Dómstólaleit

G var ákærður fyrir hlutdeild í umboðssvikum samkvæmt 249. gr. almennra hegningarlaga, mútugreiðslur samkvæmt 1. mgr. 264. gr. a laganna og peningaþvætti samkvæmt 1. mgr., sbr. 2. mgr. 264. gr. laganna og R fyrir umboðssvik, mútuþægni samkvæmt 2. mgr. 264. gr. a laganna og peningaþvætti. Hæstiréttur vísaði til þess að í dómi Landsréttar segði um þá háttsemi sem ákærðu var gefin að sök samkvæmt I kafla ákæru að sannað þætti svo ekki yrði vefengt með skynsamlegum rökum að ákærðu hefðu, að frumkvæði R, haft samráð um að hann myndi í krafti stöðu sinnar hjá I ohf. sjá til þess að félagið keypti aðgangsmiða í bílastæðahlið af félagi G, B ehf., í júní 2015 og mars 2016 á miklu hærra verði en eðlilegt gat talist. Hæstiréttur staðfesti þá niðurstöðu Landsréttar að sakfella R fyrir brot gegn 249. gr. almennra hegningarlaga og G fyrir brot gegn sama ákvæði, sbr. 1. mgr. og 4. mgr. 22. gr. sömu laga. Með dómi Landsréttar var R sakfelldur fyrir brot gegn 2. mgr. 264. gr. a almennra hegningarlaga en G sýknaður af broti gegn 1. mgr. ákvæðisins með vísan til þess að sönnun lægi fyrir um að það hefði verið R en ekki G sem hafi átt frumkvæði að samráði þeirra. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að þeirri skýringu ákvæðis 1. mgr. 264. gr. a sem lögð var til grundvallar í dómi Landsréttar, að máli skipti hvor ákærðu hafi átt frumkvæði að samráði þeirra, yrði hvorki fundin stoð í orðalagi 1. mgr. 264. gr. a né lögskýringargögnum. Var því staðfest niðurstaða Landsréttar um sakfellingu R fyrir brot gegn 2. mgr. 264. gr. a almennra hegningarlaga en G sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. ákvæðisins. Ákærðu var jafnframt gefið að sök peningaþvætti samkvæmt 1. mgr., sbr. 2. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga. Við flutning málsins fyrir Hæstarétti féll ákæruvaldið frá þeim hluta ákærukaflans er laut að nýtingu ávinnings. Eftir stóð að G var þannig einungis gefið að sök að hafa aflað sér ávinnings af brotum sínum og R. Hæstiréttur vísað til þess að í ákæru væri ekki að finna nánari lýsingu á því í hverju sú öflun fjárvinnings fólst umfram það sem fólst í auðgunarbroti ákærða. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að ágallar á ákæru fyrir peningaþvætti að því er varðaði G væru svo verulegir að óhjákvæmilegt væri að vísa þeim kafla frá héraðsdómi, sbr. c-lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008. Varðandi R vísaði Hæstiréttur til þess að í ákæru væri gerð grein fyrir því í hverju viðbótarathafnir hans við öflun ávinnings fólust eftir fullframningu frumbrotanna. Var því staðfest niðurstaða Landsréttar um sakfellingu R fyrir brot gegn 1. mgr., sbr. 2. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga. Refsing G var ákveðin 15 mánaða fangelsi en fullnustu 12 mánaða hennar frestað skilorðsbundið í tvö ár en refsing R ákveðin 18 mánaða fangelsi en fullnustu 15 mánaða hennar frestað skilorðsbundið í tvö ár. Þá voru R og G dæmdir til að greiða I ohf. óskipt skaðabætur og nánar tilgreindar eignir þeirra gerðar upptækar með vísan til 69. gr. almennra hegningarlaga og skyldi andvirði upptækra verðmæta verða varið til greiðslu skaðabótakröfu I ohf., sbr. 2. mgr. 69. gr. e laganna.

Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 478/2014 var M sakfelldur fyrir umboðssvik í starfsemi G hf., sbr. 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Refsing hans var ákveðin fangelsi í 2 ár. Með úrskurði endurupptökunefndar í október 2020 var fallist á beiðni M um endurupptöku málsins. Vísaði nefndin til þess að einn dómara fyrrgreinds hæstaréttarmáls hefði gert samning í janúar 2007 við G hf. um eignastýringu og að hann hefði tapað verulegum fjármunum í þeim viðskiptum. Dómarinn hefði verið vanhæfur til að dæma í málinu og af þeirri ástæðu hefðu verið gallar á meðferð málsins fyrir Hæstarétti í skilningi d-liðar 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008. Því væri samkvæmt 1. mgr. 232. gr. laganna fullnægt skilyrðum fyrir endurupptöku málsins og var sú krafa tekin til greina. Í dómi Hæstaréttar var rakið að lækkun á andvirði þeirra fjármuna sem dómarinn hafði í eignastýringu hefði numið 14,78% við fall bankans. Þessi lækkun yrði ekki talin veruleg þegar horft væri til þeirra efnahagsáhrifa sem þorri almennings hefði þurft að þola á þessum tíma með lækkun eignaverðs, rýrnun lífeyrisréttinda, hækkun verðlags vegna gengishruns og hækkun skulda vegna verðlagsbreytinga meðal annars vegna tengingar lána við vísitölu neysluverðs. Þá vísaði rétturinn til þess að í dómum Hæstaréttar í málum nr. 34/2019 og 35/2019, þar sem fallist var á að skilyrðum endurupptöku hefði verið fullnægt, hefði verið beint samhengi milli sakargifta og þeirra fjárhagslegu hagsmuna dómara sem fóru forgörðum en því væri ekki fyrir að fara í þessu máli. Enn fremur hefði dómari í því máli orðið fyrir tjóni þegar hlutabréf hans í bankanum urðu með öllu verðlaus en í þessu tilviki væri um að ræða lækkun á mun hærri höfuðstól á afmörkuðu tímabili þegar eignaverð náði lágmarki sem viðbúið var að gengi til baka þegar jafnvægi væri náð eftir að kreppa gekk yfir í kjölfar efnahagshrunsins haustið 2008. Komst Hæstiréttur að þeirri niðurstöðu að ekki yrði talið að dómarinn hefði á grundvelli g-liðar 1. mgr. 6. gr. laga nr. 88/2008 verið vanhæfur til að fara með málið. Af þeirri ástæðu væri ekki fullnægt lagaskilyrðum fyrir endurupptöku málsins. Aðalkrafa ákæruvaldsins um frávísun málsins frá Hæstarétti var því tekin til greina.

Þ var ákærður fyrir fjárdrátt, umboðssvik og peningaþvætti. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að sú háttsemi sem Þ væri gefin að sök í III. kafla ákæru um peningaþvætti fæli í sér sjálfstætt brot samkvæmt 1. mgr., sbr. 2. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga sem ekki hefði getað komið til fyrr en eftir fullframningu auðgunarbrotanna og þá með tilgreindri háttsemi sem bar að lýsa í ákæru, sbr. c-lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008. Í ákæru hefði aðeins verið lýst nýtingu þeirra verðmæta sem auðgunarbrotin samkvæmt I. og II. kafla ákæru lutu að sem lið í lýsingu þeirra brota en ekki nánar nýtingu ávinningsins sem verknaðarþáttar í peningaþvættisbrotum. Þannig hefði meðal annars ekki verið lýst sérstaklega hvar, hvenær eða með hvaða hætti slík brot voru framin. Vísaði Hæstiréttur til þess að játning Þ breytti engu um þær kröfur sem gera yrði til skýrleika ákæru, enda gæti hann ekki með góðu móti ráðið af henni einni hvaða háttsemi honum var gefin að sök umfram þau auðgunarbrot sem tilgreind voru í I. og II. kafla ákæru og fólu í sér öflun fjárvinnings á kostnað ADHD samtakanna. Komst Hæstiréttur að þeirri niðurstöðu að ágallar á III. kafla ákæru væru svo verulegir að óhjákvæmilegt væri að vísa þeim kafla frá héraðsdómi, sbr. c–lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008. Að öðru leyti var hinn áfrýjaði dómur staðfestur um annað en upphafsdag dráttarvaxta einkaréttarkröfu.

