Deilt var um gildi ákvæða í samningi milli málsaðila þar sem kveðið var á um skyldu stefnanda til að greiða stefnda gjald fyrir breytt og aukið byggingarmagn á lóð í eigu stefnanda og kauprétt F hf. á einni íbúð í fyrirhugaðri byggingu á lóðinni á föstu verði. Hafnað var kröfu stefnanda um endurgreiðslu á endurgjaldi sem hann innti af hendi á grundvelli umdeildra samningsákvæða og jafnframt varakröfu stefnanda um viðurkenningu á því að þessi ákvæði væru óskuldbindandi fyrir hann. Sömu leiðis var hafnað kröfu stefnanda um greiðslu mismunar á kaupverði á íbúð sem F keypti og ætluðu markaðsverði sömu eignar og varakröfu hans um að kaupréttarákvæði samningsins væri óskuldbindandi fyrir hann. Þá var stefndi sýknaður af þrautavarakröfu stefnanda, um breytingu á kaupréttarákvæðinu þar sem sú krafa var talin beint að röngum aðila.
I ehf. höfðaði mál gegn Í til endurgreiðslu gjalda sem hann hafði innt af hendi til Í samkvæmt 5. gr. tollalaga nr. 88/2005 vegna innflutnings á landbúnaðarvörum samkvæmt vöruflokkum sem tilgreindir væru í viðaukum IVA og IVB við tollalög. Laut ágreiningur málsins að því hvort samspil 1. mgr. 5. gr. og 3. mgr. 12. gr. tollalaga við ákvæði 65. gr. A búvörulaga nr. 99/1993, eins og síðastgreindu tvö ákvæðin hljóðuðu á þeim tíma sem atvik málsins gerðust, hefði falið í sér fullnægjandi aðferð við álagningu tolla á landbúnaðarvörur og þar með skattlagningu í skilningi 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944. Í dómi Landsréttar kom fram að baki því fyrirkomulagi sem mælt væri fyrir um í 65. gr. A búvörulaga og 3. mgr. 12. gr. tollalaga um úthlutun tímabundinna tollkvóta á sérstökum tollkjörum byggju lögmæt markmið sem kæmu fram í 1. gr. búvörulaga. Játa yrði löggjafanum talsvert svigrúm um val á leiðum að þeim markmiðum að því tilskildu að gætt væri grundvallarsjónarmiða stjórnarskrár um að skattar skyldu lagðir á eftir almennum efnislegum mælikvarða og jafnræðis gætt gagnvart skattborgunum eftir því sem unnt væri. Samkvæmt hefðbundinni orðskýringu á efni 1. mgr. 65. gr. A búvörulaga, eins og ákvæðið hljóðaði á þeim tíma er atvikin gerðust, þótti ljóst að ráðherra hefði verið skylt að úthluta umræddum tollkvóta að uppfylltum nánar tilgreindum skilyrðum. Í ákvæðinu hefði því með nægilega skýrum hætti verið kveðið á um skattskylduna þegar tilteknar aðstæður ríktu á innanlandsmarkaði. Ákvörðun um úthlutun tollkvótans hefði því ekki verið á hendi ráðherra. Þá þótti engum vafa undirorpið að hverjum gjaldskyldan beindist. Jafnframt þótti löggjafinn hafa tekið nægilega skýra afstöðu til þess hvaða forsendur skyldu ráða fjárhæð tollgjaldsins samkvæmt 3. mgr. 12. gr. tollalaga og að ráðherra eða önnur stjórnvöld hefðu ekki haft það svigrúm sem máli skipti til að ákveða fjárhæð þess, breyta því eða um önnur meginatriði skattheimtunnar. Var því ekki fallist á að af samspili 5. gr. og 12. gr. tollalaga við 65. gr. A búvörulaga, eins og ákvæðin hljóðuðu þegar atvikin gerðust, leiddi að um óheimilt framsal löggjafans á skattlagningarvaldi til ráðherra hefði verið að ræða sem færi í bága við 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Þá var ekki fallist á að annmarkar við birtingu fyrrgreindra viðauka við tollalög haggaði gildi þeirra enda hefðu þeir verið birtir í Stjórnartíðindum á sínum tíma og við setningu núgildandi tollalaga hefði löggjafinn tiltekið sérstaklega að þeir skyldu gilda áfram sem viðaukar við lögin. Enn fremur hefði verið vísað til þeirra í dómaframkvæmd. Loks var ekki fallist á að breyting á 65. gr. A búvörulaga og 3. mgr. 12. gr. tollalaga eftir uppkvaðningu héraðsdóms hefði þýðingu við niðurstöðu málsins. Var Í því sýknað af kröfum I ehf.
Ágreiningur málsaðila á rætur að rekja til samnings R og þáverandi lóðarhafa á nánar tilgreindu svæði í Reykjavík. Í samningnum gengust lóðarhafar undir þá skyldu að greiða innviðagjald sem ætlað var til að standa straum af uppbyggingu svæðisins til íbúðabyggðar. S ehf. keypti nánar tilgreinda lóð á svæðinu af V ehf. og greiddi R 120.101.383 krónur. Í kjölfarið gaf R út byggingarleyfi á lóðinni. Í málinu krafðist S ehf. endurgreiðslu fjárhæðarinnar þar sem félagið taldi greiðsluna fela í sér ólögmæta gjaldtöku. R vísaði til þess að innviðagjald sem S ehf. var gert að greiða byggði á frjálsum samningi sem lyti almennum reglum samninga- og kröfuréttar. Í dómi Landsréttar kom meðal annars fram að líkt og gert væri ráð fyrir í 2. gr. laga nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga öfluðu sveitarfélög sér ekki eingöngu tekna með hefðbundnum þjónustugjöldum og sköttum. Væri þar almennt um að ræða tekjur sem aflað væri á sambærilegum grundvelli og einkaréttarlegir aðilar. Leiddi það til þess að sjónarmið um skattheimtu og þjónustugjöld vikju og reglur einkaréttarins tækju við. Telja yrði að í framangreindu samkomulagi R og þáverandi lóðarhafa hefði falist ráðstöfun einkaréttarlegra réttinda sem í lóðunum fólust. Innviðagjaldinu yrði hvorki jafnað til skatta né þeirra þjónustugjalda sem ekki verða á lögð nema samkvæmt skýrri lagaheimild. Heimta gjaldsins yrði því hvorki talin fara í bága við lögmætisregluna né ákvæði 40., 77. og 2. mgr. 78. gr. stjórnarskrárinnar. Þá var ekki talið að R hefði brotið gegn meginreglum stjórnsýsluréttar um jafnræði, málefnaleg sjónarmið og meðalhóf við gerð samkomulagsins og innheimtu innviðagjaldsins. Var R því sýknuð af kröfum S ehf. um endurgreiðslu innviðagjaldsins.
