Dómstólaleit

Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að héraðsdómari í málinu viki sæti. Lagði Landsréttur til grundvallar að héraðsdómarinn hefði haft umtalsverða og sérstaka fjárhagslega hagsmuni af úrslitum málsins þar sem hann hefði um árabil greitt iðgjöld í A-deild Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þeir dómarar sem stóðu að úrskurði Landsréttar hefðu sjálfir um árabil einnig verið sjóðfélagar í A-deild lífeyrissjóðsins. Yrði því ekki annað ráðið en að þeir hefðu verið í áþekkri stöðu og sá héraðsdómari sem þeir töldu rétt að viki sæti í málinu vegna vanhæfis. Komst Hæstiréttur að þeirri niðurstöðu að við þær aðstæður hefði landsréttardómarana brostið hæfi til að fara með málið og leysa úr því. Þar sem málið hafði ekki hlotið löglega meðferð fyrir Landsrétti var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og málinu vísað til réttarins til meðferðar á ný.

A og B höfðuðu mál á hendur C hf. og T hf. og kröfðust miskabóta vegna andláts sonar þeirra. Við meðferð málsins í Landsrétti skiluðu C hf. og T hf. ekki greinargerð og var málið dæmt á grundvelli fyrirliggjandi gagna og án munnlegs flutnings, sbr. 3. mgr. 158. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Landsréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um sýknu C hf. og T hf. Fyrir Hæstarétti kröfðust A og B þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur yrði ómerktur með vísan til þess að Landsréttur hefði hafnað kröfum þeirra um sönnunarfærslu fyrir réttinum og munnlegan málflutning. Hæstiréttur féllst ekki á að ákvörðun Landsréttar um synjun á sönnunarfærslu hefði farið í bága við rétt A og B til réttlátrar málsmeðferðar. Á hinn bóginn var fallist á með A og B að efni hefðu verið til að heimila þeim að flytja mál sitt munnlega fyrir réttinum þótt útivist hefði orðið af hálfu C hf. og T hf. Var í þeim efnum litið til sjónarmiða þeirra þar að lútandi sem fram komu í beiðni þeirra til Landsréttar, sérstakra atvika málsins og þeirrar þýðingar sem réttur til munnlegs flutnings máls hefði sem þáttur í réttlátri málsmeðferð fyrir dómi samkvæmt 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Var hinn áfrýjaði dómur því ómerktur.

X var ákærður fyrir peningaþvætti með því að hafa tekið við á tilteknu tímabili samtals 21.125 evrum í reiðufé frá óþekktum aðila eða aðilum. Landsréttur taldi að ekki væri unnt að draga neinar ályktanir af ákæru um hvaða frumbrot lægi peningaþvættisbrotinu til grundvallar og vísaði málinu frá héraði þar sem ákæran uppfyllti ekki skilyrði c-liðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Hæstiréttur vísaði hins vegar til þess að í ákæru vegna brots gegn 264. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 væri ekki nauðsynlegt að tilgreina frumbrot og heldur ekki um hvaða tegund brots eða brota um væri að ræða. Væri það hlutverk ákæruvalds undir rekstri sakamáls að færa sönnur á að tiltekinn ávinningur stafaði af refsiverðu broti og nægði þar að sýna fram á með óyggjandi hætti að útilokað væri að ávinningur væri kominn til með lögmætum hætti svo og að öðrum skilyrðum fyrir refsiábyrgð væri fullnægt. Taldi Hæstiréttur að ekki væru þeir ágallar á ákæru í málinu að X gæti ekki af henni ráðið hvaða refsiverðu háttsemi hann væri sakaður um. Þá væri dómurum fært af ákærunni einni að gera sér grein fyrir hvað X væri sakaður um og hvernig telja mætti þá háttsemi refsiverða. Með ákærunni hefði því verið lagður fullnægjandi grundvöllur að málinu svo taka mætti það til efnislegrar meðferðar. Var hinn kærði dómur því felldur úr gildi og málinu vísað aftur til Landsréttar.

Með dómi Landsréttar 23. mars 2018 í máli nr. 6/2018 var X sakfelldur fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið sviptur ökurétti og undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Með dómi Hæstaréttar 24. maí 2018 í máli nr. 10/2018 var dómur Landsréttar staðfestur. Fyrir Hæstarétti krafðist X aðallega ómerkingar hins áfrýjaða dóms en til vara sýknu af kröfum ákæruvaldsins á þeim grundvelli að skipun eins dómara sem sat í dómi í málinu fyrir Landsrétti hefði ekki verið í samræmi við lög, svo sem áskilið væri í 59. gr. stjórnarskrárinnar og 2. málslið 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Hefði þetta leitt til þess að fyrir Landsrétti hefði X ekki notið réttlátrar málsmeðferðar fyrir óháðum og óhlutdrægum dómstóli, eins og honum væri tryggður réttur til í 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 1. málslið 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Hæstiréttur taldi að ekki hefði verið næg ástæða til að draga á réttmætan hátt í efa að X hefði, þrátt fyrir annmarka á málsmeðferð dómsmálaráðherra, fengið notið í Landsrétti réttlátrar meðferðar máls síns fyrir óháðum og óhlutdrægum dómendum. Endurupptökudómur féllst á beiðni ákærða um endurupptöku málsins. Vísað var til þess að Mannréttindadómstóll Evrópu hefði 1. desember 2020 komist að þeirri niðurstöðu að íslenska ríkið hefði brotið gegn 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmálans að því er varðaði rétt X til málsmeðferðar fyrir dómstóli sem skipaður væri að lögum. Ákærði og ákæruvaldið kröfðust þess aðallega að dómur Landsréttar yrði ómerktur og málinu vísað aftur til Landsréttar til réttrar og löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju. Í ljósi framangreinds var dómur Landsréttar því ómerktur og málinu vísað til Landsréttar til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Með dómi Hæstaréttar 28. apríl 2016 í máli nr. 74/2015 höfðu X, Y og Z verið sakfelld fyrir ýmsa háttsemi í starfsemi A ehf. Með úrskurðum Endurupptökudóms 30. desember 2021 var fallist á beiðni þeirra um endurupptöku málsins. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ákæruvaldið tæki undir kröfu X, Y og Z um að vísa málinu frá Hæstarétti. Að gættri þeirri kröfugerð yrði í ljósi málsatvika og dóms Hæstaréttar í máli nr. 7/2022 að vísa málinu frá réttinum.

