Dómstólaleit

A og B höfðu deilt um forsjá tveggja barna sinna, meðlag með þeim, lögheimili og umgengni. Landsréttur komst að þeirri niðurstöðu að A og B skyldu fara sameiginlega með forsjá barna sinna, lögheimili dóttur málsaðila skyldi vera hjá A en lögheimili sonarins hjá B. Í dómsorði Landsréttar sagði um umgengniskröfur A og B að aðilar skyldu vinna að því að koma á reglulegri umgengni barnanna við það foreldri sem þau byggju ekki hjá. Hæstiréttur tók fram að þótt dómur gæti ákveðið að engin umgengni skyldi fara fram milli foreldra og barns og jafnframt hafnað því að ákveða inntak umgengni, sbr. 5. mgr. 34. gr. barnalaga nr. 76/2003, sbr. 1. og 2. mgr. 47. gr. þeirra, yrðu forsendur og dómsorð að vera með þeim hætti að ekki orkaði tvímælis hvort fallist væri á ákveðna umgengi eða henni hafnað. Hæstiréttur vísaði til þess að í málinu væri gerð krafa um að dómur tæki ákvörðun um hvernig umgengni barna aðila við þau skyldi vera háttað en hvorki yrði ráðið af forsendum hins áfrýjaða dóms né dómsorði að leyst hafi verið úr þeirri kröfu með ótvíræðum og skýrum hætti. Þá endurspeglaði dómsorð hins áfrýjaða dóms á engan hátt forsendur dómsins að þessu leyti. Þar sem áfrýjun málsins var einvörðungu samþykkt að því er varðaði niðurstöðu um umgengni og málið varðaði ríka hagsmuni barnanna sem brýnt væri að leysa úr með skjótum hætti var einungis sá hluti dómsins er varðaði niðurstöðu um umgengni ómerktur og vísað aftur til Landsréttar.

Með úrskurði endurupptökunefndar var fallist á beiðni S að hluta um endurupptöku dóms Hæstaréttar í máli nr. 168/2002 þar sem S var sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 215. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa hrist drenginn X svo harkalega eða með öðrum hætti orðið valdur að nánar tilgreindum áverkum hans með þeim afleiðingum að hann lést tveimur dögum síðar. Var úrskurður nefndarinnar reistur á matsgerð sem S hafði aflað en niðurstaða hennar var sú að ekki lægi fyrir að banamein drengins hefði verið „Shaken Baby Syndrome“. Í dómi Hæstaréttar kom fram að álit allra þeirra sérfræðinga sem matsmaður vísaði til í mati sínu hefðu legið til grundvallar dómi réttarins um sakfellingu S. Fallast yrði á með S að embætti ríkissaksóknara hefði látið lítið til sín taka við meðferð málsins hjá endurupptökunefnd. Þannig hefði það hvorki gætt þess að láta mæta til dómþings við fyrirtöku matsbeiðni þar sem taka skyldi ákvörðun um hvern dómkveðja skyldi sem matsmann né að óska í tíma yfirmats. Niðurstöður yfirmatsmanna, sem lágu fyrir eftir að úrskurður nefndarinnar var kveðinn upp, hefðu verið í andstöðu við undirmatið en í samræmi við læknisfræðilegar niðurstöður sem lagðar voru til grundvallar í dómi réttarins í máli nr. 168/2002. Á hinn bóginn hefði ríkissaksóknari látið endurupptökunefnd í té ábendingar um að matsmaðurinn sætti rannsókn. Þá hefði við munnlegan málflutning verið upplýst af hálfu S að matsmaðurinn hefði á árinu 2016 sætt banni dómstóls í Bretlandi við því að gefa skýrslu fyrir dómi og myndi það gilda út árið 2019. Væri óhjákvæmilegt að líta til þess við ákvörðun um þýðingu matsgerðar hennar til endurupptöku málsins. Kom fram að í úrskurði nefndarinnar væri ekkert fjallað um þau atriði sem matsmaður hefði tilgreint í mati sínu að líta bæri til varðandi ástand drengsins. Með sama hætti væri í engu getið um efnislegar athugasemdir læknis sem lagðar hefðu verið fram um matsgerðina og heldur ekki um krufningarskýrslu og önnur læknisfræðileg gögn sem legið hefðu til grundvallar dómi Hæstaréttar. Hefði nefndin látið nægja að taka upp og vísa í almenna umfjöllun matsmanns um fræðigreinar varðandi „Shaken Baby Syndrome“ að virtum kenningum matsmanns um heilkennið. Jafnframt hefði nefndin ekki litið nægilega til gagna sem fram voru komin er hún tók þá ákvörðun sína að matsgerð þessa eina matsmanns skyldi leiða til þess að uppfyllt teldust skilyrði til endurupptöku málsins. Var því ekki talið að S hefði með fullnægjandi hætti fært fram haldbær ný gögn sem ætla mætti að hefðu verulegu skipt fyrir niðurstöðu málsins ef þau hefði komið fram áður en dómur gekk, sbr. a. liðar 1. mgr. 211. gr. laga nr. 88/2008, sbr. nú a. lið 1. mgr. 228. gr. laganna. Hefði því ekki verið fullnægt skilyrðum fyrir endurupptöku málsins. Þá var talið að með þágildandi 3. mgr. 215. gr., sbr. 1. mgr. 214. gr. laga nr. 88/2008 hefði löggjafinn falið nefnd, sem heyrir undir framkvæmdarvald ríkisins, hlutverk sem gæti náð til þess að fella úr gildi úrlausnir dómstóla. Sú skipan væri andstæð meginreglu 2. gr. stjórnarskrárinnar og væri því lagaákvæðið, sem leiddi til hennar, ekki gild réttarheimild og yrði þess vegna ekki beitt. Gæti úrskurður endurupptökunefndar því ekki orðið til þess að fyrri dómur Hæstaréttar hefði fallið úr gildi. Samkvæmt þessu var málinu málinu vísað frá Hæstarétti og stóð dómur réttarins í máli nr. 168/2002 því í öllum atriðum óhaggaður.