S hf. krafðist endurgreiðslu eftirlitsgjalds sem félagið hafði innt af hendi vegna heilbrigðisskoðunar við slátrun svína frá október 2014 til október 2018, samkvæmt 2. mgr. 11. gr. þágildandi laga nr. 96/1997 um slátrun og sláturafurðir og gjaldskrá settri af ráðherra. Byggði S hf. á því að gjaldtakan væri ólögmæt enda væri gjaldið umfram raunkostnað við eftirlit. Í dómi Landsréttar kom fram að eftirlitsgjaldið sem gilti á umræddu tímabili hefði tekið mið af kostnaði Matvælastofnunar við eftirlit fyrir árið 2011 en ekkert lá fyrir um að sá útreikningur hefði verið umfram raunkostnað við eftirlit. Þó að fyrrnefnd gjaldskrá hefði ekki verið endurskoðuð reglulega á umræddu tímabili, svo sem áskilið var með lögum nr. 96/1997, bentu málsgögn ekki til þess að raunkostnaður stofnunarinnar vegna eftirlits með slátrun svína hefði lækkað á tímabilinu eða að S hf. hefði verið krafið um hærri fjárhæðir en sem námu raunverulegum kostnaði við eftirlitið hjá félaginu. Með vísan til þess og forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur um sýknu íslenska ríkisins af kröfum S hf.
S hf. krafðist endurgreiðslu á svonefndu yfirmatsgjaldi sem innheimt var á grundvelli 2. mgr. 16. gr. laga nr. 96/1997 um slátrun og sláturafurðir. Byggði S hf. á því að gjaldið væri ólögmætt enda hefði félagið ekki þegið þjónustu í formi yfirmats sem gjaldið tók til. Af hálfu íslenska ríkisins var á hinn bóginn á því byggt að gjaldið væri í reynd sérstakur skattur sem lagður væri á sláturleyfishafa með gildri lagaheimild til skattlagningar, sbr. 40., sbr. 77. gr. stjórnarskrár. Í dómi Landsréttar var litið til þess að umrætt gjald hefði verið sett samkvæmt fastákveðnu viðmiði án þess að ráðherra eða öðrum stjórnvöldum hefði verið falið mat eða framselt vald til að ákveða fjárhæð gjaldsins, nánari viðmið fyrir álagningu þess eða endurgreiðslur. Gæti það ekki haggað greiðsluskyldu sláturleyfishafa að gjaldinu var ætla að standa straum af kostnaði við yfirmat og að slíkt yfirmat færi mismikið eða jafnvel alls ekki fram. Að þessu virtu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur um sýknu íslenska ríkisins.
Ó krafðist endurgreiðslu á skattgreiðslu sem hann innti af hendi í kjölfar endurákvörðunar á álagningu auðlegðarskatts vegna gjaldársins 2014. Vegna eignarhlutar síns í D ehf. taldi Ó fram til auðlegðarskatts skattalega hlutdeild sína í skattalegu bókfærðu eigin fé félagsins D ehf. eins og það hafði verið talið fram í skattframtali félagsins árið 2013. Með úrskurði ríkisskattstjóra árið 2016 var skattalegt eigið fé D ehf. vegna auðlegðarskatts í skattframtali félagsins árið 2013 endurákvarðað til hækkunar. Í framhaldi af því taldi ríkisskattstjóri þörf á að leiðrétta skattframtal Ó til samræmis við breytingu á framtali D ehf. Með úrskurði ríkisskattstjóra árið 2018 var viðbótarstofn Ó til auðlegðarskatts hækkaður gjaldárið 2014 vegna hlutabréfaeignar Ó í D ehf. í árslok 2012. Ó reisti endurgreiðslukröfu sína á því að fyrrnefndir úrskurðir ríkisskattstjóra hefðu verið ólögmætir og því væri álagður skattur á grundvelli þeirra oftekinn í skilningi laga nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda. Í málinu byggði Ó meðal annars á því að frestur skattyfirvalda til endurákvörðunar um álagningu skattsins samkvæmt 2. mgr. 97. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt hefði verið liðinn og að óheimilt hefði verið að breyta framtali D ehf. vegna réttmætra væntinga sem félagið og hluthafar þess hefðu mátt hafa til þess að framtal félagsins væri rétt. Í hinum áfrýjaða dómi, sem Landsréttur staðfesti með vísan til forsendna, var talið að 2. mgr. 97. gr. laga nr. 90/2003 gæti ekki átt við um heimild til endurákvörðunar álagningar auðlegðarskatts á Ó þar sem fullnægjandi upplýsingar hefði hvorki verið að finna í framtali hans né í fylgigögnum með því. Þá kom fram að ákvörðun um leiðréttingu á framtali D ehf. hefði verið staðfest með úrskurði yfirskattanefndar og máli D ehf., sem höfðað var til að hnekkja þeirri ákvörðun, hefði verið vísað frá dómi vegna skorts á lögvörðum hagsmunum félagsins. Úrskurðurinn hefði eingöngu tekið til félagsins og engu gæti breytt þótt hluthafar í félaginu kynnu að hafa talið sig hafa lögvarinna hagsmuna að gæta þar sem þeir hefðu ekki átt aðild að máli félagsins hjá stjórnvöldum. Samkvæmt því gæti Ó ekki byggt rétt á því að hafa haft réttmætar væntingar til þess að framtal félagsins væri rétt og að því yrði ekki breytt. Var Í því sýknað af kröfum Ó.
E ehf. var úrskurðað gjaldþrota 7. september 2016 og var frestdagur vegna skiptanna 9. maí sama ár. Í málinu krafðist þrotabú E ehf. greiðslu 11.873.741 krónu úr hendi Í. Krafan var óumdeild og átti rætur að rekja til endurgreiðslu gjalds vegna úthlutunar tollkvóta 27. júlí 2015. Hinn 20. mars 2018 lýsti Í því yfir að skattkrafa vegna áætlaðrar staðgreiðslu af launum og tryggingagjalds í september, október og nóvember 2016 væri greidd með skuldajöfnuði við framangreinda endurgreiðslukröfu þrotabúsins. Samkvæmt skilagreinum sem skiptastjóri skilaði 23. mars 2018 voru engin laun greidd þá mánuði. Með úrskurði ríkisskattstjóra 1. nóvember 2018 var erindi búsins um að leiðrétta áætlanirnar og fella skattkröfuna niður hafnað þar sem skattframtali hefði ekki verið skilað. Aðila greindi í kjölfarið á um heimild Í til skuldajafnaðar. Í dómi Landsréttar var vísað til 1. mgr. 2. gr. eldri laga nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda, sbr. nú 1. mgr. 8. gr. laga nr. 150/2019 um innheimtu opinberra skatta og gjalda, um að endurgreiðslukrafan hefði stofnast á þeim degi sem gjaldið hefði verið ranglega innheimt. Því væri fullnægt því skilyrði 1. mgr. 100. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. að krafa þrotabús E ehf. á hendur Í hafi orðið til fyrir frestdag. Aftur á móti væri óumdeilt í málinu að krafa Í á hendur þrotabúinu hefði stofnast eftir töku þess til gjaldþrotaskipta og væri skilyrði sama lagaákvæðis um að Í hefði eignast kröfu sína áður en þrír mánuðir hefðu verið til frestdags því ekki fullnægt. Þegar af þeirri ástæðu hefði Í verið óheimilt að draga skattkröfuna frá skuld sinni við þrotabúið vegna úthlutunargjalds tollkvóta. Var Í því gert að endurgreiða gjaldið.