Með dómi Hæstaréttar 7. febrúar 2013 í máli nr. 74/2012 voru J og T sakfelldir fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum, sem þeir frömdu í eigin nafni og sem stjórnendur B hf. Endurupptökudómur féllst á beiðni J og T um endurupptöku málsins. Vísað var til þess að Mannréttindadómstóll Evrópu hefði 18. maí 2017 komist að þeirri niðurstöðu að með framangreindum dómi Hæstaréttar hefði verið brotið gegn rétti J og T samkvæmt 4. gr. 7. viðauka við mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Ákærðu og ákæruvaldið kröfðust þess að vísað yrði frá dómi sakargiftum samkvæmt I. og II. kafla ákæru, en ágreiningur aðila laut að ákvörðun refsingar vegna 1. og 2. tölul. III. kafla ákæru. Í dómi Hæstaréttar kom fram að í ljósi málsatvika og með hliðsjón af dómum Hæstaréttar væri málinu vísað frá héraðsdómi er varðaði sakargiftir samkvæmt I. og II. kafla ákæru. Þá kom fram að með hliðsjón af brotum J samkvæmt III. kafla ákæru og að teknu tilliti til dómaframkvæmdar væru brot hans talin meiri háttar og heimfærð til 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987. T var talinn hafa brotið gegn 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987. Að teknu tilliti til þess verulega dráttar sem orðið hafði á rannsókn málsins og meðferð þess fyrir dómi á fyrri stigum og með hliðsjón af þeim sektargreiðslum sem J og T höfðu þegar innt af hendi var þeim ekki gerð sérstök refsing í málinu.

Með dómi Hæstaréttar 31. október 2013 í máli nr. 135/2013 hafði X verið sakfelldur fyrir hlutdeild í umboðssvikum samkvæmt 249. gr., sbr. 1. mgr. 22. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Endurupptökudómur féllst á beiðni X um endurupptöku málsins. Í dómi Hæstaréttar var rakið að munnleg sönnunarfærsla gæti ekki farið fram fyrir réttinum eftir gildistöku laga nr. 47/2020. Endurupptökudómi hefði því að réttu lagi borið, miðað við þær ástæður sem dómurinn lagði til grundvallar endurupptöku málsins, að nýta þá heimild sem hann hefur eftir síðari málslið 1. mgr. 232. gr. laga nr. 88/2008 til að ákveða að vísa því til meðferðar og dómsuppsögu að nýju í Landsrétti. Jafnframt hefði Endurupptökudómi borið að gæta að þessu af sjálfsdáðum. Þá vísaði rétturinn til þess að í því ljósi að málið hefði verið endurupptekið af þeirri ástæðu að meðferð þess fyrir Hæstarétti hefði verið í ósamræmi við regluna um milliliðalausa sönnunarfærslu yrði ekki úr því bætt nema með því að leiða X og vitni fyrir dóm til skýrslugjafar. Réttinum væri ókleift að bæta úr þessu og hefði hann heldur ekki að lögum heimild til að hnekkja að þessu leyti niðurstöðu Endurupptökudóms eða vísa málinu til meðferðar hjá Landsrétti. Því væri óhjákvæmilegt að vísa málinu sjálfkrafa frá Hæstarétti, enda þjónaði meðferð þess fyrir réttinum fyrirsjáanlega engum tilgangi.

X var ákærður fyrir stórfellt fíkniefnalagabrot með því að hafa ásamt Y staðið að innflutningi á fíkniefnum ætluðum til söludreifingar hér á landi í ágóðaskyni. Með héraðsdómi var Y sakfelldur en X sýknaður af ákærunni þar sem sök þótti ekki sönnuð gegn neitun hans. Með dómi Landsréttar var X sakfelldur fyrir brotið og gert að sæta fangelsi í 5 ár. Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti skoraðist X undan að gefa skýrslu um sakargiftir. Engin frekar sönnunarfærsla fór fram fyrir réttinum utan þess að spiluð var hljóðupptaka af skýrslu lögreglumanns. Í dómi Hæstaréttar kom fram að sá háttur Landsréttar að endurskoða þrátt fyrir þetta sönnunargildi munnlegra framburða X og Y, hefði verið í bága við regluna um milliliðalausa sönnunarfærslu og því í ósamræmi við áskilnað um réttláta málsmeðferð, sbr. 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Hinn áfrýjaði dómur var því ómerktur og málinu vísað aftur til Landsréttar til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný

Þ var sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa fróað A án hans samþykkis með því að beita hann ólögmætri nauðung með tilgreindum hætti. Í dómi Hæstaréttar kom fram að enda þótt munnleg sönnunarfærsla hefði ekki farið fram fyrir Landsrétti í málinu hefði endurskoðun á sönnunarmati, þar á meðal mati héraðsdóms á sönnunargildi munnlegs framburðar, verið í samræmi við ákvæði laga um meðferð sakamála auk þess sem málsmeðferðin var ekki talin hafa brotið gegn rétti Þ til milliliðalausrar sönnunarfærslu. Þá kom fram í dómi Hæstaréttar að þótt skortur á samþykki hefði ekki verið hluti af verknaðarlýsingu nauðgunarákvæðisins í 194. gr. almenna hegningarlaga á verknaðarstundu væri vafalaust að skortur á samþykki fyrir samræði eða öðrum kynferðismökum hefði verið ein af forsendum þess að háttsemi teldist þá refsinæm samkvæmt ákvæðinu. Þrátt fyrir alvarleika brots Þ þótti ekki næg ástæða til að hagga við refsingu hans með hliðsjón af þeim langa tíma sem hafði liðið frá því að brotið átti sér stað og þar til brotaþoli tilkynnti um það til lögreglu og ákæra var gefin út. Var Þ gert að sæta fangelsi í 18 mánuði. Þá var honum gert að greiða A 1.200.000 krónur í miskabætur.

