Dómstólaleit

Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 74/2012 voru J og T sakfelldir fyrir nánar tilgreind brot vegna eigin skattskila og vegna skattalagabrota í starfsemi B hf. Með úrskurði endurupptökunefndar í apríl 2018 var fallist á beiðni þeirra um endurupptöku málsins á grundvelli d. liðar 1. mgr. 228. gr., sbr. 1. mgr. 232. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála sem kveður á um heimild dómfellds manns til að leita endurupptöku ef sýnt er fram á að verulegir gallar hafi verið á meðferð máls sem áhrif hafi haft á niðurstöðu þess. Vísaði nefndin til þess að Mannréttindadómstóll Evrópu hefði 18. maí 2017 komist að þeirri niðurstöðu að með framangreindum dómi Hæstaréttar hefði verið brotið gegn rétti J og T samkvæmt 4. gr. 7. samningsviðauka mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, þar sem þeir hafi verið saksóttir og refsað tvívegis vegna sömu eða efnislega sömu háttseminnar í tveimur aðskildum málum sem ekki hafi tengst með fullnægjandi hætti. Í dómi Hæstaréttar kom fram að eftir meginreglu fyrri málsliðar 60. gr. stjórnarskrárinnar hafi dómstóllinn úrskurðarvald um ákvarðanir endurupptökunefndar og yrði því að taka afstöðu til þess hvort lög hafi með réttu staðið til þeirrar niðurstöðu sem nefndin komst að í úrskurði sínum. Tekið var fram að með aðild að mannréttindasáttmála Evrópu hefðu samningsríkin ekki undirgengist þjóðréttarlega skuldbindingu um að tryggja þeim, sem Mannréttindadómstóll Evrópu telur að brotið hafi verið gegn við meðferð máls fyrir innlendum dómstóli, rétt til að fá málið endurupptekið. Hvorki væri í lögum nr. 88/2008 né öðrum íslenskum lögum mælt berum orðum fyrir um heimild til endurupptöku máls að gengnum dómi mannréttindadómstólsins. Endurupptaka yrði því ekki reist á beinni lagaheimild. Þá var ekki talið að ákvæði d. liðar 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 heimilaði endurupptöku málsins. Var meðal annars vísað til þess að ekki yrði séð að tilgangur löggjafans með setningu ákvæðisins hafi verið að veita úrlausnum Mannréttindadómstóls Evrópu meira vægi en þær höfðu áður í kjölfar niðurstöðu þess dómstóls um að brotið hafi verið gegn mannréttindasáttmála Evrópu við meðferð máls fyrir íslenskum dómstólum. Slík grundvallarbreyting á íslenskri löggjöf hefði þurft að koma fram með ótvíræðum hætti við lagasetninguna og yrði ákvæðið hvorki með rýmkandi lögskýringu né lögjöfnun talið veita heimild til endurupptöku máls við fyrrgreindar aðstæður. Þá væri einnig til þess að líta að fyrir lægi að óhlutdrægur og óháður dómstóll hafi komist að niðurstöðu í máli dómfelldu í samræmi við ákvæði 61. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. fyrrnefndan dóm Hæstaréttar í máli nr. 74/2012. Í honum hafi sérstaklega verið fjallað um 4. gr. 7. viðauka mannréttindasáttmálans og komist að þeirri niðurstöðu að meðferð málsins væri ekki í andstöðu við ákvæðið þannig að frávísun varðaði. Samkvæmt 2. gr. laga nr. 62/1994 væru úrlausnir mannréttindadómstólsins ekki bindandi að íslenskum landsrétti. Leggja yrði til grundvallar að með þessu hafi löggjafinn áréttað að þrátt fyrir lögfestingu mannréttindasáttmálans væri hér á landi byggt á grunnreglunni um tvíeðli landsréttar og þjóðaréttar. Fælist í niðurstöðu dómstóla að þeir hefðu með lögskýringu í reynd mælt fyrir um lagabreytingar í framagreindum tilgangi færu þeir út fyrir þau mörk sem stjórnlög setja valdheimildum þeirra, sbr. 2. gr. og 1. málslið 61. gr. stjórnarskrárinnar. Var málinu því vísað frá Hæstarétti.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Felldur var úr gildi úrskurður héraðsdóms, þar sem vísað var frá dómi máli á hendur X, með skírskotun til þess að ákæran uppfyllti áskilnað c. liðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Sakamál var höfðað á hendur þremur einstaklingum, J, T og K, vegna ætlaðra meiri háttar brota gegn skattalögum, sem þau áttu að hafa framið í eigin nafni og sem stjórnendur B hf. og F ehf. Hafnað var kröfum um að tilteknum ákæruliðum yrði vísað frá héraðsdómi, þar sem skýrleikakröfum laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála til ákæru var talið fullnægt og engin hætta talin á að vörnum ákærðu yrði áfátt vegna þess. J og T kröfðust frávísunar eða sýknu af tilteknum ákæruliðum á þeim grundvelli að með höfðun sakamáls á hendur þeim tveimur, en ekki þriðja manni sem jafnframt þeim sat í framkvæmdastjórn B hf. er ætluð brot gerðust, hefði verið brotið gegn jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Þeim kröfum var einnig hafnað með vísan til þess að ákvörðun ákæranda um höfðun sakamáls væri hluti meðferðar hans á lögbundnum valdheimildum sem gæti ekki sætt endurskoðun dómstóla. J var sakfelldur fyrir fimm brot vegna eigin skattskila með því að hafa vantalið fjármagnstekjur, tekjur af nýtingu kaupréttar, tekjur í formi launauppbótar, söluhagnað af hlutabréfum og tekjur af hlutareign, auk þess að standa ekki skil á sköttum í sömu tilvikum. J var einnig sakfelldur fyrir fjögur brot í starfsemi B hf. með því að hafa skilað rangri skilagrein og vantalið launagreiðslur auk þess að láta hjá líða að halda eftir og skila staðgreiðslu í sömu tilvikum. T var sakfelldur fyrir þrjú brot vegna eigin skattskila með því að hafa vantalið launatekjur sínar, tekjur af nýtingu kaupréttar á hlutabréfum og tekjur í formi launauppbótar, auk þess að standa ekki skil á sköttum í sömu tilvikum. T var einnig sakfelldur fyrir eitt brot í starfsemi B hf. með því að hafa skilað rangri skilagrein og vantalið launagreiðslu auk þess að láta hjá líða að halda eftir og skila staðgreiðslu í því tilviki. K var sakfelld fyrir tvö brot í starfsemi F ehf. með því að hafa skilað röngum skattframtölum fyrir félagið, annars vegar þar sem vantaldar voru skattskyldar tekjur þess og hins vegar þar sem oftaldar voru til gjalda niðurfærslur tiltekinnar hlutabréfaeignar félagsins og tap þess oftalið. Þeim J og T var með hliðsjón af eldri dómi dæmdur hegningarauki. Var refsing J ákveðin fangelsi í 12 mánuði, T fangelsi í 18 mánuði og K í þrjá mánuði, en fullnustu refsinganna frestað um tvö ár að því tilskildu að þau héldu almennt skilorð. Þá voru J og T dæmdir til sektargreiðslu, J að fjárhæð 62.000.000 krónur, en sæta ella fangelsi í 12 mánuði, og T að fjárhæð 32.000.000 krónur, en sæta ella fangelsi í 12 mánuði. K var ekki gerð sekt þar sem ákæruvaldinu var ekki talið hafa tekist sönnun um skattalegan ávinning F ehf. af brotum hennar. Verulegur dráttur var talinn hafa orðið á rannsókn málsins, sem ákærðu varð ekki sérstaklega um kennt, en upphaf þess varð rakið til húsleitar sem gerð var hjá B hf. 28. ágúst 2002 og ákæra var ekki gefin út í því fyrr en 18. desember 2008. Litið var til þessa við ákvörðun refsinga. Einnig var talið að verulegur dráttur hefði orðið á meðferð málsins í héraði, þar sem héraðsdómur var kveðinn upp um þremur árum eftir að það var höfðað. Átalin var meðferð málsins í héraði, þar sem aðilum hafði meðal annars verið gefinn kostur á að skila fjórum greinargerðum, og hún talin hafa brotið í bága við fyrirmæli laga nr. 88/2008.

