Dómstólaleit

SM, SÍ, ST og FH beiddust þess að lagt yrði lögbann við því að H ehf. veitti viðskiptamönnum sínum aðgang að nánar tilgreindum vefsíðum, lagt yrði fyrir H ehf. að grípa til nauðsynlegra ráðstafana til að hindra að viðskiptamenn hans gætu farið inn á sömu vefsíður og lagt yrði fyrir H ehf. að hindra allan gagnaflutning að og frá svonefndum IP-tölum sem vísuðu á vefsíðurnar. Með ákvörðun sýslumanns var lögbannskröfunni hafnað, en SM, SÍ, ST og FH báru ágreining um ákvörðunina undir héraðsdóm, sem vísaði málinu frá með hinum kærða úrskurði. Hæstiréttur staðfesti hinn kærða úrskurð að því er varðaði SM, SÍ og FH sökum þess að þau hefðu ekki löggildingu mennta- og menningarmálaráðuneytis samkvæmt 23. gr. og 23. gr. a. höfundalaga nr. 73/1972, þar sem líta yrði svo á að einungis höfundarréttarsamtök sem hlotið hefðu slíka löggildingu gætu fengið lögbann lagt á eftir fyrirmælum 59. gr. a. sömu laga. ST hafði á hinn bóginn hlotið slíka löggildingu, en í hinum kærða úrskurði hafði málinu einnig verið vísað frá hvað hann varðaði sökum þess að krafa ST í málinu, sem ST hafði upphaflega staðið að með SM, SÍ og FH, takmarkaðist ekki við flutning eða önnur not þeirra verka sem löggilding ST næði til og væri honum því ekki heimil. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að þótt ST stæði orðið einn eftir sem gerðarbeiðandi gæti það, með hliðsjón af 1. málslið 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, ekki eitt út af fyrir sig talist annmarki á kröfugerð hans að hún væri orðuð á sama hátt og upphaflega var gert sameiginlega fyrir SM, SÍ, ST og FH. Þá taldi rétturinn, að virtum skilyrðum IV. kafla laga nr. 31/1990 fyrir því að lagt yrði lögbann við háttsemi eftir heimild í 2. mgr. 59. gr. a. höfundalaga og eins og atvikum málsins var háttað, að ekki yrði séð að ST hefði þurft að haga orðalagi kröfugerðar sinnar í lögbannsbeiðni á annan veg en gert var þótt hann hefði frá öndverðu einn átt aðild að henni. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi að því er varðaði ST og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar að því leyti.

SM, SÍ, ST og FH beiddust þess að lagt yrði lögbann við því að F hf. veitti viðskiptamönnum sínum aðgang að nánar tilgreindum vefsíðum, lagt yrði fyrir F hf. að grípa til nauðsynlegra ráðstafana til að hindra að viðskiptamenn hans gætu farið inn á sömu vefsíður og lagt yrði fyrir F hf. að hindra allan gagnaflutning að og frá svonefndum IP-tölum sem vísuðu á vefsíðurnar. Með ákvörðun sýslumanns var lögbannskröfunni hafnað, en SM, SÍ, ST og FH báru ágreining um ákvörðunina undir héraðsdóm, sem vísaði málinu frá með hinum kærða úrskurði. Hæstiréttur staðfesti hinn kærða úrskurð að því er varðaði SM, SÍ og FH sökum þess að þau hefðu ekki löggildingu mennta- og menningarmálaráðuneytis samkvæmt 23. gr. og 23. gr. a. höfundalaga nr. 73/1972, þar sem líta yrði svo á að einungis höfundarréttarsamtök sem hlotið hefðu slíka löggildingu gætu fengið lögbann lagt á eftir fyrirmælum 59. gr. a. sömu laga. ST hafði á hinn bóginn hlotið slíka löggildingu, en í hinum kærða úrskurði hafði málinu einnig verið vísað frá hvað hann varðaði sökum þess að krafa ST í málinu, sem ST hafði upphaflega staðið að með SM, SÍ og FH, takmarkaðist ekki við flutning eða önnur not þeirra verka sem löggilding ST næði til og væri honum því ekki heimil. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að þótt ST stæði orðið einn eftir sem gerðarbeiðandi gæti það, með hliðsjón af 1. málslið 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, ekki eitt út af fyrir sig talist annmarki á kröfugerð hans að hún væri orðuð á sama hátt og upphaflega var gert sameiginlega fyrir SM, SÍ, ST og FH. Þá taldi rétturinn, að virtum skilyrðum IV. kafla laga nr. 31/1990 fyrir því að lagt yrði lögbann við háttsemi eftir heimild í 2. mgr. 59. gr. a. höfundalaga og eins og atvikum málsins var háttað, að ekki yrði séð að ST hefði þurft að haga orðalagi kröfugerðar sinnar í lögbannsbeiðni á annan veg en gert var þótt hann hefði frá öndverðu einn átt aðild að henni. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi að því er varðaði ST og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar að því leyti.