Með ákvörðun nr. 11/2015 komst S að þeirri niðurstöðu að B ehf. hefði á nánar tilgreindu tímabili brotið gegn 10. gr. samkeppnislaga nr. 44/2005 og 53. gr. EES-samningsins með samfelldu samráði við H ehf. sem hefði meðal annars falist í reglubundnum, yfirleitt vikulegum, símtölum við keppinautinn þar sem skipst hefði verið á upplýsingum sem lágu til grundvallar verðákvörðunum þeirra. Þá var lýst fleiri brotatilvikum sem voru talin hluti af hinu samfellda samráði. Var N hf., móðurfélagi B ehf., gert að greiða 650.000.000 króna í stjórnvaldssekt. Með úrskurði áfrýjunarnefndar samkeppnismála í máli nr. 6/2015 var ákvörðun S staðfest að hluta og sektin lækkuð í 65.000.000 króna. Í kjölfarið höfðaði S mál gegn B ehf. og N hf., þar sem þess var krafist að N hf. yrði gert að greiða 650.000.000 krónur í stjórnvaldssekt vegna brotanna. B ehf. og N hf. höfðuðu mál á hendur S og Í og kröfðust ógildingar úrskurðar áfrýjunarnefndarinnar að því leyti sem brot B ehf. voru staðfest og um greiðslu stjórnvaldssektar en ella að sektin yrði lækkuð og voru málin tvö sameinuð. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samskipti B ehf. og H ehf. hafi gert þeim kleift að fá mikið magn upplýsinga um verð, tilboðsverð og birgðastöðu á flóknum markaði grófvöru með reglubundnari, einfaldari og skjótvirkari hætti en öðrum á markaði og viðskiptavinum hafi staðið til boða og dregið úr óvissu á milli fyrirtækjanna um framtíðarhegðun keppinautarins. Háttsemi fyrirtækjanna hafi haft það að markmiði að raska samkeppni í andstöðu við 10. gr. samkeppnislaga. Með hliðsjón af því að fyrirtækin voru í yfirburðastöðu á skilgreindum mörkuðum málsins og aðgerðir þeirra beindust að vörum sem voru að stórum hluta fluttar inn frá öðrum EES-ríkjum og endurseldar á Íslandi, auk þess sem þau gátu torveldað að mögulegir keppinautar frá öðrum EES-ríkjum næðu fótfestu á mörkuðum málsins, var talið að hin ólögmætu samskipti hefðu verið til þess fallin að hafa áhrif á mynstur viðskipta milli EES-ríkjanna í skilningi 53. gr. EES-samningsins. B ehf. var því jafnframt talið hafa gerst brotlegt gegn því ákvæði. Um ákvörðun sektarfjárhæðar vísaði Hæstiréttur til þess að brot B ehf. hefðu verið alvarleg og falið í sér skipulagt og kerfisbundið samráð milli fyrirtækja sem voru nánast einráð á markaði sem væri mikilvægur almenningi. Þegar litið var til þessa, lengdar brotatímabilsins og því að sektum vegna brota gegn samkeppnislögum væri ætlað að tryggja almenn og sérstök varnaðaráhrif var N hf. gert að greiða stjórnvaldssekt að fjárhæð 400.000.000 króna.

A og B kröfðust þess að landsréttardómarinn AE viki sæti í máli þeirra á hendur C vegna ætlaðrar neikvæðrar afstöðu hennar til lögmanns þeirra vegna starfa hans við rekstur dómsmáls fyrir Mannréttindadómstóli Evrópu er varðaði skipun hennar við Landsrétt. Máli sínu til stuðnings vísuðu A og B til opinberlega birtra skrifa eiginmanns AE annars vegar í yfirlýsingu sem lögð var fram fyrir Mannréttindadómstólnum og hins vegar í Facebook-færslu hans og til ummæla mágs AE við þá færslu. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þótt vinátta eða fjandskapur dómara eða einstaklinga sem nákomnir væru dómaranum við lögmann aðila geti undir vissum kringumstæðum valdið því að óhlutdrægni dómara verði með réttu dregin í efa, yrði þó ekki beitt jafn ströngum mælikvarða og þegar málsaðili ætti í hlut. Þá yrðu ummælum einstaklinga nákominna dómaranum ekki jafnað til ummæla dómarans sjálfs. Að virtu efni ummæla eiginmanns AE og mágs hennar taldi Hæstiréttur ekkert komið fram í málinu sem valdið gæti því að draga mætti óhlutdrægni AE með réttu í efa, sbr. g-lið 5. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Kröfu A og B um að AE viki sæti í málinu var því hafnað.