Í málinu voru SÞÁ, sem bankastjóri L hf., og SES, sem framkvæmdastjóri fyrirtækjasviðs L hf., ákærð fyrir umboðssvik samkvæmt 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með því að hafa 30. september 2008 veitt I ehf. 5.163.000.000 króna lán til að fjármagna að fullu kaup félagsins á 250.000.000 hlutum í L hf., án fullnægjandi trygginga fyrir endurgreiðslu lánsins. Þá voru þau ákærð fyrir markaðsmisnotkun samkvæmt 117. gr. laga nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti fyrir að hafa ranglega látið líta svo út að fjárfestir hefði lagt fé til framangreindra hlutabréfakaupa og borið af þeim fulla markaðsáhættu. Ennfremur var SÞÁ gefin að sök markaðsmisnotkun samkvæmt 117. gr. við sölu L hf. á 200.000.000 hlutum í bankanum, sem voru í eigu hans, til I ehf. 3. október 2008 og þannig gefið eftirspurn hlutabréfa í L hf. ranglega og misvísandi til kynna. Með ákvörðun Hæstaréttar 27. maí 2020 var hafnað að vísa málinu frá réttinum þar sem ekkert hefði komið fram sem hnekkt hefði því mati endurupptökunefndar að fyrir hendi hefðu verið aðstæður sem fallnar hefðu verið til að draga óhlutdrægni dómara í hæstaréttarmáli nr. 456/2014 með réttu í efa, sbr. g-lið 1. mgr. 6. gr. laga nr. 88/2008. Þegar af þeirri ástæðu var skilyrðum d-liðar 1. mgr. 228. gr. laganna fyrir endurupptöku málsins fullnægt og það tekið til efnismeðferðar. Í dómi Hæstaréttar var talið að ekki hefði legið fyrir að SÞÁ og SES hefðu með ákvörðun um að veita I ehf. lán 30. september 2008 mátt vera ljóst að með henni hefðu þau stofnað hagsmun L hf. í hættu eða hefðu getað gert það þannig að líta bæri svo á þau hefðu misnotað af ásetningi aðstöðu sína hjá L hf. og með því gerst brotleg við 249. gr. almennra hegningarlaga. Voru þau af þeirri ástæðu sýknuð af þeim ákærulið. Hins vegar var talið að með ákvörðun SÞÁ um framangreint lán til I ehf. sem hefði verið forsenda viðskiptanna, stöðu sinnar sem æðsta yfirmanns verðbréfa- og fyrirtækjasviðs bankans og fullri vitneskju um tilgang viðskiptanna að öðru leyti hefði hann brotið gegn a-lið 1. töluliðar 117. gr. laga nr. 108/2007. Þá var SES sakfelld fyrir hlutdeild í því broti þar sem talið var að hún hefði hlotið að gera sér grein fyrir, meðal annar með setu sinni í fjármálanefnd L hf., að viðskiptin hefðu gefið ranga mynd af verðmæti bréfanna eða hefðu verið líkleg til að gera það. Þá var talið hafið yfir vafa að SÞÁ hefði með ákvörðun sinni 3. október 2008 mátt vita að með viðskiptunum hefði eftirspurn eftir bréfum L hf. og verðmæti þeirra verið ranglega eða misvísandi gefið til kynna. Var því talið að SÞÁ hefði með því gerst sekur um brot gegn a-lið 1. töluliðar 117. gr. laga nr. 108/2007. Var refsing SÞÁ ákveðin fangelsi í 12 mánuði en meðal annars með hliðsjón af því að meðferð málsins hefði tafist þar á meðal vegna endurupptöku þess var refsing skilorðsbundin til tveggja ára. Með sömu rökum kom fram að hæfileg refsing SES hefði numið fjögurra mánaða fangelsi skilorðsbundið en þar sem hún hefði afplánað fangelsisrefsingu á grundvelli dóms Hæstaréttar í máli nr. 456/2014 var henni ekki gerð refsing.

G var gefin að sök umboðssvik samkvæmt 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa misnotað aðstöðu sína, annars vegar með því að hafa stefnt SA í verulega hættu, sem sparisjóðsstjóri, þegar hann hefði farið út fyrir heimildir sína með því að veita í júní 2008 C ehf. 100.000.000 króna lán í formi yfirdráttar án þess að afstaða lánanefndar SA hefði legið fyrir, áhættu- og greiðslumat hefði farið fram eða að endurgreiðsla hefði verið tryggð með nokkrum hætti. Í dómi Hæstaréttar kom meðal annars fram að án tillits til þess hvort honum hefði vegna starfa síns verið formlega heimilt að taka upp á sitt eindæmi ákvörðun um að SA veitti lánið yrði að gæta að því að ráðstöfun G var klædd gagnvart SA í búningi lánveitingar til að fram gæti farið greiðsla sem hann bar enga skyldu til að greiða. Þá kom fram að enginn samningur hefði verið gerður um endurgreiðslu fjárhæðarinnar eða tryggingu fyrir henni og bersýnileg hætta hefði verið á að lántakinn hefði enga burði til að standa skil á henni. Var G því sakfelldur fyrir umboðssvik enda hefði háttsemi hans leitt til stórfelldrar fjártjónsáhættu fyrir SA. Hins vegar var G gefið að sök að hafa misnotað aðstöðu sína sem stjórnarformaður B ehf., dótturfélags SA, með því að framselja stofnfjárbréf í SA að verðmæti 683.368.783 krónur frá B ehf. til I ehf. án endurgjalds og án þess að lánasamningur hefði verið gerður né trygging sett fyrir greiðslu kröfunnar. Var vísað til þess í dómi Hæstaréttar að þótt I ehf. hefði ekki getað framselt stofnfjárbréfin án samþykkis stjórnar SA gat SA ekki að öðru leyti skipt sér af afdrifum bréfanna eða málefnum félagsins. Var talið að framsalið hefði falið í sér verulega fjártjónsáhættu fyrir B ehf. að völdum G og var hann því sakfelldur fyrir umboðssvik. Var refsing G ákveðin fangelsi í 18 mánuði en meðal annars með hliðsjón af því hve langt var um liðið frá því að brotin voru framin og heilsufari G var refsing skilorðsbundin til tveggja ára.

