Dómstólaleit

P gaf út tryggingarbréf til tryggingar öllum skuldum einkafirma síns D með allsherjarveði í fasteign A. Var bú P tekið til gjaldþrotaskipta og lauk skiptum 17. apríl 2009. Á grundvelli framsals höfðaði H ehf. mál þetta í því skyni að ganga að hinni veðsettu eign A. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt 2. gr. laga nr. 142/2010, sem breyttu lögum nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., hefði tveggja ára fyrningarfrestur krafna á hendur P, sem ekki hefðu fengist greiddar við skiptin, án tillits til þess hvort þeim hefði verið lýst við þau byrjað að líða við gildistöku fyrrnefndra laga eða þann 29. desember 2010. Þá kom fram að firmað teldist ekki sjálfstæð lögpersóna sem gæti átt réttindi eða borið skyldur og nyti því ekki aðildarhæfis í skilningi 1. mg. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og gætu því skipti á firmanu ekki farið fram með sjálfstæðum hætti. Í samræmi við það hefðu eignir og skuldir fallið til eiganda þess í samræmi við 72. gr. laga nr. 21/1991 og hefði fjárkrafa H ehf. því verið fallin niður fyrir fyrningu gagnvart skuldara og eiganda firmans þegar málið var höfðað á árinu 2015. Var A sýknað af kröfu H ehf.

P gaf út tryggingarbréf til tryggingar öllum skuldum einkafirma síns D með allsherjarveði í fasteign M. Var bú P tekið til gjaldþrotaskipta og lauk skiptum 17. apríl 2009. Á grundvelli framsals höfðaði H ehf. mál þetta í því skyni að ganga að hinni veðsettu eign M. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt 2. gr. laga nr. 142/2010, sem breyttu lögum nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., hefði tveggja ára fyrningarfrestur krafna á hendur P, sem ekki hefðu fengist greiddar við skiptin, án tillits til þess hvort þeim hefði verið lýst við þau byrjað að líða við gildistöku fyrrnefndra laga eða þann 29. desember 2010. Þá kom fram að firmað teldist ekki sjálfstæð lögpersóna sem gæti átt réttindi eða borið skyldur og nyti því ekki aðildarhæfis í skilningi 1. mg. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og gætu því skipti á firmanu ekki farið fram með sjálfstæðum hætti. Í samræmi við það hefðu eignir og skuldir fallið til eiganda þess í samræmi við 72. gr. laga nr. 21/1991 og hefði fjárkrafa H ehf. því verið fallin niður fyrir fyrningu gagnvart skuldara og eiganda firmans þegar málið var höfðað á árinu 2015. Var M sýknað af kröfu H ehf.

Með stefnu, sem þingfest var 15. desember 2005, krafði G félagið O hf. um greiðslu tiltekinnar fjárhæðar. O hf. krafðist frávísunar málsins þar sem kröfugerð og málatilbúnaður G væri óljós. G brást við með því að höfða framhaldssök þar sem hún freistaði þess að leiðrétta það sem hún taldi að aflaga hefði farið við upphaflega kröfugerð en við það hækkaði krafa hennar um 1.400.000 krónur. Héraðsdómur vísaði málinu í heild frá dómi. Ekki var fallist á að slíkir annarkar hefðu verið á frumstefnunni að það bæri að vísa henni frá héraðsdómi. Á hinn bóginn var talið að skilyrði 29. gr. laga nr. 91/1991 til að auka við fyrri kröfu í málinu hefðu ekki verið fyrir hendi. Var úrskurður héraðsdóms því staðfestur hvað síðargreinda atriðið varðar en var að öðru leyti felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið fyrir samkvæmt frumstefnunni.

R höfðaði mál gegn J til endurheimtu á vörslufé sem hann tók við frá R sem J hefði borið að halda aðgreindu frá eigin fé og ráðstafa ekki nema í samráði við sig. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að J hefði borið að gera skýra grein fyrir meðferð þeirra fjármuna R, sem um væri að ræða og hann hefði í vörslum sínum. Hefði hann ekki gert það þrátt fyrir ítrekaðar áskoranir R og dóm Hæstaréttar þar um. Bar J sönnunarbyrði fyrir því hvernig fénu var ráðstafað og að sú ráðstöfun hefði verið með samþykki R. Með hliðsjón af misvísandi skýringum J var talið að hvorki yrði litið svo á að honum hefði tekist sönnun um ráðstöfun fjármunanna né samþykki á slíkri ráðstöfun. Var J því gert að greiða R 3.000.000 króna ásamt dráttarvöxtum.

H ehf. keypti atvinnuhúsnæði af B. H ehf. taldi að húsnæðið hafi verið haldið göllum þar sem þak þess tók að leka skömmu eftir að félagið fékk það afhent. Þá taldi H ehf. að allverulega hafi skort á að stærð húsnæðisins gæti talist 864 fermetrar, svo sem miðað hafi verið við í kaupsamningi. Niðurstaða dómkvaddra matsmanna var sú að í þak hússins hafi skort klæðningu og pappa, en það væri brot á byggingarsamþykkt og almennt ríkjandi venju um þakfrágang á því tímabili, er húsið var reist. Þá mældu þeir stærð hússins um 774 fermetra. Í málinu var óumdeilt að við kaupsamningsgerð hafði B upplýst að borið hefði á héluleka eftir frost. Talið var að þessar upplýsingar hefðu átt að gefa fyrirsvarsmönnum H ehf. tilefni til þess að leita frekari upplýsinga um þakið og kanna ástand þess. Yrði B ekki gerður skaðabótaskyldur vegna ástands þaksins. Aftur á móti var H ehf. talið eiga rétt á nokkrum afslætti þessa vegna. Hvað stærð hússins snerti var talið ósannað að B hafi ábyrgst H ehf. að gólfflötur hússins væri stærri en raun ber vitni enda hafi þeir getað staðreynt það sjálfir. Yrði hann ekki dæmdur skaðabótaskyldur þessa vegna. Á hinn bóginn var talið að nægar sannanir væru fram komnar fyrir því að verð hússins hefði orðið nokkru lægra ef miðað hefði verið við færri fermetra. Væri því rétt að taka til greina kröfu H ehf. um nokkurn aflslátt frá kaupverðinu af þessum sökum.

J gekkst undir brjóstaminnkunaraðgerð á Landspítalanum í ágúst árið 1991. Ekki var talið sannað að vanræksla eða önnur saknæm mistök hafi valdið því að drep komst í hægra brjóst J eftir aðgerðina og einnig var ósannað að saknæm mistök hafi orðið við eftirfarandi meðferð hennar. Skaðabótaábyrgð varð því ekki lögð á ríkið vegna þess tjóns, sem hlaust af því að drep komst í hægra brjóstið. Á hinn bóginn urðu mistök, að því er varðar útlitslegan árangur aðgerðarinnar, sem ollu því að J þurfti að gangast undir fleiri lýtaaðgerðir til lagfæringa á brjóstunum. J gerði enga kröfu um bætur fyrir tímabundna eða varanlega örorku, sem þessu tengdist. Henni voru hins vegar dæmdar miskabætur úr hendi ríkisins.

Verktakinn V krafði R, sem boðið hafði út verkið, um greiðslu samkvæmt samþykktu tilboði. R neitaði að greiða fyrir tiltekinn verklið með vísan til þess að hann hafi verið í tilboðsskrá fyrir mistök og ætti sér hvorki stoð í verklýsingu né teikningum samkvæmt útboðsgögnum. Við úrlausn málsins var litið til þess að þegar R tók tilboði V gerði R engar athugasemdir við tilboðsgerð V eða útfyllingu tilboðsskrár af hálfu V. Ekki lék vafi á því að V bauð í framkvæmd verksins með þeim hætti sem ætlast var í verklýsingu. Þá var óumdeilt að V hafði lokið verkinu í samræmi við umræddan lið í verklýsingu. Var krafa V samkvæmt þessu tekin til greina að fullu.