p br/ppStefndi gerði samninga við lóðarhafa í Vogabyggð um þátttöku þeirra í kostnaði af uppbyggingu hverfisins með útgáfu skuldabréfs. Miðaðist greiðslan við stærð þeirra fasteigna sem heimilt var að reisa á hverri lóð samkvæmt nýju deiliskipulagi. Stefnandi keypti lóðaréttindi af einum viðsemjanda stefnda, m.a. með yfirtöku greiðsluskyldu samkvæmt skuldabréfinu. Hafnað var kröfu hans um endurgreiðslu þeirrar fjárhæðar á grundvelli reglna um endurgreiðslu oftekinna skatta. Ekki var fallist á málsástæður stefnanda sem byggðu á því að umdeild greiðsla væri skattur eða ígildi skatts, sem ekki ætti sér stoð í lögum. Niðurstaða dómsins var sú að greiðsluskyldan hvíldi á gagnkvæmum samningi og væri ekki skattur. Því var jafnframt hafnað að stefnda væri óheimilt að ráðstafa greiðslunni til lögbundinna verkefna sinna eða verkefna sem í lögum væri markaður sérstakur tekjustofn. Ennfremur var því hafnað að forsendur samningsákvæðisins byggði á ómálefnalegum eða ólögmætum sjónarmiðum sem og þeim málsástæðum að samningurinn bryti í bága við reglu stjórnsýsluréttar um jafnræði og meðalhóf./ppbr/ppnbsp;/ppbr/p
IS höfðaði mál á hendur Í og gerði þá kröfu að felldur yrði úr gildi úrskurður Ríkisskattstjóra þar sem hafnað var beiðni hans um endurgreiðslu á fjármagnstekjuskatti vegna staðgreiðslu af arði frá dótturfélagi sínu I ehf. Ágreiningurinn laut að því hvort arðgreiðslan hefði fullnægt því skilyrði 1. mgr. 74. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög að hafa verið úthlutað úr frjálsum sjóði I ehf. og hvort fjármunum félagsins hefði verið úthlutað til hluthafa með lögmætum hætti. Reikningsskil I ehf. voru gerð eftir hlutdeildaraðferð samkvæmt 40. og 41. gr. laga nr. 3/2006 um ársreikninga og var sá arður sem greiddur var IS til kominn vegna hagnaðar af rekstri dótturfélaga I ehf. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga nr. 138/1994 væri einungis heimilt að úthluta sem arði úr einkahlutafélagi hagnaði samkvæmt samþykktum ársreikningi síðasta reikningsárs, yfirfærðum hagnaði frá fyrri árum og frjálsum sjóðum eftir að dregið hefði verið frá tap sem ekki hefði verið jafnað og það fé samkvæmt lögum eða félagssamþykktum skyldi lagt í varasjóð eða til annarra þarfa. Í lögunum væri enga heimild að finna fyrir frekari úthlutun arðs, þar með talið í tilvikum móðurfélaga sem beittu hlutdeildaraðferð í reikningsskilum sínum á grundvelli laga nr. 3/2006. Taldi Hæstiréttur ekki unnt að fallast á að dómur réttarins 4. desember 2014 í máli nr. 786/2013 ætti að leiða til þeirrar ályktunar við skýringu á ákvæðum 74. gr. laga nr. 138/1994 að bókhaldsleg færsla á hagnaðarhlutdeild frá dótturfélagi geti innan reikningsársins myndað sjóð hjá móðurfélagi til úthlutunar arðs án þess að slík hagnaðarhlutdeild hafi í reynd verið greidd út á milli félaganna í formi arðs. Þótt hlutdeildaraðferð hefði verið beitt við uppgjör samstæðu I ehf. og dótturfélaga þess leiddi slík reikningsskil ekki til rýmri heimilda til arðgreiðslna en mælt væri fyrir um í 1. mgr. 74. gr. laga nr. 138/1994. Var því ekki talið uppfyllt skilyrði fyrir endurgreiðslu staðgreiðsluskatts að um löglega úthlutaðan arð hefði verið að ræða til handa IS.
Þar sem meira en átta vikur höfðu liðið frá munnlegum málflutningi til dómsuppsögu í héraði var hinn áfrýjaði dómur, með vísan í dómaframkvæmd Hæstaréttar, ómerktur og málinu vísað heim í hérað til málflutnings og dómsuppsögu á ný.
S ehf. og dótturfélag þess sameinuðust á reikningsárinu 2012 undir nafni og kennitölu S ehf. Við sameininguna færði S ehf. yfirfæranlegt tap dótturfélagsins frá reikningsárunum 2008 og 2009 til frádráttar tekjum í skattframtölum sínum árin 2013 og 2014 og nýtti hið sameinaða félag rekstartapið í skattskilum sínum. Í ágúst 2015 kynnti ríkisskattstjóri S ehf. fyrirhugaða endurákvörðun opinberra gjalda S ehf. árin 2013 og 2014. Með úrskurði í febrúar 2016 felldi ríkisskattstjóri niður ónotað rekstrartap dótturfélagsins frá árunum 2008 og 2009 í skattframtölum S ehf. árin 2013 og 2014 og beitti jafnframt álagi á vanframtalda tekjustofna. Yfirskattanefnd staðfesti þann úrskurð með úrskurði í febrúar 2017 en taldi að fella bæri álagið niður. Í kjölfarið höfðaði S ehf. mál þetta og krafðist þess að úrskurðirnir yrðu felldir úr gildi. Þá var einnig krafist endurgreiðslu þess sem félagið hefði innt af hendi til samræmis við úrskurð yfirskattanefndar. Héraðsdómur féllst á þær kröfur. Í dómi Landsréttar var rakið að ákvæði 54. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt fæli í sér sérreglu gagnvart 51. gr. sömu laga en það hefði að geyma viðbótarskilyrði fyrir því að rekstrartap flyttist við samruna til þess félags sem tæki við. Samkvæmt ákvæðinu þyrftu félögin að hafa með höndum skyldan rekstur og eða starfsemi. Þá flyttist tap ekki milli félaga við sameiningu þegar það félag sem slitið væri ætti fyrir slitin óverulegar eignir eða hefði engan rekstur með höndum. Jafnframt yrði sameining félaga að vera gerð í venjulegum og eðlilegum rekstrartilgangi og hið yfirfærða tap að hafa myndast í sams konar rekstri og það félag sem við tæki hefði haft með höndum. Í ákvæðinu fælist þannig takmörkun á þeirri meginreglu um heimild til frádráttar frá tekjum við samruna sem mælt væri fyrir um í 1. mgr. 51. gr. laganna. Í málinu væri ekki um það deilt að við þann samruna sem til umfjöllunar væri hefði verið uppfyllt það skilyrði að félögin tvö hefðu haft með höndum skyldan rekstur eða starfsemi og að tap yfirtekna félagsins hefði myndast í sams konar rekstri og yfirtökufélagið hefði stundað. Þótt játa yrði hluthöfum töluvert frelsi til að haga skipulagningu hlutafélaga með þeim hætti sem þeir kysu hverju sinni hvíldi á S ehf. að sýna fram á að venjulegur og eðlilegur rekstrartilgangur hafi legið að baki samrunanum. Þegar litið væri til þeirra skýringa sem S ehf. hefur gefið á samrunanum og takmarkaðra umsvifa dótturfélagsins yrði ekki talið að S ehf. hefði tekist það. Þvert á móti væri nærtækast að líta svo á, að öllum atvikum virtum, að tilgangur sameiningarinnar hefði í reynd verið sá að nýta uppsafnað rekstrartap hins yfirtekna félags. Var Í því sýknað af kröfum S ehf.