Sýslumaðurinn í Hafnarfirði lagði 19. nóvember 2007 lögbann við því að I og SL starfræktu vefsíðuna www.torrent.is. S höfðaði mál og krafðist þess meðal annars að lögbannið yrði staðfest með dómi og viðurkennd yrði bótaskylda I og SL gagnvart S. Með dómi héraðsdóms var fallist á þessar kröfur S. I og SL áfrýjuðu dóminum og kröfðust þess aðallega að málinu yrði vísað frá héraðsdómi eða ómerkingar dómsins, þar sem aðild að málinu væri önnur en að lögbannsgerðinni og ennfremur að ekki kæmi fram í stefnu á hvaða grundvelli viðurkenningarkrafa S væri byggð. Þessum málsástæðum var hafnað, enda væri krafa S um staðfestingu lögbannsins takmörkuð við hljóð- og myndefni, sem hefði að geyma tónlist sem umbjóðendur S ættu höfundarétt að. Þá mátti ljóst vera af stefnu að viðurkenningarkrafa S væri reist á sakarreglunni. I og SL kröfðust til vara sýknu. Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um að hafna því að aðildarskortur leiddi til þess að sýkna bæri I og SL. Þá var talið að ábyrgðartakmarkanir V. kafla laga nr. 30/2002 um rafræn viðskipti og aðra rafræna þjónustu ættu ekki við þegar með þjónustunni væri gagngert stuðlað að því að brotið væri gegn lögvörðum rétti höfunda og listflytjenda samkvæmt höfundalögum. Líta yrði svo á að þeir, sem setja efni sem varið er af höfundarétti á netið þannig að aðrir geti nálgast það, teldust birta það í merkingu höfundalaga og brytu með því gegn einkarétti höfundar og eftir atvikum listflytjenda væri það gert án heimildar. Talið var að I og SL hefðu með starfrækslu vefsvæðisins og tækniuppbyggingu þess komið því til leiðar með markvissari hætti að fram gætu farið greið og umfangsmikil skráarskipti með efni, sem háð væri höfundarétti, og þannig beinlínis stuðlað að brotum notenda vefsvæðisins. Hefðu I og SL því brotið gegn lögvörðum rétti S og lagaskilyrði því verið uppfyllt til að leggja lögbannið á. Var krafa S um staðfestingu þess því tekin til greina. Þá var talið að I og SL hefði verið eða mátt vera ljóst að háttsemi þeirra var ólögmæt og til þess fallin að valda umbjóðendum S tjóni. Þótt tjónið yrði fyrst og fremst rakið til háttsemi notenda vefsvæðisins og hún því aðalorsök tjóns hefði hin saknæma og ólögmæta háttsemi I og SL verið meðorsök þess. Samkvæmt þessu var fallist á að I og SL bæru skaðabótaskyldu gagnvart S.

