Dómstólaleit

Þ höfðaði mál á hendur M og krafðist viðurkenningar á skaðabótaskyldu M gagnvart honum vegna hagnýtingar M á grunnvatni úr vatnsbólinu Laxnesdýjum innan marka jarðarinnar Laxnes I í Mosfellsbæ. Bæði Þ og M voru meðal eigenda jarðarinnar. Byggði Þ á því að M hefði með vatnstöku sinni skert með ólögmætum hætti stjórnarskrárvarin eignarréttindi Þ sem sameiganda að jörðinni án þess að greiða bætur fyrir þá hagnýtingu, auk þess sem hagnýting M á vatninu hefði haft í för með sér verulegar og íþyngjandi takmarkanir á hagnýtingu Þ á jörðinni. Með dómi héraðsdóms var M sýknað af kröfum Þ. Í dómi Landsréttar var rakið að samkvæmt 1. mgr. 26. gr. vatnalaga nr. 15/1923 ætti Þ ekki tilkall til endurgjalds vegna hagnýtingar M í þágu vatnsveitu sveitarfélagsins heldur einungis rétt á bótum ylli vatnstakan Þ tjóni. Var málsástæðum Þ varðandi endurgjald fyrir hagnýtingu M því hafnað. Þá vísaði rétturinn til þess að M væri sem sameiganda að jörðinni Laxnesi heimil sú ráðstöfun og nýting sem ekki skerti jafngóðan rétt annarra eigenda til að njóta eignarinnar og ylli þeim ekki meiri óþægindum en vænta mætti miðað við allar aðstæður. Var ekki talið að Þ hefði sýnt fram á að hann hefði orðið fyrir tjóni vegna hagnýtingar M eða takmarkana sem sameigendur í Laxnesi I sættu vegna vatnsverndarkvaða. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um sýknu M af kröfum Þ.

Áfrýjendur kröfðust þess að staðfestur yrði eignarréttur þeirra á grundvelli hefðar að húsakosti jarðarinnar N ásamt landspildu sem húsakosturinn stæði á og afmörkuð væri í kröfugerð þeirra með nánar tilgreindum hnitum. Til vara kröfðust áfrýjendur þess að stefndi veitti þeim endurgjaldslaus afnot af húsakostinum og óuppsegjanlegan rétt til afnota af landspildunni. Í dómi Landsréttar var rakið að hugtakið óráðvandlegt atferli í 2. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 um hefð hefði í dómaframkvæmd verið skýrt með þeim hætti að bein vitneskja um réttmætt eignartilkall annars manns stæði hefð í vegi. Þar sem erfingjar ábúanda jarðarinnar höfðu í kjölfar andláts hennar móttekið greiðslu á grundvelli úttekar vegna loka ábúðar hinnar látnu og staðfest að þeir gerðu ekki ágreining um útreikning fjárhæða fyrir þau vermæti sem tilgreind voru í úttektinni taldi Landsréttur að áfrýjendur hefðu verið grandsamir um rétt stefnda til þeirra eigna sem kröfur þeirra lutu að. Ákvæði 2. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 var af þeim sökum talið standa því í vegi að fallist yrði á kröfur þeirra í málinu. Að því gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur um sýknu stefnda.

Ágreiningur aðila laut að landamerkjum milli jarðanna Langholts 1 og 2 í Flóahreppi. Fyrir lá að 1987 höfðu stefndi og þáverandi eigandi Langholts 2 haft makaskipti á landspildum í landi hvors um sig. Afsölum var þinglýst í maí 1987 en í þeim var vísað til þess að takmörk spildnanna væru afmörkuð með bláum og rauðum lit samkvæmt meðfylgjandi uppdrætti, sem skyldi skoðast sem hluti afsalanna. Upplýst var að í sama skjalahylki hjá sýslumanninum á Suðurlandi og samrit afsalanna voru geymd væri varðveittur uppdráttur sem sýndi tiltekna afmörkun á tveimur landspildum í landi Langholts í rauðum og bláum lit. Í málinu byggði stefndi einkum á því að umræddur uppdráttur hefði í raun ekki fylgt afsölunum í öndverðu og væri falsaður. Vísaði hann meðal annars til þess að uppdrátturinn hefði ekki verið áritaður af aðilum máls, bæri ekki með sér áritun þinglýsingardómara og að á honum væri að finna teikningar af vegi sem stefndi lagði á árinu 2008, og því gæti uppdrátturinn ekki verið frá því fyrir þann tíma. Landsréttur vísaði til þess að sú staðreynd að uppdrátturinn hefði verið í sama skjalahylki og samrit afsalanna hjá sýslumanni veitti sterkar líkur fyrir því að það væri sá uppdráttur sem afsölin vísuðu til. Einnig hefði stefndi ekki lagt fram annan uppdrátt eða haldbær sönnunargögn um hvar mörk hinna umdeildu spildna ættu að liggja væri uppdrátturinn hjá sýslumanni rangur. Meðal annars af þessum sökum var stefndi ekki talinn hafa fært sönnur á að uppdrátturinn væri ekki sá uppdráttur sem afsölin 1987 vísuðu til og að hann yrði að bera hallann af þeim sönnunarskorti. Að þeirri niðurstöðu fenginni, og þar sem stefndi hefði ekki hreyft andmælum við því að kröfulína samkvæmt aðalkröfu áfrýjanda væri í samræmi við uppdráttinn hjá sýslumanni, tók Landsréttur til greina aðalkröfu áfrýjanda um nánar tilgreind landamerki milli jarðanna.

