Dómstólaleit

A krafðist þess að B, sérfróður meðdómsmaður í málinu, viki sæti á grundvelli g-liðar 5. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Landsréttur féllst ekki á með A að fyrir hendi væru atvik eða aðstæður sem væru til þess fallnar að draga mætti óhlutdrægni B með réttu í efa í skilning g- liðar 5. gr. laga um meðferð einkamála. Var kröfu A um að B yrði gert að víkja sæti í málinu því hafnað.

S og Ó kröfðust þess að G, sérfróður meðdómsmaður, viki sæti í máli þeirra gegn L og Í sökum vanhæfis en einnig á þeim grundvelli að hann skorti þá sérkunnáttu sem þyrfti til að leysa úr málsástæðum sem byggt væri á í málinu. Í úrskurði Landsréttar var menntun og starfsreynsla G rakin og komist að þeirri niðurstöðu að hann hefði til að bera þá sérkunnáttu sem þörf væri á til að leysa úr málinu en í þeim efnum var einnig litið til þess að G hefði tvívegis hlotið tilnefningu dómstólasýslunnar til að gegna starfi sérfróðs meðdómanda sem rafmagnsverkfræðingur. Hvað hið sérstaka hæfi varðaði vísuðu S og Ó til g-liðar 5. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og byggðu einkum á því að G væri vanhæfur til að fara með málið sökum þess að hann væri ríkisstarfsmaður. Landsréttur taldi þau tengsl G við Í sem S og Ó hefðu borið við svo almenn að þau gætu ekki ein og sér leitt til þeirrar niðurstöðu að hann teldist vanhæfur. Þá féllst Landsréttur ekki á að slík tengsl væru á milli vinnuveitanda G og L að réttmætur vafi gæti talist vera fyrir hendi um óhlutdrægni hans í málinu. Kröfu S og Ó var því hafnað.

E og GK kröfðust þess að G, sérfróður meðdómsmaður, viki sæti í máli þeirra gegn L og Í sökum vanhæfis en einnig á þeim grundvelli að hann skorti þá sérkunnáttu sem þyrfti til að leysa úr málsástæðum sem byggt væri á í málinu. Í úrskurði Landsréttar var menntun og starfsreynsla G rakin og komist að þeirri niðurstöðu að hann hefði til að bera þá sérkunnáttu sem þörf væri á til að leysa úr málinu en í þeim efnum var einnig litið til þess að G hefði tvívegis hlotið tilnefningu dómstólasýslunnar til að gegna starfi sérfróðs meðdómanda sem rafmagnsverkfræðingur. Hvað hið sérstaka hæfi varðaði vísuðu E og GK til g-liðar 5. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og byggðu einkum á því að G væri vanhæfur til að fara með málið sökum þess að hann væri ríkisstarfsmaður. Landsréttur taldi þau tengsl G við Í sem E og GK hefðu borið við svo almenn að þau gætu ekki ein og sér leitt til þeirrar niðurstöðu að hann teldist vanhæfur. Þá féllst Landsréttur ekki á að slík tengsl væru á milli vinnuveitanda G og L að réttmætur vafi gæti talist vera fyrir hendi um óhlutdrægni hans í málinu. Kröfu E og GK var því hafnað.

R o.fl. kröfðust þess að G, sérfróður meðdómsmaður, viki sæti í máli þeirra gegn L og Í sökum vanhæfis en einnig á þeim grundvelli að hann skorti þá sérkunnáttu sem þyrfti til að leysa úr málsástæðum sem byggt væri á í málinu. Í úrskurði Landsréttar var menntun og starfsreynsla G rakin og komist að þeirri niðurstöðu að hann hefði til að bera þá sérkunnáttu sem þörf væri á til að leysa úr málinu en í þeim efnum var einnig litið til þess að G hefði tvívegis hlotið tilnefningu dómstólasýslunnar til að gegna starfi sérfróðs meðdómanda sem rafmagnsverkfræðingur. Hvað hið sérstaka hæfi varðaði vísuðu R o.fl. til g-liðar 5. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og byggðu einkum á því að G væri vanhæfur til að fara með málið sökum þess að hann væri ríkisstarfsmaður. Landsréttur taldi þau tengsl G við Í sem R o.fl. hefðu borið við svo almenn að þau gætu ekki ein og sér leitt til þeirrar niðurstöðu að hann teldist vanhæfur. Þá féllst Landsréttur ekki á að slík tengsl væru á milli vinnuveitanda G og L að réttmætur vafi gæti talist vera fyrir hendi um óhlutdrægni hans í málinu. Kröfu R o.fl. var því hafnað.