Kærumál. Kæruheimild. Málsóknarumboð. Lögbann. Frávísunarúrskurður felldur úr gildi að hluta. Héraðsdómur vísaði frá kröfu félagasamtakanna S á hendur I og SL, þess efnis að viðurkennt yrði að I og SL væri óheimilt að starfrækja vefsíðu, sambærilega nánar tilgreindri vefsíðu sem þeir höfðu starfrækt. Þá var einnig vísað frá héraðsdómi kröfu S um staðfestingu lögbanns. S kærði úrskurð héraðsdóms og krafðist þess að honum yrði hrundið. I og SL kærðu einnig úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti og kröfðust þess m.a. að vísað yrði frá héraðsdómi öðrum kröfuliðum en gert hafði verið í hinum kærða úrskurði. Þá kærðu þeir einnig úrskurð héraðsdóms um að ákvörðun um málskostnað biði dóms. Vísað var frá Hæstarétti kröfum I og SL varðandi kröfu þeirra um frávísun annarra kröfuliða S, en vísað hafði verið frá í hinum kærða úrskurði, þar sem ekki væri heimild í lögum nr. 91/1991, um meðferð einkamála, til að kæra til Hæstaréttar synjun héraðsdóms um að vísa máli frá dómi í heild eða hluta. Einnig skorti kæruheimild til að krefjast málskostnaðar í héraði og var því þeirri kröfur I og SL vísað frá dómi. Í málinu lágu fyrir umboð til samtakanna frá um 150 félagsmönnum til S. Með hliðsjóna af fyrri fordæmum Hæstaréttar, og efni umboðanna, var talið að félagsmenn S hefðu veitt samtökunum málsóknarumboð til að fara með kröfu um staðfestingu lögbanns, og felldi Hæstiréttur því úr gildi frávísun héraðsdóms á kröfu um staðfestingu á því. Hæstiréttur staðfesti hins vegar úrskurð héraðsdóms um að vísa frá dómi kröfu S, um að viðurkennt yrði að I og SL væri óheimilt að starfrækja vefsíðu, sambærilega þeirri sem þeir höfðu starfrækt.

Kærumál. Höfundarréttur. Aðild. Málsóknarumboð. Frávísun máls að hluta frá Hæstarétti. Frávísun frá héraðsdómi. Félagasamtökin SM, FS, FH og ST höfðuðu mál á hendur I og SL og kröfðust þess að viðurkennt yrði að I og SL væri óheimilt að starfrækja tiltekna vefsíðu í nánar tilgreindum tilgangi. Þá kröfðust þeir staðfestingar á lögbanni og skaðabóta. Málinu var vísað frá héraðsdómi og var sá úrskurður til endurskoðunar fyrir Hæstarétti. Þrír fyrstnefndu stefnendanna byggðu aðild sína á málsóknarumboðum, sem þeir lögðu fram frá nafngreindum aðilum. Í greinargerð til Hæstaréttar var því lýst yfir að þessir aðilar sem þar voru taldir upp hafi afturkallað málsóknarumboð sitt til SM, FS og FH og hefðu sjálfir tekið við aðild málsins fyrir Hæstarétti. Þóttu þessi aðilaskipti ekki af þeim toga sem greinir í 22. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en í yfirlýsingunni fælist hins vegar breyting á grundvelli málsóknar SM, FS og FH, sem ekki yrði talin heimil, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991. Var málinu því vísað frá Hæstarétti að því er þessa aðila varðaði. Þá var tekið fram að ST hefði fengið lögformlega viðurkenningu menntamálaráðherra samkvæmt 23. gr. höfundalaga nr. 73/1972 og gætu samtökin því farið með málsóknarumboð fyrir félagsmenn sína og átt í eigin nafni aðild að einstaklingsbundnum kröfum þeirra, þar með talið um lögbann og staðfestingu á því, enda hefðu umræddir félagsmenn veitt því umboð til þess. Þá gæti ST, með vísan til 3. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 átt aðild að viðurkenningarkröfu. Ekki lá fyrir í málinu að félagsmenn ST hefðu veitt samtökunum umboð til að fara með þær einstaklingsbundnu kröfur sem gerðar voru í málinu. Þá þótti viðurkenningarkrafan sem gerð var víðtækari en svo að tæki aðeins til hagsmuna félagsmanna ST. Þá miðaði viðurkenningarkrafan að því að I og SL yrði gert óheimilt að „starfrækja vefsíðuna ... eða aðra sambærilega vefsíðu.“ Hafi málið ekki verið reifað með það í huga að viðurkenning á þessu væri nauðsynleg til að vernda þá höfundaréttarlegu hagsmuni sem ST færi með eða hvort þrengri viðurkenningarkrafa gæti dugað til þess. Var með hliðsjón af þessu og með vísan til e. liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 staðfest niðurstaða héraðsdóms um frávísun kröfu ST.