G og eiginkona hans seldu R ehf. hlutafé sitt í hlutafélaginu B ehf. á árinu 2005. Aðaleign hins selda félags var 76,27% hlutur í V ehf. Við söluna gerðu aðilar með sér samkomulag þar sem m.a. kom fram að við kaupsamning yrði gerður samningur milli aðila þess efnis að G fengi kauprétt að lóð sem V ehf. kynni að verða úthlutað síðar. G höfðaði síðar dómsmál vegna vanefnda R ehf. á samkomulaginu og var bótaskylda félagsins viðurkennd með dómi í héraði, en heiti félagsins hafði þá verið breytt í RS ehf. Vegna gjaldþrots RS ehf. fékk G dómkröfu sína ekki greidda og höfðaði hann því mál þetta þar sem hann krafði E og H persónulega um skaðabætur þar sem þeir hefðu með aðgerðum sínum sem stjórnendur R ehf. og V ehf. á árinu 2006 ráðstafað hagsmunum sem vörðuðu lóðina með þeim hætti að komið hefði verið í veg fyrir að hann gæti knúið fram efndir á samkomulagi sínu og R ehf. um kauprétt að henni. Hæstiréttur rakti að stjórnendur einkahlutafélags bæru ekki ábyrgð á skuldbindingum slíks félags, en gætu orðið skaðabótaskyldir persónulega á grundvelli sakarreglunnar ef þeir hefðu valdið þeim, sem skipti ættu við félagið, fjárhagstjóni með ólögmætum og saknæmum hætti. Taldi Hæstiréttur hins vegar að G hefði ekki sýnt fram á að E og H hefðu bakað sér persónulega bótaskyldu gagnvart honum og staðfesti því niðurstöðu héraðsdóms um sýknu þeirra.