A höfðaði mál á hendur P til ómerkingar nánar tilgreindra ummæla sem P viðhafði á vefsvæði sínu á tímabilinu 2. apríl 2022 til 14. apríl 2023 ásamt því að krefjast miskabóta. Áttu ummælin það öll sammerkt að lúta með einum eða öðrum hætti að því að A og aðrir blaðamenn hefðu átt aðild að byrlun tiltekins einstaklings og þjófnaði á síma hans í því skyni að skrifa fréttir sem tengdust fyrirtækinu S. Í dómi Landsréttar kom fram að þótt ummæli P væru vissulega beinskeytt og óvægin, yrði að líta til þeirrar staðreyndar að A hefði haft stöðu sakbornings og sætti, þegar ummælin féllu, rannsókn lögreglu vegna mögulegrar aðildar, beinnar eða óbeinnar, að brotum á nefndum ákvæðum almennra hegningarlaga. Þá hefði P verið þátttakandi í almennri umræðu um mikilvæg samfélagsleg málefni sem erindi ætti við almenning og hefði af þeim sökum notið rúms tjáningarfrelsis á meðan A mátti sem blaðamaður og opinber persóna gera ráð fyrir að þurfa að þola hvassa og óvægna gagnrýni í kjölfar eigin skrifa. Þegar til alls var litið var lagt til grundvallar að P hefði mátt vera í góðri trú um að nægjanlegt tilefni hefði verið til ummælanna og að þau hefðu, þegar litið væri til hinnar hvössu umræðu sem málið hefði vakið, ekki gengið svo langt að nauðsyn bæri til þess í lýðræðislegu samfélagi, þar sem tjáningarfrelsi er í hávegum haft, að ómerkja þau. Hefði sú tjáning P sem um væri deilt rúmast innan tjáningarfrelsis hans samkvæmt 73. gr. stjórnarskrárinnar og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Var P því sýknaður af kröfum A.

L höfðaði mál á hendur BP, E, T og H og krafðist þess að viðurkennd yrði skaðabótaskylda þeirra á tjóni hans vegna söluhagnaðar sem hann hefði notið ef hann hefði selt 31,2% eignarhlut sinn í B að teknu tilliti til upplýsinga sem hann taldi þá hafa búið yfir við kaupin en ekki látið honum í té um hlut T í V og þá væntu hlutdeild er honum fylgdi í söluhagnaði við nýtingu nánar tiltekins valréttarsamnings. Landsréttur rakti að í málinu væri uppi sú sérstaka staða að seljandi söluhlutar reisti málatilbúnað sinn á því að kaupandi hefði búið yfir upplýsingum um söluhlutinn sem seljandinn hefði ekki haft vitneskju um og nýtt sér það í viðskiptum þeirra. L byggði í þessum efnum einkum á því að hann hefði vegna ákvörðunar S ekki búið yfir viðhlítandi upplýsingum um rekstur B og að gerð sameiginlegrar viljayfirlýsingar aðila við kaupin um gagnaöflun ætti rót sína að rekja til þessarar stöðu hans. Landsréttur taldi hins vegar að yfirlýsingin hefði ekki sem slík skapað L sérstaka stöðu með tilliti til upplýsingaskyldu umfram það sem leiða mætti af almennum reglum. Þá taldi hann jafnframt að ekki væru efni til að draga í efa þá málsvörn BP og E að af hálfu fyrirsvarsmanna þeirra hefði ekki verið fyrir hendi vitneskja um þýðingu hlutdeildar B í fyrrgreindum söluhagnaði, og að þeir hefðu ekki mátt gera sér grein fyrir henni, og féllst sömuleiðis á forsendur héraðsdóms um að ekki væru efni til að gera greinarmun á T og H annars vegar og BP og E hins vegar að þessu leyti. Landsréttur leit jafnframt til þess að L hefði ekki látið framkvæma áreiðanleikakönnun á B þrátt fyrir að áskilja sér rétt þar um og að ekkert benti til þess að ómögulegt hefði verið fyrir hann að ganga úr skugga um þau atriði sem deilt væri um með slíkri könnun. Að framangreindu og öðru virtu taldi rétturinn að þrátt fyrir að BP, E, T og H hefðu ekki upplýst L sérstaklega um aðild B að V og þann annmarka sem var á ársreikningi B væru ekki efni til að fella bótaskyldu á þá á þeim grunni sem L bar fyrir sig í málinu og að hann yrði sjálfur að bera hallann af því hvernig til tókst.

Með úrskurði héraðsdóms var kröfu X um að rannsókn H á hendur henni yrði felld niður hafnað. Kröfu sína reisti hún einkum á tveimur málsástæðum, annars vegar þeirri að saksóknari við embætti H hefði verið vanhæfur til að annast rannsókn málsins og hins vegar að óhæfilegur dráttur hefði orðið á meðferð þess við embættið. X hafði áður haft upp kröfu um niðurfellingu rannsóknar málsins á sama grunni sem var hafnað með úrskurði Landsréttar. Landsréttur féllst á með héraðsdómi að gögn sem X lagði fram til stuðnings fyrri málsástæðu sinni breyttu í engu niðurstöðu Landsréttar um að ekki væri ástæða til að draga í efa óhlutdrægni starfsmanna H við rannsóknina. Hvað síðari málsástæðu X varðar vísaði Landsréttur til þess að fyrir lægi að rannsókn málsins hefði staðið í um fimm ár. Af fyrirliggjandi gögnum yrði þó ráðið að málið væri umfangsmikið og ekki yrði séð að á rannsókninni hefðu orðið verulegar eða óeðlilegar tafir svo að færi í bága við fyrirmæli laga um meðferð sakamála. Hinn kærði úrskurður var því staðfestur.

