Dómstólaleit

T og B höfðuðu mál gegn L hf. og kröfðust endurgreiðslu á vöxtum sem þau töldu sig hafa ofgreitt af tveimur verðtryggðum skuldabréfum með breytilegum vöxtum. Skuldabréfin höfðu þau upphaflega gefið út til LÍ hf. í júní 2006 og innt síðustu greiðslur af hendi í júní 2021. Í 2. tölulið skuldabréfanna var samhljóða skilmáli um breytingar á vöxtum. Byggðu T og B á því að hann hefði farið gegn 2. mgr. 6. gr. og 9. gr. þágildandi laga nr. 121/1994 um neytendalán og hann einnig verið ósanngjarn og ógildur samkvæmt 36. og 36. gr. c laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Hæstiréttur féllst ekki á málsástæður L hf. um að T og B hefðu glatað rétti til hugsanlegrar endurgreiðslu á grundvelli traustfangsreglna um viðskiptabréf eða vegna tómlætis. Niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að skilmálinn hefði ekki fullnægt ákvæðum laga nr. 121/1994 var staðfest enda yrði ekki séð hvernig sæmilega upplýstur og athugull neytandi hefði með fullnægjandi hætti getað ráðið af honum af hvaða tilefni bankinn hygðist breyta samningsvöxtum. Þá var skilmálinn talinn hafa verið til þess fallinn að raska til muna jafnvægi milli réttinda og skyldna samningsaðila T og B í óhag samkvæmt 36. gr. c laga nr. 7/1936 og því ógildur eftir 36. gr. sömu laga. Þar sem upphaflegt vaxtaákvæði bréfanna taldist þrátt fyrir þetta hafa verið gilt kom ekki til álita að T og B gætu byggt fjárkröfu á 1. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Vísað var til þess að vegna ógildis skilmálans hefði L hf. ótvírætt verið óheimilt að byggja ákvarðanir um hækkun samningsvaxta af lánum T og B á honum. Á því tímabili sem kröfur T og B töldust ófyrndar höfðu vextir af lánunum hins vegar í öllum tilvikum verið lægri en þeir sem upphaflega hafði verið samið um. Hæstiréttur leit til þess að eitt meginefni lánasamninganna hefði verið að vextir skyldu vera breytilegir. Var talið að T og B hefðu því mátt hafa ákveðnar væntingar um að L hf. lækkaði samningsvexti samhliða almennri vaxtaþróun, þó þannig að þau hefðu ekki mátt vænta þess að breytingar á samningsvöxtum fylgdu tafarlaust eða nákvæmlega slíkri þróun. Með hliðsjón af málatilbúnaði aðila og gögnum málsins var ekki talið liggja fyrir að vegna hins ólögmæta og ógilda skilmála hefðu þau greitt hærri vexti en þeim bar á umræddu tímabili eða með öðrum hætti orðið fyrir tjóni af þessum sökum. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu L hf. af kröfum T og B.

B og J höfðuðu mál gegn L hf. og kröfðust endurgreiðslu á hluta þeirra vaxta sem þau höfðu greitt af óverðtryggðu láni með breytilegum vöxtum samkvæmt veðskuldabréfi sem þau gáfu út 4. júlí 2019 og greiddu upp 2. febrúar 2021. Samkvæmt skilmálum þess var L hf. heimilt hvenær sem er á lánstímanum að hækka eða lækka vexti í samræmi við vaxtaákvarðanir L hf. á hverjum tíma. Vaxtaákvarðanir tóku „meðal annars mið af vöxtum Seðlabanka Íslands, vöxtum á markaði og öðrum fjármögnunarkjörum“. B og J töldu að skilmálinn uppfyllti ekki kröfur um gagnsæi í 1. mgr. 34. gr. laga nr. 118/2016 um fasteignalán til neytenda og væri ósanngjarn í skilningi 36. gr. c laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, eins og skýra bæri þessi lög í ljósi Evróputilskipana um neytendavernd á sviði lánasamninga. Undir rekstri málsins í héraði var leitað ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins. Hæstiréttur lagði til grundvallar að tilvísun skilmálans til vaxta Seðlabanka Íslands vísaði til stýrivaxta og fullnægði kröfum 34. gr. laga nr. 118/2016 um gagnsæi. Hins vegar þótti tilvísun til vaxta á markaði óskýr og ekki standast áskilnað 34. gr. Jafnframt taldi Hæstiréttur að aðrir þættir skilmálans uppfylltu ekki skilyrði 34. gr. enda kæmu þar ekki fram á skýran og hnitmiðaðan hátt skilyrði og málsmeðferð við breytingu útlánsvaxta. Skilmálinn raskaði því til muna jafnvægi milli réttinda og skyldna aðila samningsins B og J í óhag og taldist ósanngjarn í skilningi 3. mgr. 36. gr. c laga nr. 7/1936, sbr. 1. mgr. 3. gr. tilskipunar 93/13/EBE um ósanngjarna skilmála í neytendasamningum. Til að koma á jafnvægi milli samningsaðila var fallist á að skilmáli skuldabréfsins um breytingar á vöxtum á láni B og J yrði metinn ógildur að því leyti sem þar væri vísað til annarra þátta en vaxta Seðlabanka Íslands. Við úrlausn endurgreiðslukröfunnar voru ekki efni til að leggja 18. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu til grundvallar enda hefði skilmálinn ekki verið ógiltur í heild sinni. Á samningstímanum höfðu vextir lánsins lækkað tíu sinnum. Fyrir Hæstarétti vísuðu B og J til útreiknings sem tók mið af mismun á þeim vöxtum sem þau greiddu á samningstímanum og vöxtum sem þeim hefði borið að greiða ef vextir lánsins hefðu að öllu leyti fylgt lækkun stýrivaxta. Hæstiréttur taldi að B og J höfðu mátt hafa raunhæfar væntingar um að L hf. myndi lækka vexti vegna tilvísunar til vaxta Seðlabanka Íslands en þó ekki, vegna orðalags skilmálans, að breytingarnar fylgdu tafarlaust og nákvæmlega breytingum á stýrivöxtum. Ekki væri annað fram komið en að gildar ástæður hefðu legið að baki því að munur breytilegra vaxta og stýrivaxta hefði aukist tímabundið á samningstímanum og jafnframt lægi ekki annað fyrir en að munurinn hefði verið innan svigrúms L hf. samkvæmt skilmálanum. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu L hf. af kröfum B og J.