A og B kröfðust þess að landsréttardómarinn AE viki sæti í máli þeirra á hendur C vegna ætlaðrar neikvæðrar afstöðu hennar til lögmanns þeirra vegna starfa hans við rekstur dómsmáls fyrir Mannréttindadómstóli Evrópu er varðaði skipun hennar við Landsrétt. Máli sínu til stuðnings vísuðu A og B til opinberlega birtra skrifa eiginmanns AE annars vegar í yfirlýsingu sem lögð var fram fyrir Mannréttindadómstólnum og hins vegar í Facebook-færslu hans og til ummæla mágs AE við þá færslu. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þótt vinátta eða fjandskapur dómara eða einstaklinga sem nákomnir væru dómaranum við lögmann aðila geti undir vissum kringumstæðum valdið því að óhlutdrægni dómara verði með réttu dregin í efa, yrði þó ekki beitt jafn ströngum mælikvarða og þegar málsaðili ætti í hlut. Þá yrðu ummælum einstaklinga nákominna dómaranum ekki jafnað til ummæla dómarans sjálfs. Að virtu efni ummæla eiginmanns AE og mágs hennar taldi Hæstiréttur ekkert komið fram í málinu sem valdið gæti því að draga mætti óhlutdrægni AE með réttu í efa, sbr. g-lið 5. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Kröfu A og B um að AE viki sæti í málinu var því hafnað.

Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 74/2012 voru J og T sakfelldir fyrir nánar tilgreind brot vegna eigin skattskila og vegna skattalagabrota í starfsemi B hf. Með úrskurði endurupptökunefndar í apríl 2018 var fallist á beiðni þeirra um endurupptöku málsins á grundvelli d. liðar 1. mgr. 228. gr., sbr. 1. mgr. 232. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála sem kveður á um heimild dómfellds manns til að leita endurupptöku ef sýnt er fram á að verulegir gallar hafi verið á meðferð máls sem áhrif hafi haft á niðurstöðu þess. Vísaði nefndin til þess að Mannréttindadómstóll Evrópu hefði 18. maí 2017 komist að þeirri niðurstöðu að með framangreindum dómi Hæstaréttar hefði verið brotið gegn rétti J og T samkvæmt 4. gr. 7. samningsviðauka mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, þar sem þeir hafi verið saksóttir og refsað tvívegis vegna sömu eða efnislega sömu háttseminnar í tveimur aðskildum málum sem ekki hafi tengst með fullnægjandi hætti. Í dómi Hæstaréttar kom fram að eftir meginreglu fyrri málsliðar 60. gr. stjórnarskrárinnar hafi dómstóllinn úrskurðarvald um ákvarðanir endurupptökunefndar og yrði því að taka afstöðu til þess hvort lög hafi með réttu staðið til þeirrar niðurstöðu sem nefndin komst að í úrskurði sínum. Tekið var fram að með aðild að mannréttindasáttmála Evrópu hefðu samningsríkin ekki undirgengist þjóðréttarlega skuldbindingu um að tryggja þeim, sem Mannréttindadómstóll Evrópu telur að brotið hafi verið gegn við meðferð máls fyrir innlendum dómstóli, rétt til að fá málið endurupptekið. Hvorki væri í lögum nr. 88/2008 né öðrum íslenskum lögum mælt berum orðum fyrir um heimild til endurupptöku máls að gengnum dómi mannréttindadómstólsins. Endurupptaka yrði því ekki reist á beinni lagaheimild. Þá var ekki talið að ákvæði d. liðar 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 heimilaði endurupptöku málsins. Var meðal annars vísað til þess að ekki yrði séð að tilgangur löggjafans með setningu ákvæðisins hafi verið að veita úrlausnum Mannréttindadómstóls Evrópu meira vægi en þær höfðu áður í kjölfar niðurstöðu þess dómstóls um að brotið hafi verið gegn mannréttindasáttmála Evrópu við meðferð máls fyrir íslenskum dómstólum. Slík grundvallarbreyting á íslenskri löggjöf hefði þurft að koma fram með ótvíræðum hætti við lagasetninguna og yrði ákvæðið hvorki með rýmkandi lögskýringu né lögjöfnun talið veita heimild til endurupptöku máls við fyrrgreindar aðstæður. Þá væri einnig til þess að líta að fyrir lægi að óhlutdrægur og óháður dómstóll hafi komist að niðurstöðu í máli dómfelldu í samræmi við ákvæði 61. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. fyrrnefndan dóm Hæstaréttar í máli nr. 74/2012. Í honum hafi sérstaklega verið fjallað um 4. gr. 7. viðauka mannréttindasáttmálans og komist að þeirri niðurstöðu að meðferð málsins væri ekki í andstöðu við ákvæðið þannig að frávísun varðaði. Samkvæmt 2. gr. laga nr. 62/1994 væru úrlausnir mannréttindadómstólsins ekki bindandi að íslenskum landsrétti. Leggja yrði til grundvallar að með þessu hafi löggjafinn áréttað að þrátt fyrir lögfestingu mannréttindasáttmálans væri hér á landi byggt á grunnreglunni um tvíeðli landsréttar og þjóðaréttar. Fælist í niðurstöðu dómstóla að þeir hefðu með lögskýringu í reynd mælt fyrir um lagabreytingar í framagreindum tilgangi færu þeir út fyrir þau mörk sem stjórnlög setja valdheimildum þeirra, sbr. 2. gr. og 1. málslið 61. gr. stjórnarskrárinnar. Var málinu því vísað frá Hæstarétti.