Með dómi héraðsdóms var S sakfelldur fyrir brot gegn 132. gr. og 217. gr., sbr. 138. gr., almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með því að hafa farið offari og ekki gætt lögmætra aðferða er hann hugðist flytja A úr fangageymslu og fyrir dómara. Þá var D gert að greiða A 400.000 krónur í miskabætur. Var refsing S ákveðin skilorðsbundið fangelsi í 60 daga. Með dómi Landsréttar 1. júní 2018 í máli nr. 84/2018 var niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu S staðfest en refsing hans ákveðin skilorðsbundið fangelsi í 30 daga. Með úrskurði Endurupptökudóms 28. september 2022 í máli nr. 8/2023 var fallist á beiðni S um endurupptöku málsins fyrir Landsrétti. Við hina enduruppteknu málsmeðferð komst Landsréttur að þeirri niðurstöðu að ósannað væri að S hefði veitt A þá áverka á ökkla sem lýst væri í ákæru og að ekki kæmi til álita að sakfella S fyrir að hafa valdið áverka á rifbeini A. Að öðru leyti yrði S sakfelldur fyrir þá háttsemi sem í ákæru greindi og þar réttilega heimfærð til refsiákvæða. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að S upplýsti yfirmann sinn um háttsemi sína daginn eftir, skrifaði skýrslu um atvikið, leitaðist við að tryggja varðveislu sönnunargagna og hafði greitt A miskabætur sem dæmdar voru í héraði. Þá var einnig litið til þess mikla dráttar sem hafði orðið á málsmeðferð sem S yrði ekki kennt um og hafði málsmeðferðin því farið gegn ákvæðum 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Var S því ekki gerð refsing.

E krafðist þess að I, sérfróður meðdómsmaður í málinu, viki sæti á grundvelli g-liðar 5. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. E byggði á því að I stæði með óbeinum hætti að rekstri dómsmáls á hendur tilgreindu hlutafélagi sem lögmaður E færi með fyrir hönd þess. Umræddur málarekstur tæki til ráðgjafarvinnu sem I hefði að stærstum hluta haft með höndum. Í úrskurði Landsréttar var rakið að fyrir lægi að I hefði ekki tengsl við sakarefni málsins, aðila, fyrirsvarsmenn, vitni eða lögmenn heldur lytu þær aðstæður sem væru til skoðunar í meginatriðum að því að lögmaður eins málsaðila af fjórum, sem tekið hefðu til varna gegn kröfum áfrýjanda, væri lögmaður félags í dómsmáli sem einkahlutafélag, að hluta til í eigu I, hefði höfðað á hendur því. Aðkoma lögmannsins að þeim málarekstri yrði eðli máls samkvæmt ekki lögð að jöfnu við persónulega aðild hans, enda gætti hann þar eingöngu hagsmuna skjólstæðings sem lögmaður á grundvelli laga nr. 77/1998 um lögmenn. Ekki var því fallist á að fyrir hendi væru atvik eða aðstæður sem væru til þess fallnar að draga mætti óhlutdrægni I með réttu í efa í skilningi g-liðar 5. gr. laga nr. 91/1991. Kröfu E var því hafnað.

A höfðaði mál gegn B og krafðist ómerkingar ummæla sem B viðhafði á samfélags- miðlunum Facebook og Instagram, auk miskabóta og refsingar B. Í dómi héraðsdóms, sem Landsrétti staðfesti með vísan til forsendna, voru rakin ákvæði stjórnarskrár og mannréttindasáttmála Evrópu um tjáningarfrelsi og friðhelgi einkalífs, auk þess sem skírskotað var til dómaframkvæmdar Landsréttar, Hæstaréttar og Mannréttinda- dómstóls Evrópu. Í niðurstöðu héraðsdóms kom fram að meta þyrfti heildstætt þau ummæli sem um ræddi hverju sinni sem og framsetningu þeirra. Þá yrði ekki ráðið af ummælum B eða samhengi þeirra að til A væri vísað án þess að þekkja sérstaklega til aðstæðna. Ummæli B fjölluðu um eigin upplifun af atviki milli aðilanna og kæmi túlkun beggja aðila af atvikinu fram í færslu B. Ummæli B voru sett fram í almennri þjóðfélagsumræðu, en inngangur færslunnar fjallaði meðal annars um stöðu þolenda ofbeldis. Hafði B því rúmt svigrúm til tjáningar sinnar sem hluta af þeirri umræðu og ekki yrðu gerðar ríkar kröfur til að hún sýndi fram á réttmæti þeirra. Ummæli B voru ekki talin hafa falið í sér staðhæfingu um staðreynd heldur gildisdóm um hennar eigin upplifun af atviki. Þegar litið væri til þess að A var ekki nafngreindur, takmarkað var hverjir gætu ráðið að ummælin áttu við um hann, framsetning ummælanna var í samhengi við þjóðfélagslega mikilvæga umræðu og að í færslu B var vísað til ólíkrar upplifunar aðila, var það niðurstaða hins áfrýjaða dóms að B hefði ekki farið út fyrir mörk tjáningarfrelsis síns með ummælunum, sem fælu í sér gildisdóm. B var því sýknuð af kröfum A.