Ágreiningur málsaðila laut að landamerkjum jarðanna Borgarhafnar og Kálfafellsstaðar í Suðursveit frá botni Staðardals að jökli. Í dómi Landsréttar var fallist á það með héraðsdómi að landamerki jarðanna fylgi kvísl Staðarár sem rennur um Hálsgil allt að upptökum árinnar. Eftir stóð að ákvarða merki jarðanna við upptök Staðarár norðarlega í fjalllendinu, en þar háttar svo að nokkur gil koma saman og mynda Hálsagil. Gögn málsins þóttu ekki slá föstu hver meginupptök Staðarár hefðu verið á þeim tíma er landamerkjabréfin voru gerð og tóku bréfin ekki af skarið um merki jarðanna svo nálægt jöklinum. Horfði Landsréttur því meðal annars til viðhorfs eigenda umræddra jarða til hins umþrætta landssvæðis. Fyrir lá að þáverandi eigandi Kálfafellsstaðar ráðstafaði árið 1992 fasteigninni Jöklaseli á þrætusvæðinu til J hf. og var byggður þar fjallaskáli. Árið 2001 keypti síðan félagið Í ehf. Jöklasel og greiddi eiganda Kálfafellsstaðar lóðarleigu þar til leigutíma lauk í árslok 2015, en eigandi Í ehf. er B, sem er einn eigenda Borgarhafnar. Því var lagt til grundvallar að eigandi Kálfafellsstaðar hefði farið með umrædda lóð sem sína eign óslitið í fullan hefðartíma samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 um hefð án athugasemda frá eigendum Borgarhafnar eða öðrum fyrr en hefðartími var liðinn. Þessi aðstaða þótti styðja við að landamerki jarðanna miðist við Innra-Þormóðarhnútugil, sem lægi austan við fasteignina Jöklasel, en önnur niðurstaða hefði leitt til þess að Jöklasel hefði verið innan landamerkja Borgarhafnar. Voru landamerki jarðanna Borgarhafnar og Kálfafellsstaðar því talin liggja eftir Innra-Þormóðarhnútugili að Hálsagili og þaðan að botni Staðardals þar sem vatn úr Hálsagili mætir jökulvatni úr Sultartungnagili.

H ehf. höfðaði mál á hendur B ehf. og krafðist þess að fá viðurkennt að ekkert atkvæði fylgdi jörðinni Hvarfsdal í Dalasýslu sem er í eigu B ehf., í Veiðifélagi Búðardalsár, en óumdeilt var að jörðinni fylgdi veiðiréttur í Búðardalsá. Í dómi Landsréttar var þróun löggjafar um veiðirétt jarða og atkvæðisrétt í veiðifélögum rakin. Um atkvæðisrétt í veiðifélögum er í gildandi lögum fjallað í 1. mgr. 40. gr. laga nr. 61/2006 um lax- og silungsveiði. Þar kemur fram að eitt atkvæði í veiðifélagi fylgi hverri jörð sem á veiðirétt. Með jörð sé átt við jarðir sem fullnægi skilyrðum til að teljast lögbýli við gildistöku eldri jarðalaga nr. 65/1976. Þegar lögbýlisskilyrðið var fyrst tekið upp með lögum 53/1957 um lax- og silungsveiði var tilgangur þess ekki að svipta menn atkvæðisrétti í veiðifélögum sem þeir áttu þegar fyrir, heldur koma í veg fyrir að jörðum yrði skipt upp og eigendur gætu þannig aukið atkvæðisrétt sinn. Í lögunum nr. 53/1957 var síðan mælt sérstaklega fyrir um atkvæðisrétt eigenda eyðijarða. Þrátt fyrir að jörðin Hvarfsdalur hafi verið í eyði síðan árið 1938 hefur jörðinni fylgt atkvæðisréttur í veiðifélaginu frá stofnun þess árið 1973. Eyðijörðum hefur frá öndverðu verið veittur atkvæðisréttur í veiðifélögum og í lögum hefur sérstaklega verið mælt fyrir um atkvæðisrétt þeirra síðan árið 1957 að undanskildum árunum 2006-2009 en ákvæði um eyðijarðir var sérstaklega bætt inn í lög 61/2006, árið 2009 þar sem ætlunin hefði ekki verið að breyta atkvæðisrétti eyðijarða í veiðifélögum með lögum 61/2006. Með vísan til umfjöllunar um tilgreinda löggjöf, 72. gr. stjórnarskrárinnar um friðhelgi eignaréttar, meðalhófs og þess að atkvæðis- réttur í veiðifélagi verður ekki skertur afturvirkt, var talið óhjákvæmilegt að skýra inntak 1. mgr. 40. gr. laga nr. 61/2006, þannig að jörðin Hvarfsdalur, sem á veiðirétt í Búðardalsá, fari með atkvæðisrétt í veiðifélagi árinnar. Var niðurstaða hins áfrýjaða dóms því staðfest.

