Dómstólaleit

Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem staðfest var niðurstaða héraðsdóms um frávísun á máli Í ehf. á hendur Í frá héraðsdómi. Í dómi Hæstaréttar kom fram að Í ehf. leitaði í málinu viðurkenningar á því að matvælaráðherra hefði verið óheimilt að fella alla starfsemi Í ehf. tengda blóðnytjum úr fylfullum hryssum hér á landi undir reglugerð nr. 460/2017 um vernd dýra sem notuð eru í vísindaskyni. Hæstiréttur tók fram að Í ehf. hefði í málatilbúnaði sínum ekki rökstutt að fyrirmæli reglugerðarinnar hefðu haft þau áhrif að honum væri ekki unnt að halda áfram starfsemi sinni að svo stöddu. Þvert á móti lægi fyrir að umrædd breyting á stjórnvaldsfyrirmælum hefði enn sem komið er engin áhrif haft á leyfi Í ehf. til starfseminnar. Hefði Í ehf. ekki rökstutt að honum yrði ókleift að halda áfram starfsemi eða með hvaða hætti breytt stjórnvaldsfyrirmæli yrðu honum sérstaklega íþyngjandi. Í ehf. hefði ekki enn lagt fram umsókn um áframhaldandi starfsleyfi eða átt samskipti við stjórnvöld um nánari skilyrði þar um. Væri því óljóst í hverju lögvarðir hagsmunir hans fælust, hvort þeir væru orðnir til og hvaða þýðingu fyrir réttarstöðu hans dómur um viðurkenningarkröfuna hefði eins og hún væri fram sett. Komst Hæstiréttur því að þeirri niðurstöðu að málatilbúnaður Í ehf. um lögvarða hagsmuni sína í skilningi 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 væri svo vanreifaður að efnisdómur yrði ekki felldur á kröfu hans. Hinn kærði úrskurður var því staðfestur.

Ágreiningur málsins laut að útleigu H svf. á 1.696 fermetra lóðarhluta, sem auðkenndur var sem Fellsmúli 30, undir bensínstöð. D hf., F ehf. og R ehf. voru ásamt H svf. meðal eigenda fasteigna á lóðinni Fellsmúla 24-30 og byggðist réttur þeirra til lóðarinnar á lóðarleigusamningi við Reykjavíkurborg. F ehf. og R ehf. höfðuðu mál á hendur H svf. og gerðu aðallega fjárkröfur sem svöruðu til ætlaðrar hlutdeildar þeirra í leigutekjum sem H svf. hafði þegið vegna útleigu lóðarhlutans. Til vara kröfðust þeir viðurkenningar á því að H svf. væri óheimilt að leigja út lóðarhlutann nema með samþykki þeirra. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að H svf. hefði ekki sannað að hann væri einn lóðarleigutaki umrædds 1.696 fermetra hluta lóðarinnar. Væru lóðarleiguréttindin að Fellsmúli 24-30 því öll í óskiptri sameign lóðarleigutaka í samræmi við hlutfallstölur þeirra. Af því leiddi að H svf. hefði ekki verið bær til að ráðstafa umræddum hluta lóðarinnar með sérstökum lóðarleigusamningi líkt og hann hafði gert. Hæstiréttur tók hins vegar fram að með vísan til ákvæðis í sameignarsamningi um lóðina Fellsmúla 24-28 nyti H svf. samningsbundins réttar til reksturs bensínstöðvar á umræddum 1.696 fermetra lóðarhluta. Þá komst rétturinn að þeirri niðurstöðu að D hf., F ehf. og R ehf. hefði ekki tekist sönnun þess að endurgjaldið sem H svf., hefði þegið væri umfram það sem ráðið yrði af umræddri heimild hans samkvæmt sameignarsamningnum. Var því ekki fallist á að D hf., F ehf. og R ehf. ættu hlutdeild í þeim tekjum sem H svf. hafði haft af samningi um rekstur bensínstöðvar á þeim tíma sem dómkröfur þeirra tóku til, en þó áréttað að sú gjaldtaka gæti ekki grundvallast á gildu framsali lóðarleiguréttinda. Var H svf. því sýknaður af aðalkröfu D hf., F ehf. og R ehf. en varakröfu þeirra var vísað frá Hæstarétti.

Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem aðalkröfu S ehf. um frávísun þess máls sem S ehf. hafði höfðað á hendur R frá héraðsdómi var vísað frá Landsrétti og varakröfu hans um ómerkingu héraðsdóms var hafnað. Hæstiréttur staðfesti með vísan til forsendna niðurstöðu hins kærða úrskurðar um frávísun á þeirri kröfu S ehf. að málinu yrði vísað frá héraðsdómi. Þar sem sóknaraðila brast að öðru leyti heimild til kæru til Hæstaréttar var öðrum kröfum hans vísað frá Hæstarétti.

A krafði T hf. um skaðabætur vegna líkamstjóns sem hún varð fyrir við það að veggskápur féll ofan á hana er hún var við vinnu sem tanntæknir á tannlæknastofunni B slf. Hafði A hafið störf hjá B slf. þremur vikum fyrir slysið og var starfshlutfall hennar 70%. Í málinu deildu aðilar um hvort stofnast hefði til skaðabótaábyrgðar vinnuveitanda sem T hf. bæri að bæta úr ábyrgðartryggingu og ef svo væri hvort bætur fyrir varanlega örorku ætti að reikna miðað við árslaun A eftir meginreglunni í 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 eða hvort meta ætti árslaunin sérstaklega samkvæmt 2. mgr. sömu greinar. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að lögmaður T hf. hafði sent lögmanni A fyrirvaralausa yfirlýsingu T hf. um að ákveðið hefði verið að una dómi Landsréttar og hefði með því sakarefni málsins verið ráðstafað og áfrýjun málsins ósamrýmanleg því. Var því kröfum T hf. í aðalsök vísað frá Hæstarétti. Þá var talið að þátttaka A á vinnumarkaði á árunum 2011 til 2013 hefði verið frábrugðin fyrri atvinnuþátttöku hennar. Með hliðsjón af því að A hefði verið í námi og atvinnulaus hluta af umræddu tímabili, auk þess sem hún hefði verið í hlutastarfi og unnið um skeið við annað en hún hafði menntun til, var talið að aðstæður hennar hefðu verið óvenjulegar. Laun hennar á því árabili voru því ekki talin gefa rétta mynd af framtíðartekjum hennar og af þeim sökum var talið að meta yrði árslaun hennar sérstaklega eftir heimild í 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Þá var talið eftir gögnum málsins að ætla mætti að A hefði aukið starfshlutfall sitt þegar börn hennar yrðu eldri auk þess sem gera mætti ráð fyrir að hún hefði nýtt starfsgetu sína við heimilisstörf sem svaraði til skerts starfshlutfalls en þau væru samkvæmt 3. mgr. 1. gr. skaðabótalaga lögð að jöfnu við launatekjur, sbr. 2. mgr. 7. gr. laganna. Var fallist á með A að miða bæri árslaun hennar við þau laun sem hún hafði hjá B slf. miðað við fullt starf.

