Dómstólaleit

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem U var vikið úr starfi skiptastjóra þrotabús F hf. Í úrskurði Landsréttar kom fram að samkvæmt kröfuskrá þrotabúsins væri I ohf. meðal þeirra sem lýst hefðu kröfum í þrotabúið. Af gögnum málsins yrði ekki annað ráðið en að færi svo að sérstakt sakarefni kæmi til úrlausnar hjá skiptastjórum þrotabúsins er varðaði hagsmuni þess félags mætti eftir atvikum bregðast við þeirri aðstöðu með því að beita heimild 5. mgr. 75. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. og fá annan mann skipaðan til að leysa það afmarkaða verk af hendi. Þegar af þeirri ástæðu yrði U ekki með réttu talin vanhæf til að gegna starfi skiptastjóra þó svo lögmannsstofa hennar hefði gætt hagsmuna greinds félags á undanförnum árum. Í úrskurði Landsréttar var jafnframt rakið að upplýst væri að lögmannsstofa eiginmanns U hefði unnið að tilteknum verkefnum fyrir hið gjaldþrota félag í aðdraganda gjaldþrots þess. Að gögnum málsins virtum væri ekki fyllilega ljóst hversu umfangsmikla ráðgjöf og lögfræðilega þjónustu lögmannsstofan hefði veitt. Þá yrði ekki heldur fullyrt hversu miklir fjárhagslegir hagsmunir tengdust þeim en þó væri ljóst að þeir hefðu verið umtalsverðir. Þar sem talið var að engu yrði slegið föstu um þessi atriði yrði kröfu B ekki hafnað vegna þeirra með vísan til 5. mgr. 75. gr. laga nr. 21/1991. Þá taldi Landsréttur að ekki yrði séð að U hefði haft nokkur þau tengsl við stjórnarmenn F hf. eða þá starfsmenn sem höfðu með höndum daglega stjórn þess félags sem valdið gæti vanhæfi hennar á grundvelli 6. töluliðar 2. mgr. 75. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 5. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá gætu þau verkefni sem lögmannsstofa eiginmanns U vann fyrir hið gjaldþrota félag í aðdraganda gjaldþrotsins sem slík ekki leitt til vanhæfis U en ekkert lægi fyrir um að eiginmaður U hefði komið að þeirri vinnu. Þótti B því ekki hafa sýnt fram á að U væri vanhæf til að gegna starfi skiptastjóra þrotabúsins. Hinn kærði úrskurður var af þeim sökum felldur úr gildi og kröfu B um að U yrði vikið úr starfi skiptastjóra hafnað. 2

Felldur var úr gildi úrskurður héraðsdóms þar sem máli sóknaraðila gegn X var vísað frá dómi.

A höfðaði mál á hendur Í og krafðist skaða- og miskabóta vegna ákvörðunar ráðherra um að hætta við að skipa í embætti forstjóra stofnunarinnar B og auglýsa embættið að nýju laust til umsóknar. Hafði A sótt um stöðuna og verið eini umsækjandinn sem uppfyllti hæfnisþætti starfsins. Byggði A á því að ákvörðun ráðherra hefði verið ólögmæt og valdið henni bæði tjóni og miska. Hefði ráðherra með ákvörðun sinni brotið gegn ákvæðum stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og meginreglum stjórnsýsluréttar, bæði hvað varðar efni og málsmeðferð. Í dómi Landsréttar var rakið að hvorki í lögum nr. 88/2021 um B né öðrum lögum væri vikið að því á hvaða sjónarmiðum ætti að byggja við skipun í embætti forstjóra B. Ráðherra hafi því notið ákveðins svigrúms til mats á hæfni umsækjenda. Þá var talið að stjórnvald nyti sams konar svigrúms þegar tekin væri ákvörðun um að skipa ekki í auglýst embætti og auglýsa það á ný. Rökstuðningur ráðherra bæri með sér að ákvörðun hans hafi byggst á því mati ráðuneytisins að A félli ekki nægilega vel að þeim kröfum sem gera yrði til hæfni forstjóra B. Var hvorki talið að ákvörðun ráðherra hefði verið tekin á grundvelli ómálefnalegra sjónarmiða né að meðferð ráðuneytisins við undirbúning ákvörðunarinnar hefði verið í andstöðu við lög. Var hinn áfrýjaði dómur staðfestur um sýknu Í af öllum kröfum A.

