Dómstólaleit

X var ákærð fyrir hlutdeild í nauðgun meðákærða Y samkvæmt 1. og 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. mgr. 22. gr. laganna. Y lést áður en aðalmeðferð málsins fór fram í héraði og var það því fellt niður á hendur honum. Með héraðsdómi var X sakfelld fyrir hlutdeild í nauðgunarbroti og dæmd í 2 ára fangelsi en dómurinn taldi að hlutdeild X hefði verið af ásetningi og falist bæði í athöfn og afhafnaleysi. Með dómi Landsréttar var X sýknuð af ákærunni þar sem talið var að X yrði ekki dæmd sek um hlutdeild í nauðgunarbroti á grundvelli þess athafnaleysis að hafa einungis horft á samskipti Y og A. Í dómi Hæstaréttar var meðal annars vísað til þess að Landsréttur hefði látið hjá líða að taka rökstudda afstöðu til þess ákæruatriðis er laut að því hvort telja hefði að X hefði veitt atbeina sinn að ætluðu nauðgunarbroti Y með því að liggja við hlið hans og A meðan á kynferðismökum stóð þannig að félli undir verknaðarlýsingu 194. gr., sbr. 1. mgr. 22. gr. laga nr. 19/1940. Þá kom fram að í röksemdum hins áfrýjaða dóms hefði hvorki farið fram mat á fyrirliggjandi upplýsingum um þroskahömlun A og þýðingu hennar við úrlausn málsins né að tekin hefði verið afstaða til þess hvort máli skipti í því samhengi að atvik hefðu gerst í lokuðu herbergi á heimili Y og X. Einnig yrði ekki séð að við mat á sakargiftum í dóminum hefði verið tekin afstaða til þýðingar þess liðsmunar sem Y hefði skapað gagnvart A með nærveru sinni. Var því talið af röksemdum í dóminum yrði ekki ráðið að fram hefði farið heildarmat á þeim atvikum sem sönnuð þótti og aðstæðum eins og þeim hefði verið lýst í ákæru við úrlausn um hvort háttsemi X uppfyllti við þær aðstæður lágmarksskilyrði hlutdeildar í nauðgunarbroti. Hefðu því með hinum áfrýjaða dómi ekki verið uppfyllt skilyrði f. liðar 2. mgr. 183. gr., sbr. 210. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Var af þessum sökum talið óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu til Landsréttar til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.

S krafði SA hf. um skaðabætur vegna vinnuslyss sem hann varð fyrir við jarðgangagerð á árinu 2013. Hafði S hafið störf við jarðgangagerð seint á árinu 2010 og unnið við þau störf fram að slysinu bæði hér á landi og erlendis. Eftir hlé vegna slyssins hóf hann að nýju störf við jarðgangagerð og vann við þau í tæp tvö ár er hann varð að hætta vegna afleiðinga slyssins. Aðilar voru sammála um að árslaun til ákvörðunar bóta skyldu metin sérstaklega, sbr. 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, en greindi á um hvert árslaunaviðmiðið skyldi vera. SA hf. hélt því fram að meðaltekjur verkafólks á árinu 2013 væri réttur mælikvarði á líklegar framtíðartekjur hans. S byggði hins vegar á því að miða skyldi við meðaltekjur hans á árunum 2011 og 2012. Fallist var á með S að líklegt væri að framtíðarstafssvið hans hefði orðið við jarðgangagerð hefði hann ekki orðið fyrir slysinu. Þá hefði SA hf. ekki sýnt fram á að laun S, hvort sem þeirra væri aflað hér á landi eða erlendis, hefðu orðið önnur og lægri hefði hann ekki lent í slysinu. Var krafa S því tekin til greina.

S hf. veitti I ehf. ýmsa þjónustu og sá meðal annars um hýsingu á tölvupósti fyrir hann frá árinu 2006, en um þá þjónustu hafði ekki verið gerður formlegur samningur. Á árinu 2009 hóf I ehf. að hýsa tölvupóst sinn sjálfur en S krafði þó I ehf. áfram mánaðarlega um endurgjald fyrir þjónustuna þar til I ehf. gerði athugasemd við innheimtuna árið 2016. Krafðist I ehf. þess að S hf. yrði gert að endurgreiða honum hið ofgreidda endurgjald. Í dómi Hæstaréttar var meðal annars að virtri skýrslugjöf fyrrverandi viðskiptastjóra hjá S hf. lagt til grundvallar að I ehf. hefði sagt upp þjónustunni á árinu 2011 en fyrir mistök hefði S hf. áfram innheimt endurgjaldið og I ehf. greitt. Var vísað til þess að báðir aðilar hefðu sýnt af sér verulegt hirðuleysi í lögskiptum sínum sem hefði leitt til þess að S hf. hefði fengið með óréttmætum hætti mánaðarlegar greiðslur frá I ehf. Var ekki talið að S hf. hefði mátt hafa réttmæta ástæðu til að ætla að hann hefði getað haldið umræddum greiðslum og að endurgreiðsla þeirra væri ekki sérlega bagaleg fyrir hann. Var því fallist á kröfu I ehf.