V og þrotabú I deildu um hvað hafi falist í samningi V og I. Einnig var um það deilt hvort I hefði efnt samninginn af sinni hálfu. Þótti skjal sem I hafði útbúið gefa vísbendingu um hvað I taldi felast í samningnum. Það ásamt öðru leiddi til þess að telja yrði að í samningnum fælist loforð I um að afsala sér rétti samkvæmt tilteknum dreifingarsamningi við E og að koma á samningi milli E og V um dreifingu á tilteknum vörum. Talið að I hefði efnt samninginn af sinni hálfu og í samræmi við það var V dæmt til greiðslu þess hluta kaupverðsins sem enn var ógreiddur.

S, kaupandi jarðarinnar N, hélt eftir tilteknum greiðslum sem henni bar samkvæmt kaupsamningi að inna af hendi. Með hliðsjón af gögnum málsins og framburði vitna þótti sannað að við sölu jarðarinnar hafi seljandi ábyrgst að jörðin væri um 100 hektarar að stærð. Jörðin reyndist hins vegar vera nær helmingi minni. Átti S rétt á skaðabótum vegna þessa, sbr. meginreglu 2. mgr. 42. gr. þágildandi laga nr. 39/1922, um lausafjárkaup. Kom sú krafa S til skuldajafnaðar við hluta kröfu um greiðslu eftirstöðva kaupverðsins.

H keypti fasteign af B sem hann taldi gallaða og gerði í málinu aðallega kröfu um skaðabætur en til vara um afslátt. Röksemdafærslu héraðsdómara um skaðabótakröfu H þótti verulega áfátt og dómurinn tók ekki afstöðu til þeirrar málsástæðu H að hann ætti að minnsta kosti rétt á afslætti vegna ástands eignarinnar og stærðar. Loks fór héraðsdómari út fyrir kröfugerð aðila með því að dæma H til að greiða A málskostnað, en A hafði ekki gert kröfu um málskostnað úr hendi H. Af þessum sökum var héraðsdómur ómerktur og málinu vísað heim í hérað til dómsálagningar að nýju.

J krafði Í um skaðabætur vegna meintra mistaka við læknismeðferð á árinu 1991. Héraðsdómur var kveðinn upp rúmum fjórum vikum eftir að málið hafði verið dómtekið. Var ekki leitað eftir því hvort aðilarnir væru samþykkir því að dómur yrði felldur á málið án þess að það yrði munnlega flutt á ný. Varð því sjálfkrafa að ómerkja dóminn og vísa málinu heim í hérað til munnlegs flutnings og dómsuppsögu að nýju.

Eigendur jarðanna SI, SII og SIII deildu um hvort námaréttindum hafi verið skipt með fjórum landskiptagerðum um jörðina S samkvæmt landskiptalögum nr. 46/1941 eða hvort réttindin væru í óskiptri sameign þeirra. Hafði landskiptagerð sú, sem fyrst var gerð, glatast og ekki vikið að skipt­ingu réttindanna í síðari gerðum. Samkvæmt því var ósannað að allir eigendur hafi samþykkt slík skipti. Var heldur ekki sýnt fram á að þau hafi verið svo hagkvæm að ekki væri á neinn hallað, sbr. 1. mgr. 3. gr. laganna. Þá var óumdeilt að arði af malartöku úr landi jarðanna þriggja hafði á undanförnum áratugum að mestu verið skipt þannig að eigendur SI fengu helming en eigendur SII og SIII hvor um sig einn fjórða. Var því fallist á kröfu eiganda jarðarinnar SI um að eigendum hinna jarðanna tveggja væri skylt að greiða honum helming endurgjalds fyrir malar­efni úr óskiptum námaréttindum jarðanna.

Krafa E um efndir samnings var að svo verulegu leyti vanreifuð, að ekki varð lagður á hana efnisdómur. Hið sama gilti um kröfu hans um skaðabætur. Var niðurstaða héraðsdóms um frávísun málsins án kröfu því staðfest. Þá þóttu engin efni til að fallast á að vísun til rangs ákvæðis í 143. gr. laga nr. 91/1991, sem heimildar fyrir kæru í málinu, gæti varðað frávísun málsins frá Hæstarétti.

G var ein þriggja umsækjenda um stöðu hjúkrunarforstjóra á Heilbrigðisstofnuninni B en allir umsækjendurnir störfuðu þar. Í samræmi við ákvæði 4. mgr. 31. gr. laga nr. 97/1990 um heilbrigðisþjónustu, voru umsóknirnar sendar hjúkrunarráði til umsagnar. Fyrir lá að hjúkrunarráð hafði einungis lagt mat á tvær umsóknir en ekki umsókn G vegna skorts á framlögðum gögnum. Fallist var á það með héraðsdómi að málsmeðferð hinna lögbundnu umsagnaraðila hefði verið ábótavant þar sem hjúkrunarráð lét undir höfuð leggjast að óska eftir frekari gögnum um G og taka afstöðu til umsóknar hennar. Þá hefði framkvæmdastjóra stofnunarinnar borið, þegar umsagnir hjúkrunarráðs bárust H, að hlutast til um að senda ráðinu þau gögn sem vantaði og kalla eftir fullnægjandi umsögn um G. Ekki hefði verið rétt að taka ákvörðun um ráðningu í starfið fyrr en fullnægjandi umsögn um alla umsækjendur lágu fyrir. Hins vegar var talið að heilbrigðisstofnunin hefði sýnt nægjanlega fram á að allar umsóknirnar hefðu komið til álita við atkvæðagreiðslu í stjórn stofnunarinnar sem var einungis umsagnaraðili. Var tekið fram að gögn málsins sýndu að allir umsækjendurnir hefðu verið hæfir til að gegna stöðu hjúkrunarforstjóra. Þótt ekki væri unnt að fullyrða hver niðurstaða stjórnar stofnunarinnar hefði orðið ef umsögn hjúkrunarráðs um hæfi áfrýjanda hefði legið fyrir þótti stofnunin hafa sýnt fram á að ákvörðunin hefði verið reist á málefnalegum sjónarmiðum og gert líklegt að umsögn hjúkrunarráðs hefði ekki leitt til annarrar niðurstöðu. Var því ekki unnt að ákvarða áfrýjanda skaðabætur á þeim grundvelli að hún hefði orðið af stöðunni vegna brots á lögum nr. 97/1990. Þá voru ekki talin lagaskilyrði til að dæma áfrýjanda miskabætur. Var niðurstaða héraðsdóms því staðfest.

M keypti þrjár þekjur úr stafrænum kortagrunni L. Samkvæmt söluskilmálum sem M undirritaði var ekki heimilt að birta, fjölfalda eða dreifa unnum eða óunnum gögnum nema með leyfi L en um útgáfu-, afnota- og höfundarétt átti að fara eftir ákvæðum laga nr. 95/1997 um landmælingar og kortagerð. Ekki var um það deilt að M gaf út kort án þess að fá til þess birtingarleyfi. Stóð ágreiningur um hvort slík leyfi þyrfti fyrir þessum útgáfum og hvert væri hæfilegt gjald fyrir þau þyrfti þeirra með. Hélt M því fram að 10. gr. laga nr. 95/1997 sem mælir fyrir um fjármögnun Landmælinga Íslands, hefði á árinu 2000 ekki gert ráð fyrir því að gjald væri tekið fyrir afnot efnisins með þessum hætti. Þá gæti íslenska ríkið ekki átt höfundarétt af umræddum þekjum og því ætti ekki að greiða sérstakt gjald fyrir afnot efnisins. Talið var að um réttindi ríkisins af þessum starfrænu gögnum sem M fékk afnot af færi samkvæmt 50. gr. höfundalaga eins og þeim var breytt með lögum nr. 60/2000. L reisti gjaldtöku sína á gjaldskrá Landmælinga Íslands nr. 323/1999 sem gefin var út áður en 10. gr. laga var breytt með lögum nr. 171/2000. Var talið að L hefði haft lagaheimild til að taka gjald fyrir sölu upplýsinga og afnot þeirra. Þá yrði gjaldskráin ekki öðruvísi skilin en að þar væri ákveðið sérstakt gjald fyrir hverja birtingu og gjaldflokkar réðust af stærð korts og af því hversu birt efni í endanlegri útgáfu hefði að geyma mikið af kortagögnum, texta, myndefni eða öðru efni frá L. Þótti L hafa sýnt fram á rétt sinn samkvæmt 50. gr. höfundarlaga og hefði lagaheimild til að taka gjald af M vegna nýtingar á þeim upplýsingum sem M fékk, en L hafði áskilið sér frá upphafi endurgjald fyrir notkun veittra upplýsinga. Var talið að M hefði ekki sýnt fram á að L hefði ákveðið gjaldið of hátt samkvæmt gjaldskránni eða að gjaldtaka samkvæmt henni væri á annan hátt óhæfileg. Var héraðsdómur því staðfestur.

