Dómstólaleit

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli M ehf. á hendur S ses., S hf. og R hf. var vísað frá dómi. M ehf. krafðist þess að felldur yrði úr gildi hinn kærði úrskurður að því er varðaði frávísun gagnsakar M ehf. á hendur S ses. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að í úrskurði héraðsdóms hefði hvorki verið að finna umfjöllun um gagnsök M ehf. né hefði í forsendum hans verið vísað til ástæðna fyrir því að gagnsökinni hefði verið vísað frá dómi. Þá kom fram að gagnsök M ehf. fullnægði skilyrðum 2. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og væri ekki haldin neinum þeim annmörkum er varðaði frávísun og var því hinn kærði úrskurður felldur úr gildi að því er tók til gagnsakar M ehf. og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið að því leyti til efnismeðferðar.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli M ehf. á hendur S ses., S og R hf. var vísað frá dómi. M ehf. krafðist þess að felldur yrði úr gildi hinn kærði úrskurður að því er varðaði frávísun gagnsakar M ehf. á hendur S ses. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að í úrskurði héraðsdóms hefði hvorki verið að finna umfjöllun um gagnsök M ehf. né hefði í forsendum hans verið vísað til ástæðna fyrir því að gagnsökinni hefði verið vísað frá dómi. Þá kom fram að gagnsök M ehf. fullnægði skilyrðum 2. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og væri ekki haldin neinum þeim annmörkum er varðaði frávísun og var því hinn kærði úrskurður felldur úr gildi að því er tók til gagnsakar M ehf. og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið að því leyti til efnismeðferðar.

Í apríl 2016 samþykkti E að barnaverndarnefnd K tæki við forsjá dóttur hennar D og að hún yrði vistuð hjá B og C til 18 ára aldurs, sbr. 1. og 2. mgr. 25. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. A, faðir D, fór ekki með forsjá hennar en mun hafa samþykkt ráðstöfunina og vistunina munnlega. Í málinu krafðist A þess aðallega að fóstursamningnum yrði hnekkt og honum einum falin forsjá stúlkunnar til 18 ára aldurs hennar, en til vara að felldur yrði úr gildi nánar tilgreindur úrskurður barnaverndarnefndar um inntak umgengni stúlkunnar við sig. Með hinum kærða úrskurði héraðsdóms var aðalkröfu A vísað frá dómi þar sem hún fullnægði ekki skilyrðum d. og e. liða 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í dómi Hæstaréttar kom fram að í 2. mgr. 34. gr. barnaverndarlaga væri fjallað um endurskoðun ráðstafana á grundvelli 25. gr. þeirra. Vísað var til þess að eftir orðanna hljóðan tæki ákvæðið aðeins til þess foreldris sem samþykkt hefði ráðstöfun eftir síðarnefndu lagagreininni. Fallist var á með A að ákvæðið, skýrt með þeim hætti, fæli í sér tálmun þess að hann gæti leitað dóms um það hvort endurskoða bæri ákvarðanir í tengslum við dóttur hans og að umrætt lagaákvæði gæti ekki með þeim hætti takmarkað stjórnarskrárvarinn rétt hans til þess, sbr. 60. gr., 1. mgr. 65. gr. og 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar. Var því talið að A gæti sem kynfaðir D krafist þess fyrir dómstólum að fóstursamningi barnaverndar K, B og C yrði hnekkt. Þá var ekki fallist á með héraðsdómi að vísa bæri frá dómi aðalkröfu A vegna vanreifunar. Vísað var til þess að þrátt fyrir að 2. mgr. 34. gr. barnaverndarlaga yrði skýrð þannig að ákvæðið gæti eftir atvikum tekið til foreldris, sem ekki hefði samþykkt ráðstöfun samkvæmt 25. gr. laganna, yrði réttarstöðu þess ekki jafnað að öllu leyti til stöðu foreldris sem samþykkt hefði hana þar sem það fór eitt með forsjá barns áður en það afsalaði forsjánni til barnaverndarnefndar. Með því að krefjast þess fyrir dómi að sér yrði veitt forsjá dóttur sinnar væri A ekki einvörðungu að fara fram á að fóstursamningnum yrði hnekkt og dómstólar felldu þar með úr gildi ákvörðun barnaverndarnefndar um að ráðstafa barninu í fóstur, heldur að dómstólar tækju ákvörðun sem löggjafinn hefði falið barnaverndarnefnd sem stjórnvaldi að taka að undangengnu mati. Þar sem slík krafa gengi í berhögg við 2. gr. stjórnarskrárinnar var henni vísað frá héraðsdómi, sbr. 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991. Samkvæmt framansögðu var lagt fyrir héraðsdóm að taka til efnismeðferðar þá kröfu A að fóstursamningnum frá júlí 2016 yrði hnekkt.

A höfðaði mál gegn B, C og D og krafðist þess aðallega að sér yrði falin forsjá barnsins E og að ógilt yrði annars vegar ákvörðun B um varanlega vistun barnsins og hins vegar fóstursamningur B við C og D, en með honum var barninu ráðstafað í fóstur til þeirra síðarnefndu til 18 ára aldurs að beiðni móður barnsins. Til vara krafðist A þess að ógilt yrði ákvörðun B um umgengni hans við barnið og að með dómi yrði kveðið á um umgengnisrétt hans. Í úrskurði héraðsdóms var aðalkröfum A vísað frá dómi á grundvelli vanreifunar þar sem A hefði hvorki gert grein fyrir því hvernig hagsmunum stúlkunnar væri best borgið með breytingum á högum hennar né hver forsjárhæfni hans væri. Þá hefði A ekki lögvarða hagsmuni af ógildingu fyrrgreindrar ákvörðunar. Varakröfum A var einnig vísað frá héraðsdómi á þeim grundvelli að ekki væri á valdi dómstóla að kveða á um inntak umgengnisréttar A við E. Í dómi Hæstaréttar kom fram að 2. mgr. 34. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 um endurskoðun ráðstafana um vistun barns utan heimilis samkvæmt 25. gr. laganna tæki eftir orðanna hljóðan einungis til þess foreldris sem samþykkt hefði ráðstöfun. Þar sem slík takmörkun á rétti A til að fá með sama hætti og móðir barnsins endurskoðaða ákvörðun um vistun þess samrýmdist ekki 1. mgr. 65. gr. og 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. og 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, svo og réttar A sem foreldis E eftir barnalögum nr. 76/2003, gæti hún ekki staðið í vegi fyrir því að A fengi efnisúrlausn dómstóla um aðalkröfur sínar. Þá kom fram að þótt það væri ekki á valdi dómstóla að kveða á um inntak umgengnisréttar ættu þeir úrskurðarvald um hvort barnaverndarnefnd hefði byggt ákvörðun sína á lögmætum grunni. Ógildingarkröfu A þar um yrði þannig ekki heldur vísað frá dómi. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar að öðru leyti en því að staðfest var ákvæði hins kærða úrskurðar um frávísun kröfu A um að kveðið yrði á um inntak umgengnisréttarins með dómi.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli Þ gegn Í var vísað frá dómi á þeim grundvelli að Þ hefði ekki sýnt fram á að hann ætti lögvarða hagsmuni af úrlausn um þær kröfur sem hann hafði uppi um viðurkenningu á skaðabótaskyldu Í, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Ágreiningur aðila snerist um það hvenær ráðherra hafi verið skylt að lögum að ákveða þann heildarafla sem veiða mætti af gulllaxi. Taldi Þ að skylt hefði verið að úthluta heildarafla fyrr en gert var og að umrætt athafnaleysi hefði valdið honum tjóni. Í dómi Hæstaréttar kom fram að óumdeilt væri að aflahlutdeild í gulllaxi fæli í sér fjárhagsleg verðmæti fyrir útgerðir þeirra fiskskipa sem úthlutun fengju. Þá hefði Í ekki mótmælt útreikningum Þ á aflahlutdeild þeirri, sem hann taldi sig hafa átt rétt á að fá úthlutað, miðað við þau tímabil aflareynslu sem hann lagði til grundvallar kröfum sínum. Auk þessa mætti af málatilbúnaði Þ ráða að hann teldi fjárhagslegt tjón sitt nema mismuninum á framlegð þeirrar aflahlutdeildar, sem honum var úthlutað, og þeirri sem hann hefði notið ef ráðherra hefði ákveðið að úthluta henni fyrr en gert var. Með vísan til þessa taldi Hæstiréttur að aðalkrafa og tvær fyrri varakröfur Þ fullnægðu áskilnaði fyrrgreinds lagaákvæðis um lögvarða hagsmuni. Af þessum sökum var lagt fyrir héraðsdóm að taka þær kröfur til efnisúrlausnar. Þriðju varakröfu Þ var aftur á móti vísað frá dómi sökum vanreifunar.