Stefndi var sýknaður af dómkröfum stefnanda sem byggðu á ólögmætri töku þjónustugjalda vegna svokallaðs yfirmats sem sannarlega fór ekki fram hjá stefnanda. Komst dómurinn hins vegar að þeirri niðurstöðu að fallast bæri á með stefnda að umrætt gjald í 2. mgr. 16. gr. laga nr. 96/1997 væri í reynd gild skattlagningarheimild og að skattheimtan hjá stefnanda hefði verið til samræmis við hana.
Stefndi var sýknaður af dómkröfum stefnanda sem byggðu á því að stefnandi hefði sætt ólögmætri töku þjónustugjalda. En sýnt þótti fram á það að gjaldtökuheimildir í stjórnvaldsfyrirmælum hefðu uppfyllt nægilega skilyrði í 2. mgr. 11. gr. laga nr. 96/1997 um raunkostnað sem áskilið viðmið fyrir umþrætt eftirlitsgjald við heilbrigðisskoðun hjá stefnanda.
I S.A.R.L. höfðaði mál á hendur íslenska ríkinu og krafðist þess að felldur yrði úr gildi nánar tilgreindur úrskurður ríkisskattstjóra. Með úrskurðinum hafði ríkisskattstjóri hafnað endurgreiðslu á 5% fjármagnstekjuskatti sem I S.A.R.L. hafði greitt í staðgreiðslu af arði sem félagið fékk greiddan frá dótturfélagi sínu I ehf. Óumdeilt var í málinu að I S.A.R.L. ætti rétt á að draga hinn fengna arð frá tekjum og þar með rétt á endurgreiðslu staðgreiðslufjárhæðarinnar á grundvelli 9. töluliðar 31. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt að því skilyrði uppfylltu að um lögmæta arðgreiðslu hefði verið að ræða. Reikningsskil I ehf. fyrir árið 2011 voru unnin á grundvelli hlutdeildaraðferðar. Það jákvæða eigið fé sem kom fram í ársreikningi I ehf. umrætt ár var að stærstum hluta til komið vegna hlutdeildar félagsins í jákvæðri afkomu dótturfélaga þess sem félagið hafði þó enn ekki notið í formi arðgreiðslna frá dótturfélögunum. Landsréttur taldi að hin reiknaða staða óráðstafaðs eigin fjár I ehf. samkvæmt ársreikningi félagsins fyrir árið 2011, hefði í heild sinni verið frjáls sjóður í skilningi 74. gr. laga nr. 138/1994 og þar með fjármunir sem félaginu hefði verið heimilt að úthluta arði af. Af þeim sökum og þar sem ekki hafi verið formlegir annmarkar á arðsúthlutuninni hafi I S.A.R.L., sem hafði takmarkaða skattskyldu hér á landi, verið heimilt að draga hinn fengna arð frá tekjum á skattframtali 2014 fyrir árið 2013. Var því fallist á kröfu I S.A.R.L. um að úrskurður ríkisskattstjóra yrði felldur úr gildi og kröfu félagsins um endurgreiðslu staðgreidds fjármagnstekjuskatts vegna arðgreiðslunnar á grundvelli 2. mgr. 114. gr. laga nr. 90/2003 og laga nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda.
A Páll Rúnar M. Kristjánsson gegn
íslenska ríkinu Eiríkur Áki Eggertsson
Stefnanda var gert að greiða viðbótarauðlegðarskatt í kjölfar leiðréttingar sem skattyfirvöld gerðu á framtali félags sem hann átti hlut í og fól í sér aukið verðmæti félagsins. Kröfu stefnanda um að íslenska ríkið endurgreiddi honum viðbótarauðlegðarskattinn var hafnað.
Stefnandi hefur meðal annars með höndum innflutning á matvörum og sölu þeirra. Stefnandi hefur flutt inn tilteknar landbúnaðarvörur og greitt við þann innflutning gjöld sem lögð eru á samkvæmt tollskrá og öðrum viðaukum við tollalög nr. 88/2005. Í búvörulögum nr. 99/1998 er ráðherra heimilað að víkja þessari gjaldtöku til hliðar, telji hann ástæðu til. Mál þetta hefur stefnandi höfðað þar sem félagið telur nefnda gjaldtöku ólögmæta og krefst þess að stefndi verði dæmdur til endurgreiðslu þeirrar fjárhæðar sem stefnandi hefur innt af hendi vegna innflutnings á landbúnaðarvörum síðustu fjögur ár fyrir stefnubirtingu. Stefndi hefur tekið til varna, m.a. með vísan til þess að ráðherra sé aðeins að framfylgja vilja löggjafarvaldsins í þessum efnum.
Stefnandi krafðist þess að úrskurður yfirskattanefndar frá 2017 og úrskurður ríkisskattstjóra frá febrúar 2016, um endurákvörðun opinberra gjalda stefnanda gjaldárin 2013 og 2014, yrði felldir úr gildi og stefnda gert að endurgreiða stefnanda oftekna skatta og gjöld ásamt vöxtum. Fallist var á kröfu stefnanda.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli T ehf. gegn Þ og R var vísað frá dómi. Í málinu krafðist T ehf. þess að tilteknar ákvarðanir Þ um endurmat á fasteignamati fasteignar T ehf. yrðu ógiltar og að R yrði dæmd til að endurgreiða T ehf. fasteignaskatt á tilteknu tímabili samkvæmt lögum nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda. Í úrskurði Landsréttar kom fram að fallist væri á með héraðsdómi að dómkröfur T ehf. á hendur Þ og R hefði ekki verið að rekja til sama atviks, aðstöðu eða löggernings og því hefði ekki verið fullnægt skilyrðum 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til að stefna þeim báðum til samlagsaðildar í málinu. Landsréttur féllst þó á varakröfu T ehf. fyrir Landsrétti um að hinn kærði úrskurður yrði felldur úr gildi að því er varðar Þ og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til meðferðar að því leyti.