Kærumál. Stefna. Málsástæður. Frávísunarúrskurður felldur úr gildi. Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli G gegn E og H var vísað frá dómi. Talið var að rakning G á málsástæðum væri knöpp, en að því verði að gæta að samkvæmt c. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 skuli lýsing málsástæðna í héraðsdómsstefnu vera gagnorð og svo skýr að ekki fari milli mála hvert sakarefnið sé. Ekki verði séð að vafi geti leikið á því hvert sakarefnið í máli þessu sé. Komi ekki nægilegur rökstuðningur fram í málatilbúnaði G fyrir þeim atriðum sem greini í niðurstöðu hins kærða úrskurðar eftir að málið hafi verið munnlega flutt verði brestur á því að hafa áhrif á efnislega niðurstöðu þess í dómi. Með kæru úrskurðar um frávísun málsins hafi G látið í ljós að hann kjósi að fá efnisdóm eins og málið liggi fyrir og standi ákvæði 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 því ekki í vegi. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli A á hendur Héraðsdómi Suðurlands var vísað frá dómi með vísan til 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Með dómi Hæstaréttar 3. mars 2010 í máli nr. 96/2010 hafði kröfu A um heimild til að leita nauðasamninga til greiðsluaðlögunar verið hafnað á þeim forsendum að fullnægjandi skýringar þótti skorta í greinargerð A á breyttri skuldastöðu hennar frá árslokum 2008 til 29. janúar 2010. Leitaði A nú heimildar til nauðasamninga vegna greiðsluaðlögunar í annað sinn. Í dómi Hæstaréttar kom fram að í hinum kærða úrskurði væri á því byggt að með beiðni A, sem borist hafi héraðsdómi 25. mars 2010, hafi verið bætt úr þeim annmörkum sem Hæstiréttur taldi vera á fyrri beiðninni. Að svo búnu hefði héraðsdómara borið að taka málið til efnisúrlausnar enda stæðu ákvæði 116. gr. laga nr. 91/1991 því ekki í vegi. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

G var meðal annars sakfelldur fyrir rán, þjófnað, líkamsárás, fjársvik, hylmingu, umferðarlagabrot og fíkniefnalagabrot, samkvæmt fjölmörgum ákæruliðum tilgreindum í fjórum ákærum á hendur honum. G játaði sök vegna hluta brotanna. Hins vegar þótti ekki fram komin lögfull sönnun um að hann hefði haft í fórum sínum tvær stolnar fartölvur og var hann því sýknaður af hluta ákæru fyrir hylmingu. Var niðurstaða héraðsdóms staðfest um sviptingu ökuréttar G, upptöku ávana- og fíkniefna svo og um fangelsisrefsingu hans, en G var gert að sæta fangelsi í tvö ár og sex mánuði.