S ehf. o.fl. kröfðust þess aðallega að viðurkennt yrði að orkunýtingaréttur vatns fyrir landi jarðarinnar Breiðaness í Skeiða- og Gnúpverjahreppi væri í óskiptri sameign þeirra sem eigenda jarðanna Sandlækjarkots II, Gunnbjarnarholts og Kletta og eigenda jarðanna Breiðaness, Sandlækjar I og Sandlækjar II. Allar höfðu jarðirnar tilheyrt svokallaðri Sandlækjartorfu, en á grundvelli samninga um landskipti var jörðin Breiðanes sú eina þeirra sem land átti að Þjórsá. Eigendur jarðarinnar Breiðaness, G og L ehf., byggðu á því að við landskipti sem gerð höfðu verið 20. janúar 1964 hefðu vatnsréttindi í Þjórsá fylgt þeim hluta landsins sem féll síðar undir jörðina Breiðanes, en þau réttindi gætu ekki talist til hlunninda sem vera skyldu í óskiptri sameign jarðanna samkvæmt samningnum svo sem S ehf. o.fl. héldu fram. Í dómi Hæstaréttar sagði m.a. að allt frá gildistöku vatnalaga nr. 15/1923 hefði meginreglan verið sú að vatnsréttindi, m.a. réttur til að vinna orku úr fallvatni, fylgdu því landi, sem vatn lægi að eða félli um, nema annað hefði verið ákveðið á lögmætan hátt, þar á meðal með samningi um kaup eða landskipti. Samkvæmt landamerkjabréfi 3. júní 1885 hefðu jarðirnar Sandlækur og Sandlækjarkot átt land í óskiptri sameign að Þjórsá. Hefðu eigendur þessara jarða því haft saman á hendi réttindin, sem af þessi leiddi eftir gildistöku vatnalaga. Á þeim grunni hefði eigendunum verið frjálst að taka ákvörðun um eignarhald að vatnsréttindunum við landskiptin 20. janúar 1964 og eftir atvikum við síðari landskipti. Vísaði Hæstiréttur til þess að vegna framangreindrar meginreglu vatnalaga væri óhjákvæmilegt að líta svo á að hefði ekki annað verið ákveðið með landskiptum hefðu vatnsréttindin eingöngu fylgt eignarrétti að landinu, sem bakki Þjórsár og þar með botn hennar fram í miðjan farveg hefði hverju sinni verið hluti af. Því næst rakti Hæstiréttur að með landskiptunum milli Sandlækjar og Sandlækjarkots 20. janúar 1964 hefðu eigendur jarðanna neytt heimildar 1. mgr. 16. gr. landskiptalaga nr. 46/1941 til að skipta landi með samningi, en eftir 2. mgr. sömu lagagreinar hefði þeim borið að skrá um skiptin greinilega skiptagerð, þar á meðal um þau réttindi sem landinu átti að fylgja. Yrði inntak samningsins að ráðast af hlutlægri skýringu texta hans, en jafnframt yrði að gæta að því að tilgangur landskipta eftir ákvæðum landskiptalaga væri að ljúka óskiptri sameign að landi og gæðum jarða. Yrði því að leggja til grundvallar að mæla þyrfti í samningi ótvírætt fyrir um að slík sameign skyldi haldast um tiltekin réttindi ef svo hefði verið samið. Í samningnum frá 20. janúar 1964 hefði verið mælt fyrir um að Neseyja í Stóru-Laxá skyldi áfram vera í óskipti sameign sem og „hlunnindi öll sem eru á jörðunum og þau sem kunna að finnast“. Taldi Hæstiréttur að líkur stæðu gegn því í ljósi 3. gr. landskiptalaga að hugtakið hlunnindi gæti í samningi um landskipti tekið til vatnsréttinda og yrði slík merking þess ekki ótvírætt leidd af almennri málvenju. Yrðu S ehf. o.fl. auk E o.fl., eigenda annarra jarða í fyrrum Sandlækjartorfu, að bera af því halla að ekki hefði verið kveðið sérstaklega á um þetta í samningnum frá 20. janúar 1964. Lagði Hæstiréttur því til grundvallar að eftir landskiptin 20. janúar 1964 hefðu vatnsréttindin komið í hlut eiganda Sandlækjar, en við landskipti á þeirri jörð 24. janúar 1964 hefðu þau réttindi gengið áfram til eiganda jarðarinnar Breiðaness. Voru G og L ehf. því sýknuð af kröfum S ehf. o.fl.

X kærði úrskurð héraðsdóms þar sem L var heimiluð leit á heimili og í bifreið hans og rannsókn á efnisinnihaldi snjallsíma í hans eigu. Þar sem leit í umræddri bifreið og á heimili X hafði farið fram að gengnum hinum kærða úrskurði var þeim hluta málsins vísað frá Hæstarétti með vísan til 4. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Krafa um rannsókn snjallsíma X var á hinn bóginn tekin til greina, sbr. lögjöfnun frá 1. mgr. 70. gr. fyrrgreindra laga.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að hafna kröfum X um að honum eða verjanda hans yrði afhent afrit af nánar greindum gögnum. Þá var kröfum X um að honum yrði veitt aðstaða til að kynna sér nánar tiltekin gögn vísað frá Hæstarétti þar sem heimild brast til að kæra úrskurð þess efnis.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að hafna kröfu Z um að honum yrði afhent nánar tilgreint tölvupósthólf. Kröfum X og Y var hins vegar vísað frá Hæstarétti þar sem þá brast heimild til að kæra úrskurðinn, sbr. 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Staðfestur var sá hluti úrskurðar héraðsdóms þar sem leyst var úr ágreiningi um forsjá og lögheimili drengsins A til bráðabirgða. Á hinn bóginn var vísað frá Hæstarétti kröfu K um að málinu yrði vísað frá héraðsdómi á þeim grundvelli að kæruheimild skorti fyrir þeirri kröfu.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að Ó skyldi með beinni aðfarargerð borin út úr nánar tilgreindri fasteign í eigu E. Talið var að E hefði verið heimilt að rifta leigusamningi aðila þar sem Ó hefði ekki innt af hendi leigugreiðslu og að greiðsluáskorun og riftunaryfirlýsing hefði verið send Ó með sannanlegum hætti. Var útburðargerðin því heimiluð.

A kærði úrskurð héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu hennar um að úrskurður B, þar sem ákveðið var að synir hennar yrðu vistaðir utan heimilis í allt að tvo mánuði, yrði felldur úr gildi og tekin til greina krafa um að þeir yrðu vistaðir utan heimilis í fjóra mánuði. Kröfu A sem laut að ákvörðun B var vísað frá héraðsdómi þar sem sá tími var liðinn sem ákvörðunin tók til. Úrskurður héraðsdóms um vistun drengjanna utan heimilis í fjóra mánuði var hins vegar staðfestur.

Í málinu krafðist K annars vegar endurgreiðslu á kostnaði sem hún kvaðst hafa þurft að greiða fyrir sérfræðiaðstoð vegna erindisreksturs síns fyrir T og hins vegar skaðabóta vegna tjóns sem hún taldi sig hafa orðið fyrir sökum þess að starfsmenn T hefðu með skaðabótaskyldum hætti afgreitt erindi hennar ranglega. Í dómi Hæstaréttar kom fram að sú meginregla gildi í íslenskum rétti að borgararnir verði sjálfir að bera þann kostnað sem þeir hafa af erindum sínum til stjórnvalda og málarekstri fyrir þeim. Kysu þeir að nota aðstoð sérfræðinga við slík erindi og hafa af því kostnað gætu þeir ekki krafist þess að sá kostnaður yrði þeim bættur, hvort sem erindið skilaði þeim árangri eða ekki. Þyrfti sérstaka lagaheimild til þess að unnt væri að krefjast endurgreiðslu slíks kostnaðar, en slík lagaheimild væri ekki fyrir hendi í máli þessu. Þótt úrskurðarnefnd almannatrygginga hefði tvívegis hnekkt ákvörðun T leiddi það ekki til skaðabótaskyldu stofnunarinnar á hlutlægum grundvelli. Þá bæru gögn málsins með sér að T hefði afgreitt erindi K með rökstuddum hætti, auk þess sem engin sönnun hefði verið færð fyrir því að starfsmenn T hefðu sýnt af sér saknæma og ólögmæta háttsemi við afgreiðslu erindis hennar. Var T sýknað af kröfum K.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A um að úrskurður B um vistun sonar hennar utan heimilis í tvo mánuði yrði felldur úr gildi en fallist var á kröfu B um að drengurinn skyldi vistaður utan heimilis í allt að 10 mánuði frá uppkvaðningu úrskurðarins. Var ekki talið að A hefði lengur lögvarða hagsmuni af því að fá úrskurð B felldan úr gildi þar sem liðinn væri sá tími sem þar var mælt fyrir um að gilda skyldi um vistun barnsins. Var þeirri kröfu A því sjálfkrafa vísað frá Hæstarétti. Þá var niðurstaða hins kærða úrskurðar um vistun barnsins utan heimilis í allt að tíu mánuði staðfest.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem vísað var frá dómi kröfu X og Y um að úrskurðað yrði að tiltekin rannsóknaraðgerð S væri ólögmæt og að lokað yrði fyrir aðgang að gögnum á haldlagðri tölvu og öllum afritum eytt. Þar sem Hæstiréttur hafði þegar komist að þeirri niðurstöðu að S hefði verið heimilt að grípa til aðgerða til að öðlast aðgang að upplýsingum á haldlagðri fartölvu og að lögmæti afritunar þeirra yrði ekki borið undir dóm var fyrri kröfulið X og Y vísað frá héraðsdómi. Þá var síðari kröfulið X og Y vísað frá Hæstarétti þar sem S hafði ekki lengur í vörslum sínum tölvu þá eða gögn sem krafan laut að.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu B ehf. um að K yrði borinn út úr tiltekinni fasteign. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ýmsir annmarkar hefðu verið á málatilbúnaði B ehf. og meðal annars hefði í héraði ekki verið lagður fram húsaleigusamningur sem krafa félagsins var reist á. Einnig varð helst ráðið af gögnum málsins að K hefði greitt þá skuld sem lá til grundvallar kröfu B hf. Enda þótt B ehf. hefði fyrir Hæstarétti um sumt leitast við að bæta úr fyrri annmörkum var talið að verulega skorti á að málatilbúnaður félagsins uppfyllti þær kröfur sem gerðar yrðu samkvæmt 12. kafla laga nr. 90/1989 um aðför. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Þ og H keyptu lóð í landi Ásgarðs í Grímsnesi af sveitarfélaginu G á árinu 2007. Þau höfðuðu mál gegn G aðallega til riftunar á kaupsamningi aðila gegn endurgreiðslu kaupverðs, en til vara til heimtu skaðabóta úr hendi G. Málatilbúnaður Þ og H var einkum reistur á því að brostnar væru forsendur fyrir kaupunum og að fasteignin væri haldin galla sökum eftirfarandi vanefndar af hálfu G. Fasteignin hafi við kaupin verið gædd þeim kosti að vera í kyrrlátu umhverfi í skipulagðri íbúðabyggð, en hún hafi verið svipt þeim eiginleika eftir kaupin fyrir tilstuðlan G, sem lét innleiða þar atvinnurekstur. Varakröfu Þ og G um skaðabætur var vísað frá Hæstarétti þar sem héraðsdómur hafði vísað henni frá dómi og sú niðurstaða ekki verið kærð til Hæstaréttar eftir reglum laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Litið var til háttsemi G í aðdraganda að kaupum Þ og H, efnis kaupsamnings aðila þar sem skírskotað var til skilmála deiliskipulags fyrir íbúðabyggð og þess að G gaf jákvæða umsögn með umsóknum G ehf. um rekstrarleyfi fyrir nærliggjandi fasteignir í andstöðu við fyrirmæli laga nr. 85/2007 um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald og þágildandi skipulag- og byggingarlaga nr. 73/1997. Voru athafnir G virtar sveitarfélaginu til sakar og talið að gerðir þess hefðu falið í sér eftirfarandi vanefnd á kaupsamningi aðila, sbr. 2. mgr. 20. gr. laga nr. 40/2002 um fasteignakaup. Var aðalkrafa Þ og H um riftun kaupsamningsins samkvæmt því tekin til grein.