H höfðaði mál á hendur Í og gerði þá kröfu að felldir yrðu úr gildi úrskurðir ríkisskattstjóra og yfirskattanefndar þar sem kveðið hafði verið á um að færa skyldi H til tekna, sem skattskylda gjöf á tekjuárinu 2010, mismun á áætluðu raunvirði hluta í F ehf., sem foreldrar H seldu félaginu með samningum í desember 2010, og kaupverði hlutanna sem þar var kveðið á um á grundvelli 4. töluliðar A-liðar 7. gr. og 1. mgr. 57. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. Þá krafðist G þess að Í yrði gert að endurgreiða sér þá fjárhæð sem honum hafði verið gert að greiða í kjölfar endurákvörðunar á opinberum gjöldum hans af þessum sökum.Fyrir lá í málinu að hlutabréf í F ehf. höfðu ekki verið skráð á skipulegum verðbréfamarkaði á þeim tíma þegar framangreind sala hafi farið fram. Í dómi Hæstaréttar kom fram að af þeim sökum hefði ríkisskattstjóra verið rétt að áætla raunvirði hlutanna út frá bókfærðu eigin fé félagsins samkvæmt síðasta endurskoðaða ársreikningi þess, svo sem leiða mætti af 9. gr. laga nr. 90/2003, og að ríkisskattstjóri hefði með réttu mátt líta svo á að áðurgreindir samningar hefðu falið í sér gjöf sem svaraði mismuninum á raunvirði hlutanna og kaupverði þeirra. Seljendur hlutanna hefðu verið foreldrar H og kaupandi F ehf., en H hefði ekki verið aðili að þessum samningum. Að því leyti sem samningarnir hefðu falið í sér gjöf hefði það verið kaupandinn sem hefði notið hennar. Hvorki lægi fyrir að H hefði keypt þessa hluti af foreldrum sínum á sama verði ef þau hefðu ekki selt þá til F ehf. í desember 2010 né að hann hefði á einhvern hátt eignast þessa hluti í raun. Eftir hljóðan 1. mgr. 57. gr. laga nr. 90/2003 hefðu þannig ekki verið uppfyllt skilyrði ákvæðisins fyrir því að flytja í skattskilum verðmæti gjafarinnar sem í samningunum hefði falist úr hendi viðtakanda hennar, F ehf., yfir á herðar H. Var því fallist á kröfur H.
Með úrskurðum skattstjóra var felldur í heild niður virðisaukaskattur S ehf. á árunum 2004 til 2006 vegna nánar tilgreindra viðskipta milli ÍA ehf. og S ehf. en um leið var innskattur í virðisaukaskattskilum ÍA ehf. lækkaður sem því nam þannig að virðisaukaskattur hans á sömu árum hækkaði því til samræmis. Af inneign S ehf. vegna ofgreidds virðisaukaskatts reiknaði tollstjóri vexti eftir 1. mgr. 2. gr. laga nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda, sbr. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Af skuld ÍA ehf. reiknaði tollstjóri á hinn bóginn dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 á grundvelli 1. mgr. 28. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Í málinu kröfðust ÍA ehf. og S ehf. þess að viðurkennt yrði að þeim væri heimilt að koma að leiðréttingu á virðisaukaskattskilum félaganna samkvæmt 3. málslið 3. mgr. 22. gr. laga nr. 50/1988 þannig að til baka gengju greiðslur á framangreindum vöxtum. Þá krafðist ÍA ehf. þess að Í yrði gert að greiða sér fjárhæð sem svaraði til vaxtamunar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þegar 3. málsliður 3. mgr. 22. gr. laga nr. 50/1988 væri virtur í samhengi við 1. og 2. málslið hennar væri ljóst að í heild varðaði málsgreinin eingöngu stöðu seljanda vöru eða þjónustu, sem ranglega hefði krafið kaupanda um fjárhæð sem svaraði virðisaukaskatti af verði hennar. Í málinu væri sá seljandi S ehf. Aðalreglan samkvæmt fyrstu tveimur málsliðunum væri sú að seljandanum væri skylt að greiða skattinn í ríkissjóð, en undantekningarreglan í 3. málsliðnum gæti leyst hann undan þeirri skyldu ef unnt væri að koma fram leiðréttingu gagnvart kaupandanum. Í máli þessu stæði svo á að S ehf. þarfnaðist engrar slíkrar lausnar undan greiðsluskyldu, enda hefði hann greitt Í með skilum virðisaukaskatt, sem hann hafði áskilið sér ranglega, og hafði fengið skattinn endurgreiddan. Ákvæði 3. mgr. 22. gr. laga nr. 50/1988 tæki á hinn bóginn á engan hátt til virðisaukaskattskila kaupanda, sem ranglega hefði verið krafinn um virðisaukaskatt af verði vöru eða þjónustu, en í málinu væri sá kaupandi ÍA ehf. Var því talið að jafnvel þótt heimildarinnar í 3. málslið 3. mgr. lagagreinarinnar hefði verið neytt þegar í framhaldi af úrskurðum skattstjóra til að leiðrétta virðisaukaskattskil S ehf. vegna viðskipta hans við ÍA ehf. hefði það í engu breytt þeirri staðreynd að sá síðarnefndi stæði hvað sem öðru liði í skuld vegna vangreidds virðisaukaskatts, sem stafaði af viðskiptum hans við aðra. Gæti ákvæðið því efni sínu samkvæmt ekki staðið til þess að unnt væri að taka kröfur ÍA ehf. og S ehf. til greina. Var Í því sýknað af kröfum þeirra.
Hinn 16. desember 2013 höfðaði I ehf. mál á hendur Í til endurgreiðslu ofgreiddra gjalda fyrir tollkvóta af nánar tilgreindum landbúnaðarvörum á árunum 2009 til 2013. Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 319/2015 var fallist á kröfu I ehf. þar sem gjaldtakan var talin brjóta í bága við 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Ágreiningur aðila í máli þessu laut að því frá hvaða tímamarki bæri að reikna dráttarvexti af endurgreiðslu ofgreiddra gjalda fyrir tollkvóta vegna innflutnings I ehf. á landbúnaðarvörum eftir 16. desember 2013. Í dómi Hæstaréttar kom fram að I ehf. hefði reist málatilbúnað sinn í máli nr. 319/2015 á því að gjaldtakan hefði ekki átt sér viðhlítandi stoð í lögum og hefði verið andstæð stjórnarskrá. Í hefði því allar götur frá því I ehf. höfðaði fyrra málið verið kunnugt um afstöðu hans til þess hvort réttmætt hefði verið að krefja hann um þær greiðslur sem hann innti af hendi meðan á rekstri fyrra málsins stóð. Var því fallist á með I ehf. að hann hefði með málsókninni 16. desember 2013 sannanlega lagt fram kröfu um endurgreiðslu oftekinna gjalda, sem hann yrði krafinn um, í skilningi 2. mgr. 2. gr. laga nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda.
Hinn 16. desember 2013 höfðaði S ehf. mál á hendur Í til endurgreiðslu ofgreiddra gjalda fyrir tollkvóta af nánar tilgreindum landbúnaðarvörum á árunum 2009 til 2013. Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 318/2015 var fallist á kröfu S ehf. þar sem gjaldtakan var talin brjóta í bága við 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Ágreiningur aðila í máli þessu laut að því frá hvaða tímamarki bæri að reikna dráttarvexti af endurgreiðslu ofgreiddra gjalda fyrir tollkvóta vegna innflutnings S ehf. á landbúnaðarvörum eftir 16. desember 2013. Í dómi Hæstaréttar kom fram að S ehf. hefði reist málatilbúnað sinn í máli nr. 318/2015 á því að gjaldtakan hefði ekki átt sér viðhlítandi stoð í lögum og hefði verið andstæð stjórnarskrá. Í hefði því allar götur frá því S ehf. höfðaði fyrra málið verið kunnugt um afstöðu hans til þess hvort réttmætt hefði verið að krefja hann um þær greiðslur sem hann innti af hendi meðan á rekstri fyrra málsins stóð. Var því fallist á með S ehf. að hann hefði með málsókninni 16. desember 2013 sannanlega lagt fram kröfu um endurgreiðslu oftekinna gjalda, sem hann yrði krafinn um, í skilningi 2. mgr. 2. gr. laga nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda.