ESJ og EJ höfðuðu mál gegn A hf. og kröfðust endurgreiðslu á hluta þeirra vaxta sem þau höfðu greitt af verðtryggðu húsnæðisláni með breytilegum vöxtum samkvæmt veðskuldabréfi sem þau gáfu út 3. janúar 2017 og greiddu upp 29. mars 2021. Samkvæmt skilmálum þess skyldi við ákvarðanir um breytingar á vöxtum horfa til „breytinga á ávöxtunarkröfu verðtryggðra skuldabréfa útgefinna m.a. af Íbúðalánasjóði, bönkum og fjármálastofnunum á Íslandi, ríkissjóði Íslands eða sveitarfélögum, breytinga á fjármögnunarkostnaði, rekstrarkostnaði, smásöluálagningu bankans og álagningu bankans vegna útlánaáhættu.“ ESJ og EJ töldu skilmálann ekki uppfylla kröfur um gagnsæi samkvæmt lögum nr. 33/2013 um neytendalán og hann væri ósanngjarn í skilningi 36. gr. c samningalaga nr. 7/1936, eins og lögin væru skýrð í ljósi Evróputilskipana um neytendavernd. Hæstiréttur tók fram að skilmálinn hefði í mikilvægum atriðum verið ólíkur þeim sem var til umfjöllunar í dómi réttarins 14. október 2025 í máli nr. 55/2024 auk þess sem leyst var úr því máli á grundvelli laga nr. 118/2016 um fasteignalán til neytenda. Hæstiréttur leit til þess að í skilmála A hf. voru skilyrði vaxtabreytinga tæmandi talin og lög nr. 33/2013 gerðu ekki ríkari kröfur til lýsingar á málsmeðferð við vaxtaákvörðun en fram kæmi í honum. Jafnframt var litið til þess að skilmálinn hefði verið á skýru og skiljanlegu máli með útskýringum á hverju og einu skilyrða vaxtabreytinga. Taldi Hæstiréttur að skilmálinn uppfyllti gagnsæiskröfur laga um neytendalán. Ekki varð séð að A hf. hefði nýtt sér aðstöðumun við samningsgerðina eða að jafnvægi milli réttinda og skyldna samningsaðila hefði verið raskað til muna. Yrði sú krafa ekki leidd af 36. gr. c laga nr. 7/1936 um jafnvægi milli samningsaðila að fyllilega þyrfti að vera fyrirsjáanlegt hvaða vexti lántaki myndi greiða af láni með breytilegum vöxtum þegar kröfur um lögmæti skilmála væru að öðru leyti uppfylltar. Þá var horft til þess að lántökum voru tryggð ákveðin mótvægisúrræði vegna ófyrirsjáanleika skilmálans. Því var ekki fallist á með ESJ og EJ að skilmálinn væri ósanngjarn í skilningi 36. gr. c samningalaga. Var því staðfest niðurstaða Landsréttar um sýknu A hf. af kröfum ESJ og EJ.

E og Ó höfðuðu mál gegn Í hf. og kröfðust ógildingar á skilmála um breytilega vexti óverðtryggðs húsnæðisláns í veðskuldabréfi sem þau gáfu út 21. janúar 2021. Samkvæmt honum skyldu breytingar á vöxtum „meðal annars taka mið af breytingum á fjármögnunarkostnaði (lánskjörum) bankans, rekstrarkostnaði, opinberum álögum og/eða öðrum ófyrirséðum kostnaði, stýrivöxtum Seðlabanka Íslands, breytingum á vísitölu neysluverðs o.s.frv.“ E og Ó töldu að skilmálinn uppfyllti ekki kröfur um gagnsæi í 1. mgr. 34. gr. laga nr. 118/2016 um fasteignalán til neytenda og væri ósanngjarn í skilningi 36. gr. c laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, eins og skýra bæri þessi lög í ljósi Evróputilskipana um neytendavernd á sviði lánasamninga. Undir rekstri málsins í héraði var leitað ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um skýringu ákvæða umræddra tilskipana. Hæstiréttur tók fram að lög nr. 118/2016 hefðu verið sett til að innleiða í íslensk lög tilskipun 2014/17/ESB um lánasamninga fyrir neytendur í tengslum við íbúðarhúsnæði. Yrði 34. gr. laganna því skýrð með hliðsjón af 24. gr. hennar þótt gerðin hafi ekki verið tekin upp í EES-samninginn fyrr en 1. nóvember 2021. Einnig yrði sá hluti 34. gr. sem byggðist á tilskipun 2008/48/EB um lánasamninga fyrir neytendur skýrður í ljósi hennar. Hæstiréttur taldi að tilvísun skilmálans til stýrivaxta Seðlabankans stæðist áskilnað 34. gr. laga nr. 118/2016 um gagnsæi. Þótt vísitala neysluverðs væri opinber vísitala væri vægi hennar í skilmálanum óvissu háð og fullnægði því ekki kröfum 34. gr. Jafnframt taldi Hæstiréttur að aðrir þættir skilmálans uppfylltu ekki skilyrði 34. gr. enda vísuðu þeir til þátta sem neytandi gæti ekki sannreynt og veittu Í hf. opna og ófyrirsjáanlega heimild til vaxtabreytinga. Skilmálinn raskaði því til muna jafnvægi milli réttinda og skyldna aðila samningsins E og Ó í óhag og teldist ósanngjarn í skilningi 3. mgr. 36. gr. c laga nr. 7/1936, sbr. 1. mgr. 3. gr. tilskipunar 93/13/EBE um ósanngjarna skilmála í neytendasamningum. Til að koma á jafnvægi milli samningsaðila ógilti Hæstiréttur aðra þætti skilmálans en tilvísun til stýrivaxta Seðlabankans. Í hf. var sýknaður af fjárkröfu E og Ó með vísan til þess að vextir á láni þeirra hækkuðu minna en stýrivextir Seðlabankans á því tímabili sem ágreiningur málsins tók til.