G hf. krafði Þ hf. um greiðslu samkvæmt fjórum samningum um framvirk gjaldmiðlaviðskipti frá október 2008 og einum samningi frá mars sama ár. Áttu fyrrgreindir fjórir samningar rætur sínar að rekja til ætlaðs taps Þ hf. af fjórum valréttarsamningum frá árinu 2007. Talið var sannað að Þ hf. hefði gengist undir þær skuldbindingar sem lýst væri í samningunum fjórum. Hins vegar hefði ekki verið sýnt fram á að G hf. hefði nýtt sér valrétti samkvæmt valréttarsamningunum og hefðu þeir því fallið niður. Væri bæði ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju að bera fyrir sig framvirka gjaldmiðlaskiptasamninga sem stofnað hefði verið til um skuldbindingu sem væri niður fallin. Af þeirri ástæðu var talið að víkja bæri til hliðar samningunum fjórum frá október 2008 á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Var Þ hf. því sýknaður af kröfum G hf. sem byggðust á þeim. Á hinn bóginn var fallist á kröfu G hf. sem var reist á samningnum frá mars 2008. Var ekki talið að framganga G hf. í viðskiptunum hefði valdið Þ hf. fjártjóni sem unnt væri að skuldajafna á móti þeirri kröfu G hf. Var Þ hf. því gert að greiða G hf. nánar tilgreinda fjárhæð.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Árið 2008 gerðu L hf. og P ehf. með sér samning um svokallað fjölmyntalán til P ehf. Ári síðar eignaðist L hf. allt hlutafé í P ehf. og var lánið greitt upp í lok þess árs. Árið 2010 hófst svokallað opið söluferli á P ehf. sem lauk með sölu allra hluta í félaginu til Lþ ehf. Árið 2012 tilkynnti L hf. P ehf. að bankinn hefði endurútreiknað tiltekið eldri lán aðila frá árinu 2007 þar sem að það hefði verið gengistryggt lán í íslenskum krónum. Jafnframt var tilgreint að fyrrgreint fjölmyntalán aðila frá árinu 2008 hefði verið í erlendri mynt og ætti því ekki að sæta endurútreikningi. Þessu var P ehf. ósammála og krafði L hf. um endurgreiðslu fjár sem félagið taldi sig hafa ofgreitt. Í dómi Hæstaréttar kom fram að uppgreiðsla lánsins árið 2009 hefði farið fram í tengslum við endurskipulagningu á fjárhag P ehf. og hefði markmiðið verið að afskrifa í verulegum mæli skuldir félagsins til þess að það yrði rekstrarhæft á ný. Allt hlutafé í P ehf. hefði síðan verið selt Lþ ehf. eftir að fjárhagur félagsins hafði verið endurskipulagður. Kaupendur hlutafjárins hefðu haft aðgang að gögnum um félagið og hefðu framkvæmt áreiðanleikakönnun á því og hefði mátt vera fullkunnugt um hvernig með skuldir félagsins hefði verið farið og hvers eðlis þær hefðu verið. Þá hefði ákvörðun kaupverðsins verið miðuð við þá forsendu að framangreindu skuldarsambandi hefði verið lokið. Samkvæmt þessu og í samræmi við reglur kröfuréttar um réttaráhrif greiðslu og lok skuldarsambanda var ekki fallist á kröfu P ehf. Kom því ekki til athugunar hvort í samningnum hefði verið mælt fyrir um ólögmæta gengistryggingu. Var L hf. sýknaður af kröfu P ehf.