Í málinu kröfðust H ehf. og A endurgreiðslu á fjárhæðum sem þeir höfðu innt af hendi til Í, annars vegar fyrir svonefnda tollkvóta og hins vegar sem greiðslu á magntolli fyrir landbúnaðarafurðir sem þeir hefðu flutt inn á grundvelli heimildar sem þeir hefðu áunnið sér með greiðslu fyrir tollkvóta. Talið var að þótt A hefði samkvæmt gögnum málsins sótt um tollkvóta í eigin nafni og fengið honum úthlutað og innt af hendi þær greiðslur til Í, sem krafist væri endurgreiðslu á, yrði að líta svo á að það hefði verið gert í umboði H ehf. A, sem deild í félaginu, gæti ekki átt sjálfstæð réttindi eða borið slíkar skyldur að deildin fullnægði skilyrðum 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til þess að geta átt aðild að dómsmáli. Fór H ehf. því einn með þá hagsmuni sóknarmegin, sem deilt var um í málinu. Ekki var fallist á með H ehf. að gildandi viðmið við álagningu á magntolli samkvæmt 1. mgr. 12. gr. tollalaga nr. 88/2005 færi í bága við 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Á hinn bóginn var talið að reglur 65. gr., sbr. 65. gr. B, í búvörulögum nr. 99/1993 um að ráðherra hefði frjálst val um það, þegar umsóknir bærust um meiri innflutning vöru en tollkvóta hennar nam hverju sinni, hvort hlutkesti skyldi ráða úthlutun eða hvort leita skyldi tilboða í heimildir til innflutnings samkvæmt tollkvótunum, hefði farið í bága við fyrrgreind ákvæði stjórnarskrárinnar. Í þessari skipan hefði falist að ráðherra gæti einhliða ákveðið hvort greiða skyldi gjald fyrir tollkvóta eða ekki, en slík gjaldtaka væri allsherjarréttarlegs eðlis og teldist skattheimta að því leyti til að lagaheimildir til hennar þyrftu að uppfylla skilyrði þau, sem gerð væru til fullgildrar sköttunarheimildar. Loks var talið að krafa um endurgreiðslu oftekinna skatta, sem með réttu væri reist á lögum nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda, væri ekki bundin því skilyrði að sá, sem hana gerði, sannaði að hann hefði orðið fyrir tjóni vegna hinnar ólögmætu skattheimtu, þótt sú regla kynni að hafa gilt fyrir gildistöku laganna. Yrði eðli málsins samkvæmt að miða við að álagning gjaldsins hefði haft áhrif á rekstur H ehf. og að sönnunarbyrði um annað hvíldi á Í. Samkvæmt framansögðu var fallist á endurgreiðslukröfu H ehf. vegna þeirra fjárhæða sem hann hafði greitt fyrir tollkvóta.

V höfðaði mál gegn Í og krafðist þess að nánar tilteknar ákvarðanir kjararáðs yrðu dæmdar ógildar þar sem þær hefðu verið haldnar alvarlegum ágöllum bæði að formi og efni. Samhliða kröfu um ógildingu krafðist V þess í aðal-, vara- og þrautavarakröfum sínum að Í yrði gert að greiða sér tilteknar fjárhæðir, sem hann taldi fela í sér leiðréttingu launa hans fyrir nánar tilgreint tímabil, en í þrautaþrautavarakröfu sinni að viðurkennt yrði að kjararáði „hafi borið að afturkalla launalækkun“ hans miðað við tilgreint tímamark. Í hinum kærða úrskurði héraðsdóms var málinu vísað frá dómi þar sem V hefði ekki lögvarða hagsmuni af því að fá bæði leyst úr kröfu um ógildingu ákvarðana kjararáðs annars vegar og hins vegar fjárkröfum sínum en viðurkenningarkröfu í tilviki þrautaþrautavarakröfu. Í dómi Hæstaréttar kom fram að hinar umþrættu ákvarðanir kjararáðs kvæðu ekki einungis á um atriði sem vörðuðu kjör V heldur einnig fjölda annarra manna og hefði hann því ekki lögvarða hagsmuni af því að fá þær ógiltar í heild sinni. Hvað fjárkröfur V vörðuðu var talið að þær fælu í sér áskilnað um að dómstólar tækju í raun ákvörðun um laun hans sem samkvæmt 1. gr. laga nr. 47/2006 um kjararáð væri í verkahring ráðsins að ákveða í samræmi við 8. til 10. gr. laganna. Með hliðsjón af framangreindu var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um frávísun aðal-, vara- og þrautavarakrafna V, auk kröfu um ógildingu samkvæmt þrautaþrautavarakröfu hans. Á hinn bóginn var fallist á með V að hann hefði lögvarða hagsmuni af því að fá efnisdóm um viðurkenningarkröfu í síðari kröfulið þrautaþrautavarakröfu sinnar eins og hún hafði verið þar sett fram. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka kröfuna til efnismeðferðar.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli E og R ehf. gegn L ehf. og S var vísað frá dómi. Deildu aðilar um gildi samnings sem S hafði gert við L ehf. um nýtingu á jörðinni F sem var í eigu E, R ehf. og félagsmanna í S auk fjögra annarra aðila. Var ekki talið að fyrsta dómkrafa E og R ehf., sem laut að því að L ehf. yrði bannað að gera út báta með ferðamenn frá landi jarðarinnar á grundvelli áðurnefnds samnings, varðaði ráðstöfun á eignarrétti að jörðinni með þeim hætti að nauðsyn hefði borið til að stefna öllum eigendum hennar, sbr. 2. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991. Yrði þeirri kröfu því ekki vísað frá héraðsdómi og bæri að taka hana til efnismeðferðar. Þá var ekki talið að E og R ehf. hefðu lögvarða hagsmuni af annarri dómkröfu sinni þar sem þeir hefðu ekki mótmælt því að L ehf. hefði þegar fjarlægt það lausafé af jörðinni sem þar væri getið og var henni því vísað frá héraðsdómi.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem vísað var frá dómi máli E o.fl. á hendur R, V og L. Málsókn E o.fl., eigenda lands sem liggur að Markarfljóti í Rangárþingi eystra, átti rætur að rekja til þess að varnargarður við Markarfljót hjá Þórólfsfelli skemmdist í flóði af völdum eldgoss í Eyjafjallajökli vorið 2010. Þetta töldu E o.fl. hafa leitt til þess að Markarfljót breytti farvegi sínum sem flæmst hefði yfir land þeirra og valdið þeim skemmdum. Fyrir Hæstarétti kröfðust E o.fl. þess að hinn kærði úrskurður yrði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar að því er varðaði einn kröfulið þeirra aðallega um að ógilt yrði með dómi framkvæmdaleyfi V og L, sem samþykkt var og útgefið af R, vegna viðgerðar og endurbyggingar á fyrrgreindum flóðavarnargarði, en til vara að viðurkennt yrði að framkvæmdir V og L við varnargarðinn frá og með tilteknu tímamarki hefðu verið ólögmætar. Talið var að krafa E o.fl. er laut að ætluðu ólögmæta framkvæmda sem fram fóru á grundvelli fyrrgreinds framkvæmdaleyfis væri einungis málsástæða fyrir kröfu um ógildingu framkvæmdaleyfisins og kæmi hún því ekki til úrlausnar í málinu. Á hinn bóginn taldi Hæstiréttur að E o.fl. hefðu lögvarða hagsmuni af að fá efnisdóm um gildi framkvæmdaleyfisins með skírskotun til þess að E o.fl. hefðu frá upphafi lagst eindregið gegn breytingu á legu varnargarðsins og að í dómaframkvæmd réttarins hefði það ekki staðið í vegi þess að skorið yrði úr um lögmæti slíks leyfis þótt framkvæmdum væri lokið eða þær langt komnar. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi að þessu leyti og lagt fyrir héraðsdóm að taka kröfu E o.fl. til löglegrar meðferðar.