H, sem var bæði framkvæmdastjóri og eigandi B Ltd. og eini eigandi Á ehf., sem átti A hf. að fullu, voru gefin að sök umboðssvik, með því að hafa fyrir hönd B Ltd. undirritað skjal sem fól í sér afsal á þyrlu til félagsins frá A hf. og sama dag undirritað fyrir hönd B Ltd., annars vegar lánssamning, þar sem A hf. lánaði B Ltd. fyrir kaupverðinu og hins vegar leigusamning, þar sem B Ltd. leigði A hf. þyrluna aftur. Þannig hefði skuld B Ltd. við A hf. vegna þyrlukaupanna verið skuldajafnað við umsamdar leigugreiðslur og B Ltd. orðið eigandi þyrlunnar án þess að nokkurt endurgjald kæmi fyrir. Framkvæmdastjóri A hf. og meðákærði H í héraði hafði skrifað undir samningana fyrir hönd A hf. en hann undi niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu fyrir sitt leyti. Í dómi Hæstaréttar var inntak umboðssvika rakið og fallist á þá niðurstöðu héraðsdóms að H hefði verið í raunverulegri aðstöðu til að taka ákvörðun um umrædd viðskipti þótt hann hefði ekki gegnt formlegri stöðu hjá A hf. Þá hefði enginn viðskiptalegur tilgangur búið að baki því að taka þyrluna á leigu, heldur hefði ráðstöfunin eingöngu verið gerð í því skyni að láta leigugreiðslur ganga upp í kaupverðið, en fyrir lá að þyrlan hefði ekki haft heimild til loftferða þann tíma sem hún var leigð A hf. og því hefði hún ekki nýst í rekstri félagsins. Með þessu hefði H misnotað aðstöðu sína hjá A hf. og breytti engu í því sambandi þótt hann hefði verið eini eigandi félagsins í gegnum annað félag. Þar sem engir peningar hefðu skipt um hendur við sölu þyrlunnar hefði A hf. tekið á sig alla áhættuna af viðskiptunum með því að leigja þyrluna þótt engin verkefni hefðu verið fyrir hana í starfsemi félagsins. Hefði félagið því orðið fyrir fjártjóni í bráð og verulegri fjártjónshættu til lengdar. Var niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu H því staðfest.

G voru gefin að sök umboðssvik með því að hafa sem eigandi, framkvæmdastjóri og stjórnarmaður B ehf. misnotað aðstöðu sína og ráðstafað frá félaginu, til annarra félaga sem G var í fyrirsvari fyrir, 31 fasteign sem félagið leigði út án þess að nokkurt endurgjald hefði komið fyrir og án þess að áhvílandi lánum væri skuldskeytt. Þá var G gefið að sök bókhaldsbrot með því að hafa látið undir höfuð leggjast að varðveita bókhaldsgögn B ehf. vegna starfsemi þess á árinu 2008 og nánar tilgreind brot gegn lögum um ársreikninga. Kröfu G um frávísun málsins var hafnað. Þá kom fram í dómi Hæstaréttar að B ehf. hefði hvorki orðið fyrir tjóni né hefði skapast veruleg fjártjónshætta við það eitt að félagið hefði misst eignarhald á umræddum fasteignum, enda yrði með hliðsjón af saksókninni að leggja til grundvallar að engin af eignunum hefði hrokkið fyrir áhvílandi skuldum. Skipti þá engu þótt ekki hefði verið aflað samþykkis veðhafa fyrir skuldskeytingu þannig að B ehf. yrði leyst undan áhvílandi skuldum. Hins vegar hefði ráðstöfunin falið í sér að félagið var svipt leigutekjum af eignunum og þar með rekstrargrundvelli sínum. Var G því sakfelldur fyrir brot gegn 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og var það engu talið breyta um refsinæmi brotsins þótt G hefði notað fjármunina til viðhalds og framkvæmda á eignunum. Þá var G sakfelldur fyrir brot gegn lögum nr. 145/1994 um bókhald með því að hafa látið undir höfuð leggjast að varðveita bókhald B ehf. vegna starfsemi þess á árinu 2008 og fyrir brot gegn lögum nr. 3/2006 um ársreikninga með því að hafa látið undir höfuð leggjast að láta fylgja yfirlit um sjóðsstreymi með ársreikningi félagsins sama ár. Hins vegar var G sýknaður af ákæru um brot gegn síðastgreindum lögum fyrir að hafa greint rangt frá í skýrslu stjórnar í ársreikningi B ehf. 2008 og fyrir rangfærslu í efnahagsreikningi ársreiknings félagsins sama ár. Var refsing G ákveðin fangelsi í 1 ár en meðal annars með hliðsjón af því hve langt var um liðið frá því að brotin voru framin var refsingin skilorðsbundin til tveggja ára.