Ákærðu voru ákærðir fyrir brot gegn höfundalögum nr. 73/1972 með því að gera ólögmæt eintök af höfundaréttarvernduðu efni, vistað það í nettengdum tölvum og birt það hópi fólks á lokuðu svæði án heimildar rétthafa með því að nýta eiginleika DC++ skráarskiptaforrits. Um var að ræða forrit, kvikmyndir, sjónvarpsþætti, teiknimyndir, tónlistamyndbönd og tónlist. Efni þetta var bæði íslenskt og erlent, samtals 130.430 eintök. Í Hæstarétti var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að allt það efni sem ákært hefði verið fyrir nyti verndar höfundalaga. Einnig var tekið undir með héraðsdómi að ákæru hefðu stundað ólögmæta eintakagerð á höfundaréttarvörðu efni og að sá háttur sem hafður væri á dreifingu þess, að deilda því með öðrum á fjölmennu en lokuðu jafningjaneti, jafngilti opinberri birtingu og félli ekki undir undanþáguákvæði 11. gr. höfundalaga, sem leyfi eintakagerð til einkanota. Með þeirri háttsemi var staðfest niðurstaða héraðsdóms að ákærðu hefðu gerst sekir um brot gegn lögum nr. 73/1972. Ákærði B var einnig sakfelldur fyrir hlutdeilt í brotum meðákærðu með því að hafa hýst og haft umsjón með miðlæga nettengipunktinum „Ásagarði“. Með því hefði hann í verki hvatt til þess að meðákærðu birtu á veraldarvefnum ólögmæt eintök af höfundaréttarvörðu efni, án heimildar frá rétthöfum.

Með ákæru 31. mars 2006 voru JÁJ, TJ og JGS ákærðir í 19 liðum fyrir ýmis brot í tengslum við rekstur B hf. Með úrskurði héraðsdóms 30. júní 2006, sem staðfestur var með dómi Hæstaréttar 21. júlí sama ár var fyrsta ákæruliðnum vísað frá dómi. Með dómi héraðsdóms 3. maí 2007 var tíu liðum ákærunnar gegn JÁJ og TJ einnig vísað frá dómi en efnislega leyst úr öðrum liðum hennar. Þá var þeim hluta ákærunnar, er beindist gegn JGS, ennfremur vísað frá dómi. Ríkissaksóknari kærði frávísun ákæruliðanna til Hæstaréttar og krafðist þess að lagt yrði fyrir héraðsdóm að taka þá til efnismeðferðar. Á það var fallist að sá annmarki, sem héraðdómur taldi vera á skýrleika refsiheimildar 104. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög, gæti ekki einn út af fyrir sig leitt til þess að máli yrði vísað frá dómi. Var frávísun ákæruliða tvö til níu, þar sem JÁJ var borinn sökum um brot gegn umræddu ákvæði, því felld úr gildi. Hins vegar var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að ákærulið tíu, þar sem JÁJ var aðallega borinn sökum um meiriháttar bókhaldsbrot en til vara um brot gegn áðurnefndu ákvæði laga nr. 2/1995, væri ekki lýst í ákæru í samræmi við c. lið 1. mgr. 116. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála að því leyti sem háttsemin var í ákærunni talin fela í sér bókhaldsbrot. Verknaðarlýsing ákæruliðarins olli hins vegar ekki vafa að því leyti sem háttsemin var talin varða við umrætt ákvæði laga nr. 2/1995 og var frávísun ákæruliðarins því felld úr gildi hvað varðar sakargiftir, sem hafðar voru uppi til vara. Frávísun ákærunnar gegn JGS var á því reist að á fyrri stigum málsins hefði hann haft stöðu vitnis en ekki sakbornings við skýrslutökur hjá lögreglu. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að ein skýrsla hefði verið tekin af JGS sem sakborningi eftir að settur ríkissaksóknari tók við málinu og hefði sú lögreglurannsókn lagt nægilegan grundvöll að útgáfu á ákæru gegn honum. Væru því ekki efni til að vísa sakargiftum á hendur honum frá dómi vegna þess hvernig rannsókn á þessu atriði hefði verið hagað á fyrri stigum, enda kæmi hún að því leyti ekki til álita við úrlausn málsins. Þá var ekki fallist á með JGS að svör saksóknara til verjenda annarra sakborninga í málinu, þar sem skýringar voru gefnar á því hvers vegna hann hefði ekki verið ákærður í fyrra máli, ættu að leiða til þess að óheimilt hefði verið að gefa síðar út ákæru gegn honum. Var frávísun ákærunnar á hendur JGS því felld úr gildi. Að lokum var talið að tilgreining í 19. lið ákærunnar á þeirri háttsemi, sem TJ var þar gefin að sök, væri nægilega ljós og samrýmdist c. lið 1. mgr. 116. gr. laga nr. 19/1991. Var ákvæði héraðsdóms um frávísun ákæruliðarins því fellt úr gildi. Lagt var fyrir héraðsdóm að taka ofangreinda ákæruliði alla til efnismeðferðar í samræmi við það sem að framan greinir.