S og G gerðu samning 24. júlí 2007 um svonefnda lánalínu og jafnframt um tryggingar fyrir skuld sem S myndi stofna til á þessum grundvelli, þ. á m. handveðrétt í verðmætum í eigu S, sem væru í vörslum Í hf. Á grundvelli samningsins var S greitt út lán í erlendri mynt í tveimur áföngum. Ágreiningur reis um uppgjör skuldbindingarinnar í kjölfar þess að lokagreiðsla féll í gjalddaga. S taldi sig hafa greitt skuldina með vísan til þess að samningurinn hefði falið í sér ólögmæta gengistryggingu, en G var á öðru máli og hóf innheimtu eftirstöðva skuldarinnar fyrir milligöngu Í hf. S höfðaði mál gegn G og Í hf. og krafðist aðallega staðfestingar lögbanns sem sýslumaður hafði lagt við því að Í hf. kæmi eignum S í verð til fullnustu kröfu G og viðurkenningar á að endurgreiðsla á höfuðstól skuldar S við G næmi að hámarki tiltekinni fjárhæð í íslenskum krónum, með vísan til ætlaðrar ólögmætrar gengistryggingar hennar. G höfðaði gagnsök til heimtu fjárhæðar í svissneskum frönkum, sem hann taldi eftirstöðvar skuldarinnar. Málinu var vísað frá Hæstarétti að því er Í hf. varðaði, sökum þess að lögbannið var fallið niður, sbr. 2. mgr. 39. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. Þá var viðurkenningarkröfu S hafnað, þar sem lán það, sem S tók hjá G á grundvelli samningsins 24. júlí 2007, væri lögmætt erlent lán, en fallist á kröfu G á hendur S um greiðslu eftirstöðva skuldbindingarinnar. Til vara krafðist S viðurkenningar þess að ólögmætt væri að selja eignir hennar, sem veðsettar voru G, nema samkvæmt ákvæðum laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Kröfunni var hafnað með vísan til þess að S hefði með samningi veitt heimild til ráðstöfunar veðandlagsins til fullnustu skuldbindinga sinna, óháð fyrirmælum laga nr. 90/1991.

Úrskurður héraðsdóms, þar sem A hf. var heimilað að fá KJ og KA borin með beinni aðfarargerð út úr fasteign, var staðfestur að því er KJ varðar. Var málinu hins vegar vísað frá Hæstarétti að því er varðar KA, þar sem KJ hafði ekki umboð til að fara með málið fyrir dómi fyrir hennar hönd, sbr. 1. mgr. 2. gr. laga nr. 77/1998 um lögmenn.

Kærumál. Fjármálafyrirtæki. Slitameðferð. EFTA-dómstóllinn. Ráðgefandi álit. Evrópska efnahagssvæðið. Frávísun máls frá Hæstarétti að hluta. Kæruheimild. C og fleiri kærðu úrskurð héraðsdóms þar sem hafnað var aðalkröfu þeirra um öflun ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tilgreind atriði varðandi skýringu á 1. mgr. 1. gr. tilskipunar nr. 94/19/EB um innlánatryggingakerfi, sem og varakröfu þeirra um að meðferð málsins yrði frestað. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um synjun á kröfu C og fleiri um öflun ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins, enda þóttu þeir ekki hafa sýnt fram á að svör EFTA-dómstólsins við spurningum þeirra hefðu þýðingu við úrlausn um kröfur þeirra í málinu. Þá vísaði Hæstiréttur kröfu um frestun málsins frá réttinum þar sem heimild skorti til að kæra þann þátt úrskurðarins.

Kærumál. Fjármálafyrirtæki. Slitameðferð. EFTA-dómstóllinn. Ráðgefandi álit. Evrópska efnahagssvæðið. Frávísun máls frá Hæstarétti að hluta. Kæruheimild. C og fleiri kærðu úrskurð héraðsdóms þar sem hafnað var aðalkröfu þeirra um öflun ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tilgreind atriði varðandi skýringu á 1. mgr. 1. gr. tilskipunar nr. 94/19/EB um innlánatryggingakerfi, sem og varakröfu þeirra um að meðferð málsins yrði frestað. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um synjun á kröfu C og fleiri um öflun ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins, enda þóttu þeir ekki hafa sýnt fram á að svör EFTA-dómstólsins við spurningum þeirra hefðu þýðingu við úrlausn um kröfur þeirra í málinu. Þá vísaði Hæstiréttur kröfu um frestun málsins frá réttinum þar sem heimild skorti til að kæra þann þátt úrskurðarins.

E og J, eigendur jarðarinnar H, höfðuðu mál gegn G og kröfðust þess að viðurkennt yrði að G hefði fyrirgert rétti sínum til að sitja jörðina og að honum yrði gert að flytja af jörðinni. Þá kröfðust E og J þess að G greiddi þeim tiltekna fjárhæð sem jarðafgjald samkvæmt 16. gr. ábúðarlaga nr. 80/2004. Ekki var fallist á að aðilar hefðu samið um að G ætti endurgjaldslaust að fá afnot jarðarinnar og að E hefði ætlað að standa skil á sköttum og gjöldum af jörðinni. Ljóst var að G hafði ekki greitt fasteignagjöld af jörðinni í fjögur ár og þótti vanefnd hans á samkomulagi aðila veruleg í skilningi 1. mgr. 37. gr. ábúðarlaga. G var því gert að víkja af jörðinni. Héraðsdómur hafði vísað fjárkröfu E og J frá dómi á þeim grundvelli að ekki væri unnt að leggja matsgerð dómkvadds matsmanns til grundvallar ákvörðunar um afgjald og gagnáfrýjuðu E og J dómi héraðsdóms að þessu leyti. Í dómi Hæstaréttar kom fram að E og J hefðu ekki kært til Hæstaréttar ákvæði hins áfrýjaða dóms um frávísun málsins að hluta. Ekki væri á færi réttarins að taka efnislega afstöðu til kröfu sem vísað hefði verið frá héraðsdómi. Var kröfu E og J um greiðslu úr hendi G því vísað frá Hæstarétti.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu Á um að lagt yrði fram vottorð sálfræðingsins A og hún leidd fyrir dóminn sem vitni í máli gegn X sem hafði verið ákærður fyrir brot á 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Sálfræðingurinn A hafði átt viðtöl við brotaþola. Í dómi Hæstaréttur sagði að í 2. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála væri mælt fyrir um heimildir til að skjóta úrskurðum, sem kveðnir væru upp eftir að aðalmeðferð máls væri hafin, til æðra dóms. Samkvæmt ákvæðinu yrði úrskurði héraðsdóms að því er lyti að framlagningu vottorðsins ekki kærður til Hæstaréttar. Var þessari kröfu málsins vísað frá Hæstarétti en fallist á með héraðsdómi að Á yrði heimilað að leiða áðurnefnt vitni og niðurstaða dómsins um það staðfest.