A höfðaði mál gegn sveitarfélaginu B og krafðist skaðabóta vegna ákvörðunar B um að ganga framhjá henni við ráðningu í kennarastöður við C-skóla en fyrir lá að B var eini umsækjandinn sem hafði tilskilin réttindi til að gegna þeim. B réði ófaglærða leiðbeinendur í stöðurnar. Í dómi Landsréttar var rakið að ákvörðun B um að hafna umsókn A hafi verið reist á ýmsum ávirðingum sem á A voru bornar. Við þær aðstæður hefði B borið að gefa A kost á að tala máli sínu áður en ákvörðun var tekin og hafi B með því að gera það ekki brotið gegn andmælarétti A en af því leiddi jafnframt að málið var ekki nægjanlega upplýst áður en umrædd ákvörðun í því var tekin. Þá byggði A bótaskyldu sína jafnframt á því að skólastjórinn hafi á grundvelli stjórnsýslulaga verið vanhæf til að koma að afgreiðslu á umsókn hennar. Var komist að þeirri niðurstöðu í dómi Landsréttar að óhjákvæmilegt væri að líta svo á að í málinu hafi verið fyrir hendi aðstæður sem gáfu A réttmæta ástæðu til að draga óhlutdrægni skólastjórans gagnvart henni í efa. Hafi því skólastjórinn verið vanhæf til að koma að meðferð málsins og breytti engu um þýðingu þessa þótt aðrir en hún hafi jafnframt átt þátt í málsmeðferðinni. Þá var ráðning ófaglærðra leiðbeinenda í stað A talin ólögmæt. Var því B talinn bótaskyldur vegna þess tjóns sem A kynni að hafa beðið við að gengið var fram hjá henni við ráðninguna. Krafa A vegna fjártjóns samsvaraði launum sem A hefði haft í kennarastarfi við skólann á 12 mánaða tímabili. Fyrir lá að A hafði stundað launaða vinnu allan þann tíma sem framangreind bótakrafa hennar tók til og var ekki talið að hún hafi sýnt fram á að hún hafi orðið fyrir fjártjóni vegna hinnar bótaskyldu háttsemi og var B því sýknað af þessari kröfu. Þar sem vegið var að starfsheiðri A, með því að gengið var fram hjá A við ráðningu til kennslustarfa, sem hún hafði réttindi til að sinna og í staðinn ráðinn til starfans ófaglærður leiðbeinandi, var hún talin eiga rétt á miskabótum úr hendi B og þóttu þær hæfilega ákveðnar 800.000 krónur.