A var með héraðsdómi gert skylt að flytja, ásamt öllu því sem henni tilheyrði, út úr íbúð sinni að tilgreindu heimilisfangi, innan eins mánaðar frá dómsuppsögu. Þá var jafnframt viðurkennd sú skylda A að selja eignarhluta sinn í húsinu innan þriggja mánaða frá dómsuppsögu. Í dómi Landsréttar kom fram að með upptökum úr eftirlitsmyndavél í anddyri fjöleignarhússins, framburðum vitna og upplýsingum sem fyrir lægju í gögnum málsins frá lögreglu, teldist sannað að fólk á vegum A hafi átt viðskipti með ávana- og fíkniefni í fjöleignarhúsinu. Þá var fallast á það með héraðsdómi að A hefði brotið gegn skyldum sínum gagnvart öðrum eigendum í húsinu samkvæmt lögum um fjöleignarhús nr. 26/1994 líkt og þar væri rakið. Væri með þeirri háttsemi vegið að friðhelgi eignarréttinda annarra eigenda og heimilis þeirra, sbr. 71. gr. stjórnarskrárinnar. Loks var talið að nægar sönnur hafi verið færðar fyrir því að áskorun B hafi ekki borið þann árangur að A tæki upp betri siði. Að því gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur og A gert að greiða B málskostnað fyrir Landsrétti.

G höfðaði mál á hendur L og krafðist þess að viðurkennt yrði með dómi að L ætti ekki tilkall til eignarréttinda að jörðinni Hólmabakka í Skeiða- og Gnúpverjahreppi í Árnessýslu, þar með talið til vatnsréttinda í Þjórsá fyrir landi jarðarinnar. Deildu aðilar um það hvort systkinum G hefði verið heimilt að selja L á leigu tiltekin eignarréttindi sín í jörðinni Breiðanesi án samþykkis hennar og þar með hvort L ætti tilkall til eignarréttinda í jörðinni Hólmabakka eftir að þeirri jörð var skipt út úr jörðinni Breiðanesi. Með dómi Landsréttar var staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að samningar L við systkini G, sem á þeim tíma áttu samtals 80% hlut í Breiðanesi á móti 20% hlut G, bæru ekki annað með sér en að með þeim hefðu þau einungis ráðstafað fyrir sitt leyti hlutdeild þeirra í tilteknum land- og vatnsréttindum í landi jarðarinnar. Það hefði þeim verið heimilt þótt G væri mótfallin þeim ráðstöfunum. L væri á grundvelli samninganna handhafi 80% hlutdeildar í þeim réttindum í landi jarðarinnar sem þar væri lýst. Því var kröfu G um viðurkenningu á því að L ætti engin slík réttindi í umræddu landi hafnað. Var hinn áfrýjaði dómur staðfestur um sýknu L af kröfum G.

S höfðaði mál á hendur H ehf. o.fl. til viðurkenningar á landamerkjum jarðarinnar Baulárvalla á Snæfellsnesi gagnvart aðliggjandi jörðum í eigu H ehf. o.fl. Aðilar deildu um það hvort stofnast hefði réttilega til jarðarinnar með útmælingargjörð sýslumanns árið 1823, hvort réttindi tengd þeirri stofnun hefðu fallið niður og um eignarhald jarðarinnar. Í dómi Landsréttar var talið að S væri réttur aðili að málinu til sóknar þar sem S nyti þinglýstrar eignarheimildar að jörðinni og engin gögn lægju fyrir í málinu um eignarhald íslenska ríkisins að jörðinni. Þá var ráðið af útmælingargjörð sýslumanns og byggingarbréfi að stofnað hefði verið til nýbýlis í landi Baulárvalla samkvæmt reglum nýbýlatilskipunar 15. apríl 1776 á þeirri forsendu að jörðin hefði á þeim tíma ekki verið háð beinum eignarrétti annarra. Var talið að útmælingargjörðin bæri ekki annað með sér en að málsmeðferðin hefði fullnægt fyrirmælum 2. og 4. gr. tilskipunarinnar með því að ábúendur nábýlisjarða hefðu verið varaðir við um fyrirhugaða forréttingu samkvæmt ákvæðum tilskipunarinnar. Þá yrði ekki séð að eigendur eða ábúendur aðliggjandi jarða hefðu í aðdraganda forréttingarinnar að neinu leyti gert athugasemdir við að hún hefði raskað öðrum réttindum þeirra en notkun svæðisins til upprekstrar eða að komið hefðu fram athugasemdir á næstu áratugum um að forréttingin hefði skert önnur réttindi aðliggjandi jarða. Var því ekki fallist á þá málsástæðu H ehf. o.fl. að ekki hefði verið gætt réttra formreglna við útmælingu nýbýlisins og að hún hefði því ekki getað orðið grundvöllur að yfirfærslu á beinum eignarrétti. Því var einnig hafnað að réttur til nýbýlisins að Baulárvöllum hefði fallið niður vegna notkunarleysis. Ekki var heldur á það fallist með H ehf. o.fl. að tilgreind landamerkjabréf aðliggjandi jarða fælu í sér sönnun fyrir eignarrétti þeirra að því landi sem sakarefni málsins tók til. Loks var því hafnað að H ehf. o.fl. hefðu unnið eignarhefð yfir landinu. Ekki var deilt um það að þær kröfulínur sem afmarkaðar voru í kröfugerð S væru í samræmi við afmörkun lands Baulárvalla samkvæmt útmælingargerðinni og lögfestu Arnfinns Arnfinnssonar fyrir jörðina 1847. Voru kröfur S því teknar til greina.