Ákærðu voru í málinu borin sökum um umboðssvik samkvæmt 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa í störfum sínum hjá sparisjóðnum A hf., Y sem forstjóri og X, Z, Þ og Æ sem stjórnarmenn, misnotað aðstöðu sína og stefnt fé hans í verulega hættu með því að fara út fyrir heimildir til lánveitinga, er þau 30. september 2008 í sameiningu veittu B hf. peningamarkaðslán að fjárhæð 2.000.000.000 krónur til eins mánaðar, án trygginga fyrir endurgreiðslu lánsins og án þess að meta greiðslugetu og eignastöðu lánþegans í samræmi við útlánareglur sparisjóðsins. Fyrir lá að leitað var heimildar stjórnar A hf. til lánsins fyrrnefndan dag þar sem lánveitingin fór umfram heimild Y sem forstjóra samkvæmt reglna félagsins um lánveitingar og ábyrgðir. Með skírskotun til framburðar ákærðu var lagt til grundvallar að árshlutauppgjör B hf. fyrir fyrstu sex mánuði ársins 2008 hefði legið fyrir á stjórnarfundinum, það verið rætt þar og að niðurstaða þess, sem hefði sýnt afar sterk eiginfjárstaða félagsins með endurfjármögnun tryggð fram í desember 2009, hefði verið meginforsenda lánsins. Samkvæmt þessu og að virtri framkvæmd peningamarkaðslána hjá A hf. var talið ósannað af hálfu ákæruvaldsins, sbr. 108. gr. og 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, að X, Z, Þ og Æ hefðu af ásetningi misnotað aðstöðu sína umrætt sinn og þannig gerst brotleg við 249. gr. almennra hegningarlaga. Þá hefði X hvorki haft heimild til að skuldbinda A hf. við þær aðstæður sem hefðu verið uppi né tekið formlega þátt í ákvörðun stjórnarinnar um lánveitinguna. Að þessu virtu voru ákærðu sýknuð af sakargiftum.

Nokkrir starfsmenn og stjórnendur viðskiptabankans K og einn starfsmaður dótturfélags bankans voru ákærðir fyrir markaðsmisnotkun og umboðssvik í starfsemi hans á tímabilinu 1. nóvember 2007 til 8. október 2008. Í I. kafla ákæru voru H sem forstjóri bankans, S sem stjórnarformaður, I sem forstjóri bankans á Íslandi, E sem forstöðumaður deildar eigin viðskipta og BSB og P sem starfsmenn sömu deildar ákærðir fyrir markaðsmisnotkun samkvæmt 117. gr., sbr. 146. gr., laga nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti með því að hafa í sameiningu í störfum sínum, með tilboðum og viðskiptum fyrir eigin reikning K með hlutabréf útgefin af bankanum sjálfum í sjálfvirkum pörunarviðskiptum í viðskiptakerfi kauphalla, tryggt óeðlilegt verð og búið til verð á hlutabréfunum sem gáfu eða voru líkleg til að gefa eftirspurn og verð þeirra ranglega og misvísandi til kynna. Talið var að K sem fjármálafyrirtæki hefði verið óheimilt samkvæmt lögum nr. 108/2007 að stunda viðskipti með eigin hluti á skipulegum verðbréfamarkaði í því skyni að mynda markaði með hlutina eins og um viðskiptavakt væri að ræða. Viðskiptin hafi því verið ólögmæt. Með þeirri háttsemi hefðu H, S, I, E, BSB og P af ásettu ráði og á refsiverðan hátt brotið gegn a. lið 1. mgr. 117. gr., sbr. 1. tölulið 146. gr., laga nr. 108/2007. Framangreind háttsemi stjórnenda K þótti óhjákvæmilega hafa leitt til þess að hlutabréf í bankanum söfnuðust fyrir hjá honum. Vegna lögbundinna takmarkana á eignarhaldi, reglna um flöggunarskyldu og neikvæðra áhrifa á eiginfjárhlutfall hafi stjórnendur bankans afráðið að losa hann við hlutabréfin svo unnt væri að halda áfram hinum umfangsmiklu kaupum á hlutum í bankanum í sjálfvirkum pörunarviðskiptum. Var það gert með sölu hlutabréfa í bankanum í stórum utanþingsviðskiptum til þriggja félaga fyrir tilstilli hlutabréfamiðlunar bankans með loforði til kaupenda um fulla fjármögnun bankans í viðskiptunum. Í II. kafla ákæru voru H, S, I og M, sem var forstjóri dótturfélags bankans í Luxemborg, ákærðir fyrir markaðsmisnotkun samkvæmt 117. gr., sbr. 146. gr., laga nr. 108/2007, með því að hafa komið viðskiptunum á. Talið var að með því að standa að sölu hlutanna með þeim hætti sem gert var til félaganna þriggja hafi ranglega verið látið líta svo út að þau hefðu lagt fé til kaupanna og borið af þeim fulla markaðsáhættu þegar reyndin hafi verið sú að kaupin voru að fullu fjármögnuð með lánveitingum frá bankanum sem bar sem seljandi áfram fulla markaðsáhættu af hlutunum, enda voru ýmist litlar eða engar aðrar tryggingar fyrir endurgreiðslu lánanna en hinir seldu hlutir. Þessi viðskipti hafi því byggst á blekkingum og sýndarmennsku og þannig verið líkleg til að gefa eftirspurn eftir hlutunum ranglega og misvísandi til kynna. Hefði því verið um markaðsmisnotkun að ræða við sölu eigin hluta í bankanum til umræddra þriggja félaga og var hún var talin varða við þau ákvæði sem tilgreind voru í ákæru. Voru H, S og I sakfelldir fyrir þá háttsemi og M sem hlutdeildarmaður í broti hinna þriggja í einu tilviki. Í III. kafla ákæru voru H, S, I og M ásamt BHD, sem var framkvæmdastjóri útlána hjá K, og BÞ, sem var framkvæmdastjóri fyrirtækjasviðs K, gefin að sök umboðssvik samkvæmt 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 