Samið var um greiðslu fyrir hvern tíma sem starfsmenn B ynnu að tilteknu verki fyrir G. Deilt var um hvort B hefði verið heimilt að ráða mann til verksins sem ekki var iðnaðarmaður. P, stjórnarmaður G, sem haft hafði daglegt eftirlit með vinnu starfsmanna B, minnist þess ekki að hafa fundið að gæðum verksins. Talið var að svo lengi sem gæðum var ekki áfátt, tengdist það ekki hagsmunum G beinlínis hvaða starfsmenn B notaði til verksins og hvaða laun B greiddi þeim. Endurgjaldskrafa B á hendur G var samkvæmt þessu tekin til greina.

SJ sf. seldi A ehf. eignarhluta í fasteign ásamt rekstri og búnaði knattborðsstofu, sem rekin var í húsnæðinu. Kaupverð var 23.600.000 krónur og skyldi það annars vegar greitt með 7.556.407 króna útborgun í formi afhendingar á fimm tilgreindum bifreiðum og hins vegar með yfirtöku tveggja áhvílandi veðskulda samtals að fjárhæð 16.043.593 krónur. Nálægt þriðjung vantaði upp á að A ehf. hefði staðið SJ sf. skil á umsömdu verðmæti bifreiðanna og þar með umsaminni útborgun samkvæmt kaupsamningi aðila. Með hliðsjón af atvikum málsins og því að ákvæði kaupsamningsins varðandi bifreiðarnar þóttu bersýnilega miða að því að þær yrðu þegar eftir afhendingu söluhæfar í hendi SJ sf., var talið að félaginu hefði verið rétt að rifta kaupum aðila vegna verulegrar vanefndar A ehf. og var á það fallist með SJ sf., S og J, að riftun umrædds kaupsamnings hefði farið fram. Hluti kröfugerðar A ehf. var ekki tækur til efnisdóms þar sem ekki var að því leyti fullnægt meginreglu einkamálaréttarfars um ákveðna og ljósa kröfugerð, sbr. d. lið 80. gr. og 4. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991.

A og Ö, sem áttu 1.500.000 kr. kröfu á hendur Þ ehf., fengu kyrrsetta kröfu Þ ehf. á hendur S ehf., að fjárhæð 933.641 kr. Þótt A og Ö hefðu með þessu fengið tryggingarréttindi í umræddri kröfu Þ ehf., veitti kyrrsetningin þeim enga heimild til að innheimta kröfuna sjálf eða veita greiðslu hennar viðtöku, svo sem þau höfðu þó gert. Slíkt var eingöngu á færi sýslumanns, sem hefði þá borið að gera ráðstafanir vegna kröfunnar og varðveita greiðslu þar til A og Ö kynnu að öðlast rétt til hennar með fjárnámi, sbr. 1. mgr. og 2. mgr. 19. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. Auk þess sem viðtaka A og Ö á greiðslunni var af þessum sökum talin andstæð lögum, var talið að gæta yrði að því að þegar S ehf. varð við kröfu þeirra um greiðsluna, hafði bú Þ ehf. þegar verið tekið til gjaldþrotaskipta. Samkvæmt 1. mgr. 138. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 2. mgr. 21. gr. laga nr. 31/1990, var kyrrsetning A og Ö því fallin sjálfkrafa niður áður en greiðslan fór fram. Var því fjarri lagi að A og Ö gætu á nokkurn hátt gert tilkall til greiðslunnar á því stigi. Þegar sýslumaður gerði síðan fjárnám hjá Þ ehf. fyrir kröfu A og Ö var bú Þ ehf. komið til gjaldþrotaskipta og gátu þau því ekki reist tilkall til greiðslunnar frá S ehf. á þeirri fjárnámsgerð, sbr. 3. mgr. 116. gr. laga nr. 21/1991. Með því að A og Ö nutu einskis réttar til að taka við umræddri greiðslu höfðu þau bakað þrotabúi Þ ehf. sem réttum viðtakanda hennar tjón, sem svaraði fjárhæð hennar og voru því í sameiningu dæmd til að greiða búinu fjárhæð þessa.

S greindist með krabbameinsæxli í endaþarmi og meinvarp í lifur í september 1997. Í desember s.á. gekkst hann undir skurðaðgerð á Sjúkrahúsi Reykjavíkur þar sem æxlið og hnútur í lifur var fjarlægt. Eftir aðgerðina kom í ljós að taugar þær sem valda stinningu getnaðarlimsins höfðu skaddast og S því misst kyngetu. Þá þurfti S að notast við stómabúnað eftir aðgerðina. Krafði hann Í um skaðabætur og byggði á því að hann hefði ekki verið varaður við því að slíkum aðgerðum kynni að fylgja stómanotkun og missir kyngetu. Talið var eðlilegt að samskipti læknis og S hefðu fyrst og fremst snúist um hinn lífshættulega sjúkdóm en S hefði þó átt rétt á upplýsingum um vel þekktar afleiðingar aðgerðarinnar. Hins vegar hefði S viðurkennt að hann hefði undirgengist aðgerðina þó að honum hefðu verið afleiðingarnar ljósar, auk þess sem sýnt þótti að skurðaðgerð hefði í raun verið eini valkosturinn til að freista þess að bjarga lífi S. Skilyrði skaðabótaskyldu þóttu því ekki fyrir hendi í málinu og þurfti þá ekki að taka afstöðu til þess hvort S hefði fengið fullnægjandi upplýsingar um afleiðingar aðgerðarinnar.

S fékk jörðina ED til lífstíðarábúðar frá fardögum 1980. Var húsakostur jarðarinnar og ræktun þá miðuð við almennan hefðbundinn búskap en S breytti húsum og efndi til nýframkvæmda á jörðinni svo hún hentaði til framleiðslu lífrænt ræktaðra gulróta, skv. sérstökum lögum þar um. S leitaði eftir því að fá ábýlisjörð sína keypta en þar sem hann vildi ekki fallast á að nokkur hluti jarðarinnar yrði undanskilinn kaupunum sagði hann upp ábúðarrétti sínum frá fardögum 1999. Í kjölfarið var gerð úttekt á jörðinni og síðar yfirúttekt. Yfirúttektargerð kvað á um að M skyldi leysa til sín allar metnar framkvæmdir á jörðinni að frátalinni borholu með brotnum bor. Þessu hafnaði M og með kaupsamningi aðila í júní 2000 seldi S tilteknar eignir til M. S taldi M skylt að innleysa umbætur á jörðinni í samræmi við yfirúttektargerðina og sótti M um þann mismun sem var á yfirúttektargerð og kaupverði samkvæmt kaupsamningi. Fyrir lá að S hafði gerbreytt nýtingu jarðarinnar á ábúðartímanum. Hann hafði ekki leitað eftir samþykki M fyrir framkvæmdunum né sótt um byggingarleyfi fyrir þeim, líkt og áskilið er í 3. mgr. 12. gr. ábúðarlaga. Var því ekki fallist á að M þyrfti að leysa til sín umdeildar framkvæmdir. Þótti þó rétt að gera undantekningu að því er varðaði kaldavatnsborholu ásamt dælubúnaði og leiðslum og dæma M til að leysa þær umbætur til sín, enda sæju þær þeim húsum fyrir vatni sem M hefði þegar leyst til sín og ekki hafði verið sýnt fram á annað en þær væru nauðsynlegar til áframhaldandi búrekstrar. Var M því dæmdur til að greiða S verðgildi borholunnar miðað við yfirúttektargerð.