B o.fl. höfðuðu mál á hendur Í og L til ógildingar á þremur ákvörðunum stjórnvalda sem lutu að Hvammsvirkjun sem L hugðist reisa í neðri hluta Þjórsár. Ákvarðanirnar sem málið laut að voru leyfi Fiskistofu 14. júlí 2022 vegna framkvæmdanna, ákvörðun Umhverfisstofnunar 9. apríl 2024 um heimild til breytingar á vatnshlotinu Þjórsá 1 vegna virkjunarinnar og virkjunarleyfi Orkustofnunar 12. september sama ár. Með héraðsdómi voru ákvarðanir Umhverfisstofnunar og Orkustofnunar ógildar en hafnað var kröfu B o.fl. um ógildingu leyfis Fiskistofnunar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að Umhverfisstofnun hefði veitt L heimild á grundvelli þágildandi a-liðar 1. mgr. 18. gr. laga nr. 36/2011 um stjórn vatnamála til að breyta Vatnshlotinu Þjórsá 1 vegna byggingar virkjunarinnar. Samkvæmt greininni gat Umhverfisstofnun heimilað breytingu á vatnshloti sem hefði í för með sér að ekki væri hægt að ná fram umhverfismarkmiðum samkvæmt 11. gr. laganna þegar um væri að ræða breytingar, svo sem vegna mengunar eða í tengslum við loftslagsbreytingar, á vatnsgæðum, vistfræðilegum, vatnsformfræðilegum eða efna- og eðlisefnafræðilegum eiginleikum yfirborðsvatnshlots eða á hæð grunnvatnshlots. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að þágildandi a-liður 1. mgr. 18. gr. laga nr. 36/2011 yrði, í ljósi lögskýringargagna og meðferðar frumvarps til laganna á Alþingi, skýrður þannig að girt hefði verið fyrir að vatnshloti yrði breytt vegna áhrifa af framkvæmdum við að reisa vatnsaflsvirkjun. Gæti hvorki innri né ytri samræmisskýring leitt til annarrar niðurstöðu en yrði ráðin beint af orðalagi lagaákvæðisins. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um að ógilda ákvörðun Umhverfisstofnunar 9. apríl 2024. Þá var niðurstaða héraðsdóms um ógildingu virkjunarleyfis Orkustofnunar 12. september 2024 staðfest enda það lögum samkvæmt reist á því að heimild fengist til breytingar á vatnshlotinu. Með ógildingu á leyfi til breytingar á vatnshlotinu hefði grundvöllur virkjunarleyfisins þannig brostið. Loks var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að hafna ógildingu leyfis Fiskistofu 14. júlí 2022. Ekki voru taldir slíkir annmarkar á leyfinu að leitt gæti til ógildingar þess. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.

V, S og L höfðuðu mál fyrir hönd félagsmanna sinna og kröfðust þess að viðurkennt yrði að ákvörðun Í um að segja upp samningum um yfirvinnu á föstum forsendum við starfsmenn á stoðeiningum Landspítala hefði falið í sér hópuppsagnir í skilningi laga nr. 63/2000 um hópuppsagnir. Undir rekstri málsins fyrir Landsrétti var leitað ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um hvernig bæri að túlka tilskipun ráðsins 98/59/EB um samræmingu laga aðildarríkjanna um hópuppsagnir, sem var innleidd í íslenskan rétt með lögum nr. 63/2000. Í áliti EFTA-dómstólsins kom meðal annars fram að það væri uppsögn í skilningi a-liðar 1. mgr. 1. gr. tilskipunarinnar þegar vinnuveitandi, einhliða og starfsmanni í óhag, gerði verulegar breytingar á meginþætti ráðningarsamnings af ástæðum sem tengdust ekki hlutaðeigandi launþegum. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að lög nr. 63/2000 veittu opinberum starfsmönnum einnig réttarvernd fyrir hópuppsögnum. Þær breytingar sem urðu á starfskjörum umræddra starfsmanna hefðu hins vegar ekki falið í sér verulegar breytingar á meginþætti ráðningarsamnings þeirra og því ekki um hópuppsagnir að ræða. Samkvæmt framangreindu var kröfum V, S og L hafnað.

Ágreiningur málsins laut að heimild L hf. til að leggja á LV afgjald fyrir innmötun raforku. Deildu aðilar um hvort að 1. málsliður 1. mgr. 12. gr. a raforkulaga nr. 65/2003 veitti L hf. sem flutningsfyrirtæki samkvæmt lögunum heimild til að leggja gjaldið á LV með gjaldskrá sinni nr. 43 sem tók gildi 1. apríl 2022. O fjallaði um breytingarnar í bréfi til L hf. 14. desember 2021 og féllst á gjaldskrárbreytingu en setti fram þrjú skilyrði fyrir henni. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að skilyrði 12. mgr. 30. gr. raforkulaga og það að kæra LV til úrskurðarnefndar raforkamála vegna ákvörðunar O hefði ekki fengið efnislega úrlausn gæti ekki staðið í vegi fyrir því að hann mætti höfða málið. Þá var talið að L hefði beina og lögvarða hagsmuni af kröfu sinni og að í ljósi aðkomu og eftirlitshlutverks O væri stofnunin réttur aðili að málinu. Í forsendum Hæstaréttar kom fram að ljóst væri að innmötunargjald teldist ekki vera skattur sem lyti fyrirmælum 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Þá yrði gjaldið ekki talið vera hefðbundið þjónustugjald heldur gjald sérstaks eðlis sem ætlað væri að standa undir fleiri atriðum en þjónustu L hf. Hæstiréttur tók fram að ekki yrði hjá því litið að með lögum nr. 19/2011, sem breyttu raforkulögum nr. 65/2003, hefði verið fellt brott úr 5. mgr. 12. gr. raforkulaga ákvæði þar sem vísað hefði verið til innmötunargjalds. Eftir gildistöku laga nr. 19/2011 væri því ekki lengur mælt fyrir um álagningu slíks gjalds í raforkulögum. Hvorki í 12. gr. a né öðrum ákvæðum laganna væri vikið að aflgjaldi vegna innmötunar raforku eða heimild til heimtu þess úr hendi framleiðenda raforku. Hæstiréttur taldi ummæli í lögskýringargögnum með breytingarlögum nr. 19/2011 um að ekki hafi með setningu laganna verið stefnt að mikilli breytingu á ákvæði um gjaldskrá L hf. ekki getað haft afgerandi þýðingu við úrlausn málsins meðal annars í ljósi þess að innmötunargjald hafði ekki verið í gjaldskrá frá árinu 2007. Þá var ekki fallist á að athugasemdalaus greiðsla LV á afhendingargjaldi sem lagt var á framleiðendur raforku með gjaldskrá L hf. hefði falið í sér viðurkenningu á lögmæti innheimtu aflgjalds vegna innmötunar. Loks var ekki fallist á að lagafyrirmæli um markmið með setningu tekjumarka fælu í sér lagastoð fyrir innheimtu gjaldsins. Var því fallist á það með LV að lagastoð skorti fyrir álagningu afgjalds fyrir innmötun raforku í flutningskerfi L hf. Var hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

E höfðaði mál gegn Í þar sem hann krafðist þess að viðurkennt yrði með dómi að nánar tilgreindar stundir sem hann varði í ferðir á vegum S teldust vinnutími í skilningi 1. töluliðar 52. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Undir rekstri málsins var leitað eftir ráðgefandi áliti EFTA-dómstólsins um túlkun vinnutímahugtaks 2. gr. tilskipunar 2003/88/EB. Í niðurstöðu EFTA-dómstólsins kom fram að tíma sem varið væri í ferðalög utan hefðbundins vinnutíma, eins og í tilviki E, til annars áfangastaðar en hefðbundinnar starfsstöðvar, í því skyni að inna af hendi störf eða skyldur, að kröfu vinnuveitanda, teldist vinnutími í skilningi 1. töluliðar 2. gr. tilskipunar 2003/88/EB. Hæstiréttur taldi Í ekki hafa teflt fram neinum þeim rökum sem haft gætu þau áhrif að ekki yrði byggt á ráðgefandi áliti í málinu. Þvert á móti væri álitið í samræmi við niðurstöður í öðrum sambærilegum málum. Samkvæmt þessu yrði í samræmi við 3. gr. laga nr. 2/1993 að skýra hugtakið „vinnutími“ í skilningi 1. töluliðar 52. gr. laga nr. 46/1980 í samræmi við samhljóða ákvæði í 1. tölulið 2. gr. tilskipunar 2003/88/EB eins og það hefur verið túlkað af EFTA-dómstólnum. Af því leiddi að ferðatími E í umræddum vinnuferðum á vegum S teldist vinnutími í skilningi ákvæðisins.