SM, SÍ, ST og FH beiddust þess að lagt yrði lögbann við því að H ehf. veitti viðskiptamönnum sínum aðgang að nánar tilgreindum vefsíðum, lagt yrði fyrir H ehf. að grípa til nauðsynlegra ráðstafana til að hindra að viðskiptamenn hans gætu farið inn á sömu vefsíður og lagt yrði fyrir H ehf. að hindra allan gagnaflutning að og frá svonefndum IP-tölum sem vísuðu á vefsíðurnar. Með ákvörðun sýslumanns var lögbannskröfunni hafnað, en SM, SÍ, ST og FH báru ágreining um ákvörðunina undir héraðsdóm, sem vísaði málinu frá með hinum kærða úrskurði. Hæstiréttur staðfesti hinn kærða úrskurð að því er varðaði SM, SÍ og FH sökum þess að þau hefðu ekki löggildingu mennta- og menningarmálaráðuneytis samkvæmt 23. gr. og 23. gr. a. höfundalaga nr. 73/1972, þar sem líta yrði svo á að einungis höfundarréttarsamtök sem hlotið hefðu slíka löggildingu gætu fengið lögbann lagt á eftir fyrirmælum 59. gr. a. sömu laga. ST hafði á hinn bóginn hlotið slíka löggildingu, en í hinum kærða úrskurði hafði málinu einnig verið vísað frá hvað hann varðaði sökum þess að krafa ST í málinu, sem ST hafði upphaflega staðið að með SM, SÍ og FH, takmarkaðist ekki við flutning eða önnur not þeirra verka sem löggilding ST næði til og væri honum því ekki heimil. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að þótt ST stæði orðið einn eftir sem gerðarbeiðandi gæti það, með hliðsjón af 1. málslið 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, ekki eitt út af fyrir sig talist annmarki á kröfugerð hans að hún væri orðuð á sama hátt og upphaflega var gert sameiginlega fyrir SM, SÍ, ST og FH. Þá taldi rétturinn, að virtum skilyrðum IV. kafla laga nr. 31/1990 fyrir því að lagt yrði lögbann við háttsemi eftir heimild í 2. mgr. 59. gr. a. höfundalaga og eins og atvikum málsins var háttað, að ekki yrði séð að ST hefði þurft að haga orðalagi kröfugerðar sinnar í lögbannsbeiðni á annan veg en gert var þótt hann hefði frá öndverðu einn átt aðild að henni. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi að því er varðaði ST og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar að því leyti.

SM, SÍ, ST og FH beiddust þess að lagt yrði lögbann við því að F hf. veitti viðskiptamönnum sínum aðgang að nánar tilgreindum vefsíðum, lagt yrði fyrir F hf. að grípa til nauðsynlegra ráðstafana til að hindra að viðskiptamenn hans gætu farið inn á sömu vefsíður og lagt yrði fyrir F hf. að hindra allan gagnaflutning að og frá svonefndum IP-tölum sem vísuðu á vefsíðurnar. Með ákvörðun sýslumanns var lögbannskröfunni hafnað, en SM, SÍ, ST og FH báru ágreining um ákvörðunina undir héraðsdóm, sem vísaði málinu frá með hinum kærða úrskurði. Hæstiréttur staðfesti hinn kærða úrskurð að því er varðaði SM, SÍ og FH sökum þess að þau hefðu ekki löggildingu mennta- og menningarmálaráðuneytis samkvæmt 23. gr. og 23. gr. a. höfundalaga nr. 73/1972, þar sem líta yrði svo á að einungis höfundarréttarsamtök sem hlotið hefðu slíka löggildingu gætu fengið lögbann lagt á eftir fyrirmælum 59. gr. a. sömu laga. ST hafði á hinn bóginn hlotið slíka löggildingu, en í hinum kærða úrskurði hafði málinu einnig verið vísað frá hvað hann varðaði sökum þess að krafa ST í málinu, sem ST hafði upphaflega staðið að með SM, SÍ og FH, takmarkaðist ekki við flutning eða önnur not þeirra verka sem löggilding ST næði til og væri honum því ekki heimil. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að þótt ST stæði orðið einn eftir sem gerðarbeiðandi gæti það, með hliðsjón af 1. málslið 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, ekki eitt út af fyrir sig talist annmarki á kröfugerð hans að hún væri orðuð á sama hátt og upphaflega var gert sameiginlega fyrir SM, SÍ, ST og FH. Þá taldi rétturinn, að virtum skilyrðum IV. kafla laga nr. 31/1990 fyrir því að lagt yrði lögbann við háttsemi eftir heimild í 2. mgr. 59. gr. a. höfundalaga og eins og atvikum málsins var háttað, að ekki yrði séð að ST hefði þurft að haga orðalagi kröfugerðar sinnar í lögbannsbeiðni á annan veg en gert var þótt hann hefði frá öndverðu einn átt aðild að henni. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi að því er varðaði ST og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar að því leyti.