Á kærði úrskurð héraðsdóms, þar sem ákæru á hendur E, G og K var vísað frá dómi. Talið var að fyrirkomulag samkeppnislaga hefði ekki verið nógu skýrt um meðferð máls ef grunur vaknaði um að brotið hefði verið gegn lögunum, og þar af leiðandi óskýrt hvernig með skyldi fara ef tilefni þætti til opinberrar rannsóknar jafnhliða meðferð samkeppnisyfirvalda og hvenær beita ætti refsiviðurlögum. Átti það meðal annars við þá stöðu E, G og K að taka þátt í viðræðum og samningum við Samkeppnisstofnun og veita henni upplýsingar, en fella á sama tíma á sig sök með því að málið var síðar tekið til refsimeðferðar. Var því ekki talið nægjanlega fram komið að í lögreglurannsókninni, sem fór fram í kjölfar meðferðar samkeppnisyfirvalda, hefðu þeir, eins og þeirri rannsókn var hagað, fengið notið þeirra réttinda sakborninga, sem mælt er fyrir um í 70. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944 og meginreglum laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Yrði því ákæra ekki reist á þeirri lögreglurannsókn og var niðurstaða héraðsdóms því staðfest.

X fór til hreindýraveiða í september 2003 og naut til þess leiðsagnar eftirlitsmannsins Z. Voru þeir í kjölfarið ákærðir fyrir brot gegn tilteknum ákvæðum laga nr. 64/1994 um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum og reglugerð nr. 486/2003. Í héraði voru X og Z sakfelldir fyrir brot gegn öðrum ákvæðum framangreindra laga og reglugerðar. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að samkvæmt 1. mgr. 117. gr. laga nr. 19/1991 mætti dæma eftir öðrum refsiákvæðum en greindi í ákæru hefði ákærða eða verjanda verið gefið færi á að tjá sig um sakaratriði og vörn þannig ekki orðið áfátt að þessu leyti. X og Z mótmæltu því að þetta hefði verið gert og fyrir Hæstarétti gerði ákæruvaldið auk þess athugasemdir við heimfærslu í héraðsdómi. Þar sem þessa var ekki getið í bókunum þinghalda í héraðsdómi var það gegn mótmælum X og Z talið ósannað. Tekið var fram að í ákæru væri ekki greint á milli þátta X og Z í brotum og að heimfærsla þeirra til refsiákvæða samrýmdist ekki efnislýsingu ákæru sem yrði því óskýr. Þar sem ákæruvaldið hafði hvorki sýnt fram á að bætt hefði verið úr þessu undir rekstri málsins í héraði né að það hefði verið unnt svo vörn málsins yrði ekki ábótavant var málinu vísað frá héraðsdómi.

J var sakfelldur fyrir þrjár líkamsárásir og vörðuðu tvær þeirra við 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 en hin þriðja við 1. mgr. 217. gr. sömu laga. Hann var jafnframt sakfelldur fyrir brot gegn lögum nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni. Með vísan til 8. töluliðar 74. gr. og með hliðsjón af 75. gr. almennra hegningarlaga, svo og með vísan til forsendna héraðsdóms fyrir refsingu J að öðru leyti, þótti mega ákveða refsingu hans fangelsi í níu mánuði.

Héraðsdómur vísaði máli ákæruvaldsins á hendur X frá dómi þar sem talið var að rannsóknargögn væru ekki í samræmi við verknaðarlýsingu ákærunnar. Ekki var fallist á að þetta ætlaða ósamræmi ætti að leiða til frávísunar málsins þar sem um atriði væri að ræða sem kæmi til athugunar við efnislega meðferð málsins, þegar dómari legði mat á hvort ákæruvaldið hefði uppfyllt sönnunarskyldu sína. Var úrskurðurinn því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnislegrar meðferðar.

Ekki var fallist á með héraðsdómi að ákæru væri áfátt svo að leiddi til frávísunar málsins. Var frávísunarúrskurður héraðsdóms því felldur úr gildi og lagt fyrir dómara að taka málið til efnismeðferðar.