X var sakfelldur í héraði og fyrir Landsrétti fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið sviptur ökurétti og undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Fyrir Hæstarétti krafðist X aðallega ómerkingar hins áfrýjaða dóms en til vara sýknu af kröfum ákæruvaldsins á þeim grundvelli að skipun eins dómara sem sat í dómi í málinu fyrir Landsrétti hefði ekki verið í samræmi við lög, svo sem áskilið væri í 59. gr. stjórnarskrárinnar og 2. málslið 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Hefði þetta leitt til þess að fyrir Landsrétti hefði X ekki notið réttlátrar málsmeðferðar fyrir óháðum og óhlutdrægum dómstóli, eins og honum væri tryggður réttur til í 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 1. málslið 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Í niðurstöðu Hæstaréttar var m.a. rakið að við skipun dómara við Landsrétt hefði verið fylgt formreglum III. kafla lag nr. 50/2016 um dómstóla, svo og ákvæðis IV til bráðabirgða við þau lög, en þó að því frátöldu að við meðferð Alþingis á tillögum dómsmálaráðherra hefðu ekki verið greidd atkvæði um skipun hvers dómara fyrir sig. Hefði það þó ekki verið annmarki sem vægi hefði. Því næst var rakið að rétturinn hefði í dómum í málum nr. 591/2017 og 592/2017 slegið því föstu að slíkir annmarkar hefðu verið á málsmeðferð dómsmálaráðherra í aðdraganda skipunar dómara við Landsrétt að skaðabótaskyldu hefði varðað úr hendi íslenska ríkisins. Þegar afstaða væri tekin til afleiðinga þessara annmarka yrði á hinn bóginn að líta til þess að ótímabundin skipun allra dómaranna fimmtán við Landsrétt hefði orðið að veruleika við undirritun skipunarbréfa þeirra 8. júní 2017. Þau hefðu öll fullnægt skilyrðum 2. mgr. 21. gr. laga nr. 50/2016 til að hljóta skipun í embætti og hefðu frá þeim tíma notið þeirrar stöðu samkvæmt 61. gr. stjórnarskrárinnar að þeim yrði ekki vikið úr embætti nema með dómi. Frá því skipun þeirra hefði tekið gildi hefðu þau samkvæmt sama ákvæði stjórnarskrárinnar, sbr. og 1 mgr. 43. gr. laga nr. 50/2016, jafnframt borið þá höfuðskyldu að fara í embættisverkum sínum einungis eftir lögum. Þeim hefði einnig verið áskilið með síðastnefndu lagaákvæði sjálfstæði í dómstörfum en jafnframt lagt þar á herðar að leysa þau á eigin ábyrgð og lúta í þeim efnum aldrei boðvaldi annarra. Að þessu virtu taldi Hæstiréttur að ekki væri næg ástæða til að draga á réttmætan hátt í efa að X hefði, þrátt fyrir annmarka á málsmeðferð dómsmálaráðherra, fengið notið í Landsrétti réttlátrar meðferðar máls síns fyrir óháðum og óhlutdrægum dómendum. Var aðalkröfu og varakröfu X því hafnað. Þá var dómur Landsréttar staðfestur um sakfellingu X og ákvörðun refsingar hans.

B, C, D og E kröfðust þess að viðurkenndur yrði beinn eignarréttur dánarbús H að jörðinni I ásamt tveimur landskikum. Hafði A verið þinglesinn eigandi landsins frá árinu 1997 en töldu B, C, D og E að A hefði komist að landinu með málamyndagerningum. Er varðaði meðferð málsins í héraði var talið að ákveðnar spurningar til A og athugasemdir sem dómarinn hefði gefið við svör hennar hefðu gefið henni með réttu tilefni til að draga óhlutdrægni dómarans í efa, sbr. g. lið 1. mgr. 5. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var því talið óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm án kröfu og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu X, Y, Ý , Z, Þ, Æ, Ö og S um að þau fengju afrit af mynd- og hljóðdiskum með skýrslutökum yfir ákærðu og vitnum í máli ákæruvaldsins á hendur þeim. Í dómi Hæstaréttar var hinn kærði úrskurður staðfestur með vísan til þess að diskarnir teldust ekki til skjala í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Þá ættu verjendur og sakborningar rétt á að hlýða eða horfa á geisladiska sem væru meðal gagna málsins fyrir og eftir málshöfðun, auk þess sem samantektir byggðar á upptökunum eða því sem næst orðrétt endurrit hefðu verið lögð fram í málinu, sbr. a. og c. lið 12. gr. reglugerðar nr. 651/2009 um réttarstöðu handtekinna manna. Var talið að þessi tilhögun færi því hvorki í bága við 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar né 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.

Með dómi héraðsdóm var K sakfelldur fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið undir áhrifum áfengis. Í málinu krafðist K aðallega að málinu yrði vísað frá héraðsdómi, til vara ómerkingar héraðsóms en að því frágengnu að refsing yrði milduð. Reisti hann frávísunar- og ómerkingarkröfu sína á því að það stæðist ekki 70. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 6. gr. samnings um verndun mannréttinda og mannfrelsis að lögreglumaður sá sem hefði haft afskipti af honum vegna ætlaðs ölvunaraksturs og rannsakaði málið hefði einnig annast saksókn fyrir dómi sem fulltrúi ákæruvaldsins. Í dómi Hæstaréttar kom meðal annars fram að þess sæi hvorki stað í málinu að umræddur maður hefði verið vanhæfur til rannsóknar þess sem lögreglumaður samkvæmt 7. mgr. 8. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 né að hann hefði ekki gætt hlutlægnisskyldu sinnar sem sækjandi eftir 3. mgr. 18. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamál. Var K því sakfelldur samkvæmt ákæru og gert að sæta 30 daga fangelsi. Þá var hann sviptur ökurétti ævilangt.

X var ákærður fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið yfir leyfðum hámarkshraða. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þar sem að X hefði ekki mætt við þingfestingu málsins, þrátt fyrir lögmælt fyrirkall, og ekki hefði verið útivist af hans hálfu, þar sem lögmaður hefði verið mættur fyrir hans hönd og skipaður verjandi, hefði héraðsdómari að réttu lagi átt að neyta heimildar 162. gr., sbr. c. lið 90. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og leggja fyrir ákæranda að láta lögreglu handtaka X og færa hann fyrir dóm. Var hinn áfrýjaði dómur ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu L um að S yrði leystur frá störfum sem verjandi X.