A lenti í umferðarslysi í mars 1995 og varð fyrir varanlegu líkamstjóni. Óumdeilt var tryggingafélagið S hf. bæri að bæta honum tjónið úr slysatryggingu ökumanns en aðilar höfðu deilt um fjárhæð bótanna. S hf. greiddi inn á kröfuna og gerði síðan upp við A 14. febrúar 2002 samkvæmt yfirmatsgerð sem þá lá fyrir. A höfðaði mál 14. mars 2005 og krafðist hærri bóta. Héraðsdómur féllst á það og dæmdi S hf. til að greiða A eftirstöðvar bótanna með vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga frá 24. apríl 1997 til 24. maí 2001 og dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags. S hf. greiddi A fjárhæðina ásamt vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga frá 14. mars 2001 til 14. mars 2005 en áfrýjaði svo málinu. Taldi félagið að vextir fyrir þann tíma væru fyrndir og að miða ætti upphafstíma dráttarvaxta við annað tímamark en samkvæmt héraðsdómi. Talið var að A hefði við uppgjörið 14. febrúar 2002 þurft að gera fyrirvara ef hann vildi viðhalda rétti til að ráðstafa eldri innborgunum inna á elstu áfallna vexti af þeim hluta kröfunnar sem hann þá taldi ógreiddan. Vextir sem fallið höfðu á kröfuna fyrir 14. mars 2001 voru taldir fyrndir samkvæmt 2. tl. 3. gr., sbr. 11. gr. laga nr. 14/1905. Í ljósi þess að meira en þrjú ár liðu frá uppgjörinu 14. febrúar 2002 og þar til málið var höfðað þótti rétt að beita heimild í niðurlagi 9. gr. laga nr. 38/2001 og hafna kröfu A um dráttarvexti fyrir þetta tímabil. Hins vegar var ekki fallist á að tafir á meðferð málsins í héraði vegna álitsumleitunar til læknaráðs ættu að hafa áhrif á upphafstíma dráttarvaxtakröfunnar. Samkvæmt þessu var S hf. var gert að greiða A dráttarvexti af þegar greiddum eftirstöðvum bótanna frá því að málið var höfðað og til greiðsludags.

L ehf. kærði úrskurð héraðsdóms þar sem máli þess á hendur F ehf. til heimtu greiðslu á tveimur reikningum vegna leigu fyrir afnot af landi var vísa frá dómi sökum vanreifunar. Fyrir Hæstarétt voru lögð gögn um málsóknarumboð til L ehf. frá þinglýstum eigendum Reykjahlíðar. Ekki var fallist á að aðild Landsvirkjunar eða íslenska ríkisins væri nauðsynleg þannig að vísa bæri málinu frá dómi af þeim sökum. Þá var fallist á með F ehf. að lýsing L ehf. á málsatvikum í stefnu væri ekki svo skilmerkileg sem skyldi en þó væri grundvöllur málatilbúnaðar félagsins í aðalatriðum skýr. Væru því ekki efni til að vísa málinu frá dómi af þessum sökum. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Þrotabú Ú ehf. og H kærðu úrskurð héraðsdóms þar sem fallist var á endurupptöku máls, sem Ú ehf. og H höfðuðu gegn F ehf. og G og lauk með dómi héraðsdóms þar sem þeim síðarnefndu var gert að greiða óskipt bætur vegna óheimillar notkunar á ljósmyndum í Fréttablaðinu auk þess að vera dæmd refsing fyrir brot á höfundalögum. Í Hæstarétti var tekið var fram að gengið hefði verið út frá því að Ú ehf. væri eigandi að filmu- og myndasafni DV og að ljósmyndarar DV, sem tóku myndirnar ættu höfundarétt að þeim. Þar sem ekkert lá fyrir um framsal þessara réttinda til H eða hvernig samningi Ú ehf. og H hefði verið háttað var ekki talið að sýnt hefði verið fram á að skilyrði 1. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála hafi verið uppfyllt. Þá varð ekki séð að H hefðu rekið málið í skjóli umboðs frá ljósmyndurunum. Auk þessa átti umþrætt birting sér að langmestu leyti stað áður en F ehf. hóf að gefa út blaðið en ekki hafði verið gerð fullnægjandi grein fyrir því hvaða óheimilar myndbirtingar um væri að ræða eftir það. Þá var leitað dóms um staðfestingu á riftun á samkomulagi Ú ehf. og Fréttablaðsins ehf. en ekkert hafði komið fram í málinu sem benti til þess að H hefði verið aðili að samkomulaginu. Auk annarra annmarka á málatilbúnaðinum var málið talið svo vanreifað að einnig þess vegna hafi borið að vísa því sjálfkrafa frá dómi. Var því talið að skilyrði b. liðar 2. mgr. 137. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til endurupptöku á máli aðila væri uppfyllt og úrskurður héraðsdóms staðfestur.