G höfðaði mál á hendur M hf. vegna vangoldinna launa. Gerði G kröfu um tilekna fjárhæð og hafði þá tekið tillit til greiðslna sem M hf. hafði greitt inn á ætlaða kröfu, með því að láta þær koma jafnharðan til lækkunar á höfuðstólnum. Héraðsdómur tók kröfu G til greina en mælti hins vegar fyrir um það í dómsorði að greiðslur M hf. skyldu koma til frádráttar heildarkröfu G eins og hún stæði á tilgreindum greiðsludögum. Í dómi sínum vísaði Hæstiréttur til þess að sökum þessa væri höfuðstóll kröfunnar sem G hefði verið dæmd í raun hærri en hann hefði krafist dóms um. Þá hefði M hf. samkvæmt dómsorði í nær öllum tilvikum verið gert að greiða dráttarvexti af hærri fjárhæðum á einstökum tímabilum en G hefði krafist, auk þess sem ekki væri samræmi milli kröfugerðar hans annars vegar og dómsorðs hins vegar um dagsetningar þegar fjárhæðir, sem bera áttu dráttarvexti, voru látnar taka breytingum. Hefði með þessu verið farið út fyrir kröfugerð G í hinum áfrýjaða dómi í andstöðu við 1. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var hinn áfrýjaði dómur því ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Ákærðu voru gefin að sök auðgunarbrot með því að Y, Z, Þ hefðu undirritað að undirlagi X tilkynningar til Vinnueftirlitsins og Umferðarstofu um eigendaskipti að samtals 20 vinnuvélum og ökutækjum. Við þetta hefði félagið B ehf. orðið skráður eigandi tækjanna sem áður voru í eigu A ehf. án þess að nokkurt endurgjald kæmi fyrir. Voru brotin í ákæru aðallega talin fjárdráttur, sbr. 247. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en til vara skilasvik, sbr. 4. töluliður 1. mgr. 250. gr., eða umboðssvik, sbr. 249. gr. sömu laga. Með dómi héraðsdóms voru ákærðu sýknuð af kröfu ákæruvaldsins. Í dómi Hæstaréttar kom fram að í héraðsdómi hefði ekki verið tekin afstaða til sakargifta með þeim hætti sem áskilið væri í f. lið 2. mgr. 183. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og rökstuðningur fyrir niðurstöðu dómsins því með öllu ófullnægjandi. Af þeim sökum var dómurinn ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.

A ehf. höfðaði mál til heimtu greiðslu fjárkrafna sem hann taldi sig eiga á hendur I ohf. á grundvelli verksamnings 2012 um viðbyggingu við Flugstöð Leifs Eiríkssonar. I ohf. taldi sig eiga gagnkröfu á hendur A ehf. vegna umsaminna tafabóta sem skuldajafnað yrði við kröfur hans að því leyti sem þær yrðu viðurkenndar. Taldi A ehf. m.a. að borið hefði að lengja verktíma hans og stytta þá tímabil umsaminna tafabóta á grundvelli ÍST 30 og orðsendinga A ehf. til I ohf. í maí 2012. Í hinum áfrýjaða dómi hafði verið talið að ákveðin orðsending hefði verið ófullnægjandi tilkynning í skilningi ÍST 30. Í dómi Hæstaréttar var talið að orðsendingin hefði fullnægt kröfum staðalsins og sérstaklega áréttað að fyrrnefnd grein gerði aðeins ráð fyrir rökstuddri tilkynningu þess efnis að verktaki teldi sig eiga rétt á framlengdum verktíma og hvernig ætluð töf tengdust þeim atburðum sem hann bæri fyrir sig. Þar sem í hinum áfrýjaða dómi, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, hefði í engu verið fjallað efnislega hvort eitthvert þeirra atriða sem A ehf. byggði á kynni að hafa skapað honum rétt á lengingu verktíma var talið að ekki yrði hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og leggja fyrir héraðsóm að taka málið til meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Í málinu var deilt um það hvort A hf. hefði verið heimilt að reikna dráttarvexti á tiltekin lán S á þeim tíma er S hefði verið í greiðsluskjóli samkvæmt lögum nr. 101/2010 um greiðsluaðlögun einstaklinga. Í héraðsdómi var A hf. talið það heimilt og meðal annars byggt á því að dráttarvaxtakrafa A hf. hefði verið orðin virk á þessum tíma og fæli það í sér takmörkun eignaréttar ef gert yrði ráð fyrir því að lög nr. 101/2010 breyttu því réttarástandi. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ekki hefði verið byggt á þeirri málsástæða af hálfu A hf. og samkvæmt 2. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála mætti dómari ekki byggja niðurstöðu sína á málsástæðum sem hefðu mátt koma fram við meðferð málsins en gerðu það ekki. Þá var einnig tekið fram að í dóminum hefði ekki verið leyst úr þeirri málsástæðu sem meginþungi málatilbúnaðar S hefði snúist um. Var því talið óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og leggja fyrir héraðsdóm að taka málið til munnlegs málflutnings og dómsálagningar að nýju.