fjártjón. Stjórnarskrá. Gjafsókn. Frávísun máls að hluta. R varð fyrir bifreið 6. nóvember 2002, þegar hún var 13 ára gömul, og hlaut hún alvarleg meiðsli af völdum slyssins. Í málinu hafði R einkum uppi kröfur á hendur V hf. og I vegna uppgjörs bóta fyrir varanlega örorku og um greiðslu sjúkrakostnaðar auk annars fjártjóns. Við uppgjör bóta kom meðal annars upp ágreiningur um áhrif fjármagnstekna á tekjutengdar bætur sem R fengi í framtíðinni frá TR og þar með fjárhæð til frádráttar á bótum frá V hf. Samkvæmt útreikningi tryggingastærðfræðings, sem fór yfir forsendur uppgjörs V hf. á bótum til handa R, myndu tekjutengdar bætur R frá TR skerðast vegna fjármagnstekna hennar af þeim bótum sem hún fengi frá V hf. Því bæri að taka tillit til væntrar skerðingar á greiðslum frá TR vegna fjármagnstekna við útreikning á frádrætti frá bótum til R úr hendi V hf. R reisti kröfu sína vegna uppgjörs bóta á því að meta bæri árslaun hennar sérstaklega vegna óvenjulegra aðstæðna á grundvelli 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Hæstiréttur hafnaði þeirri kröfu og taldi að um útreikning bóta til R færi eftir 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. R hélt því einnig fram í málinu að óheimilt væri að draga frá bótum til hennar fyrir varanlega örorku ætlað eingreiðsluverðmæti framtíðarbóta frá TR, samkvæmt þágildandi ákvæði 1. málsliðar 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga, og gerði kröfu um að um uppgjör á bótum til hennar færi samkvæmt núgildandi ákvæði 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga, sbr. 1. gr. laga nr. 53/2009. Í dómi Hæstaréttar segir meðal annars að haga yrði ákvörðun skaðabótanna eftir þágildandi lögum enda væri lagaheimild, til þess að beita núgildandi ákvæði með afturvirkum hætti, ekki til að dreifa. Þá gerði R, svo sem fyrr greinir, kröfu um greiðslu sjúkrakostnaðar og annars fjártjóns á grundvelli 1. gr. skaðabótalaga, til þess að mæta framtíðarkostnaði hennar af hjálpartækjum og sjúkraþjálfun sem væri henni nauðsynleg. Um þetta segir meðal annars í dómi Hæstaréttar að R hefði ekki lagt fram læknisfræðileg gögn um framtíðarþörf á endurhæfingu og matsgerð um kostnað af henni svo og annarri aðstoð sem þörf væri á sem ekki yrði greidd af sveitarfélagi eða íslenska ríkinu. Væri þessi kröfuliður svo vanreifaður að dómur yrði ekki á hann lagður og væri honum því vísað frá héraðsdómi.

Útlendingar. Stjórnsýsla. Fyrirsvar. Lögvarðir hagsmunir. Frávísun máls frá Hæstarétti að hluta. Frávísun máls frá héraðsdómi að hluta. Gjafsókn. B sótti um dvalarleyfi fyrir stúlkuna A hjá útlendingastofnun í maí 2006, en í umsókn sinni kvaðst hún vera móðir barnsins. B er fædd á Filippseyjum, en flutti hingað til lands, gekk í hjúskap 1995 og öðlaðist íslenskan ríkisborgararétt. Útlendingastofnun veitti barninu tímabundið dvalarleyfi á íslandi frá 30. október 2006 til 1. september 2007. Í skýrslugjöf hjá lögreglu 6. mars 2007 viðurkenndi B að hún væri ekki móðir A. Í kjölfar þess var dvalarleyfi barnsins afturkallað með ákvörðun útlendingastofnunar í ágúst 2007, sem í janúar 2009 var staðfest af dómsmálaráðherra. B, persónulega og fyrir hönd A, höfðaði mál gegn íslenska ríkinu og krafðist þess að ógiltur yrði úrskurður ráðuneytisins. Í héraðsdómi var íslenska ríkið sýknað af kröfu hennar. Í dómi Hæstaréttar er vísað til þess að í maí 2009 hafi fjölskyldunefnd Y ákveðið að taka forsjá A í sínar hendur og í júní sama ár hafi barninu verið komið á fósturheimili. Í byrjun ágúst 2010 hafi útlendingastofnun veitt stúlkunni dvalarleyfi til eins árs á grundvelli 3. mgr. 11. gr. laga nr. 96/2002 um útlendinga. Ekki lægi fyrir annað en að forsjá A væri enn í höndum nefndarinnar, en gögn málsins bæru ekki með sér að barninu hafi verið skipaður lögráðamaður samkvæmt 32. gr. barnaverndarlaga. Fram kemur að samkvæmt áfrýjunarstefnu hafi það ekki verið fjölskyldunefnd Y sem hafi tekið ákvörðun um að áfrýja héraðsdómi í þágu barnsins og við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti hafi verið staðfest að svo hafi ekki verið. Taldi Hæstiréttur því að heimild skorti til áfrýjunar fyrir hönd áfrýjandans A og var málinu þegar af þeim sökum vísað af sjálfsdáðum frá Hæstarétti að því er hana varðaði. Hvað varðaði áfrýjandann B segir í dóminum að samkvæmt þeim gögnum sem lögð hafi verið fyrir réttinn hafi verið staðreynt með greiningu lífssýna að tiltekin kona á Filippseyjum væri kynmóðir A. Á engan hátt hafi verið sýnt fram á að B hafi ættleitt A og hafi heldur ekki verið leitast við að skýra á hvaða lagalega grunni B gæti hafa farið með málefni barnsins. Í málinu hafi B því ekki sjálf lögvarinna hagsmuna að gæta af því að afla úrlausnar dómstóla um gildi þeirra stjórnsýsluákvarðana sem hún krafðist endurskoðunar á. Þegar af þeirri ástæðu var málinu vísað frá héraðsdómi af sjálfsdáðum að því er B varðaði.

Jóhönnu Birnu Sigbjörnsdóttur og dánarbúi Birgis Vilhjálmssonar (Bjarni G. Björgvinsson hrl.) og gagnsök. Með dómi héraðsdóms var F ehf. gert að greiða J og DB rúmlega fjórtán milljónir króna til efnda á samningi um kaup á öllum hlutum í tveimur einkahlutafélögum og var sú niðurstaða staðfest í Hæstarétti. Héraðsdómur vísaði á hinn bóginn frá hluta af kröfum J og DB, og kröfu þeirra um dráttarvexti. Þau gagnáfrýjuðu dómi héraðsdóms og kröfðust endurskoðunar á hluta af frávísunarþætti er laut að dráttarvaxtarkröfu þeirra. Gagnsökinni var vísað frá Hæstarétti þar sem J og DB höfðu ekki kært til Hæstaréttar þann frávísunarþátt sem þau kröfðust endurskoðunar á.

Kærumál. Kæruheimild. Kröfugerð. Gagnaöflun. Aðild. Sönnunarfærsla. Frávísun máls frá Hæstarétti að hluta. Frávísun máls frá héraðsdómi að hluta. T kærði úrskurð héraðsdóms þar sem fallist var á hluta af kröfu hans um að honum væri veitt heimild til að afla skjala og/eða annarra sýnilegra sönnunargagna sem tengdust viðskiptum hans við K hf., með heimild í XII. kafla laga nr. 91/1991. K hf. og A hf. kærðu úrskurðinn einnig fyrir sitt leyti. Talið var að A hf. væri aðili málsins, þótt kröfu hafi ekki verið beint að honum í upphafi, sbr. 4. mgr. 78. gr. laga nr. 91/1991, en hluti gagnanna var í vörslum hans. Ekki var talin vera heimild til að kæra úrskurðinn að því leyti sem fallist var á kröfu um öflun sönnunargagna, sbr. f. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991. Var málinu þess vegna vísað að því leyti frá Hæstarétti. Þá var krafa T ekki talin uppfylla skilyrði um skýrleika, þar sem hún laut að því, í öllum tilvikum nema einu, að fá „öll gögn“ um tiltekin atvik, án þess að þau gögn væru greind sem óskað var eftir. Óvissu um gögn hafi T getað eytt með því að leiða vitni um hvaða skjöl væru til um þau atvik sem hann leiti sönnunar um. Þá var sá ágalli á kröfunni að hún beindist einkum að K hf. Að auki var krafan haldin þeim efnisannmarka að óskað var eftir að T væri „veitt heimild“ til að afla nánar tilgreindra gagna í stað þess að krefjast þeirra svo unnt væri að fullnægja kröfunni, sbr. 2. mgr. 68. gr. laga nr. 91/1991. Þótt úr þeim annmarka hafi verið bætt fyrir Hæstarétti var talið að ekki yrði hjá því komist að vísa þeim hluta úrskurðarins sem til endurskoðunar var frá héraðsdómi.