X var ákærður fyrir ýmis brot samkvæmt tveimur ákærum. Þegar málið var tekið fyrir í héraði játaði X brot samkvæmt einum lið annarrar ákærunnar en neitaði sakargiftum að öðru leyti án þess að honum hefði gefist færi á að ráðfæra sig við verjanda sinn. Við aðalmeðferð málsins var verjandi X mættur en ekki hann sjálfur. Hann var síðan sakfelldur í héraði fyrir brot samkvæmt annarri ákærunni en sýknaður að öðru leyti. Talið var dómara hafi við fyrirtöku málsins verið rétt að vekja athygli X á því að hann þyrfti ekki að tjá sig um sakarefnin í því þinghaldi fyrst verjandi hans var ekki viðstaddur. Þá hafi dómurum borið að fresta aðalmeðferð og hlutast til um að ákærði yrði færður fyrir dóminn til skýrslugjafar, enda hafði hann ekki átt þess áður kost að tjá sig á viðhlítandi hátt um sakarefnin. Vegna þessara annmarka á meðferð málsins var héraðsdómur ómerktur að því er varðaði umrædda ákæru og málinu vísað heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar að nýju.

Opinbert mál var höfðað á hendur sex einstaklingum vegna ætlaðra brota þeirra á almennum hegningarlögum, lögum um hlutafélög, lögum um ársreikninga, lögum um bókhald og tollalögum, sem þeir áttu að hafa framið sem stjórnendur B hf. og endurskoðendur félagsins. Var ákæra í málinu í 40 tölusettum liðum. Héraðsdómur vísaði málinu í heild frá dómi vegna ágalla á ákæru. Talið var að vísa yrði frá dómi ákæruliðum 1-32 á þeim grundvelli meðal annars að ýmist væri verknaðarlýsingu í ákæru ábótavant eða að heimfærsla til refsiákvæða eða tilgreining ætlaðs brots væri ekki í samræmi við verknaðarlýsingu og jafnvel í mótsögn við hana. Þá þótti í mörgum tilvikum ekki skýrt í hverju þátttaka hvers og eins hinna ákærðu í hinum ætluðu brotum átti að felast, auk þess sem verulega þótti skorta á skýrleika í framsetningu ákæru að öðru leyti. Varðandi ákæruliði 33-36 var talið að málatilbúnaður ákæruvaldsins væri óskýr en ekki í þeim mæli að ekki yrði felldur efnisdómur á málið. Þá voru engir þeir annmarkar taldir á ákæruliðum 37-40 að varðaði frávísun. Var því lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar varðandi ákæruliði 33-40.

Kærumál. Frávísunarúrskurður héraðsdóms felldur úr gildi að hluta. Höfundaréttur. Í máli sem A höfðaði á hendur H krafðist hún refsingar og miskabóta vegna ætlaðra brota H á höfundarétti látins eiginmanns A, en hún sat í óskiptu búi eftir hann. Héraðsdómari vísaði málinu frá í heild sinni vegna vanreifunar. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að málið væri einkarefsimál og ekki yrðu í slíku máli gerðar sambærilegar kröfur til málatilbúnaðar í stefnu og gerðar væru til ákæru í opinberu máli. Þótt fallist væri á með héraðsdómara að lýsing málsástæðna í stefnu væri ágripskennd var talið að stefnan væri ekki haldin þeim annmörkum að leiða ætti til frávísunar, enda yrði ekki séð að ætlaður óskýrleiki í kröfugerð A væri þess eðlis að H gæti ekki tekið til varna með eðlilegum hætti. A krafðist einnig miskabóta úr hendi H á grundvelli 2. mgr. 56. gr. höfundalaga nr. 73/1972, en jafnframt krafðist hún bóta samkvæmt 3. mgr. sömu lagagreinar. Í síðastnefndri lagagrein er kveðið á um heimild til að krefjast bóta þótt réttarröskun hafi verið framin í grandleysi. A byggði á því í málinu að ætluð brot H hefðu verið framin af ásetningi eða í það minnsta af stórfelldu gáleysi. Varð ekki séð að A hefði gert neinar tilraun til að renna stoðum undir bótakröfu sína samkvæmt nefndri 3. mgr. 56. gr. höfundarlaga, enda gæti sama háttsemi ekki verið samtímis grandsöm og grandlaus. Krafa A um bætur samkvæmt 3. mgr. 56. gr. höfundalaga þótti því vanreifuð og var henni vísað frá dómi, en lagt fyrir héraðsdómara að taka aðrar kröfur A til efnismeðferðar.