Hinn 16. desember 2013 höfðaði H ehf. mál á hendur Í til endurgreiðslu ofgreiddra gjalda fyrir tollkvóta af nánar tilgreindum landbúnaðarvörum á árunum 2009 til 2013. Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 317/2015 var fallist á kröfu H ehf. þar sem gjaldtakan var talin brjóta í bága við 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Ágreiningur aðila í máli þessu laut að því frá hvaða tímamarki bæri að reikna dráttarvexti af endurgreiðslu ofgreiddra gjalda fyrir tollkvóta vegna innflutnings H ehf. á landbúnaðarvörum eftir 16. desember 2013. Í dómi Hæstaréttar kom fram að H ehf. hefði reist málatilbúnað sinn í máli nr. 317/2015 á því að gjaldtakan hefði ekki átt sér viðhlítandi stoð í lögum og hefði verið andstæð stjórnarskrá. Í hefði því allar götur frá því H ehf. höfðaði fyrra málið verið kunnugt um afstöðu hans til þess hvort réttmætt hefði verið að krefja hann um þær greiðslur sem hann innti af hendi meðan á rekstri fyrra málsins stóð. Var því fallist á með H ehf. að hann hefði með málsókninni 16. desember 2013 sannanlega lagt fram kröfu um endurgreiðslu oftekinna gjalda, sem hann yrði krafinn um, í skilningi 2. mgr. 2. gr. laga nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda.
Máli vísað frá dómi
Ekki var fallist á kröfu stefnanda um að fella úr gildi úrskurð Ríkisskattstjóra og endurgreiða honum umkrafða fjárhæð. Byggði niðurstaðan einkum á því að ekki væru skilyrði til slíkrar endurkröfu samkvæmt 9. tl. 1. mgr. 31. gr. laga nr. 90/2003 þar sem að arðgreiðsla sú sem um var deilt í málinu gæti ekki talist samrýmast áskilnaði 73., sbr. og 74. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög.
Ágreiningur aðila laut að því hvort hluti lánssamnings milli forvera Í hf. og ÍS hf. væri um lán í erlendum gjaldmiðli eða lán í íslenskum krónum bundið ólögmætri gengistryggingu. Hafði lánið verið gert upp með nýju láni frá Í hf. og hélt ÍS hf. því fram að við uppgjörið hefði hann ofgreitt Í hf. sem næmi kröfu hans í málinu. Talið var að fallast yrði á með ÍS hf. að það gæti haft þýðingu að lánssamningurinn og útborgunarbeiðni vegna hans höfðu ekki að geyma tilgreiningu á fjárhæð lánsins í erlendum gjaldmiðlum heldur einungis í íslenskum krónum. Það atriði gæti þó ekki ráðið úrslitum heldur yrði einnig að líta til fleiri atriða svo sem annarra ákvæða samningsins og þess hvernig aðilar efndu meginskyldur sínar. Í því sambandi yrði ekki litið framhjá því að lánið hefði verið notað til að greiða upp peningamarkaðslán sem ýmist voru í erlendum gjaldmiðlum eða íslenskum krónum, í samræmi við óskir forvera ÍS hf. Þá bæru önnur ákvæði samningsins sjálfs og skjöl sem gefin voru út í tengslum við lánveitinguna, þar á meðal greiðsluseðlar, með sér að umþrættur hluti lánsins hefði verið í erlendum myntum. Var því talið að lánshlutinn hefði verið lán í erlendum gjaldmiðlum og Í hf. því sýknað af kröfu ÍS hf.
Á, ÁÁ og E voru öll í tilteknum hlutföllum eigendur I hf. árið 2005, en það félag rak útgerð fiskiskips og fór með verulegar aflaheimildir. Til tals kom á árinu 2004 að skipta félaginu einkum vegna aukinna umsvifa þess í viðskiptum með fjármálagerninga. Á stjórnarfundi í apríl 2005 var einnig fjallað um slík áform og ákveðið að leggja fram um það tillögu á aðalfundi félagsins, sem síðar skyldi haldinn. Þann 23. maí 2005 gerðu útgerðin S hf. og K ehf. tilboð í alla hluti í óstofnuðu einkahlutafélagi F en eignir og réttindi félagsins voru sögð fiskiskip, aflaheimildir þess og veiðarfæri. Á, ÁÁ og E samþykktu tilboðið fyrir hönd hins óstofnaða einkahlutafélags. Kaupsamningur um eignirnar var gerður 27. sama mánaðar. Skiptingaráætlun fyrir I hf. var samþykkt 16. ágúst 2005 og var skiptingin samþykkt á hluthafafundi 24. september 2005. Samkvæmt henni skyldi fiskiskip I hf., aflaheimildir og veiðafæri renna til nýstofnaðs einkahlutafélags F, en eigendur þess voru hinir sömu og eigendur I hf. og í sömu hlutföllum. F ehf. hafði verið stofnað í lok júní 2005. Við skattskil gjaldárið 2006, vegna tekjuársins 2005, töldu Á, ÁÁ og E fram sem fjármagnstekjur hagnað af sölu hluta í F ehf. til S hf. og K ehf., og greiddu af því fjármagnstekjuskatt. Árið 2011 kvað ríkisskattstjóri, að undangenginni athugun, upp úrskurð þar sem ákveðið var að endurákvarða opinber gjöld I hf. vegna nánar tilgreindra gjaldára og var niðurstaðan á því reist að í framangreindum ráðstöfunum hefði í raun falist sala á fiskiskipi, aflaheimildum og veiðarfærum frá I hf. til S hf. og K ehf. Hefði til samræmis við það I hf. borið að telja söluhagnaðinn fram sem tekjur og greiða af þeim tekjuskatt. Var lagður tekjuskattur á I hf. til samræmis við þessa niðurstöðu. I hf. freistaði þess að hnekkja þessari niðurstöðu ríkisskattstjóra, en hún var á endanum staðfest með dómi Hæstaréttar í máli nr. 217/2015. Á, ÁÁ og E töldu að miðað við að I hf. hefði þurft að greiða tekjuskatt af söluhagnaði eignanna til S hf. og K ehf. hefðu þau ekki þurft að greiða fjármagnstekjuskatt af hagnaði þeirra af sölu hluta í F ehf. til S hf. og K ehf. Óskuðu þau eftir því við ríkisskattstjóra að álagning á opinberum gjöldum þeirra gjaldárið 2006 yrði endurupptekin og þeim endurgreiddur ofgreiddur fjármagnstekjuskattur. Því var hafnað af hálfu ríkisskattstjóra og höfðuðu þau þá mál á hendur Í til endurgreiðslu ætlaðs ofgreidds fjármagnstekjuskatts. Í héraðsdómi, sem staðfestur var með vísan til forsendna hans í Hæstarétti, kom meðal annar fram að þótt leiða mætti af áðurnefndum dómi Hæstaréttar í máli nr. 217/2015 að tekjur af sölu umræddra eigna og réttinda I hf. hefðu með réttu átt að falla því félagi í skaut, en ekki Á, ÁÁ og E, yrði ekki fram hjá því litið að þeim fjármunum, sem komu fyrir þessi verðmæti, hefði verið ráðstafað til þeirra í ágúst 2005 og hefðu verið þeim til frjálsrar ráðstöfunar eftir það. Í því ljósi hefði ríkisskattstjóra verið rétt að líta svo á að fjármunir er svöruðu til hagnaðar af sölu umræddra verðmæta hefðu runnið til Á, ÁÁ og E og væru því tekjur af hlutareign þeirra í I hf. í samræmi við 11. gr. laga nr. 90/2003 sem væru skattskyldar samkvæmt 7. gr. sömu laga. Þessi niðurstaða fæli ekki í sér óheimila eignaskerðingu samkvæmt 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944, né væri hún andstæð atvinnufrelsisákvæði 1. mgr. 75. gr. Var Í því sýknað af kröfum Á, ÁÁ og E.