2011.85.4 2011.85.6

Á árinu 2008 veitti vátryggingafélagið T fjárfestingarbankanum V peningamarkaðsinnlán sem voru framlengd til skamms tíma í senn. Þegar leið að gjalddaga 6. október 2008 tilkynnti T að lánið sem nam orðið 2.544.537.668 krónum yrði ekki framlengt frekar. Daginn fyrir gjalddagann lagði V til við T að lánið yrði gert upp annars vegar með framsali lánssamnings V við félag sem tengt var T og hins vegar með greiðslu eftirstöðva er annað félag, er einnig var tengt T, hefði greitt skuld sína við V, en því hafnaði T. V greiddi ekki á gjalddaga og setti T kröfu sína í innheimtu. Af orðsendingu sem V lét frá sér fara í framhaldi af þessu mátti ráða að hann teldi sig ekki færan um að greiða kröfuna. Lét T í framhaldi af því af aðgerðum til innheimtu kröfunnar og hófust viðræður aðilanna um leiðir til að gera hana upp. Í tengslum við þær fékk T ítarlegar trúnaðarupplýsingar um eignir, skuldir og rekstur V og gerði T loks tillögu í byrjun apríl 2009 sem fól í sér að skuld V yrði greidd með framsali nánar tiltekinna skuldabréfa og hlutabréfa í eigu V, með afsali tiltekinna fasteigna og með skuldabréfi sem V gæfi út. Á grundvelli þessarar tillögu gerðu T og V samkomulag 18. maí 2009 sem dótturfélög hvors um sig, TF og HK, áttu jafnframt aðild að. Samkvæmt samkomulaginu nam skuld V að meðtöldum áföllnum vöxtum 2.817.787.657 krónum og átti að greiða hana í fyrsta lagi með framsali veðskuldabréfa í eigu V að nafnverði 197.500.000 krónur, í öðru lagi með því að HK afsalaði til TF 41 íbúð að andvirði 418.179.443 krónur, í þriðja lagi með því að V framseldi T hlutabréf sín í M hf. og H ehf. sem voru talin að verðmæti 700.000.000 krónur, í fjórða lagi með því að T fengi framseld hlutabréf í V að andvirði 300.000.000 krónur og loks með því að V gæfi út skuldabréf til T til fjögurra ára að nafnverði 1.217.112.321 króna sem tryggt yrði með veði í nánar tilgreindum kröfum V og fasteignum. Þessu samkomulagi var síðan hrundið í framkvæmd með því að gerðir voru kaupsamningar og afsöl fyrir einstökum eignum. Fjármálaeftirlitið skipaði V bráðabirgðastjórn 3. mars 2010 samkvæmt 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki og var V síðan tekinn til slita eftir 101. gr. laganna 9. apríl sama ár. Í bréfi til T 10. febrúar 2012 lýsti slitastjórn V yfir riftun á greiðslum samkvæmt samkomulaginu og höfðaði mál þetta í framhaldi af því. Í málinu krafðist V riftunar á greiðslum sem fólgnar voru í afsali á 41 íbúð, framsali hlutabréfa í M hf., H ehf. og V og veðskuldabréfinu sem V gaf út til T, og reisti V þessa kröfu aðallega á 141. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. V krafðist jafnframt skaðabóta úr hendi T að fjárhæð 1.118.179.443 krónur eða sem nam samanlögðu andvirði íbúðanna og hlutabréfanna í M hf. og H ehf. samkvæmt samkomulaginu. Í dómi Hæstaréttar var talið að V hefði ekki lögvarða hagsmuni af því að fá rift greiðslum sem inntar voru af hendi með hlutabréfum í V og veðskuldabréfinu sem hann gaf út til T, þar sem V gerði hvorki kröfu um greiðslu skaðabóta vegna þeirra ráðstafana né um aðrar lögfylgjur riftunar. Talið var að fullnægt væri skilyrðum 141. gr. laga nr. 21/1991 fyrir riftun annarra ráðstafana samkvæmt samkomulaginu, þar sem það hafi verið gert eftir að V var orðinn ógjaldfær og ráðstafanirnar hafi verið ótilhlýðilegar, en um bæði þau atriði taldist T hafa verið grandsamur. Þessar ráðstafanir töldust jafnframt hafa verið T til hagsbóta á kostnað annarra lánardrottna V. Litið var svo á að afsal HK til TF á 41 íbúð hafi falið í sér greiðslu frá V til T sem unnt væri að rifta og var T dæmdur til að greiða V skaðabætur sem svöruðu til andvirðis íbúðanna samkvæmt samkomulagi þeirra. Hafnað var kröfu T um að verða leystur undan greiðslu skaðabóta vegna greiðslna með hlutabréfum í M hf. og H ehf. gegn því að hann skilaði þeim aftur til V, sbr. 144. gr. laga nr. 21/1991, en hlutabréfin voru orðin verðlaus. Við ákvörðun skaðabóta vegna greiðslna sem inntar voru af hendi með þessum hlutabréfum þótti verða að taka mið af verðgildi þeirra samkvæmt samkomulagi aðilanna. Var T því gert að greiða V þá fjárhæð í skaðabætur sem hann krafðist.