I og F ehf. kærðu úrskurð héraðsdóms þar sem máli þeirra gegn Veiðifélaginu G og V ehf. var vísað frá dómi. Í málinu kröfðust I og F ehf. þess aðallega að leigusamningur sem Veiðifélagið G hafði gert við V ehf. um leigu á veiðihúsi yrði dæmdur ógildur. Starfsemi V ehf. utan veiðitímabils var í beinni samkeppni við rekstur þann sem stundaður var af F ehf. og héldu I og F ehf. því fram að útleigan ylli þeim tekjumissi og færi í bága við lögbundinn tilgang Veiðifélagsins G. Talið var að ósamræmi væri milli aðalkröfu I og F ehf. og málatilbúnaði þeirra og að samhengi aðalkröfunnar við sakarefni málsins væri ekki svo ljóst sem áskilið væri í e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Var niðurstaða hins kærða úrskurðar um að vísa þeirri kröfu frá dómi því staðfest. Hins vegar þótti varakrafa I og F ehf., um að viðurkennt yrði að Veiðifélaginu G yrði óheimilt að selja veiðihúsið á leigu til almenns gisti- og veitingareksturs á ákveðnu tímabili, nægjanlega ljós og afmörkuð til að dómur yrði á hana lagður. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi hvað varðaði varakröfuna og lagt fyrir héraðsdóm að taka hana til efnismeðferðar.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli V á hendur Í var vísað frá dómi. Aðallega krafðist V þess að Í yrði gert að gefa út afsal til sín fyrir tiltekinni lóð og varð málatilbúnaður V skilinn svo að krafan væri reist á þeirri málsástæðu að komist hefði á skuldbindandi samningur milli aðila um sölu á lóðinni. Í dómi Hæstaréttar kom fram að V ætti rétt á að hafa uppi slíka kröfu fyrir dómstólum samkvæmt 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá var talið óþarft að leigutökum jarðarinnar yrði einnig stefnt á grundvelli 2. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991. Varakrafa V fól í sér að viðurkennt yrði með dómi að Í bæri að afla heimildar Alþingis til sölu á lóðinni. Þar sem að í kröfunni fólst að dómstólum væri ætlað að taka ákvarðanir sem heyrðu undir handhafa framkvæmdarvalds og löggjafarvalds samkvæmt stjórnarskránni var staðfest sú niðurstaða hins kærða úrskurðar að vísa kröfunni frá héraðsdómi með vísan til 1. mgr. 24. gr. laga nr. 21/1991. Þá gerði V sjálfstæða kröfu um greiðslu lögmannskostnaðar á stjórnsýslustigi málsins. Ekki var talið að V hefði lögvarða hagsmuni af því að krefjast sérstaklega, auk málskostnaðar, greiðslu á þóknun til lögmanns síns í viðleitni sinni til að knýja Í til efnda á samningi sem V taldi að hefði komist á milli þeirra.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem vísað var frá dómi hluta ákæru á hendur X á þeim grundvelli að ekki væri fullnægt skilyrðum c. liðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Í hinum umdeilda hluta ákærunnar var X gefið að sök brot gegn 4. mgr. 220. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa stofnað lífi og heilsu sonar síns í hættu á ófyrirleitinn hátt með því að aka ofurölvi með hann sem farþega í tiltekinni bifreið og kom einnig fram í ákærunni hvenær og hvar brotið var talið framið. Í dómi Hæstaréttar kom fram að uppfylltar væru þær kröfur sem gerðar yrðu til efnis ákæru og var því lagt fyrir héraðsdóm að taka sakarefnið til efnisúrlausnar.

Þ var eigandi jarðarinnar V í Kópavogi. Með heimild umhverfisráðuneytisins 10. janúar 2007 veitti ráðuneytið K heimild til eignarnáms á nánar tilgreindum spildum úr landi jarðarinnar. Af þessu tilefni gerðu Þ og K með sér eignarnámssátt 30. janúar sama ár. Þ taldi K ekki hafa efnt með réttum hætti tilteknar greiðslur, aðrar en peningagreiðslu, samkvæmt eignarnámssáttinni og stefndi K til greiðslu skaðabóta. Með dómi héraðsdóms var hluta af kröfum Þ vísað frá dómi og kærði Þ þann úrskurð til Hæstaréttar. Meðal endurgjalds samkvæmt eignarnámssáttinni var að K skyldi skipuleggja að lágmarki 300 lóðir undir sérbýli á tveimur nánar tilgreindum spildum úr landi V sem eignarnámið tók ekki til. Þ taldi K hafa vanefnt þessa skyldu. Í málinu lá fyrir matsgerð sem aðila greindi á um hvort gæti talist viðhlítandi grundvöllur kröfu Þ vegna þessara ætluðu vanefnda. Talið var að matsgerðin liti að verðmæti þess endurgjalds sem K hefði borið að standa skil á með skipulagi lóðanna og var frávísunarúrskurður héraðsdóms hvað varðaði þennan kröfulið því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóms að taka hann til efnismeðferðar. Hins vegar var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að vísa frá dómi kröfu Þ sem annars vegar laut að ætluðum leigutekjum af áðurnefndum lóðum, svo og varakröfu hans sem samsvaraði heildarverðmæti hins eignarnumda landssvæðis samkvæmt matsgerð 1. október 2010, að frádreginni peningagreiðslu þeirri er K hafði nú þegar innt af hendi.

Með ákvörðun 21. mars 2009 tók FME yfir vald hluthafafundar SPRON hf., vék stjórn bankans frá störfum og skipaði skilanefnd yfir honum. Samkvæmt ákvörðuninni skyldi A hf. meðal annars taka yfir skuldbindingar SPRON hf. vegna innistæðna í bankanum. Þá skyldi stofnað sérstakt hlutafélag í eigu SPRON hf., sem varð D hf., til að taka við öllum eignum SPRON hf. og tryggingaréttindum. Félagið átti einnig að taka yfir skuldbindingar gagnvart A hf. vegna yfirtöku A hf. á innistæðuskuldbindingum SPRON hf. Sem endurgjald fyrir þessar skuldbindingar skyldi D hf. gefa út skuldabréf til A hf. D hf. og A hf. komu sér ekki saman um vaxtakjör af skuldabréfinu og tók FME ákvarðanir um vaxtakjör þess. Í málinu krafðist D hf. þess aðallega að þrjár ákvarðanir sem FME tók í tengslum við deilur D hf. og A hf. um vaxtagreiðslur yrðu dæmdar ógildar en til vara að dæmt yrði um vaxtakjör og vaxtagreiðslur á tiltekinn veg. Talið var að málshöfðunarfrestur varðandi 1. og 2. tl. aðalkröfu D hf. hefði verið liðinn þegar málið var höfðað og var þeim kröfum vísað frá héraðsdómi. Hvað varðaði varakröfur D hf. kom fram að samkvæmt 60. gr. stjórnarskrárinnar gætu dómstólar ógilt ákvarðanir framkvæmdarvaldshafa ef þeim væri áfátt að formi eða efni til. Það leiddi hins vegar af þrískiptingu ríkisvaldsins, sbr. 2. gr. stjórnarskrárinnar, að almennt væri það ekki á færi dómstóla að taka nýjar ákvarðanir um málefni sem stjórnvöldum væri falið með lögum og ógildanlegar kynnu að vera eða gefa stjórnvöldum fyrrimæli um efnislegt innihald slíkra nýrra ákvarðana. Þar sem D hf. krafðist ekki ógildingar á ákvörðunum FME með varakröfum sínum, heldur að ákveðið yrði hvert skyldi vera efni ákvarðana sem í þeirra stað kæmi, var þeim kröfum jafnframt vísað frá dómi. Hins vegar var talið að D hf. hefði hagsmuni af því að dómur yrði felldur á 3. tl. aðalkröfu sinnar og var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi hvað þann lið varðaði.

A ehf. og fleiri kærðu úrskurð héraðsdóms þar sem máli þeirra á hendur Í var vísað frá dómi. Fyrri liður aðalkröfu A ehf. og fleiri laut að því að felld yrði úr gildi álagning iðnaðarmálagjalds fyrir árið 2010. Í dómi Hæstaréttar sagði að þótt þessi krafa þeirra væri ekki berum orðum takmörkuð við álagningu gjaldsins, að því er þá eina varðaði, ylli það ekki frávísun hennar, enda leiddi það af 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála að dómur um kröfuna byndi aðeins aðila málsins og þá sem að lögum kæmu í þeirra stað. Um síðari lið aðalkröfu auk varakröfu A ehf. og fleiri sagði í dómi réttarins að þær þættu ekki dómtækar, enda yrðu slíkar kröfur um aðfararhæfan dóm því aðeins dæmdar að fjárhæð væri tilgreind um hvern og einn þeirra, en það hefðu þeir ekki gert. Þá þótti málatilbúnaður sem laut að þrautavarakröfu þeirra vanreifaður. Staðfesti Hæstiréttur því niðurstöðu héraðsdóms að öðru leyti en því að felldur var úr gildi sá hluti úrskurðarins sem varðaði frávísun á fyrri lið aðalkröfu A ehf. og fleiri