fyrir að hafa á árinu 2008 misnotað aðstöðu sína hjá K með lánveitingum til framangreindra þriggja félaga og KGS að auki en um var að ræða níu lánveitingar. Talið var að við allar lánveitingarnar hefðu reglur bankans verið brotnar og með því framin umboðssvik. Var ýmist að lánveiting og útgreiðsla láns var heimiluð þótt ekki hefði verið um endanlega og gilda lánakvörðun að ræða, að lán var veitt og greitt út þótt lántaki hefði ekki verið metinn til lánshæfis eða lán var veitt og það greitt út þótt engar eða alls ófullnægjandi tryggingar hefðu verið teknar fyrir endurgreiðslu lánanna. BHD var sakfelldur fyrir sjö lánveitingar, H fyrir tvær og hlutdeild í sjö, S fyrir hlutdeild í átta en sýknaður vegna einnar, I fyrir hlutdeild í átta lánveitingum, M fyrir hlutdeild í einni en sýknaður vegna sjö og BÞ sakfelld fyrir ónothæfa tilraun til umboðssvika vegna einnar lánveitingar. Refsing H og S var ákveðin sem hegningarauki við fyrri brot þeirra. Var H gert að sæta fangelsi í sex mánuði og staðfest niðurstaða héraðsdóms um að S skyldi sæta fangelsi í eitt ár. Eins hafði M áður sætt refsingu samkvæmt dómi í öðru máli en ekki þóttu efni til að auka nú við þá refsingu sem hann sætti þar. Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um að I skyldi sæta fangelsi í fjögur ár og sex mánuði. Einnig var staðfest niðurstaða héraðsdóms um refsingu E, BSB og P en E var í héraði dæmdur í fangelsi í tvö ár og BSB og P í átján mánuði. Þegar litið var sérstaklega til þess hve langur tími var liðinn frá því brot þeirra voru framin og tímans sem meðferð málsins tók voru ákvæði héraðsdóms um skilorðsbindingu refsingu þessara þriggja látin standa óröskuð. Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um að BHD skyldi sæta fangelsi í tvö ár og sex mánuði. Þar sem BÞ var sakfelld fyrir tilraun til umboðssvika sem reyndist ónothæf var henni með lögjöfnun frá 3. mgr. 20. gr. almennra hegningarlaga ekki gerð refsing.

Ákærðu X, V og U voru bornir sökum um umboðssvik með því að hafa í störfum sínum sem stjórnendur M ehf. misnotað aðstöðu sína og valdið félaginu verulegri fjártjónshættu þegar þeir létu það fjármagna efndir á samningum sem X og V gerðu í desember 2005 við A um sölu þeirrar síðarnefndu á hlutafé í þremur tilteknum félögum. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt hljóðan sinni hefðu umræddir samningar engar skuldbindingar lagt á M ehf., heldur eingöngu á X og V. Þrátt fyrir það hefði M ehf. verið látið efna samninga þeirra við A og í því skyni greitt henni samtals 5.195.721.859 krónur. Hefðu ákærðu með þessu misnotað aðstöðu sína hjá M ehf. Þá var ekki fallist á að M ehf. hefði verið nægilega varið fyrir fjártjóni vegna þessara ráðstafana og sérstaklega vísað til þess að kröfuréttindi M ehf. á hendur MIE Ltd. hafi verið orðin tóm og því einskis virði. Samkvæmt þessu voru ákærðu X, V og U sakfelldir fyrir umboðssvik. Ákærðu X, V og U voru einnig sakfelldir fyrir meiri háttar brot gegn lögum nr. 145/1994 um bókhald með því að hafa ekki í tilteknum tilvikum hagað bókhaldi M ehf. á nægilega skýran, öruggan og aðgengilegan hátt á grundvelli áreiðanlegra og fullnægjandi gagna. Þá voru þeir sakfelldir fyrir meiri háttar brot gegn lögum nr. 3/2006 um ársreikninga með því að hafa í störfum sínum í sameiningu rangfært efnahagsreikninga, sem hafi verið hluti af ársreikningum M ehf. og samstæðureikningum fyrir samstæðu M ehf. fyrir árin 2006 og 2007, og hagað gerð þeirra þannig að reikningsskilin hafi ekki gefið glögga mynd af rekstrarafkomu og eignabreytingum á umræddum reikningsárum. Þannig hefðu ákærðu meðal annars talið til eignar í ársreikningum kröfur sem svöruðu til greiðslna til A án þess að fyrir lægi peningalán, viðskipti eða undirritaður lánssamningur. Ákærðu Y og Z voru sakfelld fyrir meiri háttar brot gegn lögum nr. 3/2006 og lögum nr. 18/1997 um endurskoðendur, sbr. lög nr. 79/2008 um sama efni, með því að hafa hagað störfum sínum við endurskoðun ársreikninga M ehf. og samstæðu félagsins fyrir árin 2006 og 2007 í ósamræmi við góða endurskoðunarvenju. Í dómi Hæstaréttar kom fram að vanræksla Y og Z að þessu leyti hefði leitt til þess að rangfærslur í reikningsskilum M ehf. um kröfur félagsins hafi staðið óátaldar. Ákærðu Y, Z og X voru aftur á móti sýknuð af þeim sakargiftum að hafa brotið gegn ákvæðum laga nr. 18/1997 og 79/2008 með því að rækja ekki endurskoðunarstörf sín fyrir M ehf. eftir góðri endurskoðunarvenju og beita þar ekki viðurkenndum aðferðum eftir leiðbeinandi reglum alþjóðasamtaka endurskoðenda. Í dómi Hæstaréttar var rakið að þótt háttalag þeirra kynni að hafa strítt gegn góðri endurskoðunarvenju yrði í umræddum lögum ekki fundin tæk heimild til að leggja á refsingu fyrir þá háttsemi sem þeim var gefin að sök. Í þeim efnum væri enn síður fært að byggja á ótilgreindum leiðbeinandi reglum alþjóðasamtaka endurskoðenda.