J var ákærður fyrir að hafa dregið sér í starfi sínu sem skólastjóri Rafiðnaðarskólans í Reykjavík á tímabilinu frá febrúar 1994 til nóvember 2001 samtals um 28 milljón krónur af svonefndu eftirmenntunargjaldi, sem ganga átti til reksturs skólans. Þá var hann ákærður fyrir skjalafals og fjársvik með því að hafa sem skólastjóri Viðskipta- og tölvuskólans svikið skólann um 450.000 krónur. Í héraðsdómi var ákærði sýknaður af því að hafa dregið sér umrætt fé, en sakfelldur fyrir skjalafals og fjársvik. Taldi héraðsdómur ekki unnt að hafna framburði J um að honum hafi verið rétt að líta svo á að honum væri heimilt að taka laun samkvæmt launasamningi, er í gildi hafi verið á milli hans og Eftirmenntunar rafeindavirkja, samhliða launasamningi við yfirmenn Rafiðnaðarskólans. Hæstiréttur taldi að ályktun héraðsdómara yrði að skilja svo að í henni fælist mat hans á sönnunargildi framburðar J, þar á meðal að hann hafi ekki leynt greiðslum af tékkareikningnum til sín og að umræddur launasamningur hafi enn verið í gildi þótt sjálfstæðum rekstri Eftirmenntunar rafeindavirkja hafi verið hætt. Í héraðsdómi væri hvorki vikið að framburði vitna né þýðingu skriflegra sönnunargagna, en hvort tveggja gæti skipt máli um skýringu á háttsemi J. Hafi héraðsdómara ekki verið rétt að víkja framburði vitnanna í reynd til hliðar, heldur borið að leggja mat á sönnunargildi þeirra og taka rökstudda afstöðu til hans eftir því mati. Samkvæmt því yrði að líta svo á að mál J hafi ekki hlotið rétta meðferð fyrir héraðsdómi að öllu leyti. Að því virtu og að öðru leyti með vísan til 5. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991 sé óhjákvæmilegt að ómerkja héraðsdóm og vísa málinu heim í hérað til munnlegs málflutnings og dómsálagningar að nýju.

Á og K voru sakfelldur fyrir hylmingu, með því að hafa veitt viðtöku fé, sem S hafði dregið sér í starfi sínu hjá L hf., haldið því ólöglega fyrir eiganda þess og hagnýtt það í eigin þágu og félaga sem þeir áttu að hluta eða öllu leyti. Þá var R sakfelldur fyrir peningaþvætti, með því að hafa á sama hátt veitt viðtöku fé, sem S hafði dregið sér, og hagnýtt það í eigin þágu eða ráðstafað því til annarra. Á, K og R höfðu verið ákærðir fyrir að „hafa mátt vera ljóst“ að vörslur fjárins í höndum S hefðu ekki stofnast með löglegum hætti. Af því tilefni tók Hæstiréttur fram að lög um meðferð opinberra mála áskildu ekki að í ákæru væri lýst huglægri afstöðu ákærða til verknaðarins sem ákært væri fyrir, enda skæru dómstólar en ekki ákæruvald úr um saknæmi. Við ákvörðun refsingar Á og K var litið til þess að brot þeirra vörðuðu fjölmargar greiðslur, sem spönnuðu yfir talsverðan tíma, og voru flestar að verulegri fjárhæð. Námu brotin alls stórfelldri fjárhæð, sem átti sér ekki hliðstæðu í öðrum dómsmálum. Með því að K hafði á hendi fjárvörslur þeirra að megin stofni og átti ríkari þátt í verknaðinum var nokkur munur gerður á refsingu þeirra. Var Á gert að sæta fangelsi í 15 mánuði, en K í 18 mánuði. Refsing R var ákveðin fangelsi í 3 mánuði.

X var ákærður fyrir kynferðisbrot gegn dóttur sinni og stjúpdóttur. Framburður stúlknanna var talinn trúverðugur og var X fundinn sekur um refsiverða háttsemi. Sakfelling X var þó takmarkaðri en í héraði vegna ónákvæms orðalags tiltekinna ákæruliða og eindreginnar neitunar hans. Brotin voru alvarleg. Með þeim rauf X fjölskyldutengsl og braut gegn trúnaðartrausti stúlknanna og átti hann sér ekki málsbætur. Refsing X þótti hæfilega ákveðin 10 mánaða fangelsi. Jafnframt var X dæmdur til greiðslu miskabóta.

Með vísan til e. liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála var máli J, S og J ehf. vísað frá héraðsdómi.

Á grundvelli framburðar vitna þótti sannað að B og S hefðu brotið gegn gegn lögum nr. 64/1994 um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum, svo og reglugerð nr. 252/1996 um friðun tiltekinna villtra fuglategunda, friðlýsingu æðarvarps, fuglamerkingar, hamskurð o.fl. með skotveiðum á sjó. Þótti refsing hvors um sig hæfilega ákveðin 75.000 krónur, en auk þess var veiðifang gert upptækt.