A höfðaði mál á hendur Í og krafðist þess að felldur yrði úr gildi úrskurður úrskurðarnefndar velferðarmála, þar sem staðfest var niðurstaða fæðingarorlofssjóðs um útreikning greiðslna í fæðingarorlofi til A. Taldi A að úrskurðurinn færi í bága við EES-samninginn. A hafði verið búsett og starfandi í Danmörku á 12 mánaða viðmiðunartímabili sem lauk sex mánuðum fyrir fæðingarmánuð barns. Þar sem að A hafði ekki haft neinar tekjur hér á landi á tímabilinu voru henni ákvarðaðar lágmarksgreiðslur samkvæmt þágildandi lögum um fæðingar og foreldraorlof. Undir rekstri málsins í héraði var leitað ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins með spurningum um hvort áskilið væri samkvæmt nánar tilgreindum reglum sem gilda á Evrópska efnahagssvæðinu að EES-ríki reikni greiðslur í fæðingarorlofi eftir viðmiðunartekjum út frá heildarlaunum á vinnumarkaði á öllu svæðinu. Jafnframt hvort það bryti í bága við reglur sem þar gilda að einungis væri tekið tillit til heildarlauna á innlendum vinnumarkaði. Í ráðgefandi áliti EFTA-dómstólsins sagði að skylda til að koma í veg fyrir að farandlaunþegar yrðu verr settir við það að nýta sér rétt til frjálsrar farar fæli í sér að bætur til þeirra skyldu vera hinar sömu og þær hefðu verið ef launþegi hefði ekki neytt þess réttar. Þar af leiðandi bæri að reikna viðmiðunartekjur launþega, vegna starfstímabils í öðru EES-ríki, út frá áætluðum tekjum launþega í sambærilegri stöðu og með sambærilega starfsreynslu og hæfi og launþegi í því ríki þar sem sótt væri um bæturnar. Hæstiréttur tók fram að þótt að ráðgefandi álit EFTA-dómstólsins væru ekki bindandi að íslenskum rétti hefðu þau í réttarframkvæmd verið lögð til grundvallar við skýringu á efni EES-reglna. Að baki því væri sú grundvallarregla EES-samningsins að stuðla að samkvæmni í skýringum á EES-reglum og þar með samræmdri framkvæmd EES-samningsins. Þrátt fyrir þetta yrði að fallast á það með héraðsdómi að Fæðingarorlofssjóður hefði ekki getað virt að vettugi skýr og afdráttarlaus fyrirmæli laga nr. 95/2000 við ákvörðun um greiðslu úr sjóðnum til A. Því var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að sýkna Í.

Í málinu var deilt um heimild Í til að krefja Ó og M um þóknun við uppgreiðslu á húsnæðisláni sem þau höfðu tekið í júlí 2008 hjá Í. Ágreiningurinn laut einkum að afleiðingum þess að í skilmálum lánssamnings aðila skorti ákvæði um útreikning þóknunarinnar þrátt fyrir lagaskyldu þar um og hvort Ó og M ættu af þeirri ástæðu rétt á endurgreiðslu hennar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að uppgreiðslugjaldinu yrði ekki jafnað til vaxta eða annars lántökukostnaðar sem lánveitanda var skylt að veita neytanda upplýsingar um þegar lán var veitt í skilningi 1. mgr. 14. gr. laga nr. 121/1994. Fengi krafa Ó og M um endurgreiðslu þóknunar vegna uppgreiðslu því ekki stoð í ákvæðinu eða meginreglu þess. Þá kom fram í dóminum að við heildarmat á efni veðbréfsins, stöðu aðila, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar komu til yrði ekki fallist á með Ó og M að það teldist ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að Í bæri fyrir sig skilmála veðbréfsins um uppgreiðsluþóknun. Því væru ekki efni til að víkja 5. tölulið skilmála veðbréfsins og samkomulagi aðila um greiðslu uppgreiðsluþóknunar til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936. Var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu Í af kröfu Ó og M um endurgreiðslu uppgreiðsluþóknunar að öllu leyti eða að hluta og um málskostnað.

Í málinu var deilt um heimild Í til að krefja E og F í desember 2019 um þóknun vegna uppgreiðslu á 40 ára húsnæðisláni sem þau höfðu í apríl 2008 tekið hjá Í með útgáfu ÍLS-veðbréfs. E og F byggðu meðal annars á því að þær reglugerðir sem Í reisti rétt sinn á til að innheimta uppgreiðslugjald skorti lagastoð og uppfylltu ekki þau skilyrði sem heimildarákvæði laga nr. 44/1998 um húsnæðismál mæltu fyrir um og stæðust því ekki lögmætisreglu. Þá vísuðu E og F til þess að þau hefðu ekki afsalað sér heimild sinni til að greiða upp lánið án þóknunar. Einnig töldu E og F að hvað sem liði lagastoð tilgreindra reglugerðarákvæða, hefði ákvæði veðbréfsins um uppgreiðslugjald verið ólögmætt og Í hefði verið óheimilt að byggja á því, meðal annars með vísan til meginreglu samningaréttar um ógildi ólögmætra löggerninga. Jafnframt byggðu þau á því að gjaldtakan hefði verið ósanngjörn og andstætt góðri viðskiptavenju að bera fyrir sig ákvæði veðbréfsins um uppgreiðsluþóknun og því bæri að víkja því til hliðar á grundvelli ógildingarreglna samningaréttar, sbr. 36. gr. og 36. gr. a–c laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Í dómi Hæstaréttar var ekki á það fallist með E og F að ákvæði umþrættra reglugerða skorti fullnægjandi lagastoð samkvæmt heimildarákvæði laga nr. 44/1998. Þá var fallist á með Í að E og F hefðu með fullnægjandi og bindandi hætti afsalað sér rétti til uppgreiðslu lánsins án greiðslu þóknunar enda hefðu þau undirritað veðbréfið með þeim skilmálum. Loks var ekki talið koma til álita að ákvæði veðsamningsins yrðu metin ógild á grundvelli meginreglu samningaréttar um ógildi ólögmætra löggerninga, að þeim yrði vikið til hliðar á grundvelli 36. gr. a–c. laga nr. 7/1936 né að ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju væri fyrir Í að bera þau fyrir sig, sbr. 1. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936. Var Í því sýknað af kröfum E og F.