Héraðsdómari skipaði X verjanda þrátt fyrir að bókað hafði verið við þingfestingu málsins að X óskaði ekki eftir verjanda að svo stöddu. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt c. lið 3. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu skyldi sakborningur fá að halda uppi vörnum sjálfur og væri sá réttur liður í réttlátri málsmeðferð sem væri varin af 1. mgr. sömu greinar og 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar. Um rétt þennan væri nánar kveðið á um í 29. gr. laga nr. 88/2008 en í 3. mgr. 31. gr. sömu laga væri kveðið á um heimild dómara til að skipa sakborningi verjanda þótt hann hefði ekki óskað þess ef hann væri að mati dómara ekki fær um að gæta hagsmuna sinna sem skyldi við meðferð máls fyrir dómi. Ákvörðun héraðsdóms um að skipa X verjanda hefði hins vegar ekki verið reist á því að hann væri ófær um að gæta hagsmuna sinna sjálfur, enda hefði ekkert komið fram í málinu sem benti til þess að hann hefði ekki verið til þess hæfur. Í því tilliti breytti engu þótt X talaði ekki íslensku enda hefði verið fullnægjandi að bregðast við því með því að fá túlk til að þýða það sem fram fór fyrir dómi. Var því ekki virtur lögbundinn réttur X til að verja sig sjálfur við meðferð málsins en ekki var hægt að útiloka að það kynni að hafa skipt einhverju um úrslit þess. Var hinn áfrýjaði dómur því ómerktur og málinu vísað heim í hérað til nýrrar meðferðar.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

X var sakfelldur fyrir brot sem heimfært var undir 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa haft samræði við B, en við það notfærði X sér að B var ekki fær um að taka afstöðu til þess hvort hún vildi hafa samræði við hann sökum ölvunar og svefndrunga. Var refsing X ákveðin sem hegningarauki samkvæmt 78. gr. almennra hegningarlaga. Til refsiþyngingar var litið til alvarleika brotsins og 1. og 3. tölul. 1. mgr. 70. gr. sömu laga, en til refsimildunar horfði ungur aldur X, sbr. 4. tölul. 1. mgr. sömu greinar, sem var á 19. ári þegar hann framdi brotið. Var refsing X ákveðin fangelsi í tvö ár, en vegna dráttar á meðferð málsins sem X var ekki um kennt var fullnustu 21 mánaðar af refsingunni frestað skilorðsbundið. Þá var X gert að greiða B miskabætur að fjárhæð 800.000 krónur.

S hafði verið skipaður verjandi X sem ákærður var í sakamáli. Með efnisdómi í sakamálinu í héraði var S gert að greiða 300.000 króna sekt í ríkissjóð. Var sektin ákvörðuð með vísan til a. og d. liða 1. mgr. 223. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, en í fjögur tilgreind skipti mætti S ekki til þinghalds í málinu, þar á meðal er aðalmeðferð í því fór fram. Í síðastgreinda skiptið var S leystur frá verjandastörfum í málinu og var dómurinn kveðinn upp nokkru síðar að honum fjarstöddum. Að ósk S og að fengnu áfrýjunarleyfi var dóminum hvað þetta varðaði áfrýjað til Hæstaréttar. Bar S því m.a. við að hann hefði ekki notið réttlátrar málsmeðferðar samkvæmt 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. og 1. og 3. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu þar sem honum hefði ekki verið gefinn kostur á að halda uppi vörnum áður en sektin var ákvörðuð. Þá taldi hann að refsiskilyrðum 1. mgr. 223. gr. laga nr. 88/2008 væri ekki fullnægt í málinu. Í niðurstöðu Hæstaréttar var m.a. vísað til þess að fjárhæð réttarfarssektar, sem ákveðin væri samkvæmt XXXV. kafla laga nr. 88/2008, væri ekki bundin tilteknu hámarki og hefði sekt S numið umtalsverðri fjárhæð. Þegar litið væri til beggja þessara atriða yrði talið að sektin væri í eðli sínu refsing. Taldi Hæstiréttur að það hefði ekki horft S til réttarspjalla þótt sérstakur málflutningur hefði ekki farið fram í héraði, áður en ákvörðun var tekin um að gera honum réttarfarssekt, þar sem réttur hans til þess að halda uppi vörnum á áfrýjunarstigi sætti að lögum engum takmörkunum og hefði hann getað komið að öllum sjónarmiðum sínum við meðferð málsins fyrir Hæstarétti. Samkvæmt því fullnægði málsmeðferðin ákvæðum laga og bryti hún ekki í bága við regluna um réttláta málsmeðferð. Taldi Hæstiréttur að með því að hafa ekki mætt til þinghalda í tvö tilgreind skipti þrátt fyrir að hafa sannanlega fengið tilkynningu um þau eða sjá til þess að annar til þess bær maður mætti þar fyrir sína hönd hefði S brotið gegn starfsskyldum sínum sem verjandi X. Hefði S með þessu valdið óþörfum drætti á málinu og hefði því verið fullt tilefni fyrir dómarann til að víta hann samkvæmt 4. mgr. 223. gr. laga nr. 88/2008 sem telja yrði að gert hefði verið með bókun í öðru þessara þinghalda. Með því að mæta ekki til dómþings við aðalmeðferð málsins, eftir að hafa áður verið víttur, hefði S misboðið virðingu dómsins. Samkvæmt því var staðfest sú ákvörðun héraðsdóms að gera S sekt á grundvelli a. og d. liða 1. mgr. 223. gr. laga nr. 88/2008, en hún þótti hæfilega ákveðin 50.000 krónur.