K og Þ höfðu verið tæp 34 ár í hjúskap, er þau slitu samvistir. K, sem ekki hafði unnið utan heimilis, krafðist þess að fá andvirði helmings lífeyrissjóðseignar Þ í sinn hlut með vísan til 2. mgr. 102. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993. K og Þ höfðu ekki gert með sér samkomulag um skiptingu lífeyrisgreiðslna, svo sem þeim var heimilt samkvæmt 3. mgr. 14. gr. laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Að kröfu Þ voru réttindin ekki dregin undir skiptin, sbr. 2. tl. 1. mgr. 102. gr. laga nr. 31/1993, þar sem ekki þótti hafa verið sýnt fram á, að ósanngjarnt væri að halda þeim utan skipta, sbr. 2. mgr. 102. gr. laganna. Samkvæmt þessu var staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu Þ.

Rafvirkinn H varð fyrir slysi þegar hann var að ganga frá rafmagnstenglum, sem voru við stálbita í lofti upp undir þaki í fiskvinnsluhúsi H ehf., en J ehf. annaðist fiskverkun í húsinu fyrir fyrrnefnda félagið. Þar sem hátt var til lofts fékk H starfsmann J ehf. til að lyfta sér með rafmagnsknúnum vörulyftara, og stóð H á fiskkari, sem fest var við gaffla lyftarans. Er H bað starfsmanninn að lyfta sér hærra rakst höfuð H upp undir loftið með þeim afleiðingum að hann slasaðist. Í dómi Hæstaréttar segir að starfsmaður J ehf., sem vissi hvaða verk H var að vinna, hafi átt að gæta þess að lyfta honum mjög hægt og stutt í senn, ef með þyrfti, enda hafi verið um að ræða nákvæmnisverk, þar sem ekki voru nema um 30-50 cm frá höfði H upp í loftið þegar starfsmanninum bárust tilmæli H um að lyfta honum hærra. Við þessar aðstæður hafi starfsmanninum borið að stilla á lægsta hraðaþrep og sýna sérstaka aðgát. Að auki hafi hann ekki vanist tækinu og hraðinn hafi einnig verið meiri í þeirri hæð sem H var í. Þessa aðgát hafi starfsmaðurinn ekki sýnt heldur lyfti H í einu vetfangi á mesta hraða. Verði samkvæmt þessu að telja að slysið megi rekja til gáleysis starfsmannsins. Hæstiréttur taldi ekki skotið stoðum undir að notkun öryggishjálms hafi, eins og aðstæðum var háttað, komið í veg fyrir eða minnkað þá áverka, sem hinn slasaði hlaut. Þá hafi hvorki verið í ljós leitt að notkun svonefndrar mannkörfu hefði við þessar aðstæður komið í veg fyrir slysið né að H hefði við svo mikinn hraða haft ráðrúm til að beygja sig og þannig afstýra slysinu. Í málinu var upplýst að starfsmaðurinn hafði lyft H að beiðni vinnuveitanda síns J ehf. Var J ehf. því talið bera húsbóndaábyrgð á gáleysi starfsmanns síns.

G tók að sér að annast tiltekið verk við Skeiðsfossvirkjun í Fljótum fyrir R og samdi við B, sem rak steypustöð, um kaup á steypu. B afhenti G steypu eftir því sem verkinu miðaði á tímabilinu frá apríl til ágúst 1999 og gerði honum reikninga fyrir samtals 558,5m3 af steypu. G greiddi reikningana athugasemdalaust þar til kom að síðasta reikningnum fyrir afhendingu á 45m3 af steypu. Við verklok varð samkomulag milli G og R um að R skyldi greiða G fyrir 521m3 af steypu í samræmi við útboðsskilmála vegna verksins. Þegar B hafði árangurslaust reynt að fá G til að greiða síðasta reikninginn höfðaði hann mál á hendur G í því skyni. Hæstiréttur taldi ósannað að G hefði dregið í efa að hann hefði tekið á móti því steypumagni, sem B krefði hann um greiðslu fyrir, eða mótmælt reikningum á þeim grundvelli fyrr en með greinargerð sinni fyrir héraðsdómi, þ.e. átta mánuðum eftir útgáfu síðasta reikningsins. Hefði G með þessu tómlæti glatað rétti til að bera fyrir sig að hann hefði ekki tekið við því magni steypu, sem B krefði hann um greiðslu fyrir. Var G gert að greiða kröfu B.

A krafði J um þóknun og endurgreiðslu útlagðs kostnaðar í tengslum við lögfræðilega þjónustu og ráðgjöf sem A kvaðst hafa veitt J á árunum frá 1990 til 1994. A gerði J fyrst reikning vegna kröfunnar 3. október 1996. Viðurkenndi einn fyrirsvarsmanna A að framtaksleysi hans hefði verið einu um að kenna að J var ekki gerður reikningur fyrr. Ekki varð ráðið af gögnum málsins að A hefði unnið að þeim málum, sem krafan laut að, eftir 24. janúar 1994. Var því talið að krafan hefði orðið gjaldkræf þann dag. A höfðaði mál á hendur J 10. júní 1997, en því var vísað frá héraðsdómi 6. apríl 1998. Þar sem A gætti ekki að því að höfða nýtt mál innan sex mánaða frá þeim degi var fyrningu ekki slitið fyrr en nýtt mál var höfðað 3. nóvember 1998. Voru þá liðin meira en fjögur ár frá því að krafan varð gjaldkræf og var hún því fyrnd. Var J sýknaður af kröfu A.

F tók lán hjá L sem var tryggt með veði í fasteign í eigu Byggingarsjóðs ríkisins. Fyrir beiðni síðari eiganda fasteignarinnar leysti L tvo þriðju hluta hennar úr veðböndum. L krafði F síðan um endurgreiðslu lánsins. Hafnaði F greiðsluskyldu, meðal annars á þeirri forsendu að L hefði rýrt verðgildi veðtryggingarinnar án samráðs við sig. Talið var að L hefði átt val um hvort hann leitaði fullnustu í veðtryggingunni eða hjá F sjálfum. Var engu talið breyta hvort F var jafnframt veðþoli eða ekki. Var talið L óviðkomandi hvernig F hafði kosið að verja andvirði lánsins og að það leysti F ekki undan greiðsluskyldu þótt lánsféð kynni að hafa nýst öðrum en honum. Var F því gert að greiða L eftirstöðvar lánsins.

U krafði G um skaðabætur eða afslátt vegna galla á fasteign, sem hún hafði keypt af G. Ekki var fallist á þá málsástæðu U að G hefði borið skylda til að ganga frá frárennslislögnum í samræmi við lög og byggingarreglugerðir á hverjum tíma. Var U ekki talin hafa sýnt fram á að um leyndan galla hefði verið að ræða. Jafnframt var horft til þess að U hafði skoðað fasteignina í fylgd sérfræðings áður en hún festi kaup á henni. Þá var ekki fallist á, að U yrði leyst undan skoðunarskyldu á þeim forsendum að hluti fasteignarinnar hefði verið óaðgengilegur vegna húsmuna sem í honum voru. Var G sýknuð af kröfum U.