X var ákærður fyrir meiriháttar brot gegn skattalögum og 1. og 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa í sjálfstæðri atvinnustarfsemi sinni skilað efnislega röngum skattframtölum og virðisaukaskattsskýrslum vegna áranna 2005 til 2009 og ekki staðið skil á þeim gjöldum. Í dómi Hæstaréttar kom fram að hvað sem liði skýringum sakflytjenda hefði engin niðurstaða fengist á því til hvaða gagna héraðsdómur hefði litið og lagt til grundvallar þegar ætluð heildarvanskil X voru metin. Var því talið að verulegir annmarkar hefðu verið á samningu hins áfrýjaða dóms, sbr. f. og g. liði 2. mgr. 183. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Var hinn áfrýjaði dómur ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar að nýju.

X var ákærð fyrir brot gegn 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa haft munnmök við A sem ekki gat spornað við verknaðinum sökum ölvunar og svefndrunga. Í héraði var talið sannað að X hefði haft munnmök við A umrætt sinn en að virtum atvikum málsins var hún sýknuð á þeim grunni að hana hefði skort ásetning til að fremja kynferðisbrot gegn A. Í dómi Hæstaréttar voru tilgreind nokkur atriði sem talið var að nauðsynlegt hefði verið að upplýsa betur fyrir dómi, enda hlytu þær upplýsingar að hafa áhrif á mat á því hvað X hefði mátt ætla um vilja A til kynferðismaka við sig. Voru því svo verulegir annmarkar á samningu hins áfrýjaða dóms, sbr. f. lið 2. mgr. 183. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, að óhjákvæmilegt var af þeim sökum að ómerkja hann og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Með samningum í júní 2004 og september 2005 keypti FB ehf., sem var einvörðungu í eigu Þ, hlutabréf í SF hf. af því félagi að nafnverði 50.000.000 krónur á árinu 2004 og 100.000.000 krónur á árinu 2005. Samkvæmt kaupsamningunum skuldbatt félagið sig til að eiga hlutabréfin eigi skemur en í tvö ár auk þess sem Þ, sem var á þessum tíma forstjóri SF hf., var óheimilt að veðsetja eða framselja eignarhlut sinn í FB ehf. á gildistíma samninganna. Samhliða kaupsamningnum frá september 2005 gerðu félögin með sér samning sem veitti FB ehf. einhliða sölurétt og SF hf. einhliða kauprétt á framangreindum hlutum í SF hf. og var búið svo um hnútana að ekki hefði orðið neinn hagnaður af sölu félagsins á þeim bréfum til SF hf. hvort sem sölu- eða kauprétturinn hefði verið nýttur, til dæmis í kjölfar þess að Þ hefði látið af störfum að eigin ósk eða verið sagt upp störfum vegna vanefnda á starfsskyldum sínum. Þ var sagt upp störfum af öðrum orsökum í júní 2006 og við það varð sölu- og kauprétturinn á grundvelli samningsins ekki virkur. Viku síðar seldi FB ehf. hlutabréfin á almennum markaði með verulegum hagnaði. Með úrskurðum ríkisskattstjóra og yfirskattanefndar voru opinber gjöld Þ vegna gjaldársins 2007 endurákvörðuð eins og umræddar tekjur væru tekjur hans vegna starfstengdra hlunninda. Í dómi Hæstaréttar kom fram að 1. mgr. 1. töluliðar A. liðar 7. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt tæki bæði til nýrra og áður óþekktra tegunda starfstengdra greiðslna féllu þær á annað borð undir hina almennu skilgreiningu ákvæðisins. Í samræmi við það væri ekkert því til fyrirstöðu að skattyfirvöld tækju á álitamálum, sem slíkri nýbreytni í starfstengdum greiðslum kynnu að fylgja, eftir því sem þau kæmu upp í skattaframkvæmd. Með vísan til efnis samninganna og 1. mgr. 57. gr. laga nr. 90/2003 var fallist á með Í að líta skyldi framhjá því í skattalegu tilliti að hin starfstengdu hlunnindi hefðu með umræddum samningum verið látin falla einkahlutafélagi Þ í skaut, þar sem hann hefði notið hlunnindanna í raun. Þau verðmæti, sem í þeim hefðu verið fólgin, hefðu því verið skattskyld hjá honum sem tekjur samkvæmt l. mgr. 1. töluliðar A. liðar 7. gr. laganna. Þá var talið að samningarnir hefðu haft sömu fjárhagsleg áhrif fyrir Þ og ef hann hefði fengið skilyrtan rétt til að kaupa hlutabréf í SF hf. vegna starfs síns hjá félaginu, sbr. 9. gr. laga nr. 90/2003. Við ákvörðun skattskyldra tekna Þ samkvæmt l. mgr. 1. töluliðar A. liðar 7. gr. laganna væri því rétt að líta til reglunnar í öðrum málslið 9. gr. auk meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og miða tekjurnar við mismun á kaupverði hlutabréfanna og söluverði þeirra, en við söluna hefði fyrst komið í ljós hvert hefði verið raunverulegt virði hinna starfstengdu hlunninda Þ. Samkvæmt framansögðu var Í sýknað af kröfu Þ.