B og C höfðuðu mál gegn A og kröfðust ómerkingar fimm ummæla sem A setti fram í læknisvottorðum, auk miska- og skaðabóta. Lutu ummælin aðallega að ætluðu ofbeldi, ógnandi hegðun og hótunum B gegn D og C. Héraðsdómur sló því föstu að þrjú nánar tilgreind ummæli fælu í sér staðhæfingar um staðreyndir fremur en gildisdóma. Voru staðhæfingar A ekki taldar varða faglegt álit hennar sem geðlæknis, heldur undirliggjandi atvik málsins, sem A hafði ekki upplifað sjálf og gat þar af leiðandi ekki borið um af eigin raun. Voru ummælin því ómerkt. Á hinn bóginn hafnaði héraðsdómur ómerkingu tveggja annarra ummæla þar sem þau voru ekki talin þess eðlis að varðaði við 234. og 235. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, ásamt því að hafa að mestu leyti falið í sér faglegar ályktanir og mat A sem geðlæknis sem byggðu á frásögnum D, móður C. Var A gert að greiða B miskabætur en þar sem ummælin vörðuðu einungis B en ekki C voru ekki talin skilyrði til að dæma C miskabætur á þeim forsendum að ummælin teldust ólögmæt meingerð í hans garð. Þá var A sýknuð af skaðabótakröfu B. Í dómi Landsréttar kom fram að í hluta ummæla A sem ekki höfðu verið ómerkt í hinum áfrýjaða dómi hefðu falist ærumeiðandi aðdróttanir í garð B, enda fæli staðhæfing hennar um að B hefði sýnt ógnandi og óttavekjandi hegðun gagnvart C og D ekki í sér faglegt álit A sem læknis heldur laut staðhæfingin að atvikum sem A gat ekki borið um af eigin raun og hafði engar sönnur fyrir. Var því sá hluti ummæla A ómerktur. Að öðru leyti var niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest með vísan til forsendna um ómerkingu ummæla og greiðslu miskabóta vegna þeirra, auk sýknu A af öðrum miska- og skaðabótakröfum B og C.

A og Þ höfðuðu mál gegn P til ómerkingar tveggja nánar tilgreindra ummæla sem P viðhafði á bloggsvæði sínu, auk miskabóta. Með ummælum sínum sakaði P, þá A og Þ um nánar tilgreind hegningarlagabrot og kvað ákæru verða gefna út gegn þeim. Í dómi sínum lagði Landsréttur mat á sakarefnið með hliðsjón af ákvæðum stjórnarskrár og mannréttindasáttmála Evrópu um tjáningarfrelsi og friðhelgi einkalífs og þeim viðmiðum sem hefðu mótast í framkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu við úrlausn mála af þessu tagi. Í dómi Landsréttar kom fram að þótt ummæli P væru vissulega beinskeytt og óvægin, yrði að líta til þeirrar staðreyndar að A og Þ hefðu haft stöðu sakborninga og sættu, þegar ummælin féllu, rannsókn lögreglu vegna mögulegrar aðildar, beinnar eða óbeinnar, að brotum á nefndum ákvæðum hegningarlaga. Þá lægi fyrir að þeirri sakamálarannsókn væri ekki lokið. Yrði að líta svo á að ummæli P hefðu falið í sér staðhæfingu um staðreynd og hefði P verið í góðri trú um að nægileg stoð væri fyrir þeim staðhæfingum þegar þau voru látin falla. Hefði P verið þátttakandi í almennri umræðu um mikilvægt samfélagslegt málefni sem erindi ætti við almenning og hefði af þeim sökum notið rúms tjáningarfrelsis á meðan A og Þ máttu sem blaðamenn og opinberar persónur gera ráð fyrir að þurfa að þola hvassa og óvægna gagnrýni í kjölfar eigin skrifa. Þegar til alls þessa væri litið yrði lagt til grundvallar að P hefði mátt vera í góðri trú um að nægjanlegt tilefni væri til ummælanna og að þau hefðu, þegar litið væri til hinnar hvössu umræðu sem málið hefði vakið, ekki gengið svo langt að nauðsyn bæri til þess í lýðræðislegu samfélagi, þar sem tjáningarfrelsi er í hávegum haft, að ómerkja þau. Hefði sú tjáning P sem um væri deilt rúmast innan tjáningarfrelsis hans samkvæmt 73. gr. stjórnarskrárinnar og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Var P því sýknaður af kröfum A og Þ.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu X um að allir dómarar við Héraðsdóm Reykjavíkur vikju sæti í máli er varðaði kröfu hennar um að rannsókn héraðssaksóknara í tilgreindu máli yrði felld niður að því er hana varðar. Krafa X um dómararnir vikju sæti byggðist á því að tveir dómarar við dómstólinn hefðu í fyrri störfum sínum við embætti héraðssaksóknara haft mjög ríka aðkomu að rannsókn málsins þegar þeir störfuðu þar sem saksóknarar. Því yrðu samdómarar þeirra settir í þá stöðu að dæma um fyrri störf þeirra og eftir atvikum leggja mat á framburð þeirra fyrir dómi og því hefði dómstólinn ekki þá ásýnd hlutleysis sem nauðsynleg væri. Héraðssaksóknari byggði á því að ekkert er varðaði aðkomu viðkomandi dómara að rannsókn málsins hefði leitt til þess að aðrir dómarar við Héraðsdóm væru vanhæfir til að leysa úr ágreiningi málsins. Í úrskurði Landsréttar var aðkoma dómarana tveggja að rannsókn málsins talin til þess fallin að draga mætti óhlutdrægni annarra dómara við Héraðsdóm Reykjavíkur með réttu í efa, sbr. g-lið 1. mgr. 6. gr. laga nr. 88/2008. Vísað var til þess í úrskurðinum að þar sem málatilbúnaður X tengdist störfum dómaranna tveggja við rannsókn málsins og að ekki væri unnt að útiloka að við efnislega úrlausn málsins þyrftu dómarar að leggja mat á lögmæti verka sem dómararnir tveir önnuðust við rannsóknina. Við Héraðsdóm Reykjavíkur starfi 24 dómarar og þó að þeir starfi almennt einir í dómi sé nokkuð algengt að þeir sitji í dómi með öðrum dómurum. Var því öllum dómurum við Héraðsdóm Reykjavíkur gert að víkja sæti í málinu, sbr. 1. málslið 1. mgr. 34. gr. laga nr. 50/2016 um dómstóla.