X og Y voru ákærð fyrir umboðssvik, með því að hafa í störfum sínum hjá A banka hf., bæði meðlimir í áhættunefnd bankans, misnotað aðstöðu sína og stefnt fé hans í verulega hættu. Það hafi þau gert í tveimur tilvikum með því að fara út fyrir heimildir til að veita ábyrgðir er þau í sameiningu samþykktu og undirrituðu fyrir hönd bankans sjálfskuldarábyrgð hans á þremur samningum við B banka hf. Annars vegar í júlí 2006 vegna láns til C Inc. að fjárhæð 2.500.000.000 krónur og vegna láns til D Corp. að fjárhæð 4.3000.000.000 krónur, bæði tryggð með handveði í hlutabréfum félaganna í bankanum. Í báðum tilvikum var gjalddagi lánanna í júní 2007. Hins vegar vegna sjálfskuldarábyrgðar bankans á láni sem B banki hf. veitti í júní 2007 til C Inc. að fjárhæð 6.8000.000.000 krónur á gjalddaga í júní 2008. Í dómi Hæstaréttar var rakið að félögin C Inc. og D Corp. hefðu verið svokölluð kaupréttarfélög sem A banki hf. hafi stofnað til þess að efna kauprétti við starfsmenn bankans. Lengst af og fram til 2006 hafi bankinn sjálfur fjármagnað lán til kaupréttarfélaganna, en í framangreindum tilvikum hafi B banki hf. veitt félögunum lán og krafist sjálfskuldarábyrgðar A banka hf. Hvað snerti sjálfskuldarábyrgðir A banka hf. vegna lána til félaganna C Inc. og D Corp. í júlí 2006 komst Hæstiréttur að þeirri niðurstöðu að X og Y hefðu brotið reglur bankans sem fylgja þurfti til þess að umræddar ábyrgðir yrðu veittar með réttum hætti. Hefði háttsemi þeirra því fullnægt þeim þáttum 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 sem lytu að heimildum og misnotkun þeirra á aðstöðu sinni. Við mat á ásetningi X og Y og því hvort þau hafi skapað A banka hf. verulega fjártjónshættu með háttsemi sinni var litið til þess að frá upphafi hins svonefnda kaupréttarkerfis bankans hefði hann sjálfur fjármagnað kaupréttarfélög með því að veita þeim lán til hlutafjárkaupa. Var talið ósannað að sú ráðstöfun að A banki hf. legði til sjálfskuldarábyrgð í stað þess að standa sjálfur að lánveitingunni hafi haft áhrif á áhættu hans. Taldi dómurinn því að ákæruvaldið hefði ekki sýnt fram á að ásetningur X og Y hafi staðið til þess að afla B banka hf. fjárvinnings á þann hátt að A banki hf. biði við það tjón. Þá hefðu ekki verið færðar sönnur á að X og Y hafi, miðað við þá skipan sem var á fjármögnun kaupréttarfélaga fyrir júlí 2006, vitað eða hlotið að vita að sömu eða meiri líkur væru á því að A banki hf. yrði fyrir fjártjóni vegna þeirrar háttasemi sem ákært var fyrir. Hvað snerti sjálfskuldarábyrgð A banka hf. á láni til félagsins C Inc. í júní 2007 var komist að þeirri niðurstöðu að X og Y hafi misnotað aðstöðu sína er þau bundu bankann við ábyrgðina. Við mat á því hvort þau hafi með þeirri ráðstöfun af ásetningi valdið A banka hf. verulegri fjártjónshættu var tekið tillit til þess að ákæruvaldið hefði ekki sannað að ætluð áhætta bankans miðað við aðdraganda að veitingu ábyrgðarinnar og aðstæðna á þessum tíma hafi verið veruleg. Var meðal annars litið til þess að gengi hluta í A banka hf. hefðu farið hækkandi um nokkurra mánaða skeið. Þótt X og Y hafi verið ljóst að gengið hefði allt eins getað lækkað væri ósannað að þau hafi vitað eða hlotið að vita að sömu eða meiri líkur væru á því að bankinn yrði fyrir tjóni vegna ráðstöfunar þeirra. Samkvæmt þessu voru X og Y sýknuð af kröfum ákæruvaldsins.