Dómstólaleit

Með dómi Hæstaréttar 6. apríl 2022 í máli nr. 52/2021 var því slegið föstu að búsetuskerðing framfærsluppbótar samkvæmt lög um nr. 99/2007 um félagslega aðstoð væri ólögmæt. Í kjölfar dómsins greiddi stefndi Tryggingastofnun ríkisins vangreiddarbætur til lífeyrisþega, en einungis fjögur ár aftur í tímann. Ástæðan var sú að Tryggingastofnun ríkisins byggði á því að réttur lífeyrisþega til leiðréttra greiðslna fyrir þann tíma væru fyrndur, sökum þess að hinn almenni fyrningarfrestur krafna væri fjögur ár. Einstaklingur og Öryrkjabandalag Íslands, fyrir hönd örorku- og endurhæfingarlífeyrisþega, féllust ekki á þennan skilning og höfðuðu því mál þetta fyrir héraðsdómi. Þar byggðu þau á því að eldri kröfur, þ.e. frá árunum 2012 til 2018, væru ekki fyrndar þar sem 1. mgr. 10. gr. fyrningarlaga ætti við, en það ákvæði getur leitt til lengri fyrningarfrests ef kröfuhafi, þ.e. í þessu tilviki lífeyrisþegar, hafði ekki vitneskju um kröfu sína. Í dómi héraðsdóms var bent á það að ráðherra hefði sem handhafi framkvæmdarvalds sett reglugerð og birt borgunum, en ákvæði í henni hefði gefið ranglega til kynna að þeir ættu ekki frekari kröfur en ella vegna búsetuskerðingar. Að þessu leyti hefði ákvæðið ekki átt sér lagastoð. Með ólögmætri háttsemi framkvæmdarvaldshafa hefði kröfuhöfum, þ.e. lífeyrisþegum, því verið veitt sú ranga mynd af rétti þeirra að hann mætti skerða vegna búsetu. Ráðherra hefði ekki breytt þessari tilhögun fyrr en eftir uppkvaðningu áðurnefnds dóms Hæstaréttar í máli nr. 52/2021. Umræddir lífeyrisþegar hefðu að mati dómsins ekki getað talist hafa vanrækt sjálfstæða rannsóknarskyldu sína sem kröfuhafar með því að leggja til grundvallar að ákvæði umræddrar reglugerðar, þar á meðal um búsetuskerðingu, væru lögmæt og bindandi. Eins og atvikum málsins var háttað féllst héraðsdómur á það með einstaklingnum og Öryrkjabandalagi Íslands að eldri kröfur þeirra væru ekki fyrndar. Var því viðurkennt með dómi að stefndi Tryggingastofnun ríkisins þyrfti að greiða lífeyrisþegum vangreidda frambærsluuppbót fyrir umkrafið tímabíl á árunum 2012 til 2018 auk vaxta.