A höfðaði mál gegn B og krafðist ómerkingar tiltekinna ummæla sem B viðhafði í einkaskilaboðum gegnum Instagram til C og ummæla sem komu fram í nafnlausri færslu í Facebook-hópi. Þá krafðist A þess að B yrði gert að fjarlægja ummælin úr Facebook-hópnum. Loks krafðist A miskabóta úr hendi B og að B yrði gerð refsing vegna ummælanna. Í dómi héraðsdóms, sem staðfestur var með vísan til forsendna í Landsrétti, kom fram að efni einkaskilaboðanna væri tvímælalaust til þess fallið að skaða æru A og stæði það ekki í vegi þess að þau hefðu verið viðhöfð í einkaskilaboðum. Héraðsdómur rakti að upplýsingar þær sem B taldi sig búa yfir byggði hún á frásögn bróður síns og hans upplifun, sem hann staðfesti fyrir dómi. Væri því ekki hægt að telja B hafa verið í vondri trú um sannleiksgildi ummælanna, sem hún hefði ekki sett fram að tilefnislausu heldur í réttmætum tilgangi í einkaskilaboðum ætluðum viðtakanda einum. Þegar þetta væri virt í heild sinni yrði ekki talið að nauðsyn bæri til þess í lýðræðislegu þjóðfélagi að takmarka tjáningu B eftir á með þeim hætti sem krafist væri. Sýknaði héraðsdómur B því af kröfu A um ómerkingu ummæla í einkaskilaboðunum. Að fenginni þeirri niðurstöðu væri hvorki grundvöllur til að dæma A miskabætur vegna ólögmætrar meingerðar né til að dæma B til refsingar. Var B því sýknuð af þeim kröfum A vegna einkaskilaboðanna. Varðandi nafnlausu færsluna í Facebook-hópi, sem væri sama efnis og einkaskilaboðin á Instagram, vísaði héraðsdómur til þess að A hefði ekki tekist að sanna að B bæri ábyrgð á henni, enda hefði hún ekki ein haft vitneskju um þau atvik sem B lýsti í einkaskilaboðunum á Instagram. Hallann af þeim sönnunarskorti yrði A að bera. Var B því einnig sýknuð af öllum kröfum A tengdum færslunni á Facebook.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A og B um að drengurinn D yrði tekinn úr umráðum C með beinni aðfarargerð. Byggðu A og B, sem fóru sameiginlega með forsjá D og eru búsett í Svíþjóð, á því að C, sem er frænka drengsins, héldi honum frá þeim með ólögmætum hætti í skilningi 11. gr. laga nr. 160/1995 um viðurkenningu og fullnustu erlendra ákvarðana um forsjá barna, afhendingu brottnuminna barna o.fl. Jafnframt byggðu A og B á 45. gr. barnalaga nr. 76/2003. Í úrskurði Landsréttar var rakið að D væri á 16. aldursári og að í samtali hans við héraðsdómara fyrir aðalmeðferð málsins í héraði hefði hann fullyrt að hann og systir hans hefðu ákveðið sjálf áður en þau fóru í vetrarfrí til Íslands að snúa ekki aftur til A og B í Svíþjóð. Hefði C ekki beitt hann nokkrum þrýstingi varðandi hvar hann byggi en sagt að honum væri velkomið að búa hjá henni ef hann óskaði þess. Samkvæmt framansögðu væri ekki fyrir að fara í málinu réttarástandi sem heimildum 11. gr. laga nr. 160/1995 og 45. gr. laga nr. 76/2003 til aðfarargerðar væri ætlað að taka til og atvikum yrði ekki jafnað til þess. Þá væri jafnframt að líta til þess að afstaða drengsins myndi hvað sem öðru liði standa aðfarargerð í vegi. Því var kröfu A og B hafnað og niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

G var sakfelldur fyrir nauðgun með því að hafa með ólögmætri nauðung og án samþykkis, haft önnur kynferðismök en samræði við A á heimili hennar í júlí 2021 með því hafa nuddað getnaðarlim sinn við andlit hennar þar sem hann var klofvega yfir henni og varnaði henni undankomu þar til hann fékk sáðlát yfir andlitið. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að samkvæmt sakavottorði hafði ákærða ekki verið gerð refsing áður. Aftur á móti var tekið mið af því að brot ákærða voru framin gegn stúlku sem var ung að aldri og inni á heimili hennar þar sem hún átti sér einskis ills von. Í ljósi alvarleika brots ákærða, sbr. og ákvæði 1., 2., 6. og 7. tölulið 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga og a-liðar 195. gr. sömu laga þótti refsing G þótti hæfilega ákveðin fangelsi í tvö ár. Þá var G gert að greiða A miskabætur að fjárhæð 1.100.000 krónur.