Í málinu deildu G og Í um það frá hvaða tímamarki ætti að reikna dráttarvexti á fjárhæð sem G hafði fengið endurgreidda í kjölfar niðurfellingar yfirskattanefndar á úrskurði ríkisskattstjóra um hækkun á opinberum gjöldum hans. Fjárhæðina hafði G fengið endurgreidda með dráttarvöxtum þar sem upphafstími þeirra var ákvarðaður samkvæmt 3. mgr. 114. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt og miðaður við þann dag er yfirskattanefnd bar í síðasta lagi að lögum að kveða upp úrskurð í málinu. G byggði hins vegar á því að miða ætti upphaf dráttarvaxta við þann dag er hann hafði gert kröfu um endurgreiðslu fjárhæðarinnar og vísaði í þeim efnum til 2. mgr. 2. gr. laga nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda. Í dómi sínum vísaði Hæstiréttur til þess að í 3. mgr. 114. gr. laga nr. 90/2003 væri að finna sérstaka reglu um endurgreiðslu tekjuskatts sem gengi framar ákvæðum 2. gr. laga nr. 29/1995 og stæðu því engin rök til annars en að ákvæði 3. mgr. 114. giltu um endurgreiðsluna til G. Var Í því sýknað af kröfum G.
Í málinu deildu K ehf. og L hf. um rétt þess fyrrnefnda til vaxta af inneign vegna endurútreiknings á fimm kaupleigusamningum félagsins. Óumdeilt var að umræddir samningar höfðu falið í sér lán bundin ólögmætri gengistryggingu og höfðu þeir tvívegis verið endurútreiknaðir af þeim sökum, fyrst á árinu 2011 og aftur á árinu 2015. Hafði inneign K ehf. vegna síðari endurútreikningsins verið greidd út til félagsins strax í kjölfar þess að hann fór fram, en inneign félagsins vegna fyrri útreikningsins var ekki greidd fyrr en á árinu 2015. Gerði K ehf. aðallega kröfu um dráttarvexti samkvæmt 6. gr. laga nr. 38/2001 af þeim fjárhæðum er um ræddi, en til vara krafðist félagið vaxta samkvæmt 8. gr. sömu laga. Héraðsdómur féllst á að K ehf. ætti rétt á dráttarvöxtum af þeirri greiðslu sem fórst fyrir að greiða félaginu eftir endurútreikninginn 2011. Í dómi sínum vísaði Hæstiréttur til þess að L hf. hefði lýst því að við endurútreikning slíkra lána hefði hann viðhaft það verklag að tilkynna þegar í stað um útreikninginn og greiða á sama tíma út inneign lántaka. Samkvæmt því hefði bankinn sjálfur litið svo á að honum bæri að hafa frumkvæði að því að endurreikna lán K ehf., tilkynna félaginu um útreikninginn og greiða því fjárhæðina án sérstakrar kröfu þess þar um. Var talið að jafna mætti þeirri aðstöðu við þá sem greindi í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 og var niðurstaða héraðsdóms um rétt K ehf. til dráttarvaxta af hinni vangoldnu greiðslu því staðfest.
Stefndi, íslenska ríkið, sýknað af kröfu stefnanda um að úrskurðir ríkisskattstjóra og yfirskattanefndar um endurákvörðun tekna hans vegna gjaldársins 2011 yrðu felldir úr gildi. Var talið að stefnandi hefði orðið aðnjótandi skattskylds gjafagernings vegna viðskipta með hluti í einkahlutafélagi á árinu 2010.
Talið var að álagning útboðsgjalds fyrir tollkvóta hefði verið andstæð ákvæðum 40. og 1. mgr. 77. gr. stjórnarskrárinnar. Var íslenska ríkinu gert að endugreiða þær fjárhæðir sem það hafði innheimt af stefnanda fyrir úthlutun tollkvóta.
Talið var að álagning útboðsgjalds fyrir tollkvóta hefði verið andstæð ákvæðum 40. og 1. mgr. 77. gr. stjórnarskrárinnar. Var íslenska ríkinu gert að endugreiða þær fjárhæðir sem það hafði innheimt af stefnanda fyrir úthlutun tollkvóta.
Talið var að álagning útboðsgjalds fyrir tollkvóta hefði verið andstæð ákvæðum 40. og 1. mgr. 77. gr. stjórnarskrárinnar. Var íslenska ríkinu gert að endugreiða þær fjárhæðir sem það hafði innheimt af stefnanda fyrir úthlutun tollkvóta.