E tók á leigu fasteign af V til eins árs frá 15. júlí 2009 að telja. Í upphafi leigutíma bar E að inna af hendi fyrirframgreiðslu leigu og setja tryggingu fyrir efndum samningsins. Í þessu skyni aflaði E ábyrgðar bankans L hf. þess efnis að tryggingarféð yrði greitt V að fram kominni skriflegri kröfu. Leigusamningur aðila rann út 15. júlí 2010 og E stóð skil á húsleigu til þess tíma. E hélt því fram í málinu að hann hefði rýmt húsið fyrir lok leigutíma og þrifið það 24. sama mánaðar, en ekki getað skilað húsinu þar sem V hafi verið búsettur erlendis og ekki tilnefnt umboðsmann hér á landi til að gæta hagsmuna sinna. V fékk á hinn bóginn vitneskju 22. júlí 2010 um að E hefði greitt húsaleigu fyrir hálfan þann mánuð og komist að raun um það degi síðar að húsið hefði verið rýmt. V krafði L hf. 26. júlí 2010 um greiðslu tryggingarfjárins. Til þess að koma í veg fyrir að bankinn yrði við kröfu V leitaði E eftir því við sýslumann að lagt yrði lögbann við greiðslunni og varð hann við beiðninni 6. ágúst sama ár. E fékk útgefna réttarstefnu í málinu sem höfðað var 25. sama mánaðar á hendur L hf. og krafðist þess að lögbannið yrði staðfest og að L hf. væri óheimilt að greiða út tryggingarféð. V gerðist meðalgönguaðili að málinu. Með úrskurði héraðsdóms var málinu vísað frá dómi. Í dómi Hæstaréttar segir meðal annars að útborgun tryggingarfjárins til V hefði í för með sér að L hf. nyti endurkröfu á hendur E, sem bæri greiðsluskyldu óháð réttarsambandi sínu við V. Að því virtu yrði að líta svo á að E hefði haft lögvarða hagsmuni af því að leita lögbanns til að hindra að fé yrði greitt út á grundvelli ábyrgðarinnar án tillits til mótbára, sem hann teldi sig hafa fram að færa gegn tilkalli V til greiðslu úr sinni hendi. Var því lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar að þessu leyti. Héraðsdómur var hins vegar staðfestur um að vísa frá dómi meðalgöngusök V, enda kærði hann ekki úrskurðinn fyrir sitt leyti.

Enska félagið M átti hlut í L ehf. Við slit á M var ákveðið að hlutafé félagins í L ehf. félli til MA. Í samþykktum L ehf. var kveðið á um forkaupsrétt félagsins og að því frágengnu hluthafa þess við framsal hluta í því. J höfðaði mál þetta gegn MA og L ehf. annars vegar til viðurkenningar á því að J ætti forkaupsrétt að hlutafénu sem kom í hlut MA og hins vegar að MA yrði gert að selja og afsala J hlutnum gegn greiðslu söluverðsins. Um hið fyrra atriði taldi Hæstiréttur að J hefði ekki verið skylt skv. 18. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála að beina málsókn sinni að öllum hluthöfum í félaginu, þar sem forkaupsrétturinn, sem J teldi sig njóta, væri ekki sameiginlegur réttur hans með öðrum hluthöfum L ehf., heldur sjálfstæður réttur hvers hluthafa, sem eftir atvikum fengi að neyta hans einn eða ásamt öðrum í hlutfalli við hlutafjáreign sína. Var því lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar að þessu leyti. Um hið síðara atriði taldi Hæstiréttur að réttur J til að krefja MA um afsal hlutafjárins í skjóli forkaupsréttar gæti ekki orðið til fyrr en reynt yrði hvort L ehf. eða að því frágengnu aðrir hluthafar kysu að neyta forkaupsréttar síns. Var þeirri kröfu J því vísað frá héraðsdómi.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli G gegn Í var vísað frá dómi. Í málinu krafðist G viðurkenningar á skaðabótaskyldu Í og jafnframt miskabóta vegna þess að brotinn hafi verið á honum réttur við umsókn hans um starf sem þyrluflugmaður hjá L. Þótti krafa hans um skaðabætur ekki uppfylla skilyrði 1. og 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og jafnframt fara í bága við d- og e-liði 80. gr. sömu laga. Með dómi Hæstaréttar var niðurstaða héraðsdóms staðfest um frávísun á máli G til viðurkenningar á skaðabótaskyldu, enda yrði að leiða nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni og gera grein fyrir því í hverju tjón hans fælist og hver tengsl þess væru við atvik máls. Hvað varðaði kröfur G um miskabætur var talið að ekki væri unnt að fallast á með héraðsdómi að þar væri um að ræða annmarka á reifun kröfunnar sem valda ætti frávísun hennar. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi að því er kröfu G um miskabætur varðaði og lagt fyrir héraðsdóm að taka hana til efnislegrar meðferðar.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli S gegn Í var vísað frá dómi. Í málinu krafðist S viðurkenningar á skaðabótaskyldu Í og jafnframt miskabóta vegna þess að brotinn hafi verið á honum réttur við umsókn hans um starf sem þyrluflugmaður hjá L. Þótti krafa hans um skaðabætur ekki uppfylla skilyrði 1. og 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og jafnframt fara í bága við d- og e-liði 80. gr. sömu laga. Með dómi Hæstaréttar var niðurstaða héraðsdóms staðfest um frávísun á máli S til viðurkenningar á skaðabótaskyldu, enda yrði að leiða nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni og gera grein fyrir því í hverju tjón hans fælist og hver tengsl þess væru við atvik máls. Hvað varðaði kröfur S um miskabætur var talið að ekki væri unnt að fallast á með héraðsdómi að þar væri um að ræða annmarka á reifun kröfunnar sem valda ætti frávísun hennar. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi að því er kröfu S um miskabætur varðaði og lagt fyrir héraðsdóm að taka hana til efnislegrar meðferðar.

Með ákvörðun umhverfisráðherra 29. janúar 2010 synjaði ráðherra staðfestingar þess hluta aðalskipulags F 2006-2018 í fyrrum Villingaholtahreppi er varðar Urriðafossvirkjun. Í málinu krafðist F þess í fyrsta lagi að ákvörðun umhverfisráðherra yrði ógilt með dómi og í öðru lagi að viðurkennt yrði að ráðherra bæri að staðfesta umrætt aðalskipulag. Í úrskurði héraðsdóms var talið að þar sem F hefði sett fram nýja tillögu að aðalskipulagi sem væri komin í lögformlegt ferli samkvæmt skipulags- og byggingarlögum hefði F ekki lögvarða hagsmuni af því að fá dóm um kröfur sínar í málinu. Fæli málsókn hans í sér beiðni um lögfræðilega álitsgerð í andstöðu við 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og var málinu vísað frá héraðsdómi. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ferli við gerð aðalskipulags væri flókið og tímafrekt. Enda þótt F hefði hafið undirbúning þess að nýju væri ferlinu ekki lokið og væri það á hans valdi hvort því yrði fram haldið. Meðan svo væri, skipti það F máli að lögum að fá úrlausn dómstóla um gildi ákvörðunarinnar og hefði F því lögvarða hagsmuni af því að fá dóm um fyrri kröfu sína. Var því lagt fyrir héraðsdóm að taka fyrri kröfu F til efnislegrar úrlausnar. Niðurstaða héraðsdóms um að vísa síðari kröfu F frá dómi var hins vegar staðfest, þar sem það leiddi af þrískiptingu ríkisvaldsins, sbr. 2. gr. stjórnarskrárinnar, að almennt væri það ekki á færi dómstóla að taka nýjar ákvarðanir um málefni sem stjórnvöldum væri falið með lögum í stað stjórnvaldsákvarðana, sem ógiltar kynnu að verða með dómi.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli M hf. gegn A var vísað frá dómi. Talið var að reikningsyfirlit sem M hf. hafi lagt fram í málinu væri nægilega glöggt til að A gæti gert sér grein fyrir kröfunni og tekið til varna. Þá var komið fram að A hafði mótmælt uppgjöri M hf. á viðskiptum þeirra. Hafði M hf. gert leiðréttingar af því tilefni sem A hafði ekki gert athugasemdir við fyrr en eftir að málið var höfðað. Var því talið að M hf. hafi lagt nægilega skýran grundvöll að máli sínu á hendur A og ekki væru efni til að vísa málinu frá dómi. Hins vegar var krafa M hf. um dráttarvexti ekki talin uppfylla skilyrði d-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 þar sem ekki kom fram sú vaxtaprósenta sem krafa var gerð um og frávik 11. gr. laga nr. 38/2001 áttu ekki við. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi um annað en dráttarvaxtakröfu M hf. og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

15. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 væri kveðið skýrt á um það að fjárhæðir bóta, sem greindar væru í 3. mgr. 7. gr

Kærumál. Sakarefni. Þinglýsing. Kröfugerð. Málsástæður. Frávísunarúrskurður felldur úr gildi að hluta. Samkvæmt eignaskiptayfirlýsingu 20. ágúst 2002 fyrir fasteignina R var meðal annars kveðið á um skiptingu hennar í sjö eignarhluta, sem hver fékk sitt fastanúmer í landskrá fasteigna. Eignarhlutar þessir voru veðsettir til tryggingar kröfum samkvæmt 56 skuldabréfum í eigu V. Gerð var ný eignaskiptayfirlýsing fyrir R, sem var í þetta sinn skipt í átta eignarhluta. Sex af þessum eignarhlutum voru auðkenndir með sömu fastanúmerum og tiltekin höfðu verið í fyrri eignaskiptayfirlýsingunni, en einn af eldri eignarhlutunum leið undir lok og til urðu tveir nýir. Veðréttindi fyrir áðurnefndum skuldabréfum voru ekki færð á þessa tvo nýju eignarhluta. Að kröfu V færði sýslumaður veðréttindin á nýju eignarhlutana þar sem hann taldi að mistök hefðu verið gerð við þinglýsingu nýju yfirlýsingarinnar. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur, sem staðfestur var fyrir Hæstarétti, var kröfu Á hafnað um að veðréttindin samkvæmt umræddum skuldabréfum yrðu afmáð af nýju eignarhlutunum tveimur sökum þess að hann hefði ekki leitað úrlausnar dómstóla um hana innan frests, sem mælt er fyrir um í 1. mgr. 3. gr. laga nr. 39/1978. Í máli þessu krafðist Á m.a. dóms um viðurkenningu á því að veðréttindi fyrir ofangreindum skuldabréfum tækju ekki til nýju eignarhlutana í R og jafnframt að skuldabréfin næðu eingöngu til þeirra eignarhluta sem tilgreindir voru í bréfunum sjálfum. Í dómi Hæstaréttar kom fram að í 3. gr. laga nr. 39/1978 væri þeim, sem teldi á sér brotið með ákvörðun sýslumanns um þinglýsingu, veitt heimild til að leita eftir sérstökum reglum úrlausnar dómstóla um það hvort sýslumaður hefði farið að lögum í ákvörðun sinni. Þessi sérstaka málsóknarheimild girti því ekki fyrir að felldur yrði dómur á einkamál, sem rekið væri milli tveggja eða fleiri aðila til að fá leyst úr ágreiningi um efnisleg réttindi þeirra, þótt dómurinn kynni að leiða af sér að breyta yrði í kjölfarið þinglýstum heimildum honum til samræmis. Á beindi kröfu sinni ekki að sýslumanninum í Reykjavík, heldur krafðist hann að V yrði skyldaður vegna ætlaðra annmarka á réttindum sínum til að fá þau afmáð úr þinglýsingabók. Ákvæði 1. mgr. 1. gr., sbr. 2. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 stæðu því ekki þessari dómkröfu Á í vegi. Samkvæmt þessu var felldur úr gildi hinn kærði úrskurður hvað fyrstu tvær dómkröfur Á varðar og lagt fyrir héraðsdóm að taka þær til efnismeðferðar, en kröfu Á um greiðslu skaðabóta úr hendi V var vísað frá dómi.

Kærumál. Kæruheimild. Málsóknarumboð. Lögbann. Frávísunarúrskurður felldur úr gildi að hluta. Héraðsdómur vísaði frá kröfu félagasamtakanna S á hendur I og SL, þess efnis að viðurkennt yrði að I og SL væri óheimilt að starfrækja vefsíðu, sambærilega nánar tilgreindri vefsíðu sem þeir höfðu starfrækt. Þá var einnig vísað frá héraðsdómi kröfu S um staðfestingu lögbanns. S kærði úrskurð héraðsdóms og krafðist þess að honum yrði hrundið. I og SL kærðu einnig úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti og kröfðust þess m.a. að vísað yrði frá héraðsdómi öðrum kröfuliðum en gert hafði verið í hinum kærða úrskurði. Þá kærðu þeir einnig úrskurð héraðsdóms um að ákvörðun um málskostnað biði dóms. Vísað var frá Hæstarétti kröfum I og SL varðandi kröfu þeirra um frávísun annarra kröfuliða S, en vísað hafði verið frá í hinum kærða úrskurði, þar sem ekki væri heimild í lögum nr. 91/1991, um meðferð einkamála, til að kæra til Hæstaréttar synjun héraðsdóms um að vísa máli frá dómi í heild eða hluta. Einnig skorti kæruheimild til að krefjast málskostnaðar í héraði og var því þeirri kröfur I og SL vísað frá dómi. Í málinu lágu fyrir umboð til samtakanna frá um 150 félagsmönnum til S. Með hliðsjóna af fyrri fordæmum Hæstaréttar, og efni umboðanna, var talið að félagsmenn S hefðu veitt samtökunum málsóknarumboð til að fara með kröfu um staðfestingu lögbanns, og felldi Hæstiréttur því úr gildi frávísun héraðsdóms á kröfu um staðfestingu á því. Hæstiréttur staðfesti hins vegar úrskurð héraðsdóms um að vísa frá dómi kröfu S, um að viðurkennt yrði að I og SL væri óheimilt að starfrækja vefsíðu, sambærilega þeirri sem þeir höfðu starfrækt.

X (Dögg Pálsdóttir hrl.) gegn Y (Gestur Jónsson hrl. Indriði Þorkelsson hdl.)