A höfðaði mál gegn sveitarfélaginu B og krafðist ógildingar á áminningu sem skólastjóri grunnskóla í sveitarfélaginu veitti henni í aðdraganda uppsagnar hennar úr starfi. Þá krafðist A einnig skaða- og miskabóta vegna ætlaðs tjóns sem hún varð fyrir vegna áminningarinnar og uppsagnarinnar sem síðar kom til. Í dómi Landsréttar var rakið að bótakröfur áfrýjanda hvíldu meðal annars á þeirri grunnröksemd að áminningin hafi verið ólögmæt. Úr þeim yrði ekki leyst án þess að tekin yrði afstaða til þeirrar röksemdar. Áfrýjandi hafi á hinn bóginn ekki sýnt fram á að hún hefði af því hagsmuni að lögum að jafnframt þessu yrði áminningin ógilt með dómi. Var kröfu hennar þar um því vísað frá dómi án kröfu. Þá var rakið að áfrýjandi hefði verið áminnt fyrir ámælisverða háttsemi á kennarafundi. Henni hafi síðan verið sagt upp störfum í kjölfar þess að eftir hana birtist í tímariti grein sem skólastjóri taldi fela í sér grófar ásakanir á hendur samstarfsmönnum hennar. Að því er varðaði háttsemi áfrýjanda á kennarafundinum, þá hafi verið um lokaðan fund starfsmanna að ræða. Slíkir fundir væru mikilvægur vettvangur til umræðu um starfsemi skólans og óhjákvæmilegt væri að játa þátttakendum á þeim mjög rúmt frelsi til tjáningar sem ekki yrðu gerðar sömu kröfur til og tjáningar á opinberum vettvangi. Þau ummæli sem áfrýjandi hefði haft uppi á fundinum hefðu yfirbragð gildisdóma og með hliðsjón af 3. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar og samsvarandi ákvæðis mannréttindasáttmála Evrópu hafi tjáningin ekki verið slík að nauðsynlegt hafi verið að áminna áfrýjanda vegna ummæla sinna og það á grundvelli almennra ákvæða í kjarasamningi. Þá var talið að ákvörðun um áminninguna hafi farið í bága við 12. gr. stjórnsýslulaga um meðalhóf. Hið sama var talið gilda um uppsögn áfrýjanda vegna greinarskrifa hennar. Enn fremur hefði skólastjóri grunnskólans verið vanhæf í skilningi 6. töluliðar 1. mgr. 3. gr. stjórnsýslulaga til töku ákvörðunar um uppsögn áfrýjanda. Ákvarðanir um áminningu og uppsögn hafi því verið ólögmætar. Fallist var á kröfu áfrýjanda um greiðslu miskabóta sem ákveðnar voru 1.000.000 króna. Skaðabótakröfu áfrýjanda var á hinn bóginn vísað frá héraðsdómi vegna vanreifunar.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að hafna kröfum varnaraðila um að A lögreglustjóri og B staðgengill lögreglustjóra, ásamt öðrum starfsmönnum embættisins skyldu víkja sæti við rannsókn máls.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem L var heimiluð rannsókn á rafrænu efnisinnihaldi nánar tilgreinds farsíma. Krafa X um frávísun málsins byggðist á ætluðu vanhæfi lögreglustjóra og aðstoðarsaksóknarans sem fór með málið. Í úrskurði Landsréttar kom fram að ekki yrði séð að samskipti varnaraðila við lögreglustjóra né önnur atvik eða aðstæður væru til þess fallin að draga óhlutdrægni lögreglustjóra með réttu í efa, sbr. g-lið 1. mgr. 6. gr., sbr. 3. mgr., 26. gr. laga nr. 88/2008. Þá voru meintar yfirlýsingar X um að hann hafi ætlað að drepa ótilgreindan saksóknara ekki taldar leiða til þess að draga mætti óhlutdrægni aðstoðarsaksóknarans sem fór með málið með réttu í efa. Kröfu X um frávísun málsins var því hafnað og hinn kærði úrskurður staðfestur.

X, Y og Z voru ákærðir fyrir brot gegn 4. tölulið 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 í kjölfar kæru skiptastjóra þrotabús A ehf. Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu að með færslu fjármuna úr félaginu A ehf. samkvæmt lýsingu í ákæru hefði hvorki verið skertur nokkur sérstaklega tryggður réttur né hefði árangurslaus aðfarargerð fylgt í kjölfarið, sbr. fyrirmæli 3. mgr. 250. gr. laganna. Ekki væru skilyrði til útgáfu ákæru um brot á ákvæðinu nema fyrir lægi refsikrafa þess sem teldi misgert við sig. Var málinu því vísað frá dómi. Landsréttur taldi að árangurslaust fjárnám og úrskurður um gjaldþrotaskipti hefði staðið í nægilegum tengslum í tíma við þá háttsemi sem ákært var fyrir til að teljast hafa fylgt á eftir henni í skilningi 3. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga. Þá féllst Landsréttur ekki á kröfur málsaðila um frávísun málsins á þeim grundvelli að héraðssaksóknari hefði verið vanhæfur til útgáfu ákæru í málinu, sbr. 2. mgr. 26. gr. laga nr. 88/2008, eða að verknaðarlýsingu ákæru hefði verið svo ábótavant að hún hefði ekki uppfyllt skilyrði 1. mgr. 152. gr. laganna. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem ákæru gegn X var vísað frá dómi með vísan til 4. mgr. 26. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála þar sem lögreglustjórann á Suðurlandi hefði skort hæfi til þess að gefa út ákæru á hendur honum. Byggðist krafa X einkum á ætluðu vanhæfi tveggja fulltrúa sem störfuðu á ákærusviði embættisins. Einnig byggði X á því að hann hefði orðið fyrir stöðugri ásókn lögreglu. Í úrskurði Landsréttar kom fram að í málinu væri ekki að finna nein gögn sem bæru með sér að fulltrúinn A, sem vanhæf var til að annast rannsókn þeirra brota sem getið væri í ákæru, hefði haft afskipti af rannsókn þeirra. Þá var ekki fallist á að fulltrúinn B hefði verið vanhæfur til þess að annast rannsókn brotanna, sbr. 6. tölulið 1. mgr. 3. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Um hæfi lögreglustjóra vísaði Landsréttur til þess að samkvæmt meginreglu 5. töluliðar 3. gr. stjórnsýslulaga hefði vanhæfi fulltrúans A eitt og sér ekki áhrif á hæfi lögreglustjóra. Þá yrði ekki séð að fyrir hendi væru önnur atvik eða aðstæður sem fallnar væru til að draga óhlutdrægni lögreglustjórans með réttu í efa, sbr. g-lið 1. mgr. 6. gr. laga nr. 88/2008, þannig að X hefði ekki verið tryggð réttlát málsmeðferð samkvæmt 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem kröfu X, um að dómkvöddum yfirmatsmanni í máli ákæruvaldsins gegn honum yrði vikið frá, var hafnað. Í niðurstöðu Landsréttar kom fram að þegar litið yrði til tengsla yfirmatsmannsins við tvo brotaþola málsins yrði ekki talið óyggjandi að hann uppfyllti kröfu 3. mgr. 128. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála til að verða dómkvaddur til mats um þau atriði sem matsbeiðnin laut að. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að dómkveðja nýjan yfirmatsmann.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem staðfest var ákvörðun lögreglustjóra um að X sætti nánar tilgreindu nálgunarbanni gegn A. Landsréttur ómerkti úrskurð héraðsdóms og meðferð málsins frá og með upphafi fyrirtöku málsins á dómþingi, þar sem þann aðstoðarsaksóknara sem sótti þing vegna lögreglustjóra, þótti skorta til þess sérstakt hæfi sökum tengsla við A, sbr. 5. mgr. 26. gr., sbr. g-lið 1. mgr. 6. gr. laga nr. 88/2008. Var málinu því vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A hf. um að S yrði vikið úr starfi skiptastjóra í þrotabúi W ehf. Var A hf. ekki talinn hafa teflt fram málsástæðum sem gæfu tilefni til að ætla að fyrir hendi væru atvik eða aðstæður sem væru til þess fallnar að draga mætti óhlutdrægni S með réttu í efa. Þá lægi ekki fyrir að S hefði gerst sekur um athæfi sem gerði hann óverðugan nauðsynlegs trausts til að geta gegnt starfi skiptastjóra.