A höfðaði mál á hendur B, C og D og krafðist þess að viðurkenndur yrði for- kaupsréttur hennar að jörðinni R. Héraðsdómur vísaði málinu frá dómi á þeim grundvelli að A hefði orðið kunnugt um ráðstöfun jarðahlutans með tölvubréfi 23. október 2023. Málshöfðunarfrestur samkvæmt 32. gr. jarðalaga nr. 81/2004 hefði því verið liðinn þegar málið var höfðað 22. maí 2024. Að virtum atvikum í aðdraganda málshöfðunar A taldi Landsréttur aftur á móti ekki efni til að líta svo á að fyrrgreint tölvubréf markaði upphaf málshöfðunarfrests í lögskiptum aðila. A hefði þvert á móti haft réttmæta ástæðu til að ætla að ekki væri tilefni til málshöfðunar fyrr en henni varð ljós afstaða varnaraðila til erindis lögmanns hennar 20. nóvember 2023 þar sem hún tilkynnti um nýtingu forkaupsréttar. Sú staða hefði ekki verið fyrir hendi fyrr en hún fékk upplýsingar um að skiptayfirlýsingu hefði verið þinglýst í bága við forkaupsrétt hennar. Málshöfðunarfrestur téðs ákvæðis var því ekki talinn standa því í vegi að A gæti leitað dóms um viðurkenningarkröfu sína. Hinn kærði úrskurður var því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnislegrar meðferðar.

A höfðaði mál á hendur B, C og D og krafðist þess að viðurkenndur yrði forkaupsréttur hans að jörðunum S og T. Héraðsdómur vísaði málinu frá dómi á þeim grundvelli að A hefði orðið kunnugt um ráðstöfun jarðahlutanna með tölvubréfi 23. október 2023. Málshöfðunarfrestur samkvæmt 32. gr. jarðalaga nr. 81/2004 hefði því verið liðinn þegar málið var höfðað 22. maí 2024. Að virtum atvikum í aðdraganda málshöfðunar A taldi Landsréttur aftur á móti ekki efni til að líta svo á að fyrrgreint tölvubréf markaði upphaf málshöfðunarfrests í lögskiptum aðila. A hefði þvert á móti haft réttmæta ástæðu til að ætla að ekki væri tilefni til málshöfðunar fyrr en honum varð ljós afstaða varnaraðila til erindis lögmanns hans 20. nóvember 2023 þar sem hann tilkynnti um nýtingu forkaupsréttar. Sú staða hefði ekki verið fyrir hendi fyrr en hann fékk upplýsingar um að skiptayfirlýsingu hefði verið þinglýst í bága við forkaupsrétt hans. Málshöfðunarfrestur téðs ákvæðis var því ekki talinn standa því í vegi að A gæti leitað dóms um viðurkenningarkröfu sína. Hinn kærði úrskurður var því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnislegrar meðferðar.

Í málinu deildu aðilar um eignarhald að varmaskiptastöð í Bjarnarflagi í Þingeyjar- sveit. Áfrýjendur kröfðust þess að viðurkenndur yrði eignarréttur þeirra að mannvirkinu á grundvelli samnings sem landeigendur Reykjahlíðar og Skútustaðahreppur, fyrir hönd Hitaveitu Reykjahlíðar, gerðu við íslenska ríkið 18. mars 1972 um jarðhitaréttindi á afmörkuðu svæði í landi Reykjahlíðar og yfirlýsingum 1. júlí 1975 og 23. júní 1982, sem voru viðaukar við þann samning. Í dómi Landsréttar var tekið undir þá ályktun í hinum áfrýjaða dómi að af efni framangreinds jarðhitasamnings og viðaukum við hann og gögnum málsins að öðru leyti, yrði ekki annað ráðið en að endurgjald landeiganda Reykjahlíðar fyrir jarðhitaréttindi á svæðinu sem um ræðir hafi fyrst og fremst falist í skuldbindingu íslenska ríkisins til að afhenda landeigendum endurgjaldslaust tiltekið magn af heitu vatni. Af yfirlýsingunum tveimur yrði þó ekki ráðið að breyting hafi orðið á samkomulagi aðila um að afhending vatnsins fari fram við vesturmörk þess svæðis sem afmarkað var með jarðhitasamningnum frá 1971. Var með þessum athugasemdum, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms, staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að áfrýjendur hefðu ekki fært sönnur á eignarhald sitt að varmaskiptastöðinni sem deilt var um í málinu. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu Þ af viðurkenningakröfunni.

M, O og MG kröfðust viðurkenningar á því að þau ættu beinan eignarrétt að 4,5 hektara landspildu suður við Dyrhólaós í samræmi við þinglýsta eignarheimild þeirra. S, eigandi Neðri-Dals, mótmælti eignartilkalli þeirra á þeim grunni að spildunni hefði ekki verið skipt úr sameiginlegu landi Dalajarða við landskipti árið 1958 og hún felld undir jörðina Fjós. Aftur á móti taldi S að landið, sem spildan væri á, hefði komið í hlut Neðri-Dals við landskipti á engjalandi Dalajarða árið 1968. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að við landskiptin 1958 hefðu mörkum tiltekinnar spildu, sem í skiptagerð er kölluð Fjósaskák og þess getið að hún gengi „undir Fjósin“, ekki verið lýst í samræmi við kröfur 15. og 16. gr. landskiptalaga nr. 46/1941. Því var ekki á það fallist að með þeirri skiptagerð hafi landinu, sem ágreiningur aðila stóð um, verið skipt úr óskiptu landi Dalajarða. Jörðin Fjós var seld árið 1960 og hélt seljandinn eftir spildu við Dyrhólaós. Hann arfleiddi móður M, O og MG að spildunni við andlát sitt árið 1962. Í dómi Landsréttar var tekið fram að sú ráðstöfun hafi ekki getað falið annað og meira í sér en eigendaskipti á þeirri eignarhlutdeild sem arfleifandinn átti í landspildunni. Landsréttur hafnaði því einnig að landskiptagerð á engjalandi Dalajarða árið 1968 hefði náð til umræddrar landspildu. Því hefði S ekki fært sönnur á að hún ætti ein eignarrétt á því landi sem deilt væri um. Ekki var fallist á með M, O og MG að móðir þeirra hefði fyrir hefð öðlast ríkari rétt til landspildunnar en arfleifandinn hafði átt. Eins og atvikum var háttað yrði því að ganga út frá því að landspildan væri enn þá í sameign málsaðila, en ekki væri efni til að slá neinu föstu um möguleg eignarráð annarra að henni. Þótt eignarréttur M, O og MG á spildunni takmarkaðist af eignarrétti S væri hann beinn eignarréttur. Með þessum fyrirvara var fallist á viðurkenningarkröfu M, O og MG, en málskostnaður var látinn niður falla á báðum dómstigum.