G og R voru skipaðir verjendur Y og Z sem ákærðir voru í sakamáli. Áður en aðalmeðferð málsins átti að fara fram rituðu þeir héraðsdómara bréf þar sem því var lýst yfir að þeir myndu ekki sinna frekari verjendastörfum í málinu þar sem þeir teldu að brotið hefði verið gegn rétti skjólstæðinga þeirra til réttlátrar málsmeðferðar. Óskuðu þeir eftir því að vera þegar í stað leystir undan starfanum, en þeirri beiðni synjaði héraðsdómari. Er aðalmeðferð átti að fara fram mættu G og R ekki til þinghalds og voru þeir því leystir frá verjendastörfum í málinu og skjólstæðingum þeirra skipaðir nýir verjendur. Að auki var aðalmeðferð málsins frestað ótiltekið. Með dómi í sakamálinu voru G og R dæmdir til að greiða 1.000.000 krónur hvor um sig í sekt til ríkissjóðs, en dómurinn var kveðinn upp að þeim fjarstöddum. Að ósk G og R var dóminum hvað þetta varðaði áfrýjað til Hæstaréttar, en þeir báru því annars vegar við að þeir hefðu ekki notið réttlátrar málsmeðferðar samkvæmt 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. og 1. og 3. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu þar sem þeim hefði ekki verið gefinn kostur á að halda uppi vörnum áður en þeim var ákvörðuð sektin og hins vegar að þeir hefðu haft réttmætar ástæður til þess að segja sig frá verjendastörfum í málinu. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði m.a. að G og R hefði borið að mæta til þings við aðalmeðferð málsins og eftir atvikum viðhafa andmæli við málsmeðferðina eftir því sem efni hefðu staðið til. Hefði háttsemi þeirra hvorki verið í þágu skjólstæðinga þeirra né annarra ákærðu auk þess sem yfirlýsingar þeirra um að þeir létu af verjendastörfum hefðu falið í sér gróft brot á starfsskyldum þeirra sem verjendur í sakamáli, sbr. 1. mgr. 35. gr., sbr. 34. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Þá vísaði Hæstiréttur til þess að fjárhæð réttarfarssektar, sem ákveðin væri samkvæmt XXXV. kafla laga nr. 88/2008, væri ekki bundin tilteknu hámarki og hefðu sektir G og R numið hárri fjárhæð. Þegar litið væri til beggja þessara atriða yrði talið að sektirnar væru í eðli sínu refsing. Taldi Hæstiréttur að það hefði ekki horft G og R til réttarspjalla þótt sérstakur málflutningur hefði ekki farið fram í héraði, áður en ákvörðun hefði verið tekin um að gera þeim réttarfarssekt þar sem réttur þeirra til þess að halda uppi vörnum á áfrýjunarstigi sætti að lögum engum takmörkunum og hefðu þeir getað komið að öllum sjónarmiðum sínum við munnlegan flutning málsins, eftir atvikum með því að þeir og vitni gæfu skýrslur fyrir dómi, sbr. 3. mgr. 205. gr. lag nr. 88/2008, eða að undangengnu sérstöku vitnamáli, sbr. 1. mgr. 141. gr. sömu laga. Samkvæmt því fullnægði málsmeðferðin ákvæðum laga og bryti hún ekki í bága við regluna um réttláta málsmeðferð. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um réttarfarssekt á hendur G og R.

B var ákærður fyrir eignarspjöll og brot gegn valdstjórninni með því að hafa í Fangelsinu að Litla-Hrauni veist með margvíslegu ofbeldi að þremur fangavörðum sem þar voru við skyldustörf, með þeim afleiðingum að einn fangavarðanna hefði hruflast á enni og fengið kúlu á höfuðið, annar hlotið sár á nefið auk þess sem tvenn gleraugu hefðu eyðilagst. B játaði sök og var farið með málið samkvæmt 164. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Héraðsdómur taldi að ekki hefði verið uppfyllt það málshöfðunarskilyrði vegna eignaspjalla sem fram kæmi í 4. mgr. 257. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 að sá krefðist sem misgert hefði verið við og yrði B því hvorki sakfelldur né gerð refsing fyrir meint brot gegn 1. mgr. 257. gr. laga nr. 19/1940 þrátt fyrir játningu. Var hann á hinn bóginn sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 106. gr. laga nr. 19/1940 og honum gert að sæta fangelsi í 10 mánuði. Fyrir Hæstarétti féll ákæruvaldið frá kröfu sinni á hendur B fyrir brot gegn 1. mgr. 257. gr. laga nr. 19/1940. Þá féllst Hæstiréttur ekki á það með B að honum hefði þegar verið gerð refsing fyrir háttsemi sína umrætt sinn með því að honum hefði verið gert að sæta 5 daga einangrunarvist með ákvörðun forstöðumanns Fangelsisins að Litla-Hrauni 22. mars 2013 og þannig stæði 2. mgr. 186. gr. laga nr. 88/2008, svo sem hún yrði skýrð í ljósi 1. mgr. 4. gr. viðauka nr. 7 við mannréttindasáttmála Evrópu, því í vegi að höfðað yrði refsimál gegn honum vegna sömu atvika. Að þessu virtu en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms var niðurstaða hans staðfest um sakfellingu B fyrir brot gegn 1. mgr. 106. gr. laga nr. 19/1940 sem og um refsingu hans.