D krafðist þess að H, formanni skilanefndar SPRON, yrði gert að svara því fyrir dómi, hver hefði verið seljandi stofnfjárbréfa í SPRON sem D hafði keypt 24. júlí 2007, en fyrir dómi neitaði H að svara þeirri spurningu og bar fyrir sig þagnarskylduákvæði 1. mgr. 58. gr. laga nr. 161/2002. Vísað var til þess að samkvæmt 2. mgr. 62. gr. laga nr. 161/2002 hefði SPRON borið að færa skrá um stofnfjáreigendur og skyldu þeir allir eiga aðgang að henni. Með því að stofnfjáreigendum væri að lögum tryggður aðgangur að skrá, sem með samanburði frá einum tíma til annars gæti leitt í ljós hverjir hefðu átt viðskipti með stofnfjárbréf sín á milli, gætu upplýsingar til kaupanda stofnfjárbréfa um það eitt, hver seljandi þeirra hefði verið, ekki varðað viðskipta- eða einkamálefni seljandans þannig að stjórnarmönnum eða starfsmönnum sparisjóðs væri óheimilt að veita þær vegna ákvæðis 1. mgr. 58. gr. laga nr. 161/2002. Var krafa D um skyldu H til að svara spurningunni því tekin til greina. Á hinn bóginn var kröfu D um skyldu H til að afhenda honum hluta af lista sem lagður hafði verið fram á stjórnarfundi og hafði að geyma umræddar upplýsingar, vísað frá Hæstarétti, þar sem ekki hafði verið leitað úrskurðar héraðsdóms um hana.

X kærði úrskurð héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu ákæruvaldsins um að heimilt yrði að leggja fram vottorð tilgreinds sálfræðings, og að heimilt yrði að leiða hana sem vitni í málinu til að staðfesta vottorðið. Féllst héraðsdómur á framangreindar kröfur eftir upphaf aðalmeðferðar málsins. Heimild skorti til að kæra úrskurð héraðsdóms að því leyti sem laut að framlagningu vottorðsins, samkvæmt 2. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 og var þeirri kröfu því vísað frá Hæstarétti. Hins vegar var staðfestur úrskurður héraðsdóms um að ákæruvaldinu yrði heimilt að leiða tilgreint vitni í málinu til staðfestingar á vottorðinu.

Skaðabætur. Börn. Fasteign. Frávísun máls að hluta frá Hæstarétti. Áfrýjunarfrestur. Málsástæður. A hlaut varanlegt líkamstjón í starfi sínu sem kennari er nemandi hennar, B, sem haldin var Asperger-heilkenni, skellti aftur rennihurð þannig að hún lenti á höfði A. A krafðist bóta óskipt úr hendi B og sveitarfélagsins D, sem hafði með höndum rekstur skólans. Í héraði var ekki talið sýnt fram á að rennihurðin hafi verið haldin vanköntum eða ekki verið í samræmi við gildandi reglur um byggingu og aðbúnað í skólahúsnæði. Var því talið að slysið yrði ekki rakið til hættueiginleika hurðarinnar sem slíkrar og D sýknað af kröfum A. Hins vegar var talið að B hafi mátt vera ljóst að sú háttsemi hennar að loka hurðinni með afli hafi verið hættuleg og hafi hún hlotið að gera sér grein fyrir því hversu alvarlegar afleiðingar sú háttsemi gat haft í för með sér. Var hún því dæmd til greiðslu skaðabóta. B áfrýjaði dóminum til Hæstaréttar. A gagnáfrýjaði fyrir sitt leyti gagnvart B og D með heimild í 3. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 innan frests sem þar er kveðið á um. Sá frestur gilti þó ekki gagnvart D, enda varðaði málskot B það ekki. Hefði A því borið að áfrýja gagnvart D innan fresta 1. og 2. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991. Var málinu því vísað frá Hæstarétti að því er varðaði D. Fyrir Hæstarétti krafðist B aðallega ómerkingar hins áfrýjaða dóms þar sem héraðsdómara hefði borið að kalla til sérfróðan meðdómsmann með þekkingu á heilsufarslegum vandamálum hennar vegna Asperger-heilkennisins. Til vara krafðist hún sýknu þar sem sýnt væri fram á með nýjum gögnum um heilsufar hennar að ekki væru skilyrði til að fella á hana skaðabótaábyrgð. Talið var að staðið hafi verið þannig að málsvörn B í héraði að ekki hafi verið tilefni til að kveðja þar til setu í dómi sérfróðan mann um sjúkdóm hennar. Var því hafnað kröfu hennar um ómerkingu hins áfrýjaða dóms. Þá var talið að henni hafi verið í lófa lagið að styðja þar kröfu sína um sýknu við þá málsástæðu sem hún haldi fram fyrir Hæstarétti og afla því til stuðnings matsgerðar og annarra sérfræðilegra gagna. Hafi þetta ekki verið gert. Ekki séu skilyrði til þess að þessi nýja málsástæða komist að fyrir Hæstarétti, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að B skyldi greiða A skaðabætur.

Stjórnsýsla. Skaðabætur. Frávísun máls að hluta frá Héraðsdómi. Vanreifun. Gjafsókn. Aðfinnslur. K höfðaði skaðabótamál á hendur íslenska ríkinu sökum tjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir vegna annmarka á meðferðar stjórnsýslumáls hans, en Hæstiréttur hafði í máli nr. 52/2004 ógilt úrskurð dóms- og kirkjumálaráðuneytisins þar sem staðfest var niðurstaða útlendingaeftirlitsins um að afturkalla tímabundið atvinnu- og dvalarleyfi K og vísa honum úr landi. Talið var að slíkir annmarkar hefðu verið á málsmeðferð stjórnvalda að bakað hefði íslenska ríkinu bótaskyldu vegna þess tjóns sem K kynni að hafa orðið fyrir vegna umræddrar brottvísunar, en vafa um það hvort fullnægjandi rannsókn í málinu hefði leitt til annarrar niðurstöðu um brottvísun K yrði að túlka honum í hag. Í niðurstöðu Hæstaréttar kom fram að K hefði ekki sýnt fram á réttmæti kröfuliðar er laut að ferðakostnaði hans í kjölfar þess að honum var vísað úr landi. Þá þótti kröfuliður hans vegna missis atvinnutekna svo vanreifaður að óhjákvæmilegt væri að vísa honum frá héraðsdómi. Í málinu gerði K einnig kröfu um greiðslu bóta vegna þess tjóns sem hann taldi sig hafa beðið vegna takmörkunar á ferða- og atvinnufrelsi hans. Var talið að umræddur liður félli saman við kröfulið K um missi atvinnutekna svo og kröfu hans um bætur vegna ófjárhagslegs tjóns og var sá kröfuliður því ekki tekinn til greina. Þá var kröfu K um greiðslu bóta vegna kostnaðar hans af þjónustu lögmanns við meðferð málsins hjá stjórnvöldum einnig hafnað þar sem K hafði ekki fært sönnur á því að hann hefði greitt umræddan kostnað. Hins vegar var talið að K ætti rétt á miskabótum samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og voru þær hæfilega ákveðnar 300.000 krónur.

Kærumál. Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991. Tilhögun gæsluvarðhalds. Frávísun máls að hluta frá Hæstarétti. Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta áfram gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála var staðfestur. Vísað var frá Hæstarétti kröfu X um breytingu á tilhögun gæsluvarðhaldsvistar þar sem ekki varð séð að slík krafa hefði verið borin undir héraðsdómara.

K kærði úrskurð héraðsdóms þar sem M var heimilað að fá dóttur aðilanna tekna úr umráðum K með aðfarargerð til þriggja vikna sumarumgengni við sig og einnig framvegis til reglulegrar umgengni annan hvern miðvikudag, allt í samræmi við dóm Héraðsdóms Reykjavíkur 22. desember 2005. Fyrir lá að innsetningargerð hafði farið fram til að koma á umgengni M við dóttur aðila í þriggja vikna sumarleyfi á árinu 2008. Hafði K því ekki lengur lögvarða hagsmuni af því að fá hnekkt niðurstöðu hins kærða úrskurðar um heimild til aðfarargerðar í þessu skyni og var málinu vísað frá Hæstarétti að þessu leyti. Í dómi Hæstaréttar sagði að almennar reglur laga nr. 90/1989 um aðför tækju til aðfarargerðar sem þessarar að því leyti sem ekki væru sérreglur um annað í barnalögum nr. 76/2003. Af II. kafla aðfararlaga yrði ráðið að heimild til aðfarargerðar væri háð því almenna skilyrði að efndatími skyldu, sem leitað væri fullnustu á, hefði liðið án þess að sá, sem hana ber, hafi fullnægt henni. Þá væri sérstaklega áskilið í 50. gr. barnalaga að krafa um aðfarargerð yrði fyrst höfð uppi þegar árangurslaust fjárnám hefði verið reynt með dagsektum og fjárnámi fyrir þeim til að knýja forsjármann barns að láta af tálmun við umgengni. Voru því ekki lagaskilyrði til að verða við kröfu M um að honum yrði nú í einu lagi heimilað um ókomna tíð að leita aðfarargerðar til að koma á umgengni við dóttur sína og var þessum kröfum M því vísað frá héraðsdómi.