S krafðist viðurkenningar á því að réttur hennar gagnvart E og G stæði til þess að hún væri eigandi að um það bil 720 m2 landspildu, sem lægi innan marka nánar tilgreindrar fasteignar og hefði nánar tilgreind hnitamörk. Til vara krafðist S viðurkenningar á því að hún hefði ótakmarkaðan og endurgjaldslausan afnotarétt af landspildu innan greindra hnitamarka. Landsréttur staðfesti niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um að við úrlausn málsins skyldi lagt til grundvallar að með gjafabréfi 1951 hefði eignarhald landsins alls færst yfir til gjafþega, sem E og G leiddu rétt sinn frá, og að efra og neðra hús hefðu verið undanskilin af móður S og við andlát hennar komið í hlut S. Staðfesti Landsréttur jafnframt niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um að hvorki móðir S, né hún sjálf, hefði öðlast eignarrétt að hinni umdeildu landspildu fyrir hefð. Voru E og G því sýknaðar af aðalkröfu S. Aftur á móti var varakrafa hennar um afnotarétt af spildunni tekin til greina, enda yrði ekki gerð sambærileg krafa um útilokun þegar um afnotahefð væri að ræða og gerð væri í tilviki eignarhefðar.

M, eigandi jarðarinnar Jörfa í Dalabyggð, höfðaði mál gegn Í og krafðist þess að felldur yrði úr gildi, að hluta, úrskurður óbyggðanefndar um að nánar tiltekið landssvæði í Haukadalshrepp, svokallaður Jörfamúli, teldist þjóðlenda. Byggði M meðal annars kröfu sína á því að allt land í innanverðum Dölum, þar með talið hið umþrætta land, hafi frá landnámi verið undirorpið beinum eignarrétti. Jafnframt vísaði M til bréfa hreppstjóra Haukadalahrepps og sýslumannsins í Dalasýslu frá árinu 1920 um að ekki væru neinir almenningar í sýslunni eða afréttarlönd sem ekki tilheyrðu lögbýlum. Þá taldi M að í úrskurði óbyggðanefndar hefði verið horft framhjá því að sambærileg lönd, sem standa umhverfis ágreiningssvæðið, eru viðurkennd eignarlönd. Í dómi Landsréttar kom fram að við mat á því hversu víðtækar ályktanir mætti draga af takmörkuðum lýsingum í Landnámu við afmörkun landnáms, hafi meðal annars verið horft til hæðar lands yfir sjávarmáli, gróðurfars og nákvæmari lýsinga á sambærilegum landsvæðum í nágrenninu. Þá hafi við ákvörðun um hvort landsvæði teldist vera þjóðlenda eða eignarland verið litið til þess hvort umdeild svæði væru aðliggjandi heimajörðinni en svo háttaði ekki til um Jörfamúla. Landsréttur rakti heimildir sem lágu fyrir um Jörfamúla og taldi þær ekki svo afdráttarlausar að eindregin ályktun yrði dregin af þeim um að landið væri eignarland. Taldi dómurinn hins vegar að með hliðsjón af þeim sjónarmiðum sem rakin voru í dóminum yrði ekki annað ráðið en að Jörfamúli hefði verið innan landnáms eins og aðliggjandi lönd og tilheyrt jörðinni Jörfa. Þegar til þess væri litið og þess að Jörfamúli skilur sig í engu, þegar kemur að staðháttum, gróðurfari, stærð og nýtingu, frá aðliggjandi og nálægum landsvæðum, sem óbyggðanefnd skar úr um að væru eignarlönd, teldist Jörfamúli vera eignarland. Jafnframt var beinn eignarréttur yfir svæðinu ekki talinn hafa fallið niður og vísað til yfirlýsinga hreppstjóra Haukadalshrepps og sýslumannsins í Dalasýslu frá árinu 1920 í því sambandi. Var því fallist á dómkröfur áfrýjanda og fellt úr gildi ákvæði í úrskurði óbyggðanefndar um að Jörfamúli væri þjóðlenda.