V hf. krafði S ehf. um endurgreiðslu láns í tengslum við kaup S ehf. á drykkjarvörum af V hf. Talið var að með viðskiptasamningi aðila hefði V hf. veitt S ehf. lán með því að afhenda félaginu fyrirfram afslátt vegna viðskiptanna og að V hf. hefði ekki leyst S ehf. undan greiðsluskyldu með bréfi í tengslum við niðurfellingu á einkasölurétti samkvæmt samningnum. Þar sem um verulega vanefnd hefði verið að ræða af hálfu S ehf. á samningi aðila hefði V hf. verið heimilt að fella allar eftirstöðvar skuldarinnar í gjalddaga með stefnu í málinu. Var S ehf. því gert að greiða eftirstöðvar lánsins en varakrafa félagsins kom ekki til álita í málinu þar sem hún var talin fara í bága við 4. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991.

Þ krafði D hf. um endurgreiðslu þess sem hann taldi sig hafa ofgreitt af skuldabréfi sem hann gaf út til SPRON og D hf. tók síðar yfir. Við skuldskeytingu varð S ehf. síðar skuldari bréfsins. Í fyrra máli milli aðila hafði héraðsdómur komist að þeirri niðurstöðu að lánið væri í íslenskum krónum með ólögmætri gengistryggingu. Fyrir lá að Þ hafði að mestu leyti staðið skil á greiðslum samkvæmt skuldabréfinu. Þá hafði skiptastjóri þrotabús A ehf., sem áður hét S ehf., staðfest með yfirlýsingu að búið ætti ekki kröfu á hendur D hf. vegna greiðslna af bréfinu, þar sem Þ hafði staðið straum af þeim. Var því talið að Þ hefði öðlast rétt til að hafa upp að fullu endurkröfu á hendur D hf. vegna þess sem hann taldi sig hafa ofgreitt, sbr. 7. og 8. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Deildu aðilar um hvort greiðslur Þ og síðar S ehf. á umsömdum vöxtum á tilteknu tímabili hefðu falið í sér fullnaðargreiðslu eða hvort D hf. gæti haft uppi viðbótarkröfu miðað við vexti eftir 4. gr. laga nr. 38/2001. Talið var að þótt fjárhæð viðbótarkröfunnar væri nokkur þegar litið væri til þess hverjir greiddir vextir voru af bréfinu væri hún á hinn bóginn óveruleg sem hluti af höfuðstól bréfsins. Þá yrði að virða fjárhagslega röskun Þ vegna viðbótarkröfunnar í því ljósi að hann hafði þegar greitt skuldina. Væru því ekki efni til að víkja frá meginreglu kröfuréttar um rétt kröfuhafa til viðbótargreiðslu. Var því talið að D hf. gæti teflt fram viðbótarkröfunni gegn kröfu Þ. Þá var talið að greiðslur sem inntar hefðu verið af hendi inn á reikning sem var handveðsettur D hf. samkvæmt skilmálabreytingu sem gerð var á bréfinu hefðu átt að renna til uppgjörs á skuldabréfinu. Af þeim sökum var talið að skuldin hefði ekki verið öll í gjalddaga fallin þannig að reiknaðir yrðu dráttarvextir af henni. Samkvæmt þessu var D hf. gert að endurgreiða Þ nánar tilgreinda fjárhæð.