E og H voru ákærðir fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum með því að hafa í sameiningu staðið skil á efnislega röngu skattframtali E og látið undir höfuð leggjast að telja fram fjármagnstekjur E að fjárhæð 813.011.009 krónur af uppgjöri 102 framvirkra samninga með undirliggjandi hlutabréfum. Hafði H séð um gerð skattframtals fyrir E. Kröfu E og H um frávísun málsins var hafnað. Ekki var fallist á að annmarkar hefðu verið á ákæru. Þá var vísað til þess að í dómaframkvæmd Hæstaréttar hefði ekki verið talið að það færi í bága við bann við endurtekinni málsmeðferð þótt stjórnvöld hefðu áður gert manni að greiða skatt af álagi á skattstofn og sama manni væri síðan í öðru máli gerð viðurlög vegna sömu málsatvika. Þá varðaði það ekki frávísun málsins þótt skattrannsóknarstjóri eða sérstakur saksóknari hefði tjáð sig með almennum hætti um fyrirhugaða lagasetningu á sviði skattaréttar, enda væri slík umfjöllun saksókninni óviðkomandi. Ekki var heldur fallist á að tilteknir annmarkar á samningu héraðsdóms yllu því að ómerkja bæri dóminn. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að hagnaður E af gerð umræddra framvirkra skiptasamninga hefði falið í sér skattskyldar fjármagnstekjur og að ekki hefði staðið heimild til að draga frá þeim tap af öðrum sams konar samningum. Hvorki var fallist á með E að um hefði verið að ræða tekjur í sjálfstæðri atvinnustarfsemi né að það bryti gegn 65. gr. stjórnarskrárinnar að tekjur einstaklinga af atvinnurekstri væru skattlagðar á annan veg en aðrar tekjur. Þótt lögum hefði síðar verið breytt um skattlagningu fjármagnstekna breytti það engu um refsinæmi þess að skýra rangt eða villandi frá því sem máli skipti við álagningu fjármagnstekjuskatts. Var málið því dæmt eftir gildandi skattalögum á þeim tíma er E aflaði teknanna. Þá leysti það E og H ekki undan refsiábyrgð þótt viðsemjandi E hefði vanrækt skyldu sína til að standa skil á skattinum eftir lögum nr. 94/1996 um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur. Voru E og H sakfelldir fyrir brot gegn 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 sbr. og 1. mgr. 109. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. E og H voru báðir dæmdir í 18 mánaða skilorðsbundið fangelsi. Þá var E dæmdur til að greiða 127.000.000 krónur í sekt og skyldi eins árs fangelsi koma í stað sektarinnar yrði hún ekki greidd. Hafnað var kröfu ákæruvaldsins um að H yrði sviptur löggildingu til að vera endurskoðandi.

A varð fyrir líkamstjóni í umferðarslysi er hann varð fyrir bifreið sem B ók. Ekki var ágreiningur um bótaskyldu B og V hf. í málinu en aðilar deildu um árslaunaviðmiðun við útreikning skaðabóta vegna varanlegrar örorku, hvert hefði verið tímabundið atvinnutjón A, hvort A ætti rétt á bótum fyrir sjúkrakostnað og annað fjártjón og hvort hann ætti rétt á bótum á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga. Hæstiréttur féllst á það með A að aðstæður hans væru óvenjulegar þegar ákveðin væru árslaun hans samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga þar sem vinnutekjur hans væru annars vegar reiknuð laun hans að meðtöldu framlagi í lífeyrissjóð og hins vegar hagnaður af rekstri einkafirma og síðar einkahlutafélags í hans eigu. Ljóst væri að hagnaður af rekstrinum síðustu þrjú ár fyrir slysið væri eingöngu til kominn vegna vinnuframlags A sjálfs. Var því talið rétt að taka tillit til hagnaðarins við ákvörðun viðmiðunartekna að því er varðaði bætur vegna varanlegrar örorku og tímabundins atvinnutjóns en ekki þótti koma til álita að taka tillit til hagnaðar A af sölu einkahlutafélagsins við mat á árslaunum hans. Þá var talið að A hefði sýnt fram á að hann ætti rétt til bóta vegna sjúkrakostnaðar, annars fjártjóns og framtíðarsjúkrakostnaðar. Hins vegar taldi Hæstiréttur að A hefði ekki sýnt fram á að B hefði með akstri sínum umrætt sinn sýnt af sér stórfellt gáleysi í skilningi 26. gr. skaðabótalaga og voru B og V hf. sýknaðir af kröfu A um bætur á þeim grundvelli.