J og V, eigendur jarðarinnar Stóra-Vatnshorns í Dalabyggð, höfðuðu mál gegn Í og kröfðust þess að felldur yrði úr gildi, að hluta, úrskurður óbyggðanefndar um að nánar tiltekið landssvæði í Haukadalshrepp, svokallaður Stóri-Vatnshornsmúli, teldist þjóðlenda. Byggðu J og V meðal annars kröfu sína á því að allt land í innanverðum Dölum, þar með talið hið umþrætta land, hafi frá landnámi verið undirorpið beinum eignarrétti. Jafnframt vísuðu J og V til bréfa hreppstjóra Haukadalahrepps og sýslumannsins í Dalasýslu frá árinu 1920 um að ekki væru neinir almenningar í sýslunni eða afréttarlönd sem ekki tilheyrðu lögbýlum. Þá töldu J og V að í úrskurði óbyggðanefndar hefði verið horft framhjá því að sambærileg lönd, sem standa umhverfis ágreiningssvæðið eru viðurkennd eignarlönd. Í dómi Landsréttar kom fram að við mat á því hversu víðtækar ályktanir mætti draga af takmörkuðum lýsingum í Landnámu við afmörkun landnáms, hafi meðal annars verið horft til hæðar lands yfir sjávarmáli, gróðurfars og nákvæmari lýsinga á sambærilegum landsvæðum í nágrenninu. Þá hafi við ákvörðun um hvort landsvæði teldist vera þjóðlenda eða eignarland verið litið til þess hvort umdeild svæði væru aðliggjandi heimajörðinni en svo háttaði ekki til um Stóra-Vatnshornsmúla. Landsréttur rakti heimildir sem lágu fyrir um Stóra-Vatnshornsmúla og taldi þær ekki svo afdráttarlausar að eindregin ályktun yrði dregin af þeim um að landið væri eignarland. Taldi dómurinn hins vegar að með hliðsjón af þeim sjónarmiðum sem rakin voru í dóminum yrði ekki annað ráðið en að Stóri-Vatnshornsmúli hefði verið innan landnáms eins og aðliggjandi lönd og tilheyrt jörðinni Stóra-Vatnshorni. Þegar til þess væri litið og þess að Stóri-Vatnshornsmúli skilur sig í engu, þegar kemur að staðháttum, gróðurfari, stærð og nýtingu frá aðliggjandi og nálægum landsvæðum, sem óbyggðanefnd skar úr um að væru eignarlönd, teldist Stóri-Vatnshornsmúli eignarland. Jafnframt var beinn eignarréttur yfir svæðinu ekki talinn hafa fallið niður og vísað til yfirlýsinga hreppstjóra Haukadalshrepps og sýslumannsins í Dalasýslu frá árinu 1920 í því sambandi. Var því fallist á dómkröfur áfrýjenda og fellt úr gildi ákvæði í úrskurði óbyggðanefndar um að Stóri-Vatnshornsmúli væri þjóðlenda.

L o.fl., eigendur parhúss í Kópavogi, höfðuðu mál á hendur B, eiganda fasteignar á aðliggjandi lóð, og kröfðust þess að henni yrði gert að klippa og fjarlægja trjágróður á lóð sinni með tilteknum hætti. Byggðu L o.fl. á því að trjágróður á lóð B skyggði nær algerlega á dagsbirtu, sól og útsýni á lóðum L o.fl. og að óþægindi vegna hans væru mun meiri en L o.fl. þyrftu að þola samkvæmt reglum nábýlisréttar. Með dómi héraðsdóms var fallist á þessar málsástæður L o.fl. Var B var gert að klippa trjágróður þannig að innan við fjóra metra frá lóðamörkum fasteigna aðila skyldi hæð trjáa ekki vera hærri en í 48,6 metra hæð yfir sjávarmáli og halla síðan með 53° halla fjórum metrum frá lóðamörkum og í 54 metra hæð yfir sjávarmáli, auk þess sem trén á lóðinni skyldu að öðru leyti ekki vera hærri en í 54 metra hæð yfir sjávarmáli. Með dómi Landsréttar var staðfest niðurstaða héraðsdóms varðandi þau tré sem voru innan við fjóra metra frá lóðamörkum. B var hins vegar sýknuð af kröfu L o.fl. um önnur tré á lóð hennar. Taldi rétturinn að L o.fl. hefðu ekki sýnt fram á að skuggavarp af þeim trjám myndi valda verulegum óþægindum umfram það sem almennt mætti vænta í þéttbýli, eftir að tré innan við fjóra metra frá lóðamörkum hefðu verið klippt.

Aðilar deildu um landamerki milli jarðanna Háls, Hálsabóls og Sólbakka annars vegar og jarðarinnar Kirkjufells hins vegar. Voru aðilar ásáttir um upphafspunkt landamerkja í Hrafnshjallanös í Kirkjufelli og endapunkt í hákolli Kerlingar, sunnan við Skál í Mýrarhrynu. Snerist ágreiningurinn um þá tvo staði á milli þessara punkta sem merkin skyldu dregin um. Var annars vegar deilt um hvar svokölluð Kolþúfa við Reiðhól hafi verið en því kennileiti hafði verið raskað þegar efni var tekið úr hólnum til notkunar við vegagerð á 9. áratug síðustu aldar. Hins vegar var deilt um hvar steinn á Langsholtsmel sé eða hafi verið. Héldu gagnáfrýjendur því fram að hann væri enn til staðar en aðaláfrýjendur byggðu á því að hann hefði verið fjarlægður þegar efni hafi verið tekið úr landinu á árabilinu 1980 til 1990 og nýtt í hafnargerð í Grundarfirði. Með tilteknum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var staðfest niðurstaða hans að um staðsetningu merkja milli jarðanna samkvæmt fyrrnefnda kennileitinu færi eftir þrautavarakröfu gagnáfrýjenda í gagnsök í héraði. Þá var, að meginstefnu til með vísan til forsendna héraðsdóms, fallist á það með gagnáfrýjendum að þau hefðu með málatilbúnaði sínum rennt viðhlítandi stoðum undir kröfugerð sína um legu merkja á þeim hluta þeirra sem samkvæmt landamerkjalýsingu liggja frá Kolþúfu og þaðan beina stefnu í stóran stein vestan og neðan til á Langholtsneðrimel. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.