Með úrskurði endurupptökunefndar var fallist á beiðni H um endurupptöku dóms Hæstaréttar í máli nr. 356/2014. Niðurstaða nefndarinnar var reist á því annars vegar að héraðsdómur í málinu hafði ekki verið birtur fyrir H samkvæmt 156. gr., sbr. 3. mgr. 185. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og hins vegar að H hafði ekki undirritað yfirlýsingu um áfrýjun, sem bjó að baki áfrýjunarstefnu ríkissaksóknara, þótt gert hafði verið ráð fyrir því í texta hennar, en í stað þess hafði S, verjandi hans í héraði, ritað undir hana. Hefði yfirlýsingin þannig ekki fullnægt ákvæði 1. málsliðar 2. mgr. 199. gr. sömu laga. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þótt endurupptökunefnd, sem samkvæmt 1. mgr. 34. gr. laga nr. 15/1998 um dómstóla væri sjálfstæð og óháð stjórnsýslunefnd, væru meðal annars með 215. gr. laga nr. 88/2008 fengin viðfangefni, sem vörðuðu úrlausn dómsmála, fengi það því ekki breytt að dómstólar ættu eftir meginreglu fyrri málsliðar 60. gr. stjórnarskrárinnar úrskurðarvald um ákvarðanir nefndarinnar. Yrði á þeim grunni að taka afstöðu til þess hvort lög hefðu með réttu staðið til þeirrar niðurstöðu sem endurupptökunefnd hafði komist að í úrskurði sínum. Talið var að störfum S sem verjanda H í héraði hefði lokið við uppkvaðningu héraðsdómsins, sbr. 5. mgr. 31. gr. laga nr. 88/2008. Á hinn bóginn yrði, að virtum samskiptum H og S í framhaldi af uppkvaðningu héraðsdóms, að líta svo á að H hefði veitt S umboð, sem félli undir ákvæði laga nr. 77/1998 um lögmenn, til að koma fram fyrir sína hönd gagnvart ríkissaksóknara og dómstólum vegna áfrýjunar dómsins. Gæta yrði að því að birting héraðsdóms fyrir ákærðum manni hefði þau áhrif ein að frestur hans samkvæmt 2. mgr. 199. gr. laga nr. 88/2008 til að lýsa yfir áfrýjun dómsins byrjar að líða við birtinguna, en af því markast um leið hvenær fyrst megi fullnægja ákvæðum dómsins um refsingu og önnur viðurlög, sbr. 4. mgr. 185. gr. sömu laga. Hefði ríkissaksóknara mátt líta svo á þegar yfirlýsing um áfrýjun í nafni H hefði borist, án þess að héraðsdómurinn hefði áður verið birtur fyrir honum samkvæmt 156. gr. laga nr. 88/2008, að H væri nægilega kunnugt um efni dómsins til að honum væri fært að taka ákvörðun um hvort hann myndi una honum eða áfrýja. Í framkvæmd við áfrýjun héraðsdóma í sakamálum hefði lengi tíðkast að telja lögmann bæran um að standa að yfirlýsingu til ríkissaksóknara um áfrýjun án þess að lögð væri fram sérstök yfirlýsing ákærða sjálfs um áfrýjun eða skriflegt umboð hans til lögmannsins í þessu skyni. Hefðu þau tilvik um árabil í raun verið í meiri hluta. Í því ljósi yrði að líta svo á að slíkt verk mætti í skilningi 2. mgr. 21. gr. laga nr. 77/1998 telja venjulegt til að gæta hagsmuna ákærðs manns fyrir dómi. Samkvæmt framansögðu hefðu því ekki að lögum verið skilyrði til að verða við beiðni H um endurupptöku málsins fyrir Hæstarétti. Þá var talið að með 3. mgr. 215. gr., sbr. 1. mgr. 214. gr. laga nr. 88/2008 hefði löggjafinn falið nefnd, sem heyrir undir framkvæmdarvald ríkisins, hlutverk sem gæti náð til þess að fella úr gildi úrlausnir dómstóla. Sú skipan væri andstæð meginreglu 2. gr. stjórnarskrárinnar og væri því lagaákvæðið, sem leiddi til hennar, ekki gild réttarheimild og yrði þess vegna ekki beitt. Samkvæmt því gæti úrskurður endurupptökunefndar ekki orðið til þess að fyrri dómur Hæstaréttar hefði fallið úr gildi. Af þeim sökum var málinu vísað frá Hæstarétti, en af því leiddi að dómur réttarins í máli nr. 356/2014 stóð í öllum atriðum óhaggaður.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem X var gert að sæta farbanni á grundvelli b. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, sbr. 1. mgr. 100. gr. sömu laga.

Dómur héraðsdóms var ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju. Talið var að héraðsdómara hefði borið að kveðja til tvo sérfróða meðdómsmenn í samræmi við 3. mgr. 3. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, auk þess sem ekki hefði verið tekin afstaða til sakargiftanna með rökstuddum hætti, sbr. f. lið 2. mgr. 183. gr. sömu laga. Þá hefði samningu dómsins einnig verið ábótavant.

X var ákærður fyrir tvö kynferðisbrot gegn A. Var X í héraði dæmdur til 4 ára fangelsisvistar auk þess sem honum var gert að greiða A miskabætur. Í dómi Hæstaréttar kom fram að í ákæruliðum, sem voru tveir, væri lýst ólíkri háttsemi og ljóst væri að einhver tími hefði liðið milli atburða á hvorum stað fyrir sig. Brýna nauðsyn hefði því borið að taka hvorn ákærulið um sig til sjálfstæðrar úrlausnar og draga saman það sem dómurinn teldi sannað um ætlaða háttsemi ákærða undir hvorum ákærulið fyrir sig. Það hefði ekki verið gert í hinum áfrýjaða héraðsdómi, heldur hefði í niðurstöðu hans verið steypt saman röksemdum fyrir sekt ákærða án nokkurrar sundurgreiningar, án þess að rakinn væri framburður ákærða og vitna og gerð grein fyrir öðrum sönnunargögnum varðandi hvorn ákærulið fyrir sig og án þess að brotin hefðu hvort fyrir sig verið heimfært til þeirra hegningarlagaákvæða sem í ákæru greindi. Þá hefði verið full ástæða til að rekja niðurstöður framlagðra vottorða varðandi afleiðinga ætlaðra brota ákærða þar sem þau gætu haft áhrif á ákvörðun refsingar og bóta. Samkvæmt ofansögðu hefði samning dómsins að verulegu leyti verið í andstöðu við f. og g. liði 2. mgr. 183. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Loks var talið að héraðsdómur hefði borið að leggja fyrir ákæruvaldið að leiða nánar nafngreint vitni fyrir dóm til skýrslugjafar um þau atvik sem vitnið hefði lýst fyrir lögreglu, sbr. 2. mgr. 110. gr. og 1. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008. Var hinn áfrýjaði dómur því ómerktur og lagt fyrir héraðsdóm að leggja dóm á málið að nýju, að undangenginni skýrslugjöf ofangreinds vitnis fyrir dómi.