Hestur í eigu S varð fyrir bifreið J. Drapst hesturinn en verulegar skemmdir urðu á bifreiðinni og krafði J S um bætur vegna þess tjóns sem hann varð fyrir. Byggði J á því að hesturinn hefði hlaupið í veg fyrir bifreið hans og um væri að kenna vanrækslu S við gæslu hestsins. Lausaganga stórgripa var bönnuð þar sem slysið varð. Talið var sannað að hesturinn hefði, ásamt fleiri hrossum í eigu S, verið kominn út úr girðingu um land S daginn fyrir slysið. Þá var talið sannað með framburði vitna að ástand girðinga við land S hefði ekki verið nægjanlega gott. Talið var að ástandi girðinga og eftirliti S með hestum sínum hefði verið þann veg farið að rekja mætti til gáleysis hans að þeir sluppu. Var S gert að bæta J tjón hans að 3/4 hlutum. J var hins vegar talinn hafa ekið of hratt miðað við aðstæður og í ljósi þess að hann vissi að lausaganga hrossa væri til vandræða þar sem slysið varð. Var hann því látinn bera 1/4 hluta tjóns síns sjálfur. Fundið var að því að héraðsdómari tók orðrétt úr stefnu og úr greinargerð stefnda í héraði umfjöllun þeirra um málsástæður og lagarök í stað þess að vinna úr gögnunum helstu málsástæður aðila og réttarheimildir sem þeir byggðu á.

Skipasmíðastöð L og útgerðarfyrirtækið A gerðu á árinu 1986 með sér samning um nýbyggingu skips. Skipið Arnar ÁR-55, sem var í eigu A og smíðað 1964, skyldi tekið upp í kaupverðið með þeim skilyrðum að það hefði hreint vottorð frá Siglingamálastofnun ríkisins, væri hreinsað og málað og allur aðalbúnaður í góðu ásigkomulagi. Tæpu ári eftir samningsgerðina framseldi A sinn hluta samningsins auk skipsins Arnars ÁR-55 til B, sem þá varð viðsemjandi L og giltu sambærileg ákvæði um afhendingu skipsins milli þeirra síðastnefndu. Eftir að hafa kynnt sér gögn um ástand Arnars ÁR-55 tilkynnti L að hann gæti ekki tekið við skipinu þar sem það væri ekki í samningsbundnu ástandi. Siglingamálastofnun hafði gefið út haffærisskírteini fyrir Arnar ÁR-55 hinn 5. september 1988, sem gilda átti til 3. ágúst 1989 með tilteknum athugasemdum, sem færðar voru í eftirlitsbók skipsins og var skipinu siglt til Svíþjóðar og tekið út af skipaskrá á Íslandi 19. september 1988. L taldi sig hafa orðið fyrir tjóni vegna saknæms atferlis starfsmanna Siglingamálastofnunar ríkisins við skoðun og útgáfu haffærisskírteinis og yfirlýsingu um kvaðaleysi og krafði Í um skaðabætur. Taldi hann ólögmæta þá ákvörðun að gefa út haffærisskírteini án þess að verulegar athugasemdir fylgdu eins og ástandi skipsins var háttað og að það hefði leitt til tjóns fyrir sig þar sem samningurinn teldist réttilega efndur af hálfu B, en hann sjálfur sæti uppi með ónýtt skip. Í héraði var Í sýknað og var sú niðurstaða staðfest í Hæstarétti með þeim athugasemdum að ekki hefði verið sýnt fram á að útgáfa haffærisskírteinis hafi brotið gegn þágildandi lögum um eftirlit með skipum og ekki verið lagaskylda að geta um þykktarmælingu í eftirlitsbók skipsins, auk þess sem ljóst væri að þáverandi eiganda og L hafi verið kunnugt um hana. Skoðunin hafi verið framkvæmd í samræmi við íslensk lög og venjur og samningsákvæði L og A legðu ekki umframskyldu á herðar Siglingamálastofnunar við framkvæmd skoðunar. Ekki hafi verið sýnt fram á að það mat yfirskoðunarmanns Siglingamálastofnunar og skoðunardeildar, að haffæri Arnars ÁR-55 væri óskert, hefði verið rangt.

H krafðist þess að ljósmyndaranum B yrði gert að afhenda sér eintak af öllum „negativum”, er teknar voru við gerð tískumyndaþáttar fyrir tímaritið M, sem ætlaður var til birtingar árið 1997 en H sjálfur fékk framgengt að ekki yrði birtur. Talið var nægilega fram komið að B og H hefðu hvor um sig átt ótvíræðan þátt í tilurð ljósmyndaþáttarins, sem ætti undir ákvæði 1. gr. höfundalaga. H taldist því sem samhöfundur eiga rétt að verkinu og þar með ljósmyndunum, sbr. 7. gr. höfundalaga, enda yrðu þær ekki skildar frá þessu sameiginlega verki aðilanna og bæri hvorum þeirra að virða rétt hins. Var því talið að fallast yrði á afhendingarkröfu H, en ekki var þá tekin afstaða til þess hverra heimilda hann nyti til að nýta sér ljósmyndirnar. B var sýknaður af öðrum kröfum H þar sem hann var hvorki talinn hafa valdið H fjártjóni né raskað rétti hans með ólögmætri háttsemi og eigi heldur brotið gegn H þannig að refsingu varðaði skv. 54. gr. höfundalaga nr. 73/1972.

J starfaði hjá E frá 31. júlí 1989 til loka september 1998, fyrst sem framkvæmdastjóri og síðar fjármálastjóri. Til 1. febrúar 1993 fékk J greitt fyrir alla yfirvinnu samkvæmt eigin tímaskráningu. Eftir það voru honum greidd föst laun, sem lengst af innihéldu greiðslu 40 yfirvinnustunda óháð vinnuframlagi. J, sem hafði ítrekað lýst óánægju með starfskjör miðað við vinnuálag, höfðaði mál á hendur E til heimtu ógreiddra launa vegna yfirvinnu fyrir tiltekið tímabil og greiðslu vegna ótekins orlofs á starfstímanum. Hæstiréttur hafnaði kröfu J um greiðslu fyrir yfirvinnu þar sem hann þótti ekki hafa sýnt fram á að samningur milli J og E hefðu kveðið á um skyldu E til greiðslu umfram mánaðarlaun og hinar föstu yfirvinnustundir. Þá þótti aðgerðarleysi J styðja framangreinda niðurstöðu, en hann krafðist ekki greiðslu vegna ætlaðra vanefnda á ráðningarkjörum fyrr en 14. september 1998. Hæstiréttur féllst á kröfu J vegna ótekins orlofs að því leyti sem krafan var ekki fyrnd.

Deilt var um skattalega meðferð á hluta þeirra greiðslna sem E fékk fyrir vinnu sína sem flugmaður á vélum flugfélagsins A hf. erlendis á árunum 1992 og 1993. E hafði verið ráðinn til starfa af erlendri áhafnarleigu, F, og fengið laun sín greidd þaðan. E hóf störf samkvæmt munnlegum ráðningarsamningi 1. júní 1992 og starfaði óslitið til 25. nóvember 1993, en skriflegur ráðningarsamningur var gerður við hann 16. desember 1992. Sökum þess að ekki lá ótvírætt fyrir, hvað fólst í þeim greiðslum, sem E móttók frá F, og hvort þær væru tæmandi sem endurgjald, var talið óhjákvæmilegt að leggja staðhæfingar launagreiðanda um heildargreiðslur til grundvallar. Um heimild til frádráttar á framtali launamanns frá ætluðum dagpeningagreiðslum launagreiðanda vísaði Hæstiréttur til dóms réttarins 28. september 2000, í máli nr. 124/2000. Ekki lágu fyrir gögn um ferða- og dvalarkostnað E, sem skattfrádráttur yrði byggður á, vegna umrædds tímabils, en E hafði fengið frádrátt metinn að álitum vegna beggja áranna. Var ekki talið, að E hefði fært að því gild rök, að sú niðurstaða hefði ekki verið málefnaleg og í samræmi við úrlausnir í málum annarra skattþegna, sem eins stóð á um.