Með ákvörðun nr. 11/2015 komst S að þeirri niðurstöðu að B ehf. hefði á nánar tilgreindu tímabili brotið gegn 10. gr. samkeppnislaga nr. 44/2005 og 53. gr. EES-samningsins með samfelldu samráði við H ehf. sem hefði meðal annars falist í reglubundnum, yfirleitt vikulegum, símtölum við keppinautinn þar sem skipst hefði verið á upplýsingum sem lágu til grundvallar verðákvörðunum þeirra. Þá var lýst fleiri brotatilvikum sem voru talin hluti af hinu samfellda samráði. Var N hf., móðurfélagi B ehf., gert að greiða 650.000.000 króna í stjórnvaldssekt. Með úrskurði áfrýjunarnefndar samkeppnismála í máli nr. 6/2015 var ákvörðun S staðfest að hluta og sektin lækkuð í 65.000.000 króna. Í kjölfarið höfðaði S mál gegn B ehf. og N hf., þar sem þess var krafist að N hf. yrði gert að greiða 650.000.000 krónur í stjórnvaldssekt vegna brotanna. B ehf. og N hf. höfðuðu mál á hendur S og Í og kröfðust ógildingar úrskurðar áfrýjunarnefndarinnar að því leyti sem brot B ehf. voru staðfest og um greiðslu stjórnvaldssektar en ella að sektin yrði lækkuð og voru málin tvö sameinuð. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samskipti B ehf. og H ehf. hafi gert þeim kleift að fá mikið magn upplýsinga um verð, tilboðsverð og birgðastöðu á flóknum markaði grófvöru með reglubundnari, einfaldari og skjótvirkari hætti en öðrum á markaði og viðskiptavinum hafi staðið til boða og dregið úr óvissu á milli fyrirtækjanna um framtíðarhegðun keppinautarins. Háttsemi fyrirtækjanna hafi haft það að markmiði að raska samkeppni í andstöðu við 10. gr. samkeppnislaga. Með hliðsjón af því að fyrirtækin voru í yfirburðastöðu á skilgreindum mörkuðum málsins og aðgerðir þeirra beindust að vörum sem voru að stórum hluta fluttar inn frá öðrum EES-ríkjum og endurseldar á Íslandi, auk þess sem þau gátu torveldað að mögulegir keppinautar frá öðrum EES-ríkjum næðu fótfestu á mörkuðum málsins, var talið að hin ólögmætu samskipti hefðu verið til þess fallin að hafa áhrif á mynstur viðskipta milli EES-ríkjanna í skilningi 53. gr. EES-samningsins. B ehf. var því jafnframt talið hafa gerst brotlegt gegn því ákvæði. Um ákvörðun sektarfjárhæðar vísaði Hæstiréttur til þess að brot B ehf. hefðu verið alvarleg og falið í sér skipulagt og kerfisbundið samráð milli fyrirtækja sem voru nánast einráð á markaði sem væri mikilvægur almenningi. Þegar litið var til þessa, lengdar brotatímabilsins og því að sektum vegna brota gegn samkeppnislögum væri ætlað að tryggja almenn og sérstök varnaðaráhrif var N hf. gert að greiða stjórnvaldssekt að fjárhæð 400.000.000 króna.

F ehf. höfðaði mál á hendur Í og krafðist skaðabóta vegna tjóns sem það taldi sig hafa orðið fyrir vegna synjunar á beiðni um heimild til að flytja inn ferskt nautakjöt frá Hollandi og stöðvun tollafgreiðslu í framhaldinu, en meðal þeirra skilyrða sem gerð voru fyrir innflutningnum var að kjötið hefði verið fryst í tilgreindan tíma fyrir tollafgreiðslu. Var málsókn F ehf. á því reist að ákvörðun Í um að heimila ekki innflutning kjötsins hefði verið í andstöðu við skuldbindingar Íslands samkvæmt EES-samningnum. Undir rekstri málsins í héraði var aflað ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins, sbr. dóm Hæstaréttar 27. apríl 2015 í máli nr. 220/2015. Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu, með hliðsjón af ráðgefandi áliti EFTA-dómstólsins, að Í hefði ekki haft frjálsar hendur um setningu reglna um innflutning á hrárri kjötvöru. Hefði Í verið bundið af nánar tilgreindum ákvæðum sem tekin hefðu verið upp í viðauka EES-samningsins. Þá hefði það ekki samræmst ákvæðum nánar tilgreindrar tilskipunar að ríki sem ætti aðild að EES-samningnum setti reglur þar sem þess væri krafist að innflytjandi hrárrar kjötvöru sækti um sérstakt leyfi áður en varan væri flutt inn og áskildi að lagt væri fram vottorð um að kjötið hefði verið geymt frosið í tiltekinn tíma fyrir tollafgreiðslu. Hefði Í því verið skuldbundið til að laga íslenskan rétt að framangreindri tilskipun svo að efnislegt samræmi yrði á milli íslenskra réttarreglna og ákvæða tilskipunarinnar. Við úrlausn um hvort F ehf. ætti að þessu frágengnu rétt til skaðabóta úr hendi Í, vegna ætlaðs tjóns F ehf. sökum vanhalda um innleiðingu tilskipunar, rakti héraðsdómur að F ehf. ætti kröfu til þess að íslenskri löggjöf væri hagað til samræmis við EES-reglur og tækist það ekki leiddi af aðdraganda og tilgangi laga nr. 2/1993 að Í yrði skaðabótaskylt að íslenskum rétti, að þremur tilgreindum skilyrðum uppfylltum. Héraðsdómur taldi öll skilyrðin vera uppfyllt og var Í dæmt til að greiða F ehf. skaðabætur. Í dómi Hæstaréttar kom meðal annars fram að Ríkisstjórn Íslands hefði í október 2007 heimilað staðfestingu á nánar tilgreindum ákvörðunum sameiginlegu EES-nefndarinnar sem fólu í sér breytingar á viðaukum og bókunum við EES-samninginn. Hefðu framangreindar ákvarðanir verið staðfestar síðar sama mánaðar með fyrirvara um samþykki Alþingis. Frumvarp með það að markmiði að leiða matvælalöggjöf Evrópusambandsins í lög hefði verið samþykkt sem lög nr. 143/2009 frá Alþingi og fram kæmi í 78. gr. þeirra að ríkisstjórninni væri heimilt að staðfesta þar tilgreindar ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar. Hæstiréttur tiltók jafnframt að eftir uppkvaðningu héraðsdóms hefði Eftirlitsstofnun EFTA höfðað tvö samningsbrotamál á hendur Í fyrir EFTA-dómstólnum sem hefði lokið með dómi 14. nóvember 2017 í sameiginlegum málum nr. E-2/17 og E-3/17. Þar hefði meðal annars verið komist að þeirri niðurstöðu að Í hefði ekki staðið við skuldbindingar sínar samkvæmt EES-samningnum með því að hafa í gildi við innflutning til Íslands á hráu kjöti og kjötvörum frá öðrum EES-ríkjum leyfiskerfi það sem um ræddi í máli þessu. Að þessu gættu staðfesti Hæstiréttur hinn áfrýjaða dóm með skírskotun til forsendna hans.