Kærumál. Kæruheimild. Framlagning skjala. Vitni. Frávísun frá Hæstarétti að hluta. Frávísunarúrskurður felldur úr gildi að hluta. X kærði úrskurð héraðsdóms sem hafnaði kröfu hennar um að krefjast þess að vitnið A læknir svaraði nánar tilgreindri spurningu, að Ó sýslumaður yrði leiddur sem vitni og að X fengi að leggja fram nánar tilgreind skjöl í málinu. Með gagnályktun frá a.-d. liðum 2. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála varð úrskurður héraðsdóms um synjun á framlagningu gagnanna ekki kærður til Hæstaréttar og varð því að vísa þessum þætti málsins frá Hæstarétti. Spurning sú sem X óskaði eftir að leggja fyrir vitnið A lækni, varðaði ekki atvik málsins sem hann gat borið um af eigin raun. Í ljósi þess að A hafði hvorki verið dómkvaddur sem mats- eða skoðunarmaður í málinu eftir ósk aðila eða eigin frumkvæði, sbr. 63. gr. laga nr. 19/1991, né til hans leitað af lögreglu við sérfræðilega rannsókn þess, sbr. 70. gr. sömu laga, staðfesti Hæstiréttur niðurstöðu hins kærða úrskurðar að því er þennan þátt málsins varðaði. Ekki var fallist á með héraðsdómi að sýnilega þarflaust hefði verið að leiða Ó sem vitni í málinu, sbr. 4. mgr. 128. gr. laga nr. 19/1991. Vitnaskylda hans yrði að ráðast af því hvort lagt yrði fram opinber skjal frá honum sem nægði til að svara spurningum X, sbr. 52. gr. sömu laga. Var ákvæði hins kærða úrskurðar um að hafna kröfu X um að Ó yrði leiddur sem vitni í málinu því fellt úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið að þessu leyti til löglegrar meðferðar.

V ehf. höfðaði mál gegn G og L og krafðist þess að dæmt yrði að viðtaka G á nánar tilgreindum hluta af fjármunum félagsins inn á greiðslumiðlunarreikning smábáta væri óheimil, að G væri óheimilt að greiða þann hluta til L og að viðurkennt yrði að G bæri að endurgreiða V ehf. allt það fé sem kynni að berast inn á greiðslumiðlunarreikning umfram það sem þyrfti til ráðstöfunar samkvæmt 1. og 2. tölul. 8. gr. laga nr. 24/1986. Þá krafðist félagið að G og L yrði gert að greiða því nánar tilgreinda fjárhæð með dráttarvöxtum og að G yrði dæmt óheimilt aðallega að fela L umsýslu með greiðslur samkvæmt 2. tölul. 8. gr. laga nr. 24/1986 af fjármunum félagsins en til vara að hirða vexti af þessum fjármunum. Með úrskurði héraðsdóms var málinu í heild vísað frá dómi vegna ýmissa annmarka á málatilbúnaði V ehf. Í dómi Hæstaréttar var talið að sá háttur á kröfugerð V ehf. að beina kröfum samkvæmt 1. til 3. tölul. bæði að G og L gæti út af fyrir sig staðist og að félagið hefði lögvarða hagsmuni af þessum kröfum. Þá þóttu ekki efni til að vísa frá dómi fjárkröfu félagsins á hendur G og L vegna vanreifunar. Var úrskurðurinn felldur úr gildi að því er þessar kröfur varðaði og lagt fyrir héraðsdóm að taka þær til efnismeðferðar. Hins vegar var fallist á með héraðsdómi að síðasti liður kröfugerðarinnar væri of víðtækur og óviss til að um hann yrði dæmt og úrskurðurinn því staðfestur um frávísun þeirrar kröfu.

S stefndi K hf. til greiðslu skaðabóta vegna tjóns, sem hann taldi sig hafa orðið fyrir, vegna ólögmæts samráðs K hf. við önnur olíufélög hér á landi. Héraðsdómur sýknaði K hf. af aðal- og varakröfu S en vísaði þrautavara- og þrautaþrautavarakröfu hans frá dómi. S kærði ákvæði héraðsdóms um að vísa umræddum kröfum frá dómi. Þrautavarakrafa S var reist á samanburði einingaframlegðar af sölu hvers bensínlítra milli tveggja tímabila. Var fallist á með héraðsdómi að verulega skorti á að hald gæti talist í tilraun S til að sýna fram á tjón sitt vegna samráðsins á þessum grundvelli. Þrautaþrautavarakrafan var um skaðabætur að álitum. Ekki var fallist á með héraðsdómi að með matsgerð væri unnt væri að koma málinu í þann búning að komast mætti hjá að dæma kröfuna að álitum. Ætti S rétt á að felldur yrði efnisdómur á þessa kröfu. Var því ákvæði héraðsdóms um þessa kröfu því fellt úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka hana til efnismeðferðar.

Með stefnu, sem þingfest var 15. desember 2005, krafði G félagið O hf. um greiðslu tiltekinnar fjárhæðar. O hf. krafðist frávísunar málsins þar sem kröfugerð og málatilbúnaður G væri óljós. G brást við með því að höfða framhaldssök þar sem hún freistaði þess að leiðrétta það sem hún taldi að aflaga hefði farið við upphaflega kröfugerð en við það hækkaði krafa hennar um 1.400.000 krónur. Héraðsdómur vísaði málinu í heild frá dómi. Ekki var fallist á að slíkir annarkar hefðu verið á frumstefnunni að það bæri að vísa henni frá héraðsdómi. Á hinn bóginn var talið að skilyrði 29. gr. laga nr. 91/1991 til að auka við fyrri kröfu í málinu hefðu ekki verið fyrir hendi. Var úrskurður héraðsdóms því staðfestur hvað síðargreinda atriðið varðar en var að öðru leyti felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið fyrir samkvæmt frumstefnunni.

Kærumál. Frávísunarúrskurður héraðsdóms felldur úr gildi að hluta. Höfundaréttur. Í máli sem A höfðaði á hendur H krafðist hún refsingar og miskabóta vegna ætlaðra brota H á höfundarétti látins eiginmanns A, en hún sat í óskiptu búi eftir hann. Héraðsdómari vísaði málinu frá í heild sinni vegna vanreifunar. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að málið væri einkarefsimál og ekki yrðu í slíku máli gerðar sambærilegar kröfur til málatilbúnaðar í stefnu og gerðar væru til ákæru í opinberu máli. Þótt fallist væri á með héraðsdómara að lýsing málsástæðna í stefnu væri ágripskennd var talið að stefnan væri ekki haldin þeim annmörkum að leiða ætti til frávísunar, enda yrði ekki séð að ætlaður óskýrleiki í kröfugerð A væri þess eðlis að H gæti ekki tekið til varna með eðlilegum hætti. A krafðist einnig miskabóta úr hendi H á grundvelli 2. mgr. 56. gr. höfundalaga nr. 73/1972, en jafnframt krafðist hún bóta samkvæmt 3. mgr. sömu lagagreinar. Í síðastnefndri lagagrein er kveðið á um heimild til að krefjast bóta þótt réttarröskun hafi verið framin í grandleysi. A byggði á því í málinu að ætluð brot H hefðu verið framin af ásetningi eða í það minnsta af stórfelldu gáleysi. Varð ekki séð að A hefði gert neinar tilraun til að renna stoðum undir bótakröfu sína samkvæmt nefndri 3. mgr. 56. gr. höfundarlaga, enda gæti sama háttsemi ekki verið samtímis grandsöm og grandlaus. Krafa A um bætur samkvæmt 3. mgr. 56. gr. höfundalaga þótti því vanreifuð og var henni vísað frá dómi, en lagt fyrir héraðsdómara að taka aðrar kröfur A til efnismeðferðar.