R var sakfelldur fyrir kynferðisbrot gegn A, sem þá var á aldrinum 8 til 13 ára, og var háttsemin talin varða við 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, 2. mgr. sömu greinar og síðastgreint ákvæði, sbr. 20. gr. laganna. R var einnig sakfelldur fyrir kynferðisbrot gegn systur A, B, sem þá var á aldrinum 12 til 14 ára, og var háttsemin talin varða við 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga og 2. mgr. sömu greinar. Um ákvörðun refsingar var skírskotað til þess að R væri sakfelldur fyrir alvarleg margendurtekin kynferðisbrot gegn tveimur börnum sem staðið hefðu yfir í langan tíma er hann dvaldi á heimili þeirra. Var R talinn hafa nýtt sér aðstöðumun sinn og trúnaðartraust brotaþolanna og hann ekki talinn eiga sér málsbætur. Við ákvörðun refsingar var af þeim sökum litið til 1., 4. og 6. tölul. 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga og refsing hans ákveðin með vísan til 77. gr. sömu laga, svo og að teknu tilliti til þess að brot R voru öll framin eftir gildistöku laga nr. 61/2007, sem breyttu refsimörkum hlutaðeigandi refsiheimilda. Var refsing R ákveðin fangelsi í sex ár og honum gert að greiða skaðabætur að fjárhæð 3.500.000 krónur til hvors brotaþola um sig.

X var ákærður fyrir sifskapar- og frelsissviptingarbrot með því að hafa með ofbeldi veist að stúlkunni A, sem þá var tíu ára, og ekið með hana á afvikinn stað. Þá var hann einnig ákærður fyrir kynferðisbrot með því að hafa meðan á framangreindri frelsissviptingu stóð meðal annars þuklað á líkama hennar, látið hana snerta getnaðarlim sinn og fróa sér, látið hana hafa við sig munnmök og sett fingur sinn í kynfæri hennar og endaþarm. X var sakfelldur fyrir brot gegn 193. gr., 1. mgr. 194. gr., 1. og 2. mgr. 202. gr., 1. mgr. 210. gr. a. og 1. mgr. 226. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Brot X þótti þaulskipulagt og brotavilji hans styrkur og einbeittur, auk þess sem það beindist að varnarlausu barni sem átti sér einskis ills von og varði í rúmar tvær klukkustundir. Var X dæmdur í 10 ára fangelsi jafnframt því sem honum var gert að greiða A 4.000.000 krónur í skaðabætur auk vaxta.

X var sakfelldur í héraði og dæmdur í 6 mánaða fangelsi fyrir tvær líkamsárásir gegn A, fyrrverandi sambýliskonu sinni. Við þingfestingu málsins neitaði X sök varðandi báða liði ákæru en játaði við aðalmeðferð að hafa slegið A einu höggi og að hafa séð blóð á nefi hennar eftir það. Hann bar hins vegar um að brotaþoli hefði haldið á skærum í undanfara þess sem hann taldi vera ógnun við sig. Í hinum áfrýjaða dómi var ekki fjallað um þennan ákærulið að öðru leyti en því að vísa til þess að X hefði játað brot sitt skýlaust. Í ljósi kröfugerðar X við aðalmeðferð málsins um sýknu af öllum sakargiftum og þess sem fram kom við aðalmeðferð um atvik málsins voru ekki talin skilyrði til að leysa úr ákæruliðnum sem játningarmáli. Var því fallist á með X að samningu dómsins hefði verið ábótavant að þessu leyti og í andstöðu við e., f. og g. lið 2. mgr. 183. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Var hinn áfrýjaði dómur því ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar að nýju.

X var gefinn að sök fjárdráttur fyrir að hafa í starfi sínu hjá bankanum A hf. dregið sér í 18 nánar tilgreind skipti 50.403.890 krónur með því að millifæra söluandvirði verðbréfa, þar sem skuldari var ýmist D ehf. eða E ehf., af bankareikningum kaupenda bréfanna inn á eigin bankareikning. Fyrir héraðsdómi játaði X að hafa ráðstafað söluandvirðinu með þeim hætti sem í ákæru greindi inn á bankareikning hjá B hf. og nýtt féð í eigin þágu. X hélt því á hinn bóginn fram að um að hafi verið að ræða endurgreiðslu á lánum sem hún hafi veitt E ehf. með kaupum á tveimur víxlum. X var sýknuð í héraði. Taldi héraðsdómur að fyrrnefnd staðhæfing X styddist að nokkru við framburð F og G sem voru fyrirsvarsmenn E ehf. Í dómi Hæstaréttar kom fram að frásögn X um lánveitingar til E hf. væru ekki studdar neinum gögnum og á henni væri slíkur ólíkindablær að sennilegt mætti telja að niðurstaða héraðsdóms um sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi hafi verið röng svo að einhverju skipti um úrslit máls. Taldi Hæstiréttur því óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og meðferð málsins frá upphafi aðalmeðferðar og vísa því heim í hérað til meðferðar á ný.

Í hf. höfðaði mál á hendur M til heimtu skuldar samkvæmt lánssamningi. Var hinn áfrýjaði dómur ómerktur og málinu vísað heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar á ný þar sem talið var skorta mjög á að héraðsdómur hefði tekið afstöðu til allra málsástæðna M, sbr. f. lið 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

X var sakfelldur í héraði fyrir fjárdrátt með því að hafa án heimildar lánað þrjár bifreiðar, sem hann og fyrirtæki í hans eigu höfðu á kaupleigu, og ekki sinnt áskorun eigenda um að skila þeim, en þetta hafi falið í sér ólögmæta tileinkun sem valdið hefði tjóni. Í dómi Hæstaréttar sagði meðal annars að framangreind háttsemi X hefði ekki rúmast innan verknaðarlýsingar ákæru og yrði hann því ekki sakfelldur fyrir hana, sbr. 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008. Hins vegar taldi dómurinn að á munnlegum framburði X fyrir héraðsdómi hefði verið slíkur ólíkindablær að sennilegt mætti telja að niðurstaða héraðsdóms um sönnunargildi hans hafi verið röng svo einhverju skipti um úrslit málsins. Væri því óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og meðferð málsins frá upphafi aðalmeðferðar og vísa því heim í hérað til meðferðar á ný, sbr. 3. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008.