X var laus úr gæsluvarðhaldi er kæra á gæsluvarðhaldsúrskurði héraðsdóms barst Hæstarétti. Var þeim þætti málsins er laut að gæsluvarðhaldinu því vísað frá Hæstarétti. Fallist var á að S væri heimilt að synja verjanda X um aðgang að framburðarskýrslu kæranda, en þó ekki lengur en til fimmtudagsins 28. ágúst 2008.

Kærumál. Höfundarréttur. Aðild. Málsóknarumboð. Frávísun máls að hluta frá Hæstarétti. Frávísun frá héraðsdómi. Félagasamtökin SM, FS, FH og ST höfðuðu mál á hendur I og SL og kröfðust þess að viðurkennt yrði að I og SL væri óheimilt að starfrækja tiltekna vefsíðu í nánar tilgreindum tilgangi. Þá kröfðust þeir staðfestingar á lögbanni og skaðabóta. Málinu var vísað frá héraðsdómi og var sá úrskurður til endurskoðunar fyrir Hæstarétti. Þrír fyrstnefndu stefnendanna byggðu aðild sína á málsóknarumboðum, sem þeir lögðu fram frá nafngreindum aðilum. Í greinargerð til Hæstaréttar var því lýst yfir að þessir aðilar sem þar voru taldir upp hafi afturkallað málsóknarumboð sitt til SM, FS og FH og hefðu sjálfir tekið við aðild málsins fyrir Hæstarétti. Þóttu þessi aðilaskipti ekki af þeim toga sem greinir í 22. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en í yfirlýsingunni fælist hins vegar breyting á grundvelli málsóknar SM, FS og FH, sem ekki yrði talin heimil, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991. Var málinu því vísað frá Hæstarétti að því er þessa aðila varðaði. Þá var tekið fram að ST hefði fengið lögformlega viðurkenningu menntamálaráðherra samkvæmt 23. gr. höfundalaga nr. 73/1972 og gætu samtökin því farið með málsóknarumboð fyrir félagsmenn sína og átt í eigin nafni aðild að einstaklingsbundnum kröfum þeirra, þar með talið um lögbann og staðfestingu á því, enda hefðu umræddir félagsmenn veitt því umboð til þess. Þá gæti ST, með vísan til 3. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 átt aðild að viðurkenningarkröfu. Ekki lá fyrir í málinu að félagsmenn ST hefðu veitt samtökunum umboð til að fara með þær einstaklingsbundnu kröfur sem gerðar voru í málinu. Þá þótti viðurkenningarkrafan sem gerð var víðtækari en svo að tæki aðeins til hagsmuna félagsmanna ST. Þá miðaði viðurkenningarkrafan að því að I og SL yrði gert óheimilt að „starfrækja vefsíðuna ... eða aðra sambærilega vefsíðu.“ Hafi málið ekki verið reifað með það í huga að viðurkenning á þessu væri nauðsynleg til að vernda þá höfundaréttarlegu hagsmuni sem ST færi með eða hvort þrengri viðurkenningarkrafa gæti dugað til þess. Var með hliðsjón af þessu og með vísan til e. liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 staðfest niðurstaða héraðsdóms um frávísun kröfu ST.

Hjón. Varnarþing. Áfrýjunarfrestur. Málsástæður. Hæfi dómara. Málsvari. Frávísun frá Hæstarétti að hluta. Gjafsókn. Með héraðsdómi var K veittur lögskilnaður við M auk þess sem henni var dæmd forsjá barna þeirra. Í dómi Hæstaréttar var kröfu M um að málinu yrði vísað frá héraðsdómi sökum þess að málið hefði ekki verið höfðað á heimilsvarnarþingi hans hafnað þar sem talið var að M hefði samþykkt að málið skyldi rekið fyrir héraðsdómi Austurlands. Þá var kröfum M er lutu að forsjá K, umgengnisréttar hans og skyldu um greiðslu meðlags vísað frá Hæstarétti þar sem áfrýjunarfrestur var liðinn er áfrýjunarstefna var gefin út í málinu, sbr. 1. mgr. 44. gr. barnalaga. Hvað varðaði lögskilnaðarkröfu K var ekki fallist á það með M að vísa bæri málinu frá héraðsdómi á þeim forsendum að skilnaðarmál aðila væri til meðferðar í heimalandi þeirra, sbr. 4. mgr. 94. gr. laga nr. 91/1991, þar sem gögn sem aðilar höfðu lagt fram þessu til stuðnings væru óskýr og misvísandi. Þá var kröfu M um frávísun sökum þess að eigi hefði verið leitað sátta með aðilum hafnað þar sem talið var að M hefði fallið frá þessari málsástæðu fyrir héraðsdómi og yrði hún því ekki tekin upp á ný við rekstur málsins fyrir Hæstarétti. Hvað laut að varakröfu M var ekki talið að héraðsdómari í málinu hefði verið vanhæfur til að fara með mál aðila þrátt fyrir að hann hefði áður leyst úr kröfu um nálgunarbann M gagnvart K auk þess sem sami dómari hefði dæmt M til refsingar í opinberu máli. Þá var að endingu talið að héraðsdómara hefði verið rétt að skipa M málsvara við meðferð málsins fyrir héraðsdómi og kröfu M um ómerkingu af þeim sökum því hafnað. Var niðurstaða héraðsdóms því staðfest.

S krafðist skaðabóta vegna tjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir við kaup sín á bensíni hjá K á tímabilinu frá 10. ágúst 1995 til 18. desember 2001 vegna ólögmæts verðsamráðs K og tveggja annarra olíufélaga. Við meðferð málsins fyrir Hæstarétti var einungis tekist á um kröfu S um að skaðabætur yrðu ákveðnar að álitum. Í dómi Hæstaréttar sagði að ágreiningslaust væri að með samráðinu hefði K brotið gegn 10. gr. þágildandi samkeppnislaga nr. 8/1993. Af gögnum málsins væri ljóst að samráðið hefði meðal annars tekið til verðlagningar á bensíni. K hefði ekkert fært fram í málinu sem staðið gæti í vegi þeirri ályktun að tilgangur samráðsins hefði verið að hækka tekjur hans með því að selja bensín á hærra verði en annars hefði verið. Þá hafi honum ekki tekist að sýna fram á að slíkur ágóði hefði ekki í reynd hlotist af samráðinu. Var niðurstaða héraðsdóms um fjárhæð skaðabótanna staðfest.

M og K fengu leyfi til skilnaðar að borði og sæng árið 2003 og gerðu af því tilefni með sér fjárskiptasamning. Talið var að réttaráhrif þess skilnaðar hefðu fallið niður þar sem þau hefðu tekið upp sambúð að nýju. M og K fengu aftur skilnað að borði og sæng árið 2006. Var talið að við fjárslit vegna síðari skilnaðarins skyldi á grundvelli 111. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 vikið frá helmingaskiptareglu 103. gr. laganna sbr. 1. mgr. 104. gr. sömu laga, að því er varðaði lán sem K hafði tekið í tengslum við hinn fyrri fjárskiptasamning og upplýst var að hún hefði greitt til M. Á þessum grundvelli var talið að K gæti fengið fasteign búsins og bifreið sér útlagða gegn nánar tiltekinni greiðslu.

Fasteignakaup. Jörð. Ábúð. Forkaupsréttur. Aðild. Áfrýjun. Frávísun máls frá Hæstarétti að hluta. Gjafsókn. Með samningi árið 2004 höfðu B og S makaskipti á fasteignum, þar sem B lét meðal annars af hendi jörðina Á. Í samningnum var andvirði jarðarinnar talið vera 45.000.000 krónur. E og R sem óumdeilt voru lífstíðarábúendur jarðarinnar Á töldu að í kaupunum hefði ekki verið virtur forkaupsréttur þeirra að jörðinni. Höfðuðu E og R því þetta mál þar sem þau kröfðust þess að S og B yrði gert að þola ógildingu kaupsamningsins og afsals og að B yrði dæmdur til að gefa út afsal til þeirra fyrir jörðinni gegn greiðslu nánar tiltekinnar fjárhæðar. Fyrir Hæstarétti áfrýjaði S fyrir sitt leyti þeirri niðurstöðu héraðsdóms um ógildingu á ráðstöfun jarðarinnar Á en B undi hins vegar þeirri niðurstöðu. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði um þetta atriði að B og S ættu hvorki óskipt réttindi né bæru óskipta skyldu í skilningi 1. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála vegna þeirra lögskipta sem fólust í makaskiptasamningi þeirra og afsali. Hins vegar hefði verið ófært í héraði að fella efnisdóm á kröfu E og R um ógildingu samningsins og afsalsins án þess að þeir ættu báðir aðild að málinu, enda varð eitt yfir þá báða að ganga um gildi löggerninga þeirra í milli. Var því óhjákvæmilegt að S beindi áfrýjun sinni jafnframt að B til að hann þyldi dóm Hæstaréttar um gildi samningsins. Var málinu því vísað af sjálfsdáðum frá Hæstarétti að því er varðaði áfrýjun S. E og R reistu kröfur sínar á hendur B á því að honum bæri að afsala þeim jörðinni gegn greiðslu tiltekinnar fjárhæðar þar sem tilgreint verð í samningnum hefði ekki tekið mið af því að jörðin var í lífstíðarábúð þeirra né skyldu til að standa þeim skil á endurgjaldi fyrir endurbætur þeirra á jörðinni við ábúðarlok. Til stuðnings kröfu sinni vísuðu þau til 1. mgr. 30. gr. jarðalaga nr. 81/2004 og 34. gr. eldri jarðalaga nr. 65/1976 til samanburðar, en þau töldu ákvæðin veita sér rétt til þess að fá jörðina keypta með forkaupsrétti gegn verði sem teldist eðlilegt að mati dómkvaddra manna. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði að fyrrnefnd ákvæði jarðalaga gerðu kröfu til þess að sýnt væri fram á að kaupverð í samningi hefði verið haft óeðlilega hátt í því skyni að halda forkaupsréttarhafa frá að neyta réttar síns. Hvorki í fyrirliggjandi matsgerðum né öðrum gögnum málsins hefði nokkuð komið fram sem benti til að tilgreint kaupverð jarðarinnar í makaskiptasamningnum hefði verið haft óeðlilega hátt til að halda E og R frá að neyta forkaupsréttar að henni. Var kröfum E og R um lækkað verð hafnað.

