Dómstólaleit

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu X og Y um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tiltekin atriði í tengslum við rekstur máls Á á hendur X, Y, Z, Þ og Æ. Krafðist Á þess að kröfum Z, Þ og Æ yrði vísað frá Hæstarétti þar sem þeir hefðu ekki átt aðild að kröfunni sem hafnað var í hinum kærða úrskurði og gætu því ekki átt aðild að kærumálinu. Talið var að þar sem Þ og Æ hefðu báðir tekið til máls þegar krafan var tekin fyrir, tekið undir hana og fært fyrir því rök að taka skyldi hana til greina gætu þeir átt aðild að málinu. Var einnig talið eins og málinu væri háttað að Z hefði lögvarða hagsmuni af því að mega kæra úrskurðinn. Var því hafnað kröfu Á um að vísa frá kærum Z, Þ og Æ. Þá var staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um að hafna kröfu X og Y um ráðgefandi álit með vísan til þess að Hæstiréttur hefði í tveimur dómum tekið afstöðu til þeirra álitaefna sem X, Y, Z, Þ og Æ óskuðu álits á. Loks var kröfu Y um að lagt yrði fyrir héraðsdóm að úrskurða án tafa um kröfu hans um réttarfarssekt vísað frá Hæstarétti.

S hafði verið skipaður verjandi X sem ákærður var í sakamáli. Með efnisdómi í sakamálinu í héraði var S gert að greiða 300.000 króna sekt í ríkissjóð. Var sektin ákvörðuð með vísan til a. og d. liða 1. mgr. 223. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, en í fjögur tilgreind skipti mætti S ekki til þinghalds í málinu, þar á meðal er aðalmeðferð í því fór fram. Í síðastgreinda skiptið var S leystur frá verjandastörfum í málinu og var dómurinn kveðinn upp nokkru síðar að honum fjarstöddum. Að ósk S og að fengnu áfrýjunarleyfi var dóminum hvað þetta varðaði áfrýjað til Hæstaréttar. Bar S því m.a. við að hann hefði ekki notið réttlátrar málsmeðferðar samkvæmt 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. og 1. og 3. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu þar sem honum hefði ekki verið gefinn kostur á að halda uppi vörnum áður en sektin var ákvörðuð. Þá taldi hann að refsiskilyrðum 1. mgr. 223. gr. laga nr. 88/2008 væri ekki fullnægt í málinu. Í niðurstöðu Hæstaréttar var m.a. vísað til þess að fjárhæð réttarfarssektar, sem ákveðin væri samkvæmt XXXV. kafla laga nr. 88/2008, væri ekki bundin tilteknu hámarki og hefði sekt S numið umtalsverðri fjárhæð. Þegar litið væri til beggja þessara atriða yrði talið að sektin væri í eðli sínu refsing. Taldi Hæstiréttur að það hefði ekki horft S til réttarspjalla þótt sérstakur málflutningur hefði ekki farið fram í héraði, áður en ákvörðun var tekin um að gera honum réttarfarssekt, þar sem réttur hans til þess að halda uppi vörnum á áfrýjunarstigi sætti að lögum engum takmörkunum og hefði hann getað komið að öllum sjónarmiðum sínum við meðferð málsins fyrir Hæstarétti. Samkvæmt því fullnægði málsmeðferðin ákvæðum laga og bryti hún ekki í bága við regluna um réttláta málsmeðferð. Taldi Hæstiréttur að með því að hafa ekki mætt til þinghalda í tvö tilgreind skipti þrátt fyrir að hafa sannanlega fengið tilkynningu um þau eða sjá til þess að annar til þess bær maður mætti þar fyrir sína hönd hefði S brotið gegn starfsskyldum sínum sem verjandi X. Hefði S með þessu valdið óþörfum drætti á málinu og hefði því verið fullt tilefni fyrir dómarann til að víta hann samkvæmt 4. mgr. 223. gr. laga nr. 88/2008 sem telja yrði að gert hefði verið með bókun í öðru þessara þinghalda. Með því að mæta ekki til dómþings við aðalmeðferð málsins, eftir að hafa áður verið víttur, hefði S misboðið virðingu dómsins. Samkvæmt því var staðfest sú ákvörðun héraðsdóms að gera S sekt á grundvelli a. og d. liða 1. mgr. 223. gr. laga nr. 88/2008, en hún þótti hæfilega ákveðin 50.000 krónur.