B var ákærður fyrir skjalafals með því að hafa í kjölfar komu sinnar til landsins framvísað við lögreglu í blekkingarskyni frönsku vegabréfi sem reyndist grunnfalsað. B játaði háttsemina en með vísan til 1. mgr. 31. gr. alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna, sem Ísland er aðili að, krafðist hann þess að sér yrði ekki gerð refsing. Ekki var talið að B hefði leitt að því viðhlítandi rök eða lagt fram gögn um að lífi hans eða frelsi væri ógnað í heimalandi hans þannig að hann teldist flóttamaður í merkingu 1. gr. samningsins sbr. og 1. og 2. mgr. 44. gr. laga nr. 96/2002 um útlendinga. Var niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu B því staðfest. Hæstiréttur fann að því að B hefði ekki verið veitt réttarstaða sakbornings er „viðtalsskýrsla“ var tekin af honum þar sem hann hafði stöðu vitnis. Taldi Hæstiréttur að á því tímamarki hefði legið fyrir rökstuddur grunur um að B hefði með framvísun vegabréfsins gerst sekur um refsiverða háttsemi. Héraðsdómur yrði þó ekki ómerktur vegna þessa þar sem B hefði engin haldbær rök leitt að því að vörn hans í málinu hefði verið áfátt af þessum sökum.

A var ákærður fyrir skjalafals með því að hafa í kjölfar komu sinnar til landsins framvísað við lögreglu í blekkingarskyni frönsku vegabréfi sem reyndist grunnfalsað. A játaði háttsemina en með vísan til 1. mgr. 31. gr. alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna, sem Ísland er aðili að, krafðist hann þess að sér yrði ekki gerð refsing. Ekki var talið að A hefði leitt að því viðhlítandi rök eða lagt fram gögn um að lífi hans eða frelsi væri ógnað í heimalandi hans þannig að hann teldist flóttamaður í merkingu 1. gr. samningsins sbr. og 1. og 2. mgr. 44. gr. laga nr. 96/2002 um útlendinga. Var niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu A því staðfest. Hæstiréttur fann að því að A hefði ekki verið veitt réttarstaða sakbornings er „viðtalsskýrsla“ var tekin af honum þar sem hann hafði stöðu vitnis. Taldi Hæstiréttur að á því tímamarki hefði legið fyrir rökstuddur grunur um að A hefði með framvísun vegabréfsins gerst sekur um refsiverða háttsemi. Héraðsdómur yrði þó ekki ómerktur vegna þessa þar sem A hefði engin haldbær rök leitt að því að vörn hans í málinu hefði verið áfátt af þessum sökum.

P krafðist skaðabóta úr hendi íslenska ríkisins þar sem brotinn hafi verið á honum réttur með dómi Hæstaréttar 25. apríl 1997 í máli hans gegn L. Málið gegn L hafði hann höfðað til heimtu skaðabóta vegna tjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir vegna ólögmætra athafna L. Úrslit málsins urðu þau að þrír dómarar vildu sýkna L en tveir dómarar skiluðu sératkvæði og vildu taka kröfu P til greina. Árið 2003 komst mannréttindadómstóll Evrópu að þeirri niðurstöðu að einn þriggja dómara sem skipuðu meirihluta Hæstaréttar hafi verið vanhæfur til setu í dóminum vegna fjárhagslegra tengsla við L og með því hafi verið brotið gegn 70. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Taldi P íslenska ríkið bera fébótaábyrgð gagnvart sér annars vegar vegna þess að hann hafi ekki notið réttlátrar málsmeðferðar og hins vegar þar sem það hafi ekki rétt hlut hans nægjanlega í kjölfar niðurstöðu mannréttindadómstólsins. Talið var að leggja yrði til grundvallar að hæstaréttardómaranum hafi borið að víkja sæti við meðferð málsins. Þátttaka vanhæfs dómara hafi falið í sér brot á mikilvægum grundvallarréttindum gagnvart P. Væri íslenska ríkið því ábyrgt fyrir fjártjóni sem af þessu kunni að hafa hlotist. Talið var að ógerlegt væri að geta sér til um á hvern veg atkvæði hefðu fallið í Hæstarétti ef annar dómari hefði skipað dóminn í stað þess sem með réttu átti að víkja sæti við meðferð málsins. Ætti það sama við ef lögum um meðferð einkamála hefði verið breytt og mál hans endurupptekið og dæmt á nýjan leik. Sé þar um getgátur að ræða en ekki fullnægjandi sönnun fyrir orsakatengslum milli ætlaðs tjóns og þess að ekki hafi verið fylgt reglum um réttláta málsmeðferð, en slík sönnun sé forsenda þess að P verði dæmdar bætur á þessum grundvelli. Talið var að íslenska ríkið hafi fullnægt skuldbindingu sinni samkvæmt 1. mgr. 46. gr. mannréttindasáttmála Evrópu með því að greiða P þær miskabætur sem mannréttindadómstólinn hafi ákvarðað honum. Hafi ríkið því ekki látið hjá líða að bregðast við dómnum. Ekki var fallist á að það fyrirkomulag um endurupptöku dæmdra mála sem íslenski löggjafinn hafi valið og byggt sé á 169. gr. laga nr. 91/1991 sé andstætt 70. gr. stjórnarskrárinnar og var því hafnað að dæma skaðabætur á þeim grundvelli. P byggði einnig á því að niðurstaða málsins hafi verið lögfræðilega röng og valdið sér fjártjóni. Talið var að sakarefnið hafi verið endanlega til lykta leitt með dómi Hæstaréttar frá 1997. Formlegt gildi dómsins standi óhaggað, sbr. 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991. Sé ekki heimild til þess að lögum að dómsúrlausn geti nú að efni til sætt endurskoðun Hæstaréttar á þeim grundvelli sem P byggi mál sitt á. Þá voru ákvæði íslenskra laga ekki talin standa því í vegi að P yrðu dæmdar miskabætur þótt mannréttindadómstóllinn hafi áður dæmt honum slíkar bætur. Þegar á hinn bóginn væru virt framangreind rök um bótagrundvöllinn yrði ekki fallist á að skilyrði væru til að dæma P miskabætur samkvæmt 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga. Var íslenska ríkið því sýknað af kröfu P.