Árið 2007 var M veitt einkaleyfi fyrir tiltekið virkt efni til notkunar í lækningalyf. Sótti M í kjölfarið um svokallað viðbótarvottorð til E á grundvelli reglugerðar ráðsins (EBE) nr. 1768/92, en með slíku viðbótarvottorði var hægt að framlengja þá vernd sem fylgdi einkaleyfi eftir að gildistími þess var liðinn. Fyrir lá að samkvæmt ákvæðum reglugerðarinnar yrði gildistími slíks viðbótarvottorðs til M neikvæður og þar með ekki um neina viðbótarvernd að ræða. M taldi sig engu að síður hafa hagsmuni af því að fá slíkt viðbótarvottorð gefið út til að geta síðar meir öðlast rétt eftir reglugerð nr. 1901/2006, þegar hún yrði innleidd í íslenskan rétt, en sú reglugerð hafði leitt til breytinga á reglugerð nr. 1768/92 og hún verið endurútgefin sem reglugerð nr. 469/2009. E hafnaði því að gefa viðbótarvottorðið út þar sem skilyrði fyrir útgáfu þess væru ekki uppfyllt. M skaut þeirri ákvörðun til áfrýjunarnefndar hugverkaréttinda á sviði iðnaðar sem staðfesti ákvörðun E. Höfðaði M í kjölfarið mál á hendur E og krafðist þess að úrskurður áfrýjunarnefndarinnar yrði felldur úr gildi og að viðurkennd yrði skylda E til að gefa vottorðið út. Undir rekstri málsins aflaði Hæstiréttur álits EFTA-dómstólsins á því hvernig bæri að túlka viðeigandi ákvæði reglugerðar nr. 1768/92 í ljósi þess að reglugerðir Evrópuráðsins nr. 1901/2006 og 469/2009 hefðu ekki gildi hér á landi. EFTA-dómstóllinn svaraði spurningu réttarins á þann veg að reglugerðin heimilaði útgáfu viðbótarvottorðs með engum gildistíma og að engu breytti í því sambandi þótt reglugerðir nr. 1901/2006 og nr. 469/2009 hefðu ekki verið felldar inn í EES-samninginn. Í dómi sínum vísaði Hæstiréttur til álits EFTA-dómstólsins og taldi að áfrýjunarnefndin hefði ranglega lagt til grundvallar í úrskurði sínum að ekki yrði gefið út viðbótarvottorð með engum gildistíma. Var úrskurðurinn því felldur úr gildi og jafnframt tekin til greina krafa M um viðurkenningu á því að E væri skylt að gefa viðbótarvottorðið út. Þá var fundið að því að héraðsdómari hefði ekki lagt úrskurð á kröfu E um að málinu yrði að hluta vísað frá dómi áður en hann dæmdi málið að efni til.

B ehf. krafðist þess að felld yrði úr gildi ákvörðun M um að hafna beiðni félagsins um leyfi fyrir markaðssetningu á nafngreindu fæðubótarefni á grundvelli reglugerðar nr. 327/2010. Fæðubótarefnið innihélt íblandað koffín en M hafnaði beiðninni á þeim grundvelli að magn koffíns sem fengist við neyslu fulls ráðlagðs neysluskammts samkvæmt fyrirmælum á umbúðum vörunnar væri yfir þeim mörkum sem Matvælaöryggisstofnun Evrópu teldi að væri skaðlaus fyrir heilsu manna. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt 3. mgr. 4. gr. reglugerðarinnar væri M heimilt að setja skilyrði fyrir markaðssetningu og innflutningi vöru ef M teldi hana heilsuspillandi fyrir neytendur eða tiltekinn hóp þeirra. Þar sem M hefði staðið til boða vægari úrræði en að hafna umsókn B ehf. með öllu, til að ná því lögmæta markmiði ákvörðunarinnar sem að var stefnt, var talið að M hefði farið strangar í sakirnar en nauðsyn bar til, sbr. 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Var ákvörðun M því felld úr gildi.