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta áfram gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Viðskiptabankinn K hf. lét frá sér fara fréttatilkynningu 22. september 2008 um að Q, félag í óbeinni eigu MAT sem var auðugur kaupsýslumaður í Miðausturlöndum, hefði keypt 5,01% hlutafjár í K hf. fyrir 25.599.000.000 krónur. Eftir að Fjármálaeftirlitið hafði sett skilanefnd yfir K hf. beindi það til lögreglu í mars 2009 gögnum um athugun sem það hafði fengið gerða á þessum viðskiptum. Við rannsókn málsins kom fram að K hf. hafði veitt lán fyrir öllu kaupverði hlutabréfanna sem bankinn hafði sjálfur átt fram að sölu þeirra. Það hefði verið gert þannig að tvö félög á Bresku Jómfrúareyjunum, ST og GA, það fyrrnefnda í eigu MAT og það síðarnefnda í eigu Ó, sem fór fyrir öðru félagi sem var næststærsti hluthafinn í K hf., hefðu hvort fyrir sig fengið lán hjá K hf. sem nam helmingi kaupverðsins, það lánsfé hefði svo runnið til kýpversks félags sem fyrrnefndu félögin tvö áttu, en það félag hefði loks veitt Q lán fyrir kaupverðinu. Samhliða þessu hefði K hf. veitt BT, öðru félagi í óbeinni eigu MAT, lán að fjárhæð 50.000.000 bandaríkjadalir sem var greitt út með innborgun á reikning félagsins hjá KL, dótturfélagi K hf. í Luxembourg. Þá kom fram við rannsókn málsins að lánveitingin til ST hefði verið samþykkt af lánanefnd stjórnar K hf., en hvorki lánveiting til GA né BT, svo sem nauðsynlegt hefði verið. Í málinu var H, sem var forstjóri K hf. á þeim tíma sem viðskiptin áttu sér stað, ákærður fyrir umboðssvik samkvæmt 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 í tengslum við lánin til GA og BT, sem honum var gefið að sök að hafa tekið ákvörðun um að veita og gefið fyrirmæli um að greiða út, og markaðsmisnotkun samkvæmt 117. gr. laga nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti fyrir að hafa stofnað með blekkingum til sýndarviðskipta með fyrrgreindum hlutabréfakaupum sem hefðu gefið misvísandi mynd af spurn eftir hlutabréfunum, staðið að villandi fréttatilkynningu um kaupin og látið frá sér ummæli í fjölmiðlum um kaupin sem hefðu gefið misvísandi mynd af þessum viðskiptum. Þá var S, sem hafði verið starfandi stjórnarformaður K hf., gefið að sök að hafa staðið að öðru umboðssvikabrotinu með H og að hafa gerst á sama hátt og hann sekur um markaðsmisnotkun. Ó var ákærður aðallega fyrir hlutdeild í umboðssvikum, en til vara hylmingu og peningaþvætti, í tengslum við fyrrgreint lán til GA, hlutdeild í markaðsmisnotkun sem varðaði ætluð sýndarviðskipti með hlutabréfin og markaðsmisnotkun vegna fréttatilkynningar um kaupin og ummæli sem voru höfð eftir honum í fjölmiðlum. Loks var MG, sem hafði verið forstjóri KL, ákærður fyrir hlutdeild í umboðssvikum í tengslum við lánveitinguna til BT, hlutdeild í markaðsmisnotkun sem sneri að ætluðum sýndarviðskiptum með hlutabréf og markaðsmisnotkun með þætti sínum að fréttatilkynningunni. Í dómi Hæstaréttar var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að sakfella H og MG fyrir öll áðurgreind brot. S var jafnframt sakfelldur fyrir brotin sem honum voru gefin að sök að öðru leyti en því að hann var talinn hlutdeildarmaður í umboðssvikabroti H í tengslum við lánveitinguna til GA. Loks var Ó sýknaður af sakargiftum sem tengdust lánveitingunni til GA, en sakfelldur að öðru leyti samkvæmt ákæru. Allir ákærðu voru dæmdir til fangelsisrefsingar, H í 5 ár og 6 mánuði, S í 4 ár og Ó og MG í 4 ár og 6 mánuði hvor.

P var sakfelldur fyrir umboðssvik með því að hafa á tímabilinu janúar 2009 til mars 2011 notað kreditkort S án heimildar í 321 skipti til úttekta á reiðufé og kaupa á vörum og þjónustu. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að P hefði ekki áður hlotið refsingu en brotaandlagið hefði numið umtalsverðri fjárhæð og hann engan reka gert að því að bæta fyrir brot sitt. Var refsing hans ákveðin fangelsi í 12 mánuði en fullnustu 9 mánaða hennar var frestað skilorðsbundið í tvö ár. Bótakröfu S var vísað frá dómi á þeim forsendum að ekkert lægi fyrir um hvort S hefði endurgreitt þá fjármuni sem bótakrafan tók til né að honum hefði verið fengið málsóknarumboð til heimtu þeirra.