X var sakfelldur fyrir brot gegn 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa á nánar tilgreindan hátt veist að eiginkonu sinni og dóttur á heimili þeirra. Í málinu hafði X, sem var lögreglumaður, uppi kröfu um að málinu yrði vísað frá dómi þar sem lögreglustjóri hefði verið vanhæf til að fara með rannsókn þess. Í dómi Landsréttar kom fram að lögreglustjórinn gæti hvorki talist aðili máls né hefði hún átt sérstaklegra og verulegra hagsmuna að gæta við rannsókn á meintum brotum X. Þrátt fyrir að rannsókn málsins hafi beinst að starfsmanni lögreglustjórans leiddu þau starfstengsl ekki ein út af fyrir sig til þess að lögreglustjórinn og undirmenn hennar hefðu verið vanhæf til að fara með rannsókn þess á frumstigi en lögreglunni hefði borið að grípa til nauðsynlegra ráðstafana til að tryggja rannsóknarhagsmuni. Þá hefði málið ekki verið rannsakað frekar af embættinu eftir ákvörðun lögreglustjórans um að veita ákærða lausn frá embætti heldur verið falið öðru embætti til meðferðar. Var refsing X ákveðin fangelsi í þrjá mánuði en fullnustu refsingarinnar var frestað skilorðsbundið í tvö ár.

Í málinu krafðist Ó ógildingar úrskurðar endurupptökunefndar um að hafna beiðni hans um endurupptöku hæstaréttarmáls nr. 145/2014 þar sem Ó var sakfelldur fyrir þátt sinn í markaðsmisnotkun tengdri viðskiptum með hlutafé í Kaupþingi banka hf. Ekki var fallist á með Ó að tengsl nefndarmanns endurupptökunefndar við einn dómenda í hæstaréttarmálinu og maka hans hefði valdið vanhæfi hennar við meðferð endurupptökunefndar á beiðni hans. Þá var Ó ekki talinn hafa leitt að því verulegar líkur að sönnunargögn sem færð voru fram í hæstaréttarmálinu hefðu verið rangt metin svo að áhrif hefði haft á niðurstöðu dómsins samkvæmt c-lið 1. mgr. 211. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Loks var ekki talið að rökstuðningi endurupptökunefndar hefði verið svo áfátt að úrskurður nefndarinnar yrði ógiltur. Var kröfu Ó um ógildingu úrskurðar endurupptökunefndar því hafnað.