S ehf. o.fl., eigendur Hellna á Snæfellsnesi, höfðuðu mál gegn Í og kröfðust þess að fellt yrði úr gildi ákvæði í úrskurði óbyggðanefndar um að tiltekið landsvæði sunnan og austan Snæfellsjökuls, með nánar tilgreindum merkjum, teldist þjóðlenda. Reistu S ehf. o.fl. kröfu sína á því að umrætt landsvæði teldist eignarland Hellnajarðanna og byggðu meðal annars á því að allt land á Snæfellsnesi, þar með talið umrætt land, hafi verið numið í öndverðu og undirorpið beinum eignarrétti. Í dómi Landsréttar var fallist á niðurstöðu óbyggðanefndar þess efnis að af frásögnum Landnámu yrði ekki ráðið hvort ágreiningssvæðið hefði verið numið, auk þess sem líta yrði til þess að jafnvel þótt stofnast kynni að hafa til beins eignarréttar fyrir nám þyrfti að halda þeim rétti við. Landsréttur fór þar næst yfir helstu heimildir um merki jarðarinnar og tók undir þá ályktun óbyggðanefndar að heimildir styddu ekki að land Hellna að vestan næði norðar en sem næmi efsta hluta Norðurhlíðar við Norðurgil og að austan að vesturhlíð Stapafells. Landsréttur taldi jafnframt að ekki væri unnt að fallast á að lýsingar í Jarðabók Árna og Páls væru til marks um að Hellnar hafi átt land upp að jökli. Þvert á móti kæmi þar skýrt fram að um afrétt jarðarinnar væri að ræða. S ehf. o.fl. byggðu kröfur sínar einnig á sjónarmiðum um venjurétt og hefð. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að fyrirliggjandi heimildir um notkun landsins bentu til þess að um hefðbundin afréttarnot hefði verið að ræða en samkvæmt dómaframkvæmd yrði eignarhefð ekki unnin með svo takmarkaðri notkun. Þá var ekki fallist á með S ehf. o.fl. að athafnir og yfirlýsingar Í hefðu verið til þess fallnar að skapa öðrum landeigendum réttmætar væntingar um eignarréttarlega stöðu ágreiningssvæðisins. Loks var með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms hafnað málsástæðum S ehf. o.fl. sem lutu að því að gerðar hefðu verið til þeirra óhóflegar sönnunarkröfur í málinu og þá varð ekki talið að aðrar röksemdir sem S ehf. o.fl. hefðu teflt fram leiddu til annarrar niðurstöðu um kröfur þeirra. Var niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu Í því staðfest.

K o.fl., eigendur jarðarinnar Miðvalla á Snæfellsnesi, höfðuðu mál gegn Í og kröfðust þess að fellt yrði úr gildi ákvæði í úrskurði óbyggðanefndar um að tiltekið landsvæði sunnan og austan Snæfellsjökuls, með nánar tilgreindum merkjum, teldist þjóðlenda. Reistu K o.fl. kröfu sína á því að umrætt landsvæði teldist eignarland þeirra og byggðu meðal annars á því að allt land á Snæfellsnesi, þar með talið umrætt land, hafi verið numið í öndverðu og væri undirorpið beinum eignarrétti. Í dómi Landsréttar var fallist á niðurstöðu óbyggðanefndar þess efnis að af frásögnum Landnámu yrði ekki ráðið hvort ágreiningssvæðið hefði verið numið, auk þess sem líta yrði til þess að jafnvel þótt stofnast kynni að hafa til beins eignarréttar fyrir nám þyrfti að halda þeim rétti við. Landsréttur fór þar næst yfir helstu heimildir um merki jarðarinnar og tók undir þá ályktun óbyggðanefndar að heimildir styddu ekki i að land Miðvalla næði lengra en í Stagfell vestan megin en að austan skyldi miða við efsta hluta Norðurhlíðar við Norðurgil. K o.fl. byggðu kröfur sínar einnig á sjónarmiðum um venjurétt og hefð. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að fyrirliggjandi heimildir um notkun landsins bentu til þess að um hefðbundin afréttarnot hefði verið að ræða en samkvæmt dómaframkvæmd yrði eignarhefð ekki unnin með svo takmarkaðri notkun. Þá var ekki fallist á með K o.fl. að athafnir og yfirlýsingar Í hefðu verið til þess fallnar að skapa öðrum landeigendum réttmætar væntingar um eignarréttarlega stöðu ágreiningssvæðisins. Loks var með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms hafnað málsástæðum K o.fl. sem lutu að því að gerðar hefðu verið til þeirra óhóflegar sönnunarkröfur í málinu og þá varð ekki talið að aðrar röksemdir sem K o.fl. hefðu teflt fram leiddu til annarrar niðurstöðu um kröfur þeirra. Var niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu Í því staðfest.

