Dómstólaleit

Dómur

Mál þetta, sem var dómtekið 6. maí sl., var höfðað með ákæru lögreglustjórans á Vestfjörðum 24. febrúar sl. á hendur Oliviu Ragnheiði Zieba, kt. […], […]: „fyrir misneytingu, með því að hafa sem starfsmaður á hjúkrunar- og dvalarheimilinu Barmahlíð, Reykhólum, þegið debetkort, […], í eigu og af A, kt. […], vistmanns á Barmahlíð, og nýtt sér að hann væri með vitræna skerðingu, vangetu til þess að átta sig á fjármálum og að hann væri ákærðu háður um þjónustu, til þess að nota debetkortið í eigin þágu í 48 skipti með úttektum úr hraðbanka og greiðslu fyrir vörur og þjónustu á tímabilinu 7. júní til 25. júlí 2023 og þannig tekið af bankareikningi nr. […] í Landsbankanum hf. fyrir samtals 1.231.766 krónur.

Til vara fyrir umboðssvik, í samræmi við framangreint, með því að hafa misnotað aðstöðu sína sem starfsmaður á hjúkrunar- og dvalarheimilinu Barmahlíð og notað debetkortið í eigin þágu í 48 skipti.“

Í ákæru er yfirlit um færslurnar sem um ræðir, samtals 1.231.766 krónur:

Telst háttsemin varða við 253. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 en til vara við 249. gr. sömu laga.

Þess er krafist að ákærða verði dæmd til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Í málinu gerir Unnsteinn Örn Elvarsson lögmaður, fyrir hönd brotaþola, A, sem sviptur hefur verið fjárræði, þá kröfu að ákærðu verði gert að greiða brotaþola skaðabætur að fjárhæð 1.199.766 krónur auk vaxta skv. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. nóvember 2023 til þess dags er mánuður er liðinn frá birtingu kröfunnar en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Þá gerir brotaþoli kröfu um málskostnað úr hendi ákærðu sér að skaðlausu.

Farið var með mál þetta samkvæmt 164. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og var það tekið til dóms án frekari sönnunarfærslu eftir að sækjanda, verjanda ákærðu og lögmanni einkaréttarkröfuhafa hafði verið gefinn kostur á að tjá sig um lagaatriði, ákvörðun refsingar og atriði er varða einkaréttarkröfu.

Ákærða hefur skýlaust játað brot sitt og er með játningu hennar, sem fær stoð í gögnum málsins, sannað að ákærða er sek um þá háttsemi sem henni er gefin að sök. Hvað heimfærslu til refsiákvæða áhrærir hefur dómurinn í huga að í 253. gr. almennra hegningarlaga er lýst tvíhliða broti þar sem gerandi hefur misbeitt tiltekinni yfirburðaaðstöðu eða misnotað trúnað annars manns til þess að hafa óhæfileg og ólögmæt áhrif á gerðir viðsemjanda síns eða annars aðila sem hann á skipti við (sjá t.d. Jónatan Þórmundsson: Umboðssvik. Tímarit Lögréttu, 2. tbl. 2007, bls. 177-178). Eins og hér stendur á verður háttsemi ákærðu, virt heildstætt, hins vegar fyrst og fremst talin lúta að því að ákærða hafi einhliða misnotað sér aðstöðu sína og trúnað til þess að afla sér fjárvinnings á kostnað brotaþola. Verður háttsemi ákærðu því heimfærð til 249. gr. almennra hegningarlaga líkt og ákæruvaldið miðar við til vara.

Ákærða krefst vægustu refsingar sem lög leyfa og að refsing verði skilorðsbundin að fullu. Þá viðurkennir ákærða bótaskyldu. Loks krefst ákærða málskostnaðar að mati dómsins og að skipuðum verjanda hennar verði ákvörðuð hæfileg þóknun.

Ákærða er fædd árið […] og hefur sakaferill hennar ekki áhrif á ákvörðun refsingar í máli þessu. Við þá ákvörðun er jafnframt litið til skýlausrar játningar ákærðu og viðurkenningar á bótaskyldu gagnvart brotaþola. Með vísan til framangreinds, sakarefnisins og dómvenju og 2., 6. og 7. töluliðar 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga þykir refsing ákærðu hæfilega ákveðin þriggja mánaða fangelsi. Rétt þykir að mæla fyrir um að fullnustu refsingarinnar verði frestað og fellur hún niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dómsins að telja haldi ákærða almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Ákærða hefur í málinu verið sakfelld fyrir brot gegn 249. gr. almennra hegningarlaga sem lýtur að umboðssvikum. Með brotinu hefur ákærða skapað sér bótaábyrgð gagnvart brotaþola og hefur hún gengist við því fyrir dómi. Með háttseminni, sem var bæði saknæm og ólögmæt, hefur ákærða valdið brotaþola fjártjóni og eru skilyrði um orsakasamhengi og sennilega afleiðingu uppfyllt. Brotaþoli á því rétt á skaðabótum úr hendi ákærðu á grundvelli sakarreglunnar og 172. gr. laga nr. 88/2008. Miðast krafan við þá fjármuni sem ákærða notaði í eigin þágu af debetkorti brotaþola og hefur fjárhæð hennar ekki verið mótmælt af hálfu ákærðu. Krafan var kynnt ákærðu við birtingu ákæru 24. febrúar sl. Með hliðsjón af því og 9. gr. laga nr. 38/2001 miðast upphafstími dráttarvaxta við 24. mars sl. Brotaþoli á jafnframt tilkall til málskostnaðar úr hendi ákærðu vegna kröfunnar, sbr. 3. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008, en sá kostnaður þykir hæfilega ákveðinn 350.000 krónur með hliðsjón af efni og umfangi málsins.

Með vísan til 1. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008 ber að dæma ákærðu til greiðslu alls sakarkostnaðar en til hans telst þóknun skipaðs verjanda hennar, Vilhjálms H. Vilhjálmssonar lögmanns. Telst þóknunin hæfilega ákveðin, m.a. með hliðsjón af reglum dómstólasýslunnar nr. 1/2026, 248.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Ekki verður séð að annan sakarkostnað hafi leitt af meðferð málsins fyrir dómi.

Af hálfu ákæruvaldsins fór með málið Kristján Óskar Ásvaldsson saksóknarfulltrúi.

Oddur Þorri Viðarsson héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Ákærða, Olivia Ragnheiður Zieba, sæti fangelsi í þrjá mánuði en fresta skal fullnustu refsingarinnar og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppsögu dóms þessa að telja, haldi ákærða almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærða greiði brotaþola, A, 1.199.766 krónur auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. nóvember 2023 til 24. mars 2026 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá greiði ákærða brotaþola 350.000 krónur í málskostnað.

Ákærða greiði þóknun skipaðs verjanda síns, Vilhjálms H. Vilhjálmssonar lögmanns, 248.000 krónur.

Oddur Þorri Viðarsson