Í málinu krafðist H skaðabóta úr hendi J, HV og L, en R, Þ og HH, hluthafar í H fóru með fyrirsvar félagsins í málinu á grundvelli heimildar í 2. mgr. 109. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Var skaðabótakrafan sögð vegna útgáfu fimm veðskuldabréfa með veði í fasteign H sem J og H hefðu undirritað, sem stjórnendur H, til hagsbóta fyrir L. Var byggt á því að um hefði verið að ræða refsiverða háttsemi af hálfu þeirra J og HV. Heimild R, Þ og HH til fyrirsvars fyrir H var talin byggjast á tillögu sem borin var upp á hluthafafundi um að krefja J og HV um skaðabætur vegna tjóns sem þau hefðu valdið félaginu og var þar felld með tilgreindum atkvæðafjölda. Í framangreindri tillögu var ekki getið málsóknar á hendur L og gátu R, Þ og HH því ekki farið með fyrirsvar í máli á hendur því félagi og var kröfu H á hendur L vísað frá dómi þegar af þeirri ástæðu. Varðandi kröfur H á hendur J og HV var talið að í gögnum málsins kæmi fram með nægilega skýrum hætti hvernig fjárhæð stefnukröfu H hafi verið fundin og þó að krafan væri ekki sundurliðuð með þeim hætti að rekja mætti hvernig fyrrnefndri fjárhæð hafi verið ráðstafað til greiðslu hvers og eins þeirra fimm veðskuldabréfa sem H teldi J og HV hafa gefið út honum til tjóns, yrði að telja, með hliðsjón meðal annars af því hvernig háttað væri fyrirsvari H í málinu, að þessi ágalli geti ekki einn og sér leitt til frávísunar málsins á þessu stigi. Hinn kærði úrskurður var því felldur úr gildi varðandi kröfur H á hendur J og HV og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Þ höfðaði mál á hendur Í þar sem hann krafðist þess í fyrsta lagi að lög nr. 58/1998 um þjóðlendur og ákvörðun marka eignarlanda, þjóðlendna og afrétta yrðu felld úr gildi, í öðru lagi að tilgreindur úrskurður óbyggðanefndar yrði felldur úr gildi, í þriðja lagi að núverandi landamerki jarðarinnar Hóla yrðu staðfest, í fjórða lagi að viðurkennt yrði að hann ætti skaðabótarétt á Í vegna þinglýsingar og aflýsingar óbyggðanefndar á kvöðum á jörðinni Hólum. Var þessum kröfum Þ vísað frá dómi. Þá krafðist hann þess að Í yrði gert að greiða málskostnað hans fyrir óbyggðanefnd. Var Þ talinn hafa lögvarða hagsmuni af því að bera ákvörðun nefndarinnar að þessu leyti undir dóm, auk þess sem ákvæði laga nr. 58/1998 stæðu því ekki í vegi.

U leitaði eftir dómi þess efnis að felld yrði úr gildi sú ákvörðun sýslumanns að beina því til U að sækja um leyfi fyrir tilteknum dansleikjum og kvöldvökum um verslunarmannahelgi og krefja hann um 500.000 krónur í löggæslukostnað. Þá krafðist U þess einnig að Í yrði dæmt til að greiða sér 500.000 krónur. Talið var að U hefði lögvarða hagsmuni af því að fá úrlausn um síðarnefndu kröfuna en ekki hafi verið þörf á að gera jafnframt fyrrnefnda viðurkenningarkröfu. Var því úrskurður héraðsdóms um frávísun málsins felldur úr gildi.

E ehf. kærði frávísun héraðsdóms á kröfu þess um staðfestingu á riftun á tilteknum samningum við K ehf. Hélt E ehf. því fram að K ehf. hefði vanefnt samningana í verulegum atriðum. Taldist grundvöllur málatilbúnaðar E ehf. vera nægilega skýr til þess að unnt væri að fjalla efnislega um riftunarkröfu hans. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi að því er kröfu E ehf. snerti og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar um hana.

U kærði úrskurð héraðsdóms þar sem máli hans á hendur E var vísað frá dómi. Taldi héraðsdómur að það færi gegn jafnræði aðila að meginhluti þeirra gagna sem U lagði fram væri á erlendum tungumálum án þýðingar á íslensku. Í Hæstarétti var tekið fram að ekki væri séð að dómari hefði beint því til U að leggja fram þýðingar á skjölunum, þar sem hann hefði ekki talið sér fært að þýða þau. Þá yrði að líta til þess að E væri stjórnvald, en ákvörðun þess, sem til úrlausnar var í málinu, var meðal annars reist á sömu skjölum við þá málsmeðferð. Var málið því ekki svo vanreifað að þessu leyti að ekki yrði bætt úr því á síðari stigum málsmeðferðar. Hins vegar var kröfum U um skráningu á tilteknu vörumerki og um að ákvörðun E yrði hrundið vísað frá héraðsdómi. Var því lagt fyrir héraðsdómara að taka málið að öðru leyti til efnismeðferðar.

Kærumál. Kröfugerð. Vanreifun. Lögvarðir hagsmunir. Frávísunarúrskurður felldur úr gildi að hluta. Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli A ehf. var vísað frá dómi. Var kröfugerð félagsins í tveimur liðum þar sem þess var annars vegar krafist að viðurkennt yrði að forvalsnefnd væri óheimilt að setja nánar tiltekin skilyrði fyrir vali á íslenskum fyrirtækjum vegna vöruflutninga milli Íslands og Bandaríkjanna og hins vegar að málsmeðferð forvalsnefndar yrði ógilt. Fallist var á með A ehf. að það hefði lögvarða hagsmuni af því að fá úrlausn fyrir dómi um lögmæti þeirra skilyrða, sem því var gert að hlíta til að fá að taka þátt í útboðinu. Yrði að líta til þess að í bréfi til A ehf. hefði því verið lýst yfir að tilkynning til Bandaríkjahers um heimild félagsins til að taka þátt í útboðinu yrði afturkölluð 10 dögum fyrir lok tilboðsfrests hefði það þá ekki staðið við sett skilyrði. Hin umdeildu skilyrði væru því enn í gildi að því er varðaði heimild félagsins til að fá að taka þátt í útboðinu. Var úrskurðurinn að því er varðaði þennan kröfulið felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka hann til efnismeðferðar. Hins vegar var úrskurður héraðsdóms staðfestur varðandi síðari lið kröfugerðarinnar sem ekki var talinn vera í samræmi við skilyrði e- liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli I o.fl. á hendur H vegna vanefnda á kaupsamningi var vísað frá dómi sökum vanreifunar. Krafa I o.fl. var í fjórum liðum. Í Hæstarétti var talið að þótt málatilbúnaði I o.fl. hafi verið áfátt varðandi tvo fyrstu kröfuliðina væri ekki loku fyrir það skotið að þeim tækist að bæta úr því við efnismeðferð málsins. Hins vegar þótti krafan í þriðja kröfuliðnum svo óskýr að ekki varð hjá því komist að vísa henni frá dómi. Var úrskurðurinn því felldur úr gildi varðandi þrjá kröfuliði af fjórum og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Kærumál. Útlendingar. Lögvarðir hagsmunir. Gjafsókn. Frávísunarúrskurður felldur úr gildi að hluta. Með ákvörðun útlendingaeftirlitsins í nóvember 2001, sem staðfest var með úrskurði dómsmálaráðuneytisins, var litháskum ríkisborgara, K, auk þess að vera vísað úr landi bönnuð endurkoma til Íslands fyrir fullt og allt. Einnig var mælt fyrir um skráningu ákvörðunarinnar í Schengen-upplýsingakerfið, sem olli því að K taldist óæskilegur á landsvæðum allra aðildarríkja Schengen-samstarfsins í þrjú ár frá brottvísun hans frá Íslandi. Með vísan til þessa varð ekki fallist á með héraðsdómara að K skorti eftir brotthvarf frá Íslandi lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr kröfu sinni um ógildingu á umræddum úrskurði. Var því lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar að því leyti. Kröfu K um að viðurkennt yrði að hann hafi átt rétt á að fá notið réttarstöðu grunaðs manns við rannsókn lögreglu og útlendingaeftirlits í tengslum við fyrirhugaða afturköllun dvalarleyfis hans, og að ríkissjóður bæri ábyrgð á greiðslu kostnaðar lögmanns við gæslu hagsmuna K fyrir umræddum stjórnvöldum, var vísað frá héraðsdómi.