A krafðist greiðslu launa úr hendi Þ vegna óvinnufærni til starfa á skipi Þ. Reisti A kröfu sína á því að óvinnufærnin yrði rakin til slyss sem hann hafi orðið fyrir við störf sín um borð í skipinu. Í héraðsdómi var talið að A hefði ekki tekist að færa sönnur á að umrætt slys hafi átt sér stað og Þ því sýknað í málinu. Hæstiréttur staðfesti héraðsdóm með þeirri athugasemd að við áfrýjun málsins hafi A einnig byggt á því að óvinnufærni hans væri sönnuð með framlögðum læknisvottorðum, og mætti einu gilda hvort hún stafaði af slysi eða veikindum. Með þessu hafi A byggt á nýrri málsástæðu sem ekki kæmi til álita í málinu, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

A og X voru ákærðir fyrir stórfellt fíkniefnalagabrot með því að hafa staðið saman, ásamt tveimur öðrum, að innflutningi á samtals 4.639,50 g af amfetamíni og 594,70 g af kókaíni frá Þýskalandi til Íslands, ætluðu til söludreifingar í ágóðaskyni, en fíkniefnin, sem voru flutt til landsins með hraðsendingarfyrirtæki, fundust við leit tollgæslu og lögreglu. Var A gefið að sök að hafa lagt á ráðin um innflutninginn, látið senda fíkniefnin frá Þýskalandi til Íslands og hafa ætlað að móttaka eða láta móttaka þau. X var gefið að sök að hafa lagt á ráðin um innflutninginn og notað sér aðstöðu sína sem starfsmaður hraðsendingarfyrirtækisins á Keflavíkurflugvelli til að miðla upplýsingum um hvernig haga skyldi sendingu og móttöku fíkniefnanna þannig að þau kæmust til móttakanda efnanna hér á landi án afskipta yfirvalda. Ákærðu neituðu báðir sök. Framburðir A og X þóttu ekki verða lagðir til grundvallar niðurstöðunni, enda ekkert í málinu sem studdi þá. Talið var sannað með framburðum tveggja meðákærðu, sem voru efnislega á sama veg um flesta þætti málsins og nutu stuðnings af gögnum málsins, að A og X hefðu gerst sekir um þá háttsemi sem þeir voru ákærðir fyrir. Við ákvörðun refsingar var m.a. litið til þess að brotið var framið í samvinnu, sbr. 2. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga, efnismagns, efnistegundar og styrks fíkniefnanna. Þá var litið til þess að A hafði áður gerst sekur um fíkniefnabrot og var refsing hans ákveðin 4 ára fangelsi en X 2½ árs fangelsi.

Sonur A lést í eldsvoða um borð í skipi í eigu Y. Í gildi var ábyrgðartrygging vegna útgerðar skipsins hjá T. A krafði T um bætur á þeim grundvelli að við andlát sonar síns hefði hún misst þá fjárhagslegu aðstoð sem hefði falist í því að hafa endurgjaldslaus afnot af íbúð hans. A hafði gefið fyrrverandi lögmanni sínum „fullt og ótakmarkað umboð“ til að annast hagsmuni sína vegna andláts sonar síns. Lögmaðurinn veitti viðtöku greiðslu frá T á dánarbótum að fjárhæð 1.206.481 króna 8. mars 2007 og ritaði án fyrirvara undir kvittun sem hann hafði fengið senda á starfsstöð sína með símbréfi. Í texta kvittunarinnar kom fram með skýrum hætti að fjárhæðin sem kvittað var fyrir væri lokagreiðsla vegna tjónsins og allar kröfur vegna málsins væru að fullu greiddar. Var fallist á þá niðurstöðu héraðsdóms að yfirlýsingin um lyktir málsins í kvittuninni væri við framangreindar aðstæður skuldbindandi fyrir A og yrði dómurinn því staðfestur um sýknu stefnda.