C ehf. hefur með höndum starfsemi sem felst í skráningu og miðlun upplýsinga um fjárhagsmálefni og lánstraust og ýmsa þjónustu því tengdu og hefur um langt skeið keypt upplýsingar og gögn hjá opinberum aðilum, þ. á m. Þ, og miðlað þeim áfram til viðskiptavina sinna gegn endurgjaldi. Gerðu C ehf. og forveri Þ með sér þrjá samninga þessu tengdu og í þeim öllum var mælt fyrir um að fyrir aðgang að hlutaðeigandi upplýsingum skyldi C ehf. greiða í samræmi við ákvæði gildandi laga, reglugerða eða gjaldskráa. C ehf. höfðaði mál á hendur Í og Þ og krafðist endurgreiðslu allra gjalda sem hann hefði greitt Þ á tilgreindu tímabili þar sem gjöldin hefðu ýmist verið innheimt án viðhlítandi lagastoðar eða heimildar í gjaldskrá. Hæstiréttur taldi að með samningunum hefði C ehf. skuldbundið sig að einkarétti til að greiða það endurgjald fyrir afnot upplýsinganna sem samningarnir kváðu á um. Jafnframt skírskotaði rétturinn til þess að það væri ekki á færi annars en löggjafans að gera breytingar á endurgjaldi fyrir nánar skilgreinda þjónustu ríkisstofnunar sem væri fastákveðið í lögum og væri slíkt endurgjald ákveðið í reglugerð eða gjaldskrá yrði slík gjaldtökuheimild að eiga sér viðhlítandi lagastoð og samrýmast grundvallarreglum og sjónarmiðum um töku þjónustugjalda. Þá vísaði Hæstiréttur til þess endurgjald fyrir endurnot upplýsinga samkvæmt 7. mgr. 27. gr. upplýsingalaga nr. 50/1996 tæki til kostnaðar, ásamt sanngjörnum hagnaðarhluta, sem yrði að tengjast meðferð hlutaðeigandi gagna hvort sem það væri vegna upphaflegrar söfnunar eða framleiðslu þeirra eða þess að liðkað væri fyrir endurnotkun þeirra með fjölföldun eða dreifinu og hafði rétturinn í því samhengi hliðsjón af fyrirmælum tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2003/98/EB frá 17. nóvember 2003 um endurnotkun upplýsinga frá hinu opinbera og ráðgefandi áliti EFTA-dómstólsins sem aflað var undir rekstri málsins í héraði, sbr. dóm dómstólsins 16. desember 2013 í máli nr. E-7/13. Hæstiréttur tók í fyrsta lagi afstöðu til endurgreiðslukröfu vegna gjalda á tímabilinu 1. janúar 2008 til 31. desember sama ár fyrir upplýsingar sem sóttar voru úr þinglýsingabókum með vélrænum fyrirspurnum, nánar tiltekið veðbókarvottorð fyrir fasteignir og ökutæki úr þinglýsabók. Talið var að þar sem löggjafinn hefði ákveðið endurgjald fyrir þessar upplýsingar gæti gjaldið ekki talist ofgreitt í merkingu 1. mgr. 1. gr. laga nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda. Einnig var hafnað endurgreiðslukröfu vegna gjaldskyldu fyrir uppflettingar á eignum eftir kennitölu eiganda og uppflettingar á tölvuskjá við svonefnda fasteignaleit. Vísað var til þess að gjaldtakan hefði stuðst við gjaldskrá sem átti sér ótvíræða lagastoð og að gögn málsins bæru ekki með sér að með henni hefði verið innheimt hærra gjald en nægði til að standa straum af þeim kostnaði sem almennt hlaust af því að veita þjónustuna. Í öðru lagi var um að ræða tímabilið 1. janúar 2009 til 31. desember 2011 vegna vélrænna fyrirspurna úr þinglýsabók ökutækja, sem C ehf. kvað vera án lagaheimildar og án þess að eiga sér stoð í gjaldskrá. Hæstiréttur taldi að gjaldtakan hefði átt sér stoð í 24. gr. laga nr. 6/2001 um skráningu og mat fasteigna, svo og að ljóst mætti vera að Þ hefði stuðst við tilgreint ákvæði í gjaldskrá nr. 1174/2008 vegna þjónustu Fasteignaskrár Íslands, sem sett var á grundvelli lagaákvæðisins. Var endurgreiðslukröfunni að þessu leyti hafnað með skírskotun til þess að C ehf. hefði undirgengist einkaréttarlega skuldbindingu um að greiða Þ fyrir aðgang að upplýsingunum og hefði C ehf. ekki getað vænst þess að afnotin yrðu honum endurgjaldslaus á gildistíma samningsins. Við gildistöku samningsins hefði löggjafinn ákveðið tiltekið gjald fyrir hlutaðeigandi þjónustu og þótt gjaldtakan sem endurgreiðslukrafan laut að hefði verið hærri gæti hún ekki talist óhófleg. Í þriðja lagi var um að ræða gjöld 1. janúar 2009 til 31. desember 2011 vegna sex nánar tilgreindra gjalda, sem reist var á gjaldskrá nr. 1174/2008. Hæstiréttur vísaði til þess að í lögum nr. 6/2001 fælist heimild Þ til töku þjónustugjalda og yrði skýring lagaákvæðanna og beiting þeirra í gjaldskrá að samrýmast grundvallarreglum og sjónarmiðum um töku slíkra gjalda. Taldi rétturinn að nægilega traustir útreikningar hefðu legið til grundvallar þeim áætlunum, sem fjárhæð hlutaðeigandi gjalda byggði á, og að kostnaðarliðir hefðu verið í efnislegum tengslum við þá þjónustu sem gjaldtökunni væri ætlað að standa undir. Væru forsendur gjaldskrárinnar fyrir töku gjaldanna því taldar nægjanlega traustar og samrýmanlegar grundvallarreglum og sjónarmiðum um fjárhæð þjónustugjalda. Voru Í og Þ því sýknaðir af endurgreiðslukröfu C ehf.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli D á hendur S var vísað frá dómi. Deildu aðilar um fjárhæð endurgreiðslu S til D vegna bílskúrsréttar þess síðarnefnda. Í samningi aðila var kveðið á um að kæmi upp ágreiningur um fjárhæðina skyldu þrír „matsmenn“ ákvarða hana eftir ákvæðum samningsins og skyldi niðurstaða þeirra vera endanleg. Í dómi Hæstaréttar kom fram að í héraði hefði ekki verið gerð krafa um að framangreint ákvæði samningsins yrði ógilt eða því vikið til hliðar á grundvelli ógildingarreglna laga nr. 7/1936 og kæmist sú málsástæða því ekki að fyrir Hæstarétti. Þá var ekki talið að ákvæðið uppfyllti þær kröfur sem gerðar væru í 1. mgr. 3. gr. laga nr. 53/1989 um samningsbundna gerðardóma til að ákvæði laganna ættu við. Hins vegar var talið að umrædd tilhögun ætti sér næga stoð í 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þar sem mælt væri fyrir um heimild manna til að semja sig undan valdsviði almennra dómstóla. Með vísan til þess var niðurstaða hins kærða úrskurðar um frávísun málsins staðfest.