Kærumál. Kæruheimild. Framlagning skjala. Vitni. Frávísun frá Hæstarétti að hluta. Frávísunarúrskurður felldur úr gildi að hluta. X kærði úrskurð héraðsdóms sem hafnaði kröfu hennar um að krefjast þess að vitnið A læknir svaraði nánar tilgreindri spurningu, að Ó sýslumaður yrði leiddur sem vitni og að X fengi að leggja fram nánar tilgreind skjöl í málinu. Með gagnályktun frá a.-d. liðum 2. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála varð úrskurður héraðsdóms um synjun á framlagningu gagnanna ekki kærður til Hæstaréttar og varð því að vísa þessum þætti málsins frá Hæstarétti. Spurning sú sem X óskaði eftir að leggja fyrir vitnið A lækni, varðaði ekki atvik málsins sem hann gat borið um af eigin raun. Í ljósi þess að A hafði hvorki verið dómkvaddur sem mats- eða skoðunarmaður í málinu eftir ósk aðila eða eigin frumkvæði, sbr. 63. gr. laga nr. 19/1991, né til hans leitað af lögreglu við sérfræðilega rannsókn þess, sbr. 70. gr. sömu laga, staðfesti Hæstiréttur niðurstöðu hins kærða úrskurðar að því er þennan þátt málsins varðaði. Ekki var fallist á með héraðsdómi að sýnilega þarflaust hefði verið að leiða Ó sem vitni í málinu, sbr. 4. mgr. 128. gr. laga nr. 19/1991. Vitnaskylda hans yrði að ráðast af því hvort lagt yrði fram opinber skjal frá honum sem nægði til að svara spurningum X, sbr. 52. gr. sömu laga. Var ákvæði hins kærða úrskurðar um að hafna kröfu X um að Ó yrði leiddur sem vitni í málinu því fellt úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið að þessu leyti til löglegrar meðferðar.

Kærumál. Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991. Tilhögun gæsluvarðhalds. Frávísun máls að hluta frá Hæstarétti. Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála var staðfestur.

Kröfugerð. Kaupsamningur. Forkaupsréttur. Frávísun máls að hluta frá Hæstarétti. K ehf. keypti jarðahæð fasteignarinnar að Fagrahvammi 13 í Hafnarfirði af E með kaupsamningi 11. febrúar 2005 og var kaupverðið 17.000.000 krónur. Áttu Á og Ó þá forkaupsrétt að jarðhæðinni. Þeim var ekki boðið skriflega að neyta þessa réttar af E en þau fengu þó vitneskju um kaupin og lýstu því yfir 6. júní 2005 að þau hygðust neyta hans. Taldi E að réttur Á og Ó væri ekki niður fallinn, sbr. 2. mgr. 9. gr. laga nr. 40/2002 um fasteignakaup, og gaf út afsal til þeirra 4. júlí 2005. K ehf. krafðist aðallega skaðabóta úr hendi E vegna missis hagnaðar af kaupunum en til vara að sér yrðu greiddar 17.591.657 krónur með dráttarvöxtum. Aðalkröfu félagsins var hafnað þar sem E hafði ekki bakað sér bótaskyldu með því að Á og Ó neyttu forkaupsréttar síns að fasteigninni, sem félagið varð ekki eigandi að. Hins vegar átti K ehf. kröfu um að koma skaðlaust frá viðskiptunum og var E gert í héraði að greiða félaginu 17.391.624 krónur með dráttarvöxtum. E hafði greitt félaginu 19.250.000 krónur eftir dómi héraðsdóms með fyrirvara um áfrýjun og áskildi sér rétt til gagnáfrýjunar ef til áfrýjunar kæmi. Fól greiðslan í sér uppgjör dómskuldarinnar með tildæmdum vöxtum á greiðsludegi. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að E gæti ekki fyrir Hæstarétti krafist sjálfstæðs dóms á hendur K ehf. um vexti, sem hún taldi sig hafa greitt umfram skyldu er hún greiddi skuldina. Var kröfu hennar að því leyti vísað frá Hæstarétti. Með greiðslunni var talið að hún hefði að fullu greitt skuld sína við K ehf. og var hún því sýknuð af kröfum félagsins.

Í málinu deildu aðilar um landamerki landspildna sem skipt var út úr jörðinni Miðdal II. Í málinu greindi aðila meðal annars á um hvort miða ætti við orðalag í afsali fyrir eign áfrýjenda eða við uppdrátt af eigninni er fylgdi afsalinu, en uppdrátturinn bar ekki með sér að hafa verið þinglýstur. Þegar litið var til þess meðal annars að uppdrátturinn var gerður í tilefni af sölu til þess aðila sem áfrýjendur leiddu rétt sinn frá og að samkvæmt framburði vitnis hefði verið gerður áður en þinglýsing afsalsins fór fram, var staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að sýkna stefnda af kröfum áfrýjenda. Áður en áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar höfðu þau greitt stefnda málskostnað samkvæmt hinum áfrýjaða dómi án fyrirvara um málsskot. Greiðsla áfrýjenda var ekki talin fela í sér viðurkenningu á kröfu stefnda um landamerkin, heldur var hún til fullnustu kröfu sem leiddi af úrslitum málsins í héraði. Gat hún því ekki svipt áfrýjendur heimild til áfrýjunar um annað en það sem hún fól beinlínis í sér. Var fallist á kröfu stefnda um að vísa bæri frá Hæstarétti kröfu áfrýjenda um málskostnað í héraði.

Frávísun frá Hæstarétti að hluta. Frávísun frá héraðsdómi. Tryggingarbréf. Aðild. Einkahlutafélög. Vanreifun. Sparisjóðurinn SHS stefndi SF ehf. til greiðslu yfirdráttarskuldar á reikningi, sem félagið var með hjá sparisjóðnum. Þá krafðist sparisjóðurinn einnig viðurkenningar á því að hann nyti 1. veðréttar í fasteign í eigu S samkvæmt tryggingarbréfi að fjárhæð 6.000.000 króna auk dráttarvaxta. Fallist var á kröfur sparisjóðsins í héraði og áfrýjuðu SF ehf. og S málinu til Hæstaréttar. Fyrir lá að SF ehf. hafði verið afskráð úr hlutafélagaskrá eftir áfrýjun málsins. Við það missti félagið aðildarhæfi, sbr. 1. mgr. 10. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög og var kröfum þess því vísað frá Hæstarétti. Í dómi réttarins var ennfremur vísað til þess að S hefði borið fyrir sig fyrningarvörn og vísað um hana til 2. mgr. 3. gr. laga nr. 14/1905 um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda. Er þar gert ráð fyrir að fyrningartími vaxtakrafna sé styttri en á kröfum um endurgreiðslu peningalána. Hefði sparisjóðurinn því þurft að gera skýra grein fyrir sundurgreiningu fjárkröfu sinnar í höfuðstól og vexti. Þar sem það hafði ekki verið gert var krafan á hendur S talin vanreifuð, sbr. d. og e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þeirri kröfu var því vísað frá héraðsdómi.

Dánarbú M kærði til Hæstaréttar úrskurð héraðsdóms þar sem leyst var úr ágreiningi um nánar tilgreind atriði við opinber skipti til fjárslita vegna hjónaskilnaðar K og M. Dánarbúið gætti þess í engu að greina í kæru þær ástæður sem hún var reist á. Úr þeim annmarka var ekki bætt þótt málsástæðum búsins hefðu verið gerð skil í greinargerð fyrir Hæstarétti enda hafði K þá þegar lokið málflutningi af sinni hendi innan frests samkvæmt 1. mgr. 149. gr. laga nr. 91/1991. Var því ekki hjá því komist að vísa málinu frá Hæstarétti að því er varðaði málskot dánarbúsins. Þá var dánarbúinu gert að greiða K málskostnað í héraði og kærumálskostnað.