T og H gerðu samning í september 1995 um að H fengi að geyma nánar tilgreinda aflahlutdeild á fiskiskipi T og lýsti T því yfir að kvótinn væri eign H og til frjálsrar ráðstöfunar fyrir H. Einnig gerðu aðilar með sér munnlegt samkomulag um löndun afla af skipi T hjá H og greinir aðila á um efni þess. Talið var að við úrlausn málsins yrði að leggja til grundvallar framburð fyrirsvarsmanns T fyrir héraðsdómi þar sem fram kom viðurkenning á því að T hafi borið að leggja til aflamark á móti aflamarki H til að veiða þann fisk, sem samið hafi verið um að landa hjá H gegn fyrir fram ákveðnu verði. Þó var ekki talið að skilja bæri ummælin sem viðurkenningu á að aðilarnir hefðu samið um að leggja til aflamark að jöfnu vegna fisks, sem H veiddi á skipi sínu og lagði upp hjá T. Var því talið að T hefði samkvæmt samningi aðilanna verið heimilt að veiða án sérstaks endurgjalds í skjóli aflamarks H þegar eigin aflamarki sleppti, gegn því að landa aflanum hjá H. Fyrir lá í málinu að T hafði veitt og lagt upp hjá H hluta aflamarks H og að H hafði með atbeina T flutt hluta aflamarksins af skipi T yfir á annað skip. Þegar H hugðist selja eftirstöðvar aflamarks, sem hann taldi sig eiga geymdar á skipi T, fyrir gangverð á þeim tíma kom í ljós að T hafði þegar nýtt sér allar eftirstöðvar aflamarksins. Var talið að T hefði með þessu vanefnt skyldu sína til að geyma það, sem eftir stóð af aflamarki H, til frjálsrar ráðstöfunar fyrir hann og var T dæmdur til að greiða H skaðabætur sem námu söluverði umrædds aflamarks á þeim tíma sem H hugðist selja það.

Opinber gjöld B voru endurákvörðuð í byrjun nóvember 1998 og leiddi það til inneignar hans. Í framhaldi af því skuldajafnaði sýslumaður 6. og 13. nóvember 1998 allri inneign B á móti vangreiddum opinberum gjöldum hans, sem sýslumaðurinn hafði til innheimtu. B taldi að sýslumanni hefði ekki verið þetta heimilt, þar sem B hefði verið veitt heimild 3. nóvember 1998 til að leita nauðasamnings og höfðaði hann mál gegn íslenska ríkinu til heimtu inneignarinnar. Talið var að í öllum tilvikum hefði verið um að ræða lögmæltan skuldajöfnuð vegna ógreiddra opinberra gjalda og að lögvarin krafa til endurgreiðslu stofnaðist ekki á meðan gjaldandi væri í slíkri skuld við ríkissjóð. Var skuldajöfnuður því talinn heimill þrátt fyrir að B hefði verið veitt heimild til nauðasamnings og staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu íslenska ríkisins af kröfum B.

S samþykkti þrjá víxla fyrir hönd einkahlutafélagsins D með því að rita sitt ofan í nafn félagsins. F höfðaði mál gegn S og vísaði til þess að samkvæmt 8. gr. víxillaga nr. 93/1933 yrði sá, sem eigi hefði umboð til að rita nafn sitt á víxil fyrir hönd annars manns, sjálfur skuldbundinn eftir víxlinum. Í málinu lá fyrir yfirlýsing framkvæmdastjóra og prókúruhafa D um að S hefði haft heimild til að skuldbinda félagið. Hvorki framkvæmdastjórinn né prókúruhafinn sátu þó í stjórn D. Þótti ekki sannað gegn andmælum F að S hefði réttilega verið veitt umboð til að skuldbinda D, sbr. 4. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Var dómur héraðsdóms, þar sem S var dæmdur til að greiða víxlana, staðfestur.

Á árinu 1943 keyptu K og P jörðina S í hreppnum T og átti hvor þeirra helming jarðarinnar. Árið 1947 byggði K nýbýlið G á jörðinni, en búskap á S var hætt um svipað leyti. Árið 1973 keypti E hlut föður síns, K, í túni S og 1978 keypti hann jörðina G og hálfa jörðina S af K. Á árinu 1982 lést P, en hann og eiginkona hans H höfðu ekki stundað búskap á sínum hluta jarðarinnar. Á árinu 1985 óskaði E eftir kaupum á hlut H í S, án þess að gera formlegt tilboð. Sama ár leitaði E eftir meðmælum hreppsnefndar T og jarðanefndar sýslunnar til að fá að leysa til sín eignarhlutann á grundvelli 13. og 14. gr. jarðalaga nr. 65/1976. Hreppsnefndin samþykkti beiðnina, en jarðanefndin hafnaði henni. Í kjölfarið var leitað sátta með aðilunum en engin formleg sáttatillaga lögð fram. Á árinu 1988 beindi E sams konar erindum til hreppsnefndar og jarðanefndar auk kröfu um innlausn til landbúnaðarráðuneytisins (L). Hreppsnefnd samþykkti beiðnina en jarðanefndin hafnaði henni á ný. Eftir ósk L fjallaði jarðanefnd að nýju um innlausnarbeiðni E á árinu 1990 og mælti meirihluti nefndarinnar þá með innlausnarbeiðninni. Í febrúar 1991 heimilaði L E að leysa til sín hlut H í S. Ekki náðist samkomulag um verð jarðarinnar og óskaði E eftir mati á jörðinni við matsnefnd eignarnámsbóta. Var matsbeiðninni vísað frá nefndinni þar sem undirbúningi að ákvörðun um innlausn hefði verið áfátt. Í desember 1994 óskaði E að nýju eftir heimild L til innlausnar á eignarhluta H í S. H mótmælti beiðninni, en hreppsnefnd, jarðanefnd og Bændasamtök Íslands mæltu með innlausninni. Kærði H samþykkt hreppsnefndar til félagsmálaráðuneytis og landbúnaðarráðuneytis, en kærunum var vísað frá. Í kjölfarið reyndi L að ná sáttum með aðilum en án árangurs. Í febrúar 1997 heimilaði L E að leysa til sín eignarhluta H í S. Leitaði E til matsnefndar eignarnámsbóta sem ákvað H bætur fyrir hinn innleysta jarðarhluta. Greiddi E fjárhæðina inn á bankareikning H, sem færði hana á annan reikning sem hún lét í vörslur þriðja aðila og hefur fjárhæðin ekki verið snert síðan. Höfðaði H síðan mál gegn E og L til réttargæslu þar sem aðallega var krafist ógildingar á innlausninni, en til vara hækkunar matsverðs jarðarinnar. Ekki var talið að unnt væri að ógilda stjórnvaldsákvörðun með dómi, nema því stjórnvaldi, sem ákvörðunina tók væri stefnt til varna í málinu. Með hliðsjón af því að E gerði ekki athugasemdir við framsetningu kröfugerðarinnar var talið að H krefðist ógildingar á innlausn E á jarðarhlutanum, sem hann nýtti sér að fenginni heimild L og krafan því talin dómtæk. Talið var að umsagnir hreppsnefndar, jarðanefndar og Bændasamtaka Íslands teldust ekki stjórnvaldsákvarðanir í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga og að þessum aðilum hefði ekki verið skylt að leita eftir sjónarmiðum aðila, áður en umsögn var látin í té, þó að slíkt væru tvímælalaust vandaðri stjórnsýsluhættir. Þá var ekki talið að L hefði brotið gegn andmælareglu 13. gr. stjórnsýslulaga, þar sem ráðuneytinu hafi verið fullkunnugt um sjónarmið H, þegar það heimilaði innlausn. Var því ekki talið að ákvörðun L væri áfátt að lögum. Þá var ekki talið að fram hefðu komið gögn sem hnekktu niðurstöðu matsnefndar eignarnámsbóta um matsverð jarðarinnar. Var E sýknaður af öllum kröfum dánarbús H, sem tók við aðild málsins undir rekstri þess fyrir Hæstarétti.