A höfðaði mál á hendur Í og krafðist þess annars vegar að ógilt yrði ákvörðun ríkisskattstjóra 9. janúar 2007 um að hafna umsókn hans um að fá að nýta skattkort eiginkonu sinnar og hins vegar að Í yrði gert að greiða sér fjárhæð, sem hann taldi svara til þess sem hann hefði ofgreitt í tekjuskatt hér á landi af fyrrgreindum sökum á tilgreindu tímabili. Krafðist hann þess aðallega að fá fjárhæðina endurgreidda eftir reglum um ofgreidda skatta, en til vara að hún yrði dæmd honum í skaðabætur. Bar A því einkum við í málinu að 3. mgr. 2. tölul. 70. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt, fram að gildistöku 11. gr. laga nr. 165/2010 28. desember 2010 sem breytti fyrrgreindu lögunum, væri í andstöðu við 28. gr. samnings um Evrópska efnahagssvæðið og 7. gr. tilskipunar nr. 2004/38/EB um rétt borgara Sambandsins og aðstandenda þeirra til frjálsrar farar og dvalar á yfirráðasvæði aðildarríkjanna. Samkvæmt því taldi A að Í hefði ekki staðið við skuldbindingar sínar samkvæmt EES-samningnum. Undir meðferð málsins fyrir Hæstarétti leitaði rétturinn ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tilgreind atriði og kvað sá dómstóll upp dóm 27. júní 2014 í máli nr. E-26/13. Taldi Hæstiréttur að þótt EFTA-dómstóllinn hefði á grundvelli lögskýringar komist að þeirri niðurstöðu í dómi sínum að ákvæði þágildandi 3. mgr. 2. tölul. 70. gr. laga nr. 90/2003 hefði verið í andstöðu við ákvæði tilskipana 90/365 og 2004/38, væri þess að gæta að við innleiðingu þeirra hefði ákvæðum tekjuskattslaga ekki verið breytt. Af því leiddi að 3. gr. laga nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið hefði ekki á grundvelli lögskýringar getað veitt ríkisskattstjóra svigrúm til að virða að vettugi skýr og afdráttarlaus ákvæði áðurgreinds ákvæðis laga nr. 90/2003 og ákvarða á annan veg í máli A en hann gerði, heldur hefði honum borið að virða reglur almenna löggjafans um samnýtingu skattkorta hjóna, sem settar höfðu verið með stjórnskipulega gildum hætti. Var Í því sýknað af kröfu A um ógildingu ákvörðunar ríkisskattstjóra og endurgreiðslukröfu A sem reist var á reglum um ofgreidda skatta. Við úrlausn um hvort A ætti að þessu frágengnu rétt til skaðabóta úr hendi Í, vegna ætlaðs tjóns A sökum vanhalda um innleiðingu tilskipunar rakti Hæstiréttur að einstaklingar ættu kröfu til þess að íslenskri löggjöf væri hagað til samræmis við EES-reglur og tækist það ekki leiddi af lögum nr. 2/1993 og meginreglum og meginmarkmiðum EES-samningsins að Í yrði skaðabótaskyldur að íslenskum rétti, að þremur tilgreindum skilyrðum uppfylltum. Hæstiréttur komst að niðurstöðu um að ekki væri uppfyllt það skilyrði að brot á EES-rétti teldist nægilega alvarlegt. Í því samhengi lagði rétturinn til grundvallar að þótt Í bæri samkvæmt EES-rétti að beita skattlagningarvaldi sínu með hliðsjón af reglum EES-réttar og á honum hvíldi sú skylda samkvæmt áðurgreindum dómi EFTA-dómstólsins að túlka ákvæði tilskipana 90/365 og 2004/38 til samræmis við EES-samninginn og óskráðar meginreglur EES-réttar, yrði ekki talið að Í hafi með bersýnilegum og alvarlegum hætti virt að vettugi takmarkanir valdheimilda sinna með því að vanrækja að tryggja samræmi milli tilskipananna og reglna laga nr. 90/2003.

Með skírskotun til dóms Hæstaréttar 21. nóvember 2013 í máli nr. 677/2013 var hafnað beiðni náttúruverndarsamtakanna L o.fl. um að leita ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tiltekin atriði í tengslum við mál sem rekið var á hendur V því til viðurkenningar að tilgreindar framkvæmdir V við lagningu nýs Álftanesvegar væru ólögmætar. Í dómi Hæstaréttar var talið að þegar metið væri hvort L o.fl. hefðu lögvarða hagsmuni af því að hafa uppi fyrir dómstólum kröfu, sem lyti að því hvort vegaframkvæmdir V væru ólögmætar, skipti ekki máli hvort á slíkt reyndi í dómsmáli sem rekið væri eftir almennum reglum laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála eða sérlögum eins og nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl.

Sýslumaður synjaði kröfu fjögurra náttúrverndarsamtaka um að lagt yrði lögbann við framkvæmdum V við lagningu nýs Álftanesvegar þar til skorið hefði verið úr um lögmæti þeirra fyrir dómstólum. Var synjunin meðal annars studd þeim rökum að náttúruverndarsamtökin ættu ekki sjálf þá lögvörðu hagsmuni sem gerðinni væri ætlað að tryggja. Náttúrverndarsamtökin höfðuðu mál samkvæmt V. kafla laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. til að fá afstöðu sýslumanns hrundið og kröfðust þess að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins í málinu um hvort samtökin ættu, í skilningi tilgreindra tilskipana Evrópusambandsins, lögvarinn rétt til að krefjast lögbanns á framkvæmdirnar. Héraðsdómur hafnaði beiðni náttúruverndarsamtakanna um að leita ráðgefandi álits. Hæstiréttur taldi að það eitt gæti ekki staðið því í vegi að leitað yrði ráðgefandi álits að mál væri rekið eftir reglum V. kafla laga nr. 31/1990. Hins vegar væru skuldbindingar Íslands á grundvelli Ársósasamningsins, sem öðlaðist gildi árið 2001, og tilskipunar 2011/92/ESB um mat á áhrifum sem tilteknar framkvæmdir á vegum hins opinbera eða einkaaðila kunna að hafa á umhverfið skýrar og ótvíræðar og því ekki uppi sá vafi í málinu að nauðsynlegt væri að leita ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um þau efnisatriði sem beiðni náttúruverndarsamtakanna laut að. Vísaði Hæstiréttur í því sambandi til þess svigrúms sem Árósasamningurinn eftirléti aðildarríkjunum við að meta hvor af tveimur leiðum, stjórnsýsluleið eða dómstólaleið, hentaði betur í viðkomandi aðildarríki til að tryggja almenningi aðgang að réttlátri málsmeðferð í umhverfismálum og hvaða leið íslenski löggjafinn hefði valið í þeim efnum. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur um að hafna beiðni náttúruverndarsamtakanna um leita ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins.

BE og BB ehf. voru ákærð fyrir meiri háttar brot gegn ákvæðum laga um skil ársreikninga með því að hafa vanrækt að standa skil á ársreikningum BB ehf. á lögmæltum tíma á árunum 2006 til 2010. Á þeim tíma hafði BE verið framkvæmdastjóri og stjórnarmaður BB ehf. Hvorki var fallist á með BE og BB ehf. að tilteknar tilskipanir og reglugerðir Evrópusambandsins, sem felldar höfðu verið inn í samninginn um Evrópska efnahagsvæðið, breyttu nokkru um refsinæmi vanrækslu BE né að sú almenna skylda sem hvíldi lögum samkvæmt á BB ehf. til að skila ársreikningum til ársreikningaskrár færi í bága við 72. gr. stjórnarskrárinnar. Þótti háttsemi BE vera meiri háttar brot gegn 121. gr. laga nr. 3/2006 um ársreikninga. Þar sem ársreikningum BB ehf. hafði síðar verið skilað til ársreikningaskrár og í ljósi eðlis brotsins átti BE sér þær málsbætur að heimilt var að gera honum fésekt. Var honum gert að greiða 1.000.000 krónur í sekt en sæta ella fangelsi í 40 daga. Brotið hafði verið framið til hagsbóta fyrir BB ehf. og var félaginu því gert að greiða sektina óskipt með BE.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 21. mars 2012. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 1.000.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 7. nóvember 2010 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að málskostnaður fyrir Hæstarétti verði felldur niður. Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður. Með bréfi innanríkisráðuneytisins 3. júní 2013 var áfrýjanda veitt gjafsókn fyrir Hæstarétti. Er gjafsóknin takmörkuð við öflun ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins í málinu og nær ekki til annarra þátta þess.