X var ákærður fyrir kynferðisbrot gegn stúlkunni Y framin í bæjarfélaginu A á tímabilinu frá 1997 til og með 2001 þegar stúlkan var á aldrinum 7 til 11 ára. Var X sakfelldur í héraðsdómi samkvæmt ákæru og dæmdur í þriggja ára fangelsi. Þótt ekki væri í ákæru greint frá fjölda þeirra brota sem X ætti að hafa framið gegn stúlkunni né nákvæmlega hvar brotin hafi verið framin taldi Hæstiréttur ekki alveg næga ástæðu til að vísa ákæru frá héraðsdómi, enda yrði ónákvæmni í ákæruskjali túlkuð X í hag og vörn hans teldist ekki hafa verið áfátt af þessum sökum. Var talið sannað í málinu að X hefði áreitt stúlkuna á tímabilinu frá árinu 1999 til og með 2001 og að í áreitninni hafi falist káf og þukl á brjóstum og kynfærum stúlkunnar, sem varði við 2. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Einnig var talið sannað að X hafi nokkrum sinnum sett fingur inn í kynfæri stúlkunnar og varði það við 1. mgr. sömu lagagreinar. Gegn eindreginni neitun ákærða var hins vegar ekki unnt að telja að ákæruvaldinu hefði tekist að færa fram nægar sannanir um aðrar sakargiftir sem á X voru bornar. Var hann dæmdur til 18 mánaða fangelsisvistar og til að greiða stúlkunni miskabætur.

Fallist var á með X að héraðsdómari viki sæti í málinu þar sem tiltekin ummæli dómarans í úrskurði um frávísunarkröfu X þóttu hafa lotið að efnishlið þess og verið til þess fallin að draga mætti óhlutdrægni hans með réttu í efa.

X var ákærður fyrir líkamsárás með því að hafa ráðist á A fyrir utan skemmtistað, slegið hann niður, sest klofvega yfir hann og slegið hann með bjórflösku, sem brotnaði við það, og slegið hann hnefahöggum svo A hlaut mar yfir vinstri augabrún, mar undir vinstra auga, bólgu á öllum hægri helmingi andlits og eymsli í kinnbeini og neðri kjálka og með því að beita brotinni flöskunni til að skera A þannig að hægra eyra var meira og minna tætt og eyrnavængur sundurskorinn, sbr. 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga. Var refsing X ákveðin fangelsi í 4 mánuði, en fullnustu hennar frestað og hún látin falla niður að liðnum 3 árum með hliðsjón af ungum aldri og sakaferli X. Þá var X gert að greiða A skaðabætur að fjárhæð 231.111 krónur.

G og S voru ákærðir fyrir tilraun til innflutnings á 4.000-5.000 töflum á fíkninefninu MDMA frá Hollandi en Þ fyrir hlutdeild í brotinu með því að skipta krónum í gyllini og afhenda S að beiðni G. Þá var G ákærður fyrir innflutning á 994,5 töflum á sama fíkniefninu sem bárust með almennri póstsendingu frá Hollandi og Þ fyrir að senda peninga til Hollands til kaupa á fíkniefninu. G játaði bæði brotin en brot hans voru annars vegar framin meðan hann sat í gæsluvarðhaldi og beið dóms Hæstaréttar vegna fíkniefnainnflutnings og er hann sat í fangelsi vegna þess máls. Ekki var fallist á að um ónothæfa tilraun hefði verið að ræða. Var niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu G staðfest, sbr. 173. gr. a. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og sbr. 20. gr. sömu laga varðandi fyrra brotið og ekki hreyft við refsiákvörðun héraðsdómara um 5 ára fangelsi, sbr. 1. mgr. 71. gr. laga nr. 19/1940 og 8. mgr. 5. gr. laga nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni og þar sem brotin voru stór í sniðum og sérlega harðsvíruð. Talið var ósannað að S hefði lagt á ráðin um innflutninginn en fallist á það með héraðsdómi að líkur væru fyrir því að hann hefði tekið við fénu af Þ í því skyni að fara með það til Hollands og kaupa fíkniefni. Hins vegar lægi ekkert fyrir um það að fíkniefnin hefðu verið keypt eða send hingað til lands. Að virtu 4. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála var niðurstaða héraðsdómara staðfest og S sýknaður. Með vísan til sama ákvæðis var sú niðurstaða héraðsdómara að ekki væri óhætt að slá því föstu að Þ hefði hlotið að vera ljóst að peningarnir tengdust innflutningi fíkniefna staðfest og hann því sýknaður.