Sjómaðurinn H fékk heilablóðfall í nóvember 1994, en þá höfðu tekið gildi lög nr. 94/1994 um Lífeyrissjóð sjómanna, sem afnámu lög nr. 49/1974 um sama efni, og ný reglugerð um Lífeyrissjóð sjómanna, þar sem greiðslur voru skertar frá því sem áður hafði verið. H taldi að óheimilt hefði verið að skerða réttindi sín með reglugerðinni og krafði lífeyrissjóðinn um greiðslur samkvæmt lögum nr. 49/1974. Talið var, að ekki yrði komist hjá því að líta til þess að lífeyrisréttindi H hefðu ekki verið orðin virk þegar þau voru skert með heimild í lögum nr. 94/1994, en heimild löggjafans væri mun þrengri til að skerða virk lífeyrisréttindi en þau, sem einungis væru væntanleg þegar skerðingin öðlaðist gildi. Ekki lægi annað fyrir en skerðing allra óvirkra lífeyrisréttinda sjóðfélaga, svo sem hún birtist í reglugerðinni, hefði verið reist á almennum grundvelli og jafnræðis milli sjóðfélaga hefði nægjanlega verið gætt. Þótti skerðingin hafa verið heimil án þess að bætur kæmu fyrir. Var lífeyrissjóðurinn sýknaður af kröfum H.

K og einkahlutafélagið T gerðu með sér samning um kaup þess síðarnefnda á 1. og 2. hæð í austurhluta tiltekins húss. Fljótlega reis ágreiningur um skýringu samningsins og taldi hvor aðili hinn hafa vanefnt hann. Lýsti K yfir riftun samningsins og skoraði á T að rýma 2. hæðina, sem hann hafði fengið afhenta, en höfðaði síðan mál til riftunar kaupanna og heimtu skaðabóta. Að virtum ákvæðum kaupsamningsins um afmörkun hins selda, greiðslu kaupverðsins, yfirtöku veðskulda og útgáfu afsals þótti málið vanreifað um flest atriði, sem hvað mestu skiptu við mat á því hvor aðilanna hefði vanefnt skyldur sínar samkvæmt kaupsamingi þeirra. Var kröfu K um skaðabætur því sjálfkrafa vísað frá héraðsdómi. Þar sem K og T voru sammála um að kaupsamningur þeirra væri fallinn niður var hins vegar staðfest ákvæði héraðsdóms um staðfestingu á riftun hans.

Sérstakt jöfnunargjald, svokallað U-gjald, sem nam 50% á tollverð innfluttrar vöru, var lagt á við innflutning vara, sem unnar voru úr kartöflum, á grundvelli reglugerðar landbúnaðarráðherra. Félagið D, innflytjandi franskra kartaflna, taldi að í stað þess að leggja á U-gjald hafi á tímabilinu september til desember 1991 verið lagt sérstakt tryggingagjald undir bókstafnum ,,B” á hluta innfluttra kartöfluvara. Höfðaði D mál gegn íslenska ríkinu vegna þessa til endurgreiðslu ofgreidds fjár. Héraðsdómari taldi að fjögurra ára fyrningarfrestur gilti um kröfuna, sbr. 5. tölul. 3. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda, og hefði krafan því verið fyrnd er málið var höfðað. Var niðurstaða héraðsdóms staðfest og íslenska ríkið sýknað af kröfum D.

Umboðsmaður tryggingarfélagsins T fór þess á leit við bílaleiguna L, að hún legði K til bifreið til afnota meðan bifreið K væri í viðgerð eftir umferðaróhapp, en T og L höfðu gert með sér sérstakan samning um leiguverð bifreiða. L afhenti K bifreiðina, en að kvöldi sama dags eyðilagðist bifreiðin við ákeyrslu. L krafði T um skaðabætur fyrir bifreiðina, þar sem T hefði verið leigutaki hennar og borið ábyrgð á skemmdum, sem á henni kynnu að verða meðan hann hefði umráð hennar. T taldi hins vegar K hafa verið leigutaka bifreiðarinnar og því bera ábyrgð á skemmdunum. Talið var, að í málatilbúnaði L fælist staðhæfing um að T hefði með samningi við L ábyrgst afnot tjónþola af bifreiðum, sem þeir fengju tímabundið til umráða. Var talið að slík skuldbinding væri óvenjuleg og umfram þá, sem T hefði áður undirgengist í vátryggingarsamningum. Þótti L bresta sönnun fyrir því, að efni samninga málsaðila hefði verið þess efnis, sem hann hélt fram. Var T sýknað af kröfu L um skaðabætur.

Gerð var brjósklosaðgerð á hálsliðum G og fremri spenging á liðunum á sjúkrahúsinu S. Eftir aðgerðina kom fram lömun á raddbandi og miklar breytingar á rödd, en auk þess hafði orðið sá skaði á taug að af leiddi skert öndun, úthaldsleysi og kyngingarörðugleika. Var varanlega örorka G af völdum aðgerðarinnar metin 15%. Krafði G sjúkrahúsið um greiðslu skaðabóta fyrir tjón sitt. Ekkert var talið benda til þess að aðgerðarlæknir hefði sýnt af sér gáleysi eða gert mistök við aðgerðina. Ekki var heldur talið að vanræksla af hálfu S hefði átt sér stað í tengslum við aðgerðina, sem leiddi til þess að S yrði gert að sanna sérstaklega, að ekki hafi verið um saknæmt atferli að ræða. Álitið var að líkamstjón G væri tengt áhættunni af aðgerðum af þessu tagi og hefði eins getað orðið við ítrustu aðgæslu. Þá var talið, að varanleg raddbandalömun væri svo sjaldgæfur fylgikvilli aðgerðarinnar, að bótaskylda yrði ekki felld á S af þeirri ástæðu einni að G hefði ekki sérstaklega verið vöruð við þessari áhættu. Var staðfest sú niðurstaða héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómendum, að sýkna S af kröfum G.

Þ keypti íbúð á jarðhæð af J og G. Þ taldi seljendur hafa brugðist upplýsingaskyldu sinni um bílskúrsrétt eiganda íbúðar á 1. hæð hússins og með því að veita henni ranglega upplýsingar um að íbúðinni fylgdi sérstakt bifreiðarstæði. Talið var að í málinu yrði ekki úr því skorið, hvort bílskúrsréttur fylgdi íbúðinni á 1. hæð, en kvaðar um bílskúrsrétt hafði ekki verið getið á þinglýsingarvottorði jarðhæðarinnar eða í kaupsamningi eða afsali til Þ. Var staðfest sú niðurstaða héraðsdóms, að ekki lægi fyrir að bílskúrsrétturinn væri bindandi kvöð gagnvart Þ og væru því engin efni til þess að hafa uppi bótakröfu á hendur J og G að svo komnu. Vísað var til þess, að Þ hefði ekki gert neinn fyrirvara um það, að í kaupsamningi og afsali væri ekki getið réttar um sérstakt bifreiðastæði á lóðinni, eins og fram hefði komið í söluyfirliti fasteignarsölunnar. Var á það fallist með héraðsdómi, að ósannað væri, að J og G hefðu ábyrgst að íbúðinni fylgdi slíkt bifreiðarstæði. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu J og G af bótakröfu Þ.

M og B, bjuggu saman í óvígðri í sambúð. Vegna kaupa M og B á íbúð í janúar 1998 reiddi S, faðir B, fram samtals 1.611.072 krónur sem runnu beint til seljenda íbúðarinnar, en íbúðin var keypt í nafni M. Eftir að slitnaði upp úr sambúð M og B í mars 1998 krafðist S endurgreiðslu fjárins úr hendi M. M greiddi S 1.000.000 krónur en ákvað að bíða með frekari greiðslur þar til skiptum hefði verið lokið milli hennar og B. S gerði þá kyrrsetningu í íbúðinni fyrir eftirstöðvum skuldarinnar. Talið var ljóst, að framlag S hefði verið innt af hendi á þeirri forsendu að um framhald yrði að ræða á sambúð M og B og hefði M ekki getað vænst þess að þetta væri framlag til hennar. Var því hafnað, að S væri ekki réttur aðili kröfunnar. Var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að M skyldi greiða S eftirstöðvar skuldarinnar, þó þannig að vextir voru fyrst dæmdir frá þeim degi er endurgreiðslukrafan var sannanlega gerð. Kyrrsetningargerðin í íbúð M var staðfest.