S, S og H ehf., eigendur jarðarinnar Stóru-Hnausa á Snæfellsnesi, höfðuðu mál gegn Í og kröfðust þess að fellt yrði úr gildi ákvæði í úrskurði óbyggðanefndar um að tiltekið landsvæði austan Snæfellsjökuls, með nánar tilgreindum merkjum, teldist þjóðlenda. Reistu S, S og H ehf. kröfu sína á því að umrætt landsvæði teldist eignarland þeirra og byggðu meðal annars á því að allt land á Snæfellsnesi, þar með talið umrætt land, hefði verið numið í öndverðu og væri undirorpið beinum eignarrétti. Í dómi Landsréttar var fallist á niðurstöðu óbyggðanefndar þess efnis að af frásögnum Landnámu yrði ekki ráðið hvort ágreiningssvæðið hefði verið numið, auk þess sem líta yrði til þess að jafnvel þótt stofnast kynni að hafa til beins eignarréttar fyrir nám þyrfti að halda þeim rétti við. Landsréttur fór þar næst yfir helstu heimildir um merki jarðarinnar og tók undir þá ályktun óbyggðanefndar að heimildir styddu ekki að merki jarðarinnar næði lengra til vesturs en í Rauðfeldargjá. Að virtum gögnum málsins og landamerkjabréfum næstu jarða austan við ágreiningssvæðið tók Landsréttur undir þá ályktun óbyggðanefndar og hins áfrýjaða dóms að heimildir styddu ekki að merki jarðarinnar næðu lengra en að Barnárauga og upptökum Hamraendalækjar. S, S og H ehf. reistu kröfur sínar einnig á sjónarmiðum um venjurétt, hefð, svo og um að athafnir og yfirlýsingar Í hafi skapað réttmætar væntingar hjá aðilum og haft þýðingu við úrlausn á eignarréttarlegri stöðu ágreiningssvæðisins. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að fyrirliggjandi heimildir um notkun landsins bentu til þess að um hefðbundin afréttarnot hefði verið að ræða en samkvæmt dómaframkvæmd yrði eignarhefð ekki unnin með svo takmarkaðri notkun. Þá var ekki fallist á með S, S og H ehf. að athafnir og yfirlýsingar Í hefðu verið til þess fallnar að skapa öðrum landeigendum réttmætar væntingar um eignarréttarlega stöðu ágreiningssvæðisins. Var niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu Í því staðfest.

S og S, eigendur jarðarinnar Hamraenda á Snæfellsnesi, höfðuðu mál gegn Í og kröfðust þess að fellt yrði úr gildi ákvæði í úrskurði óbyggðanefndar um að tiltekiðlandsvæði austan Snæfellsjökuls, með nánar tilgreindum merkjum, teldist þjóðlenda.. Reistu S og S kröfu sína á því að umrætt landsvæði teldist eignarland þeirra og byggðu meðal annars á því að allt land á Snæfellsnesi, þar með talið umrætt land, hafi verið numið í öndverðu og undirorpið beinum eignarrétti. Í dómi Landsréttar var fallist á niðurstöðu óbyggðanefndar þess efnis að af frásögnum Landnámu yrði ekki ráðið hvort ágreiningssvæðið hefði verið numið, auk þess sem líta yrði til þess að jafnvel þótt stofnast kynni að hafa til beins eignarréttar fyrir nám þurfi að halda honum við. Landsréttur fór þar næst yfir helstu heimildir um merki jarðarinnar og tók undir þá ályktun óbyggðanefndar að heimildir styddu ekki að merki jarðarinnar næði lengra til norðvesturs en að Barnárauga og upptökum Hamraendalækjar en að Þórishamri að norðaustanverðu. S og S reistu kröfur sínar einnig á sjónarmiðum um venjurétt, hefð, svo og um að athafnir og yfirlýsingar Í hafi skapað réttmætar væntingar hjá aðilum og haft þýðingu við úrlausn á eignarréttarlegri stöðu ágreiningssvæðisins. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að fyrirliggjandi heimildir um notkun landsins bentu til þess að um hefðbundin afréttarnot hefði verið að ræða en samkvæmt dómaframkvæmd yrði eignarhefð ekki unnin með svo takmarkaðri notkun. Þá var ekki fallist á með S og S að athafnir og yfirlýsingar Í hefðu verið til þess fallnar að skapa öðrum landeigendum réttmætar væntingar um eignarréttarlega stöðu ágreiningssvæðisins. Var niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu Í því staðfest.

A og S kröfðust viðurkenningar á nánar tilgreindum landamerkjum milli jarðanna Úlfarsfells og Örlygsstaða í Helgafellssveit. Töldu þau einkum að landamerki eins og þeim er lýst í landamerkjaskrá frá 1884 hefðu ekki gildi þar sem við gerð þeirra hafi ekki verið gætt að skilyrðum landamerkjalaga nr. 5/1882. Með dómi Landsréttar var málatilbúnaði áfrýjenda hafnað með vísan til þess að fyrir lægi að lýsing landamerkja hefði verið samþykkt af þáverandi eiganda beggja jarða en engan áskilnað væri að finna í lögunum um að samþykki ábúanda þyrfti jafnframt, svo sem áfrýjendur byggðu á. Þá var jafnframt staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að áfrýjendur hefðu ekki fært fram neinar haldbærar málsástæður fyrir því að efni væru til að víkja lýsingu landamerkjaskrár til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga eða að unnt væri að líta svo á að áfrýjendur hefðu öðlast eignarrétt á umræddu landsvæði fyrir hefð á grundvelli laga nr. 46/1905 um hefð. Var niðurstaða héraðsdóms um sýknu G staðfest.