Við opinber skipti til fjárslita milli M og K vegna loka á óvígðri sambúð þeirra kom upp ágreiningur um eignarhlut þeirra í fasteign. Þá deildu þau um hvort þau ættu að bera sameiginlega ábyrgð annars vegar á hluta af eftirstöðvum skuldar við Sparisjóð vélstjóra og hins vegar á yfirdrætti að fjárhæð 1.500.000 króna á tékkareikningi M í Kaupþingi banka hf. Ekki var talið að fyrir lægi sönnun um að tilefni væri til að víkja frá þinglýstum gögnum um jafna eignarhlutdeild þeirra í fasteigninni. Kröfu M um viðurkenningu á að hann ætti stærri hlut í eigninni en K var því hafnað. Þá var ekki talið að M hefði gert viðhlítandi grein fyrir hvaða færslur á veltukortsreikningi, sem hann var einn skráður fyrir, ætti rætur að rekja til útgjalda í þágu sameiginlegs heimilishalds sem hann taldi rétt að K bæri til jafns við hann. Því var hafnað kröfu hans um viðurkenningu á sameiginlegri ábyrgð þeirra á hluta af því láni sem hann hafði tekið til að greiða þá skuld sem myndast hafði á reikningnum. Varðandi kröfu hans um viðurkenningu á sameiginlegri ábyrgð þeirra á yfirdrættinum á tékkareikningnum var vísað til þess að K hafði greitt inn á reikninginn 750.000 krónur eða þann hluta sem hann taldi hana eiga að bera. Hefði M því ekki lögvarða hagsmuni af því að fá úrslausn kröfu sinnar að þessu leyti og var henni því vísað frá Hæstarétti.

Aðilar deildu um hvort framleiðsla og sala 3X á tiltekinni vél til hraðfrystihússins G bryti gegn einkaleyfi sem S hafði verið veitt. S krafðist þess að 3X yrði bannað að framleiða, bjóða til sölu, setja á markað og nota flokkunarvélar, sem væru eins og eða sambærilegar við þá vél sem S hefði sett upp hjá G. Þá krafðist hann staðfestingar á lögbanni sem lagt hafði verið við því að 3X aðhefðist það sem fyrrgreind krafa laut að. Hann krafðist þess jafnframt að 3X yrði dæmdur til að greiða sér skaðabætur eða endurgjald. Með vísan til fyrirliggjandi matsgerðar var ekki talið að sú tæknilega aðferð, sem beitt var með vél þeirri sem 3X hafði smíðað til að mata rækju inn í aðra hluta búnaðarins, væri sú sama eða jafngildi þeirrar sem fælist í einkaleyfi S. Að þessu virtu en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms var hafnað kröfum S sem reistar voru á því að 3X hefði brotið gegn einkaleyfi hans. Kröfu S um staðfestingu á lögbanni var vísað sjálfkrafa frá Hæstarétti þar sem lögbannið hafði fallið niður samkvæmt 2. mgr. 39. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl.

Þjóðlendur. Stjórnsýsla. Málskostnaður. Kröfugerð. Frávísun máls frá Hæstarétti að hluta. Gjafsókn. Þ krafðist þess að lög nr. 58/1998 um þjóðlendur og ákvörðun marka eignarlanda, þjóðlendna og afrétta yrðu felld úr gildi með dómi, en til vara aðeins 10. gr. laganna. Þá krafðist hann viðurkenningar á rétti sínum til skaðabóta úr hendi Í vegna nánar tilgreindra atvika og að Í yrði gert að greiða málskostnað hans af máli nr. 4/2001 fyrir óbyggðanefnd. Með dómi Hæstaréttar 13. júní 2005 í máli nr. 217/2005 var framangreindum kröfum Þ um að lög nr. 58/1998 yrðu felld úr gildi með dómi og um viðurkenningu á rétti hans til skaðabóta vísað frá héraðsdómi. Þessar kröfur yrðu ekki bornar undir Hæstarétt með áfrýjun héraðsdóms, þar sem efnisleg afstaða hefði ekki verið tekin til þeirra, og heldur ekki varakrafa, sem Þ gerði nú við hluta þessara krafna. Var málinu því vísað frá Hæstarétti að þessu leyti. Hvað varðar kröfu Þ um greiðslu málskostnaðar fyrir óbyggðanefnd var talið að ákvörðun nefndarinnar um þóknun lögmanns hans hefði verið í samræmi við 17. gr. laga nr. 58/1998 og að engin efni væru til að hnekkja henni. Þó svo að lögmaðurinn hefði ekki vitjað greiðslu þessarar þóknunar voru ekki talin efni til að dæma Í til greiðslu hennar, enda mætti leita með fjárnámi fullnustu ákvæðis um þetta efni í úrskurði óbyggðanefndar og Þ ekki fallið frá réttindum til þessarar greiðslu samkvæmt úrskurðinum. Kröfu Þ um greiðslu útlagðs kostnaðar var jafnframt hafnað þar sem hann hafði ekki fært fram skýringar á ástæðum þess að stofnað hefði verið til einstakra kostnaðarliða eða lagt fram viðhlítandi gögn fyrir þeim. Samkvæmt framangreindu var Í sýknaður af kröfu Þ um greiðslu málskostnaðar fyrir óbyggðanefnd.

Kærumál. Fjárslit milli hjóna. Kæruheimild. Frávísun máls að hluta frá Hæstarétti. Vanreifun. Frávísun máls að hluta frá héraðsdómi. Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að við opinber skipti til fjárslita milli M og K vegna hjónaskilnaðar ætti SS rétt á að fá greidda tiltekna fjárhæð utan skipta samkvæmt 104. gr. hjúskaparlaga en að öðru leyti færi um fjárslitin eftir 103. gr. sömu laga. Kröfum SS um efnislega úrlausn dómkrafna sem vísað hafði verið frá dómi í hinum kærða úrskurði var vísað frá Hæstarétti. Þá var vísað frá héraðsdómi kröfu SGÓ um húsaleigu þar sem hún þótti ekki studd viðhlítandi gögnum.

A var gefið að sök að hafa í ágúst 2002 notað sér skerta andlega færni C, sem þá var 82 ára gamall, með því að fá hann til að taka lán til að greiða skuldir sínar og leggja fé í stofnun fyrirhugaðs fyrirtækis B, kunningja A. Í málinu naut ekki við samtímagagna um andlega færni C um það leyti sem hann gekkst undir þá fjárhagslegu skuldbindingu í ágúst 2002 sem málið snerist um, en við mat á andlegri færni hans í janúar 2003 hafði komið í ljós „töluverð skerðing á áttun, skammtímaminni, skipulagshugsun og samhæfingu hugsana.“ A hélt því fram að C hefði beðið sig að annast fjármál sín, sem komin hafi verið í ólestur. Hann hafi ekki átt fé til að greiða skuldir sínar og samþykkt að taka umrætt lán til að greiða þær og leggja fé í stofnun fyrrnefnds fyrirtækis. Gegn neitun A, sem þekkt hafði C í skamman tíma, var talið ósannað að A hefði átt að gera sér grein fyrir að hagir C væru með þeim hætti að hann væri ófær um að gera sér grein fyrir skuldbindingu sinni er hann skrifaði undir skuldabréfið. Var A samkvæmt þessu sýknaður af umræddum sakargiftum.

K krafðist viðurkenningar á því að þinglýsing eignarheimildar A, G, H og M fyrir þeirri fasteign sem deilt var um hafi verið mistök og að þinglýsingarstjóra bæri að bæta þar úr. Enn fremur krafðist K viðurkenningar á því að þinglýsingarstjóra hafi borið að vísa frá afsali sem þinglýst hafði verið á fasteignina og að honum yrði gert að afmá það úr fasteignabók. Þessar kröfur voru aðrar en hann hafði uppi í héraði og var þeim því vísað frá Hæstarétti. K krafðist enn fremur ógildingar á ákvörðun þinglýsingarstjóra um að afmá yfirlýsingu K, þar sem eignarheimild A, G, H og M fyrir umræddri fasteign var véfengd, úr fasteignabók. Í úrskurði héraðsdóms var komist að þeirri niðurstöðu að hin umdeilda ákvörðun þinglýsingarstjóra hafi verið rétt enda miðuðu þinglýsingarlög að því að stemma stigu við því að yfirlýsingar af þessu tagi yrðu þinglýstar, sbr. grunnrök 2. mgr. 7. gr. þinglýsingarlaga nr. 39/1978. Úrskurður héraðsdóms um að hafna ofangreindri kröfu var staðfestur með vísan til forsendna hans.