G og R voru skipaðir verjendur Y og Z sem ákærðir voru í sakamáli. Áður en aðalmeðferð málsins átti að fara fram rituðu þeir héraðsdómara bréf þar sem því var lýst yfir að þeir myndu ekki sinna frekari verjendastörfum í málinu þar sem þeir teldu að brotið hefði verið gegn rétti skjólstæðinga þeirra til réttlátrar málsmeðferðar. Óskuðu þeir eftir því að vera þegar í stað leystir undan starfanum, en þeirri beiðni synjaði héraðsdómari. Er aðalmeðferð átti að fara fram mættu G og R ekki til þinghalds og voru þeir því leystir frá verjendastörfum í málinu og skjólstæðingum þeirra skipaðir nýir verjendur. Að auki var aðalmeðferð málsins frestað ótiltekið. Með dómi í sakamálinu voru G og R dæmdir til að greiða 1.000.000 krónur hvor um sig í sekt til ríkissjóðs, en dómurinn var kveðinn upp að þeim fjarstöddum. Að ósk G og R var dóminum hvað þetta varðaði áfrýjað til Hæstaréttar, en þeir báru því annars vegar við að þeir hefðu ekki notið réttlátrar málsmeðferðar samkvæmt 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. og 1. og 3. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu þar sem þeim hefði ekki verið gefinn kostur á að halda uppi vörnum áður en þeim var ákvörðuð sektin og hins vegar að þeir hefðu haft réttmætar ástæður til þess að segja sig frá verjendastörfum í málinu. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði m.a. að G og R hefði borið að mæta til þings við aðalmeðferð málsins og eftir atvikum viðhafa andmæli við málsmeðferðina eftir því sem efni hefðu staðið til. Hefði háttsemi þeirra hvorki verið í þágu skjólstæðinga þeirra né annarra ákærðu auk þess sem yfirlýsingar þeirra um að þeir létu af verjendastörfum hefðu falið í sér gróft brot á starfsskyldum þeirra sem verjendur í sakamáli, sbr. 1. mgr. 35. gr., sbr. 34. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Þá vísaði Hæstiréttur til þess að fjárhæð réttarfarssektar, sem ákveðin væri samkvæmt XXXV. kafla laga nr. 88/2008, væri ekki bundin tilteknu hámarki og hefðu sektir G og R numið hárri fjárhæð. Þegar litið væri til beggja þessara atriða yrði talið að sektirnar væru í eðli sínu refsing. Taldi Hæstiréttur að það hefði ekki horft G og R til réttarspjalla þótt sérstakur málflutningur hefði ekki farið fram í héraði, áður en ákvörðun hefði verið tekin um að gera þeim réttarfarssekt þar sem réttur þeirra til þess að halda uppi vörnum á áfrýjunarstigi sætti að lögum engum takmörkunum og hefðu þeir getað komið að öllum sjónarmiðum sínum við munnlegan flutning málsins, eftir atvikum með því að þeir og vitni gæfu skýrslur fyrir dómi, sbr. 3. mgr. 205. gr. lag nr. 88/2008, eða að undangengnu sérstöku vitnamáli, sbr. 1. mgr. 141. gr. sömu laga. Samkvæmt því fullnægði málsmeðferðin ákvæðum laga og bryti hún ekki í bága við regluna um réttláta málsmeðferð. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um réttarfarssekt á hendur G og R.

C höfðaði mál á hendur A og B og krafðist skaðabóta vegna tjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir vegna líkamsárásar af þeirra hálfu 5. nóvember 2006. Með dómi héraðsdóms höfðu A og B verið sakfelldir á grundvelli 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 fyrir líkamsárás á C og var B gert að greiða C miskabætur. Í málinu byggði C skaðabótakröfu sína á niðurstöðu matsgerðar dómkvaddra matsmanna þar sem fram kom að afleiðingar líkamsárásarinnar hafi verið mun alvarlegri en þau gögn sem byggt hafi verið á í sakamálinu gáfu til kynna. Mótmælti B því að matsgerðin hefði sönnunargildi við úrlausn málsins þar sem meinbugir hafi verið á dómkvaðningu matsmanna og framkvæmd matsins. Með vísan til niðurstöðu hinna dómkvöddu matsmanna, sem fengi stuðning af fyrirliggjandi gögnum, taldi héraðsdómur sannað að tjón C mætti rekja til líkamsárásar þeirrar er hann varð fyrir 2006 og að tjón hans væri fyrst og fremst að rekja til háttsemi B. Staðfesti Hæstiréttur niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um að matsgerðin yrði lögð til grundvallar við úrlausn málsins og var B gert að greiða C umkrafðar skaðabætur. Með hinum áfrýjaða dómi var hæstaréttarlögmanninum J gert að greiða réttarfarssekt vegna hegðunar sinnar fyrir dóminum. Var sú niðurstaða einnig staðfest í Hæstarétti.

Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi áfram sæta gæsluvarðhaldi, á grundvelli 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, var staðfestur.