X var ákærður fyrir að hafa dregið sér fé með því að hafa 8. október 2008 sem starfsmaður L hf. látið millifæra fé af reikningi N Ltd. yfir á bankareikning í sinni eigu. X hélt því fram að vísa bæri málinu frá Hæstarétti þar sem sérstakur saksóknari færi með mál tengd hruni íslenska bankakerfisins og að ríkissaksóknari hefði með ummælum sínum á opinberum vettvangi látið í ljós huglæga afstöðu sína til sérstaks hæfis síns. Hæstiréttur hafnaði kröfu X þar sem millifærslan á fé N Ltd. hefði ekki tengst hruni bankanna þótt hún hefði átt sér stað á tímamarki þegar upplausnarástand ríkti hjá L hf. vegna hrunsins. Engin önnur rök væru fram komin til stuðnings kröfu ákærða. Með vísan til vitnisburðar fyrrverandi bankastjóra og regluvarðar L hf. auk samnings milli L hf. og tilgreindrar lögmannsstofu á eyjunni Guernsey var talið ljóst að L hf. hefði í raun haft fulla stjórn á félaginu N Ltd. og að L hf. og dótturfélag hans hefðu átt að njóta góðs af eignum N Ltd. Sú lýsing í ákæru að N Ltd. hefði verið félag á vegum L hf. væri því rétt. Í dómi Hæstaréttar var komist að þeirri niðurstöðu að héraðsdómur hefði ekki fellt dóm á málið með tilliti til allra gagna sem fyrir honum lágu. Vísað var til þess að nægjanleg gögn hefðu verið til staðar um samband L hf. og N Ltd. Ef héraðsdómur hefði talið nauðsynlegt í þessu skyni að grípa til tiltekinna rannsóknarúrræða hefði borið að beina tilmælum um slíkt til ákæruvaldsins sbr. 2. mgr. 110. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Einnig hefði héraðsdómur ekki getað dregið einhlítar ályktanir um sakleysi X af þeirri staðreynd að hann hefði ekki reynt að millifæra féð með leynd, enda hefði verið óhjákvæmilegt fyrir X að fá atbeina annars innan L hf. til að millifæra féð. Í héraðsdómi var talið að X hefði haft réttmæta ástæðu til að millifæra féð 8. og 9. október 2008 til að tryggja að innstæða N Ltd. glataðist ekki. Í dómi Hæstaréttar var bent á að þrátt fyrir þetta væri gengið út frá því í hinum áfrýjaða dómi að tilraun X til að gæta hagsmuna N Ltd. hefði verið óþörf eftir setningu laga nr. 125/2008 þann 6. október 2008. Ekki yrði heldur litið fram hjá því að L hf. hefði verið skipuð skilanefnd 7. október 2008 sem hefði verið falið að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi hér á landi. Öllum vafa um hvort greinarmunur kynni að verða gerður á tryggingu innstæðna í innlendum útibúum bankans eftir þjóðerni reikningseigenda hefði verið endanlega eytt með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 9. október 2008. Í ljósi alls þessa varð að ætla að niðurstaða héraðsdóms um sönnunarmat kynni að vera röng svo að einhverju skipti um úrslit málsins. Með vísan til 3. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008 varð því að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og meðferð málsins frá upphafi aðalmeðferðar. Var málinu vísað heim í hérað til meðferðar á ný.

N hf. höfðaði mál og krafði Þ og K sameiginlega um greiðslu skuldar samkvæmt skuldabréfi, en þær höfðu með ábyrgðaryfirlýsingu tekið að sér að greiða skuldina. Málið var rekið eftir ákvæðum XVII. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Varnir Þ og K byggðu meðal annars á því að umdeildar yfirlýsingar þeirra um sjálfskuldarábyrgð væru ógildar, þar sem búið hafi verið að úrskurða aðalskuldara samkvæmt skuldabréfinu gjaldþrota, þegar yfirlýsingarnar voru gefnar. Þessari málsástæðu, sem N hf. hafði fallist á að kæmust að í málinu, var hafnað. Aðrar varnir Þ og K rúmuðust ekki innan 118. gr. laga nr. 91/1991 og var K og Þ gert að greiða skuldina.

Úrskurður héraðsdóms var ómerktur og málinu vísað heim í hérað til málflutnings og dómsálagningar að nýju, þar sem í honum hafði ekki verið tekin rökstudd afstaða til hluta af ágreiningsefnum málsaðila, sbr. e. og f. liður 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991.

S, I og B voru sakfelldir fyrir líkamsárás með því að hafa sameiginlega veist harkalega að A, slegið hann ítrekað í höfuð og andlit þannig að hann féll í jörðina þar sem ákærðu börðu og spörkuðu í A, meðal annars í höfuð hans, allt með þeim afleiðingum að A nefbrotnaði og hlaut ýmis meiðsli. I og B kröfðust fyrir Hæstarétti ómerkingar héraðsdóms, þar sem í forsendum dómsins hafði ákærðu verið gert að greiða A 814.831 krónu ásamt vöxtum en í dómsorði var á hinn bóginn ekkert ákvæði um þessa kröfu. Ekki þóttu efni til að ómerkja héraðsdóm enda hefði enginn vafi leikið á því að S, I og B hefði með dóminum verið gert að greiða A skaðabætur og gat vörn þeirra fyrir Hæstarétti ekki orðið áfátt af þessum sökum. Með játningu S og framburðum vitna og I og B þótti fram komin sönnun um að S hefði ráðist á A með höggum og spörkum á þann hátt sem í ákæru greindi. Þá þótti ennfremur hafið yfir skynsamlegan vafa að ákærðu hefðu allir í meira eða minna mæli tekið þátt í árásinni á A í greint sinn. Yrði hlutur hvers þeirra ekki greindur sérstaklega heldur þótti verða við það að miða að þeir hefðu sameiginlega ráðist á A. Var brot S, I og B talið varða við 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Var S dæmdur í 8 mánaða fangelsi, I í 4 mánaða skilorðsbundið fangelsi og B í 3 mánaða skilorðsbundið fangelsi.