F krafði Þ um greiðslu búnaðarmálasjóðsgjalds auk bjargráðasjóðsgjalds, framleiðsluráðsgjalds, og neytenda- og jöfnunargjalds vegna framleiðslu hans á garð- og gróðurhúsaafurðum fyrir tímabilið 1. júní 1994 til 31. maí 1995. Á það var fallist með héraðsdómara, að Þ væri réttur aðili kröfu F, þar sem Þ hefði ekki sýnt fram á, að þau fyrirtæki sem sinnt höfðu heildsölu fyrir hann, hefðu dregið gjöldin af því verði sem hann fékk fyrir framleiðslu sína. Talið var að gjöldin yrði að telja skatta, enda væri hér um að ræða gjöld, sem væru lögð á tiltekna hópa eða lögaðila samkvæmt einhliða ákvörðun ríkisvaldsins án þess að sérstakt endurgjald ætti að koma fyrir. Var á það fallist með héraðsdómara að gjöldin gengju ekki gegn ákvæðum stjórnarskrárinnar um atvinnufrelsi, félagafrelsi og jafnræði. Hvað varðaði búnaðarmálasjóðs- og bjargráðasjóðsgjaldið, og framleiðsluráðsgjaldið, var talið að ekki hefði verið farið eftir fyrirmælum reglugerðar nr. 393/1990 um innheimtu gjalds til Búnaðarmálasjóðs og reglugerðar nr. 536/1990 um innheimtu gjalda til Framleiðsluráðs landbúnaðarins og Stofnlánadeildar landbúðarins. Var því fallist á það með héraðsdómara, að réttra aðferða hefði ekki verið gætt við álagningu gjaldanna, og Þ sýknaður af kröfu F um greiðslu þeirra þegar af þeirri ástæðu. Um neytenda- og jöfnunargjaldið var vísað til þess að í lögum nr. 45/1971 um Stofnlánadeild landbúnaðarins, landnám, ræktun og byggingar í sveitum, sbr. lög nr. 41/1981, væri ekki kveðið á um skýrslugerð eða tekið fram að áætla mætti framleiðslu til ákvörðunar gjaldstofns. Var á það fallist með héraðsdómara að ekki yrði lagt á gjald samkvæmt áætlaðri framleiðslu nema samkvæmt skýrri lagaheimild. Varð Þ þegar af þeirri ástæðu ekki dæmdur til þess að greiða neytenda- og jöfnunargjöldin, sem byggðu á áætlun F.

F krafði B, sem framleiddi kindakjöt á jörðinni F án þess að njóta beingreiðslna vegna framleiðslunnar, um greiðslu búnaðarmálasjóðsgjalds auk bjargráðasjóðs-gjalds, framleiðsluráðsgjalds, og neytenda- og jöfnunargjalds vegna heimtekins lambakjöts, fyrir árin 1994 og 1995. Um búnaðarmálasjóðsgjaldið var fram komið, að gjald það sem innheimta átti hjá B, var ekki aðeins reiknað af því verði sem stjórnvöld höfðu ákveðið að milliliðir að smásöludreifingu ættu að greiða framleiðendum, heldur einnig af beingreiðslum til framleiðenda. Þegar litið var til þess hvernig 1. gr. laga nr. 41/1990 um Búnaðarmálasjóð, sbr. lög nr. 157/1994, var orðuð um gjaldstofninn og hvernig innheimtu gjaldsins var varið, var ekki talið heimilt að miða gjald B einnig við beingreiðslur, þar sem ekki naut við skýrrar og ótvíræðrar heimildar almenna löggjafans, sbr. 77. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944. Var álagning búnaðarmálasjóðsgjaldsins, af þessari ástæðu talin ólögmæt. Sama var talið gilda um bjargráðasjóðsgjaldið, en það skyldi eins reiknað. Hvað varðaði álagningu framleiðsluráðsgjaldsins fyrir árið 1994 var talið að skattlagningarheimild 25. gr. laga nr. 99/1993 um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum samrýmdist ekki 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 15. gr. stjórnskipunarlaga nr. 97/1995, en með henni var ráðherra heimilað að kveða á um innheimtu gjaldsins og mátti gjaldið vera mishátt eftir tegundum búvara. Hvað varðaði álagningu framleiðsluráðsgjaldsins fyrir árið 1995, en þá hafði 25. gr. laga nr. 99/1993 verið breytt með lögum nr. 124/1994, var talið að óheimilt hefði verið að telja beingreiðslur til framleiðanda til heildsöluverðs við ákvörðun gjaldstofns. Talið var að skilja yrði 3. tl. 4. gr. laga nr. 45/1971 um Stofnlánadeild landbúnaðarins, landnám, ræktun og byggingu í sveitum, sbr. 1. gr. laga nr. 41/1982, þar sem kveðið var á um viðmiðunarverð við útreikning neytenda- og jöfnunargjaldsins svo, að almenni löggjafinn hefði ákveðið gjaldstofninn almennt þannig, að einnig yrði miðað við beingreiðslur, án tillits til þess hvert verð einstakir framleiðendur fengju í raun. Þótti almenna löggjafanum hafa verið heimilt að ákveða gjaldstofninn með þessum hætti enda erfitt að afla upplýsinga um hvaða verð hver framleiðandi fengi fyrir framleiðslu sína þegar eins háttaði til um hann og B, en magn framleiðslu hennar var ágreiningslaust í málinu. Var þessi ákvörðun gjaldstofnsins ekki talin brjóta gegn 65. gr. stjórnarskrárinnar. Var B því sýknuð af greiðslu búnaðarmálasjóðsgjalds og framleiðsluráðsgjalds, en dæmd til þess að greiða F neytenda- og jöfnunargjald vegna áranna 1994 og 1995.

Bifreiðarstjórinn G slasaðist við fermingu vöruflutningabifreiðar á athafnasvæði L. Varð slysið þegar G hugðist vega sig upp í bifreiðina af bretti, sem var á gálga lyftara, sem notaður var við verkið, en S, stjórnandi lyftarans, setti hliðarfærslu lyftarans af stað um leið með þeim afleiðingum að hönd G klemmdist. Hélt G því fram að hann hefði beðið S að stöðva lyftarann, en S mótmælti því að hann hefði heyrt slík skilaboð. Krafðist G bóta úr hendi L á grundvelli húsbóndaábyrgðar vegna mistaka S. Héraðsdómur sýknaði L, þar sem að ekki var talið að G hefði fært sönnur fyrir því að atvik að slysinu hefðu verið slík, sem hann hélt fram. Var niðurstaða héraðsdóms staðfest í Hæstarétti með vísan til forsendna.

F taldi að búnaður sem hann lánaði H, þegar hann gerði út fiskiskip í eigu félagsins S, hefði verið seldur með skipinu, án heimildar F eða H. Höfðaði F mál gegn S til heimtu skaðabóta vegna þessa. Talið var að kröfur F væru ýmist ekki studdar neinum eða ófullnægjandi sönnunargögnum eða svo vanreifaðar að dómur yrði ekki felldur á þær. Var málinu í heild vísað frá héraðsdómi.

Vélstjórinn M slasaðist á baki við vinnu sína um borð í togara þegar hann ásamt öðrum vélstjóra var að lagfæra hemil á togvindu. Talið var að vinnuaðstaða við verkið hefði verið slæm, en með því að nota lyftibúnað eða láta fleiri vinna verkið var talið að koma hefði mátt í veg fyrir slysið. Var H, útgerðarmaður togarans, talinn bera bótaábyrgð vegna slyssins. Hins vegar var talið að M hefði mátt vera ljóst að ekki var varlegt að vinna verkið á þennan hátt og var hann talinn eiga að bera 1/3 hluta tjóns síns sjálfur. Var H dæmt til að greiða M bætur vegna 2/3 hluta tjónsins.