L höfðaði mál gegn H og krafðist ómerkingar ummæla sem H viðhafði á vefsíðu sinni auk miskabóta og bóta vegna kostnaðar við birtingu dóms, atriðisorða hans eða forsendna. Í dómi héraðsdóms, sem Landsréttur staðfesti með vísan til forsendna, kom meðal annars fram að tiltekin ummæli fengju stoð í ýmsum fréttum, þar með talið viðtölum við L, og hafði H enga ástæðu til að draga réttmæti þeirra í efa. Þá hefðu tiltekinn ummæli H falið í sér vangaveltur sem telja yrði til gildisdóms. Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu að sú tjáning sem um væri deilt hefði rúmast innan tjáningarfrelsis H samkvæmt 73. gr. stjórnarskrárinnar og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Takmörkun tjáningar hans með ómerkingu ummæla eða skyldu til greiðslu miskabóta teldist þannig ekki uppfylla skilyrðið um nauðsyn í lýðræðislegu þjóðfélagi. Var H því sýknaður af kröfum L.

A höfðaði mál gegn M og krafðist ómerkingar tiltekinna ummæla og miskabóta. Í dómi Landsréttar kom meðal annars fram að því er varðar þau ummæli sem tilgreind eru í tölulið 1, fyrri málslið töluliðar 2 og tölulið 3 í kröfugerð A, að líta yrði til þess að A hefði áður en ummælin féllu tekið virkan þátt í þjóðfélagsumræðu um tálmun á umgengnisrétti barna við foreldra. Ummæli M hefðu falið í sér gildisdóma og hefði hún ekki farið út fyrir mörk tjáningarfrelsis síns með þeim. Að því er varðar þau ummæli sem tilgreind eru í síðari málslið töluliðar 2 í kröfugerð A leit Landsréttur svo á þau væru staðhæfing um staðreynd fremur en gildisdómur. Leit Landsréttur meðal annars til þess að ummælin hefðu verið sett fram í tilefni af gagnrýni M á viðtal við forsvarsmenn hópsins D, þeirra á meðal A. Í fréttinni kom fram að markmið hópsins væri einkum að berjast fyrir rétti feðra til umgengni við börn sín og gegn tálmunum mæðra. Þegar ummælin voru viðhöfð hefði barnsmóðir A þegar komið fram í viðtali og lýst ofbeldi af hans hálfu og sjálfur hefði A í fyrrgreindu viðtali tjáð sig ítarlega um mál sitt og barnsmóður sinnar. Þá hefði legið fyrir á sama tíma að einn viðmælenda í fyrrgreindu viðtali hefði verið dæmdur fyrir brot gegn 1. mgr. 219. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Einnig hefði nafngreind kona komið fram í viðtali og lýst heimilisofbeldi enn eins þeirra sem voru í umræddu viðtali. M hefði verið þátttakandi í almennri umræðu um mikilvægt samfélagslegt málefni, sem erindi ætti við almenning og nyti af þeim sökum rúms tjáningarfrelsis. Þegar til alls væri litið yrði að leggja til grundvallar að M hefði verið í góðri trú um að nægjanleg tilefni væri til hinna umstefndu ummæla. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um sýknu M af kröfum A.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem staðfest var ákvörðun sýslumanns um að synja kröfu A um lögbann á hýsingu 1984 ehf. á tilgreindi heimasíðu og gögnum, efni og upplýsingum sem birt eru á síðunni sem og að 1984 ehf. veiti aðgang að vefsíðunni og dreifi gögnum, efni og upplýsingum sem á henni væru birtar. A byggði einkum á því að krafa hans um lögbann ætti sér stoð í 233. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940 en efni vefsíðunnar bæri öll merki hatursorðræðu. Í úrskurði Landsréttar kom fram að þegar tekin væri afstaða til þessa yrði að hafa í huga að ákvæðið fæli í senn í sér heimild til að takmarka tjáningarfrelsi auk þess sem tiltekin háttsemi væri þar lýst refsiverð. Af því leiddi að gæta yrði varfærni við túlkun ákvæðisins þannig að beiting þess væri fyrirsjáanleg. Ákvæðinu yrði almennt ekki beitt til að stöðva birtingu ummæla vegna þess að ætla mætti að í þeim fælist hatursorðræða heldur yrði að gera þá kröfu að slík orðræða birtist annaðhvort með beinum hætti í umfjöllun eða yrði leidd með skýrum hætti af samhengi hennar. Kröfur A næðu til allrar umfjöllunar á heimasíðunni hvort sem þar væri með einhverjum hætti vikið að A eða öðrum aðilum og hvers efnis sem umfjöllunin væri. Krafa A væri þannig afar víðtæk og fæli í sér verulega skerðingu á tjáningarfrelsi. Þá væri til þess að líta að þótt lögaðilum hafi verið játuð viss réttindi samkvæmt 71. gr. stjórnarskrárinnar þá ættu þeir sér ekki einkalíf líkt og einstaklingar og nytu ekki stjórnarskrárbundinnar æruverndar. Þá hefði A ekki sýnt fram á að heimasíðan innihéldi upplýsingar um einstaklinga sem leitt gætu til þess að fallist yrði á kröfu hans vegna 71. gr. stjórnarskrárinnar. Var talið að A hefði hvorki sýnt fram á né gert nægilega sennilegt að uppfyllt væri það skilyrði lögbanns samkvæmt 1. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. að sú athöfn 1984 ehf. að hýsa heimasíðuna, og þar með veita aðgang að henni, bryti eða myndi brjóta gegn lögvörðum réttindum A. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

