðli tekna, lægju upplýsingar um það ekki fyrir hjá stofnuninni, en þetta hefði ekki verið gert í tilviki A. Í ljósi vanrækslu TR hefði stofnunin ekki gætt að leiðbeiningar- og rannsóknarskyldu sem á henni hvíldi. Ennfremur hefði TR ekki gætt jafnræðis með þessari framkvæmd. Auk þess var litið svo á að TR hefði brotið gegn meðalhófsreglu stjórnsýslulaga með því að leggja ekki fullnægjandi mat á nauðsyn þess að krefjast nauðungarsölu á heimili áfrýjanda en fyrir lá að nauðungarsölu hafði aldrei verið beitt vegna krafna TR og var því sérstaklega brýnt að stofnunin vandaði undirbúning við ákvarðanatöku um hvort forsendur væru til að setja kröfuna í slíkt innheimtuferli. Þá lá ekki fyrir hvort TR hefði metið sérstaklega hvort unnt hefði verið að ná fram fullnustu kröfunnar með nauðungarsölu á sumarbústaðlóð A fremur en heimili hennar. Var því fallist á með A að TR hafi sýnt af sér saknæma og ólögmæta háttsemi við innheimtu endurkröfunnar og krafa hennar um viðurkenningu á bótaskyldu TR tekin til greina.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem meðal annars var leyst úr ágreiningi um hvort lífeyris- og séreignarlífeyrisréttindi B skyldu koma til skipta við opinber skipti til fjárslita vegna hjónaskilnaðar A og B. Í úrskurði Landsréttar var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að hafna þeirri kröfu A að lífeyris- og séreignarlífeyrisréttindi B að tiltekinni fjárhæð kæmu til skipta milli þeirra. A hafði uppi varakröfu um að B yrði gert að greiða henni tilgreinda fjárhæð til að bæta henni það að framangreindum lífeyrisréttindum væri haldið utan skipta, sbr. 2. mgr. 102. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993. Í úrskurði Landsréttar var ekki talið að aðstæður aðila, heilstætt virtar, væru slíkar að ósanngjarnt teldist gagnvart A í skilningi fyrrgreinds ákvæðis að lífeyrisréttindum B væri haldið utan skipta. Var því jafnframt staðfest niðurstaða héraðsdóms um að hafna varakröfu A.

Í málinu krafðist S 41.776 króna sem dregnar höfðu verið af ellilífeyri hennar í janúar og febrúar 2017 vegna greiðslna sem hún naut úr skyldubundnum atvinnutengdum lífeyrissjóði. Með lögum nr. 116/2016, sem tóku gildi 1. janúar 2017, voru gerðar breytingar á lögum nr. 100/2007 um almannatryggingar og eldri bótaflokkar ellilífeyrisþega samkvæmt þeim lögum, ellilífeyrir og tekjutrygging, sameinaðir undir því fyrrnefnda. Fyrir gildistöku laga nr. 116/2016 var tekjutryggingarhluti lífeyrisgreiðslna S skertur vegna greiðslna sem hún naut úr skyldubundnum atvinnutengdum lífeyrissjóði. Eftir lagabreytinguna var ekki heimilt að skerða ellilífeyri vegna slíkra tekna. Með lögum nr. 9/2017, sem tóku gildi 1. mars 2017, voru þær breytingar gerðar á lögum nr. 100/2007 að greiðslur til ellilífeyrisþega úr skyldubundnum lífeyrissjóðum skyldu teljast til tekna þeirra. Af því leiddi að lögin gerðu nú ráð fyrir að ellilífeyrisgreiðslur yrðu skertar vegna slíkra greiðslna, eins og verið hafði við útreikning á rétti ellilífeyrisþega til tekjutryggingar fyrir gildistöku laga nr. 116/2016. Skyldu lögin gilda afturvirkt um þá sem öðlast hefðu rétt til ellilífeyris 1. janúar 2017 og síðar. Byggði T á því í málinu að við setningu laga nr. 116/2016 hefðu átt sér stað augljós mistök sem löggjafinn hafi haft heimild til að leiðrétta með afturvirkum hætti. Í dómi Landsréttar kom fram að eftir gildistöku laga nr. 116/2016 hefði S átt kröfu til að fá ellilífeyri greiddan án skerðingar vegna greiðslna frá skyldubundnum atvinnutengdum lífeyrissjóðum, allt fram til þess er lög nr. 9/2017 tóku gildi. Þessi kröfuréttindi S nytu verndar 72. gr. stjórnarskrárinnar og þar sem þau hefðu verið gjaldfallin við gildistöku laga nr. 9/2017 yrðu þau ekki skert með afturvirkri og íþyngjandi löggjöf. Var því fallist á kröfu S.