Í málinu stefndi C hf. fyrrverandi framkvæmdastjóra félagsins Þ og krafði hann um greiðslu skuldar samkvæmt viðskiptamannareikningi. Með heimild í 28. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 hafði Þ uppi gagnkröfu til skuldajafnaðar gegn kröfum C hf. og krafðist aðallega sýknu en til vara lækkunar á kröfum félagsins. Í dómi Hæstaréttar kom fram að af málsgögnum og forsendum héraðsdóms yrði ráðið að C hf. hefði mótmælt öllum gagnkröfum Þ. Lög nr. 91/1991 gerðu ekki ráð fyrir að stefnandi máls gæti skilað sérstakri greinargerð um gagnkröfur stefnda nema þegar gagnstefnt væri og þess krafist að sjálfstæður dómur gengi um gagnkröfurnar. Mótmæli við gagnkröfum, sem einungis væri teflt fram til stuðnings sýknukröfu, gætu eftir atvikum komið fram í bókunum, gagnaöflun sem sýnilega væri beint gegn kröfunum og í munnlegum málflutningi. Samkvæmt d. og e. lið 1. mgr. 114. gr. sömu laga bæri síðan að gera grein fyrir slíkum mótmælum og ástæðum þeirra í dómi. Þar sem ekki var að þessu gætt í héraðsdómi var hinn áfrýjaði dómur ómerktur og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.

A og X voru ákærðir fyrir stórfellt fíkniefnalagabrot með því að hafa staðið saman, ásamt tveimur öðrum, að innflutningi á samtals 4.639,50 g af amfetamíni og 594,70 g af kókaíni frá Þýskalandi til Íslands, ætluðu til söludreifingar í ágóðaskyni, en fíkniefnin, sem voru flutt til landsins með hraðsendingarfyrirtæki, fundust við leit tollgæslu og lögreglu. Var A gefið að sök að hafa lagt á ráðin um innflutninginn, látið senda fíkniefnin frá Þýskalandi til Íslands og hafa ætlað að móttaka eða láta móttaka þau. X var gefið að sök að hafa lagt á ráðin um innflutninginn og notað sér aðstöðu sína sem starfsmaður hraðsendingarfyrirtækisins á Keflavíkurflugvelli til að miðla upplýsingum um hvernig haga skyldi sendingu og móttöku fíkniefnanna þannig að þau kæmust til móttakanda efnanna hér á landi án afskipta yfirvalda. Ákærðu neituðu báðir sök. Framburðir A og X þóttu ekki verða lagðir til grundvallar niðurstöðunni, enda ekkert í málinu sem studdi þá. Talið var sannað með framburðum tveggja meðákærðu, sem voru efnislega á sama veg um flesta þætti málsins og nutu stuðnings af gögnum málsins, að A og X hefðu gerst sekir um þá háttsemi sem þeir voru ákærðir fyrir. Við ákvörðun refsingar var m.a. litið til þess að brotið var framið í samvinnu, sbr. 2. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga, efnismagns, efnistegundar og styrks fíkniefnanna. Þá var litið til þess að A hafði áður gerst sekur um fíkniefnabrot og var refsing hans ákveðin 4 ára fangelsi en X 2½ árs fangelsi.

I höfðaði mál á hendur J og B til heimtu skaðabóta eða afsláttar vegna galla sem hún taldi vera á íbúð sem hún hafði keypt af J. Krafa hennar á hendur J var byggð á því að hann hefði vanefnt kaupsamninginn með því að afhenda íbúðina haldna göllum. Krafa hennar á hendur B var hins vegar byggð á því að hann hefði við byggingu hússins brugðist lögmæltum skyldum sínum sem byggingarstjóri þess og þannig valdið henni fjártjóni. Í sameiginlegri greinargerð J og B í héraði var meðal annars tekið fram að matslið, er varðaði skort á aðgengi fyrir hreyfihamlaða utanhúss, væri mótmælt vegna tómlætis I. Í greinargerð þeirra fyrir Hæstarétti voru andmæli þeirra sem reist voru á tómlæti I ekki bundin við fyrrgreindan kröfulið, heldur var þessi málsástæða einnig höfð uppi gegn öðrum kröfuliðum hennar. Við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti var ágreiningslaust að þessi hefði einnig verið raunin við munnlegan málflutning í héraði án þess að fram hefðu komið mótmæli af hálfu I. Taldi Hæstiréttur að hinn áfrýjaði dómur færi í bága við e. og f. liði 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, þar sem hvorki hefði verið gerð grein fyrir því hversu víðtæk sú málsvörn J og B væri, sem reist væri á tómlæti, né tekin afstaða til hennar. Var því ekki hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og leggja fyrir héraðsdóm að taka málið til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.