S höfðaði mál gegn H og krafðist ómerkingar tiltekinna ummæla sem H viðhafði í hlaðvarpsþættinum The Mike Show en að mati S bendlaði H hann við veðmálasvindl með ummælum sínum. Jafnframt krafðist S miskabóta og bóta vegna kostnaðar við birtingu dóms, atriðisorða hans og forsendna. Í málinu lá hvorki fyrir hljóðupptaka af þættinum í heild eða hluta né endurrit af honum í heild eða hluta. H byggði ekki á því fyrir Landsrétti að ummælin væru ranglega höfð eftir honum en taldi hins vegar að þau hefðu verið slitin úr samhengi og hann hafi verið að ræða orðróm sem hafi verið á kreiki um veðmálasvindl í tengslum við körfuknattleik Þórs Akureyri og Njarðvíkur, en S var leikmaður Þórs. Þegar tekin var afstaða til ómerkingarkröfu S var litið til þess að H féllst á að hafa látið ummælin falla, hann baðst afsökunar á þeim, viðurkenndi að hafa ekki haft neina sönnun fyrir réttmæti þeirra og hann tók ummælin úr birtingu. Taldi Landsréttur að H hefði með þessu fallist á að ummælin, eins og þau voru sett fram í stefnu málsins og svo langt sem þau næðu, hafi verið óviðurkvæmileg í skilningi 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga og var því niðurstaða héraðsdóms um ómerkingu þeirra staðfest. Við mat á því hvort ummæli H hefðu falið í sér ólögmæta meingerð í garð S, sbr. b-lið. 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga, var litið til þess að skort hafi gögn um heildarsamhengi umræðunnar sem ummælin féllu í og lagt til grundvallar að fram hafi komið í hlaðvarpsþættinum að um orðróm væri að ræða fremur en beinar fullyrðingar H um að S væri flæktur í veðmálasvindl. Jafnframt var litið til þess að H baðst afsökunar á ummælunum opinberlega, viðurkenndi að ummælin hefðu ekki verið studd sönnunargögnum og fjarlægði ummælin úr birtingu. Rakið var að í réttarframkvæmd hafi verið litið svo á að leiðrétting rangra ummæla og afsökunarbeiðni þess sem þau viðhafði skipti máli við mat á því hvort um ummæli feli í sér ólögmæta meingerð og við mat á miska, sbr. dóma Hæstaréttar í málum nr. 77/1998 frá 1. desember 1989 og nr. 383/2012 frá 24. janúar 2013. Með vísan til framangreindra atriða og þess að H njóti ríks tjáningarfrelsis í umræðu um málefni sem hafa almenna þýðingu, var ekki talið að H hefði með umfjöllun sinni framið slíka meingerð gagnvart S að uppfyllt væru skilyrði b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga og H því ekki gert að greiða S miskabætur. Þá var ekki fallist á kröfu S um greiðslu bóta vegna kostnaðar við birtingu forsendna og niðurstöðu dómsins, sbr. 2. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga. Að teknu tilliti til krafna málsaðila og niðurstöðu málsins var málsaðilum gert að bera sinn kostnað af málinu á báðum dómstigum.

S var ákærður ásamt tveimur öðrum fyrir brot gegn lögum nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni með því að hafa staðið að framleiðslu á amfetamíni í sumarhúsi. Þá var S gefið að sök stórfellt fíkniefnalagabrot samkvæmt 173. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa á heimili nafngreinds aðila haft í vörslum sínum í sölu- og dreifingarskyni 5.000 ml af vökva sem innihélt amfetamínbasa. Með dómi héraðsdóms var S fundinn sekur samkvæmt báðum ákæruliðum og gerð refsing, auk þess sem tilgreind fíkniefni og ýmis búnaður voru gerð upptæk, þar á meðal Rolex- armbandsúr sem talið var í eigu S. Á skaut málinu til Landsréttar í samræmi við yfirlýsingu S um áfrýjun. Með dómi Landsréttar var hafnað málatilbúnaði S um að meðferð málsins í héraði hafi farið gegn 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og 70. gr. stjórnarskrárinnar. Þá var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að nægileg sönnun væri komin fram um að S hefði ásamt öðrum staðið að framleiðslu á amfetamíni í sumarhúsi. Á hinn bóginn var ekki fallist á það með Á að S hafi haft í vörslum sínum vökva sem innihélt amfetamínbasa og var S því sýknaður af þeim sakargiftum. Við ákvörðun refsingar S var litið til þess að með broti sínu rauf hann skilorð tveggja ára og sex mánaða refsidóms og var honum gerð refsing með vísan til 60. og 77. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Var refsing S ákveðin fangelsi í þrjú ár en gæsluvarðhald sem hann hafði sætt vegna rannsóknar málsins og annars máls sem dæmt var með dómi héraðsdóms í apríl 2017 skyldi koma til frádráttar refsingunni. Loks voru ákvæði héraðsdóms um upptöku staðfest.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu X um skipun verjanda á grundvelli 2. mgr. 30. gr. laga nr. 88/2008.