Kærð var niðurstaða í dómi héraðsdóms þar sem J, lögmanni H, var gert að greiða réttarfarssekt. Hæstiréttur vísaði til þess að samkvæmt 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála gætu einungis sætt kæru til réttarins úrskurðir héraðsdóms um þau efni sem nánar greinir í einstökum stafliðum 1. og 2. mgr. greinarinnar. Þar sem heimild brast til að kæra sérstaklega ákvörðun um réttarfarssekt í dómi var málinu vísað frá Hæstarétti.

Ákæruvaldið krafðist þess að A og B fréttamönnum yrði gerð réttarfarssekt fyrir að skýra opinberlega frá því sem gerðist í lokuðu þinghaldi án leyfis dómara. Talið var að samkvæmt 1. mgr. 222. gr. laga nr. 88/2008 ákveði dómari sektir samkvæmt reglum XXXV. kafla laganna af sjálfsdáðum. Ákveði hann að leggja á réttarfarssekt geri hann það með úrskurði sem sæti kæru til Hæstaréttar samkvæmt y. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008. Ekki sé í lögum gert ráð fyrir að málsaðili geri kröfu um réttarfarssekt. Skorti því lagaskilyrði fyrir að hinn kærði úrskurður væri kveðinn upp. Var málinu því vísað frá Hæstarétti.

Eiginmaður A lést er flutningsskipið Dísarfell sökk að morgni 9. mars 1997. A krafðist skaðabóta úr hendi S vegna missis framfæranda á grundvelli 12. og 13. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 auk miskabóta samkvæmt 26. gr. sömu laga. A reisti kröfu sína aðallega á því að orsök slyssins mætti einkum rekja til bilunar eða vanbúnaðar skipsins. Í málinu lágu frammi matsgerðir Á og D sem fjölluðu um þetta og hafði niðurstöðu þeirra ekki verið hnekkt. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms, sem í sátu tveir meðdómendur, var fallist á að A hefði ekki tekist að færa sönnur á að orsakir slyssins mætti rekja til saknæms vanbúnaðar skipsins eða bilunar í tækjum þess sem S bæri ábyrgð á. A reisti kröfu sína einnig á því að mistök og rangar ákvarðanir skipstjórnenda hefðu orsakað slysið. Var einkum á því byggt að skipstjórinn hefði ekki sent út formlegt neyðarkall og ekki kallað nægilega fljótt á hjálp. Í dómi Hæstaréttar sagði að við mat á því hvenær skipið var talið komið í þá hættu að skipstjóra hafi mátt vera ljóst að kalla þyrfti á aðstoð væri við það miðað hvenær aðgerðum var lokið og vélar skipsins hættar að ganga. Samkvæmt gögnum málsins lá ekki fyrir að Dísarfell hefði orðið vélarvana fyrr en eftir kl. 04.16 aðfaranótt 9. mars. Klukkan 04.44 óskaði skipstjórinn eftir aðstoð strax. Á þessu tímabili stöðvuðust vélar skipsins, en ekki er nánar í ljós leitt hvenær. Hafði því ekki verið sýnt fram á að skipstjórinn hafi sýnt af sér gáleysi með því að kalla ekki á aðstoð fyrr en raun bar vitni. Að auki mátti af framansögðu ráða að ekki hefði verið unnt að bjarga Ó heitnum úr skipinu áður en skipverjum skolaði fyrir borð jafnvel þótt kallað hefði verið á aðstoð tæplega hálfri klukkustund áður en gert var, en tvær klukkustundir og 29 mínútur liðu frá því að skipstjóri kallaði eftir tafarlausri aðstoð uns þyrla fann skipið. Var S því sýknað af kröfu A.

Héraðsdómari úrskurðaði að X skyldi greiða sekt í ríkissjóð fyrir brot á 2. mgr. 9. gr. laga nr. 91/1991 vegna nánar tilgreindra ummæla, sem hún viðhafði í fjölmiðlum um einkamál, sem rekið var fyrir luktum dyrum. Talið var að dómaranum hefði ekki verið það heimilt, sbr. 135. gr. sömu laga, og var úrskurðurinn því felldur úr gildi.

X var sýknaður af ákæru um að hafa á skemmtistað slegið Y hnefahögg á ennið og ýtt við honum svo hann féll á gólfið, með þeim afleiðingum að hann hlaut 6 cm langan skurð á enni, sem sauma þurfti saman, og rifbeinsbrotnaði. Voru X og Y á dansgólfi skemmtistaðarins umrætt sinn. Ekki var talið hafa tekist að varpa skýru ljósi á hverjir hafi komið við sögu á dansgólfinu, en fullt samræmi var ekki í framburði vitna auk þess sem framburður sumra var ekki afdráttarlaus. Verjanda X var gerð réttarfarssekt fyrir háttsemi hans við aðalmeðferð málsins. Talið var að hann hafi komið ósæmilega fram í dómsal og sýnt réttinum fádæma óvirðingu.