A höfðaði mál gegn M og krafðist ómerkingar tiltekinna ummæla og miskabóta. Í niðurstöðu Landsréttar kom m.a. fram að greinargerð A, sem taldi alls 49 síður, væri í andstöðu við meginreglur einkamálaréttarfars um munnlegan málflutning og skýran og ljósan málatilbúnað, sbr. og áskilnað b-liðar 2. mgr. 156. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá væri frágangur málsgagna í verulegum atriðum í ósamræmi við reglur Landsréttar nr. 2/2018 um málsgögn í einkamálum. Taldi Landsréttur slíka galla á málatilbúnaði A að óhjákvæmilegt væri að vísa málinu frá Landsrétti án kröfu.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu Á um að héraðsdómari víki sæti í máli ákæruvaldsins gegn X og Y. Byggði Á kröfu sína um ætlað vanhæfi héraðsdómarans á því að með tilteknum ummælum í fyrri úrskurði í máli gegn X og Y hafi hann tjáð sig um efni málsins á þann hátt að hann væri vanhæfur til áframhaldandi meðferðar þess. Í úrskurði Landsréttar var rakið að við mat á hæfi dómara samkvæmt g-lið 1. mgr. 6. gr. laga nr. 88/2008 til meðferðar máls væri til þess að líta að tilgangur hæfisreglna væri ekki eingöngu að tryggja að dómari sitji ekki í máli nema hann sé óhlutdrægur gagnvart aðilum þess og efni, heldur einnig að tryggja traust aðilanna sem og almennings til dómstóla með því að dómari leysiekki úr máli þegar réttmætar ástæður standi til þess að draga óhlutdrægni hans í efa. Hæfisreglur taki ekki eingöngu til réttar sakaðs manns til að fá úrlausn um ákæru á hendur sér fyrir óhlutdrægum dómstóli, heldur miði þær einnig að því að gætt sé óhlutdrægni gagnvart ákæruvaldinu. Að þessu gættu beri dómara að gæta að hæfi sínu áður en mál er tekið til dóms þannig að efnisleg afstaða hans til einstakra liða ákæru komi ekki fram fyrr en í dómi eftir að aðalmeðferð þess er lokið. Voru ummælin að mati dómsins, eins og beinast lá að skilja þau, þess eðlis að honum bæri að víkja sæti í málinu. Var héraðsdómaranum því gert að víkja sæti í máli Á gegn X og Y.

I höfðaði mál gegn S og krafðist ómerkingar ummæla sem S viðhafði við aðsenda grein á vefmiðlinum Vísir.is og frétt á Facebook-síðu Stundarinnar, auk ummæla sem S birti á Twitter-svæði sínu, en fyrri ummælin endurbirti hann jafnframt á því svæði. Í dómi Landsréttar kom fram að með ummælunum hefði verið fortakslaust gefið til kynna að I hefði haft samræði við börn. Þau hefðu því falið í sér staðhæfingu S um staðreyndir en ekki gildisdóm hans. Ekki var talið að frásagnir sem S kvaðst hafa byggt ummælin á hefðu gefið honum réttmætt tilefni til að fullyrða, eins og hann gerði, að I hefði haft samræði við börn. Var því ekki fallist á að S hefði mátt vera í góðri trú um sannleiksgildi ummælanna. Þrátt fyrir að I væri þjóðþekktur einstaklingur þyrfti hann ekki að þola að vera sakaður opinberlega um alvarlegt refsivert brot án þess að réttmætt tilefni væri til að setja fram slíkar staðhæfingar. Breytti engu þar um þótt ummælin hefðu fallið í umræðu um mikilvægt þjóðfélagsmálefni en S hefði verið í lófa lagið að tjá sig með öðrum og hófstilltari hætti. Með hliðsjón af framangreindu taldi dómurinn að ummælin hefðu falið í sér aðdróttanir í skilningi 235. gr. almennra hegningarlaga og að með þeim hefði verið vegið að persónu og æru I, sem féllu undir friðhelgi einkalífs og nytu verndar samkvæmt 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Þá hefðu þau jafnframt verið óviðurkvæmileg í skilningi 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga. Voru ummælin því ómerkt og S gert að greiða I miskabætur að fjárhæð 900.000 krónur.

Með dómi Landsréttar 15. júní 2018 var X sakfelldur fyrir stórfelld skattalaga- og bókhaldsbrot ásamt peningaþvætti. Ákæru á hendur X fyrir að skila efnislega röngum skattframtölum og láta undir höfuð leggjast að skila tekjuskatti og útsvari var hins vegar vísað frá héraðsdómi þar sem skattyfirvöld höfðu áður gert honum að greiða álag á vantalinn skattstofn vegna sömu brota en hin tvíþætta málsmeðferð var talin fara í bága við 4. gr. 7. viðauka mannréttindasáttmála Evrópu. Með úrskurði endurupptökudóms 23. janúar 2023 var fallist á beiðni X um endurupptöku málsins fyrir Landsrétti. Við hina endurteknu málsmeðferð komst Landsréttur að sömu niðurstöðu og í hinum upphaflega dómi um að sakfella bæri X fyrir að hafa skilað efnislega röngum virðisaukaskattskýrslum og ekki staðið skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í starfsemi A ehf. og B ehf. Jafnframt fyrir að hafa ekki staðið skil á virðisaukaskattskýrslum í starfsemi A ehf. Þá var X sakfelldur fyrir að láta undir höfuð leggjast að færa lögboðið bókhald beggja félaga á nánar tilgreindum rekstrartímabilum. Loks var X sakfelldur fyrir peningaþvætti með því leggja fjármuni, sem voru hluti ávinnings af þeim brotum, inn á tilgreinda bankareikninga, geyma þá og ráðstafa þeim svo til persónulega útgjalda og fasteignakaupa. Þá var jafnframt komist að sömu niðurstöðu er varðaði frávísun ákæru að hluta frá héraðsdómi. Var refsing X ákveðin fangelsi í 18 mánuði, en fullnustu hennar frestað skilorðsbundið í 3 ár. Þá var honum gert að greiða 258.000.000 króna í sekt.