Í málinu krafðist D þess að viðbótarauðlegðarskattur sem R var gert að greiða samkvæmt álagningu á árunum 2010, 2011 og 2012 yrði felldur niður og að Í yrði gert að endurgreiða sér þá fjárhæð sem R hafði verið gert greiða vegna álagningarinnar. Reisti D kröfur sínar meðal annars á því að skattlagningin hefði brotið gegn stjórnarskrárvörðum réttindum R sem leiddi af 65., 72. og 76. gr. stjórnarskrárinnar, verið andstæð meginreglu stjórnskipunarréttar um meðalhóf og að um afturvirka skattlagningu hefði verið að ræða. Með skírskotun til dóms Hæstaréttar í máli nr. 726/2013, þar sem deilt var um stjórnskipulegt gildi skattsins umrædd ár, var talið að skattastefna lagaákvæða um auðlegðarskatt gengi almennt ekki gegn ákvæðum 1. mgr. 72. gr., sbr. 65. gr. stjórnarskrárinnar. Kom þá til úrlausnar hvort við þá skattheimtu sem um ræddi í málinu hefði engu að síður verið gengið svo nærri R að um brot á stjórnarskrárvörðum réttindum hennar hefði verið að ræða. Talið var að við skýringu á ákvæðum 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar þyrfti í ljósi málatilbúnaðar D að líta til þess hvernig Mannréttindadómstóll Evrópu hefði skýrt ákvæði 1. mgr. 1. gr. samningsviðauka nr. 1 við mannréttindasáttmála Evrópu. Með hliðsjón af þeim viðmiðum sem komu fram í ákvörðun dómstólsins 4. janúar 2008 í máli Imbert de Tremiolles gegn Frakklandi vísaði Hæstiréttur til þess að þegar auðlegðarskattur var fyrst lögleiddur hefði verið við að etja einstæðan vanda í ríkisfjármálum og brýn þörf á að afla ríkissjóði viðbótartekna. Hefði löggjafanum ekki aðeins borið réttur heldur einnig stjórnskipuleg skylda til þess að gæta velferðar almennings við þær aðstæður sem hefðu ríkt á þeim tíma. Skatturinn hefði verið lagður á afmarkaðan hóp einstaklinga sem safnað hefðu miklum eignum næstu ár á undan og notið hagstæðra skattareglna. Því hefði þótt eðlilegt við ríkjandi aðstæður að skattbyrði þess hóps yrði aukin nokkuð frá því sem áður hefði verið. Litið var til þess að ekki hefði verið þak á skattlagningarheimildinni með tilliti til heildartekna og heildarskatta. Á hinn bóginn hefðu skattleysismörk skattsins verið miklum mun hærri en áður hefði tíðkast og skatthlutfallið verulega lægra. Þá var horft til þess að eignir R hefðu ekki rýrnað þrátt fyrir skattlagninguna heldur aukist á umþrættum árum. Í ljósi eignastöðu R og tekna hennar og ætlaðs framfærslukostnaðar var í ljósi alls framangreinds ekki litið svo á að álagning viðbótarauðlegðarskattsins umrædd ár hefði haft þau áhrif á fjárhagsstöðu R að skattlagningin teldist hafa verið óhófleg eða að um misbeitingu skattlagningarvalds hefði verið ræða, sem brotið hefði gegn 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 1. gr. samningsviðauka nr. 1 við mannréttindasáttmála Evrópu. Af þeirri niðurstöðu leiddi að skattlagningin hefði hvorki getað farið gegn réttmætum væntingum R um ráðstöfun tekna sinna og annarra eigna né hefði réttur hennar samkvæmt 1. mgr. 76. gr. stjórnarskrárinnar og 2. mgr. 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu verið brotinn. Þá var hvorki talið að ákvörðun löggjafans um að undanþiggja rétt manna til eftirlauna og lífeyris auðlegðarskatti né forsendur þær sem lægju að baki skattlagningunni hefðu farið í bága við jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar. Loks var ekki fallist á með D að í lögum um auðlegðarskatt hefði falist afturvirk skattlagning og að greiðendum hefði verið mismunað með tilliti til þess hvernig tilteknar eignir þeirra hefðu verið metnar sem stofn til álagningar auðlegðarskatts annars vegar og erfðafjárskatts hins vegar. Samkvæmt öllu framansögðu var Í sýknað af kröfum D.
S og Í hf., sem síðar fékk nafnið G hf. (forveri stefnda), gerðu með sér þrjá lánssamninga á árunum 2001-2005. S höfðaði mál gegn ÍB hf. og hafði annars vegar uppi fjárkröfu vegna tveggja lánssamninga sem gerðir höfðu verið upp með nýjum lánssamningi við ÍB hf. árið 2011 og hins vegar krafðist S viðurkenningar á rétti sínum til að skuldajafna kröfu á hendur G hf. við lánssamningi milli S og ÍB hf. vegna þriðja lánsamningsins sem hann hafði gert upp við G hf. árið 2008. Taldi S að hinir upprunalegu lánssamningarnir hefðu verið í íslenskum krónum og bundnir við gengi erlendra mynta með ólögmætum hætti. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að þótt að S hafi getað tekið lánin út í áföngum hefði ekki verið tiltekið í lánssamningunum að hver lánshluti yrði sjálfstætt lán né vísað til þess að um rammasamning eða lánalínu væri að ræða. Var því talið að líta bæri á hvern lánssamning sem sjálfstæða lánsskuldbindingu. Þá var talið m.a. með vísan til þess að báðir aðilar hefðu uppfyllt meginskyldur sínar samkvæmt samningunum með greiðslum í íslenskum krónum að lánssamningarnir hefðu verið bundnir ólögmætri gengistryggingu. Enn fremur var deilt um hvort ÍB hf. gæti á grundvelli endurútreiknings lánanna gert kröfu um aðra og hærri vexti en gert hefði verið ráð fyrir á grundvelli samningana. Var talið með vísan til heildarmats á öllum aðstæðum stæði það ÍB hf. nær að bera þann vaxtamun sem hefði hlotist af hinni ólögmætu gengistryggingu. Þá var viðurkenndur fyrrgreindur skuldajöfnunarréttur S með vísan til ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins frá 14. október 2008 um ráðstöfun eigna og skulda G hf. Voru því kröfur S teknar til greina.
Í málinu krafðist S ógildingar á úrskurðum ríkisskattstjóra og yfirskattanefndar þar sem opinber gjöld hans vegna gjaldársins 2008 voru endurákvörðuð. Ágreiningur aðila laut að því hvort sá söluhagnaður sem S hlaut við uppgjör starfslokasamnings hans við B hf. árið 2007, þegar hann seldi hlutabréf sín í félaginu á raunverði en ekki innlausnarverði eins og honum hafði verið heimilt samkvæmt kaupréttarsamningum árin 2003 og 2006, skyldi teljast fram sem launatekjur samkvæmt 1. mgr. 1. töluliðar A. liðar 7. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt, eins og skattyfirvöld gerðu ráð fyrir, eða sem fjármagnstekjur samkvæmt 8. tölulið C. liðar sömu greinar, eins og S hafði gert í framtali sínu. Í héraðsdómi, sem staðfestur var af Hæstarétti með vísan til forsendna hans, var vísað til þess að leggja yrði rúma túlkun í tekjuhugtak 7. gr. laga nr. 90/2003. Samkvæmt því væri ljóst að réttindi sem skattaðilar öðluðust á grundvelli samninga um hlutabréfaviðskipti af því tagi sem mál þetta snérist um gætu falið í sér tekjur í skilningi ákvæðisins. Með hliðsjón af efni og eðli samninganna var talið hafið yfir allan vafa að þau kjör sem S hafði verið veitt með þeim tengdust starfi hans hjá B hf. og teldust því starfstengd hlunnindi hans í skilningi 1. mgr. 1. töluliðar A-liðar 7. gr. laga nr. 90/2003. Var það ekki talið hafa þýðingu þótt S hefði fengið andvirði þessa fjár greitt í formi óskráðra hlutabréfa í F hf. Þá var ekki fallist á með S að slíkir annmarkar hefðu verið á rannsókn og málsmeðferð skattyfirvalda að ógilda bæri úrskurði þeirra á þeim grundvelli. Var Í sýknað af kröfum S.
Ágreiningur um hvort lán væri í erlendum gjaldmiðlum eða íslenskum krónum.
Í málinu krafðist S hf. endurgreiðslu búnaðargjalds sem hann greiddi á árunum 2010 til 2014, en fyrir lá að gjaldinu var ráðstafað til Svínaræktarfélags Íslands, Bjargráðasjóðs, Bændasamtaka Íslands og Búnaðarsambands Kjalarnesþings. Reisti S hf. kröfu sína á því að álagning og innheimta gjaldsins samkvæmt lögum nr. 84/1997 um búnaðargjald væri ólögmæt hvað hann varðaði, auk þess sem gjaldtakan stangaðist á við ákvæði stjórnarskrárinnar um félagafrelsi og skattlagningu og bryti í bága við ákvæði Mannréttindasáttmála Evrópu. Talið var að lög nr. 84/1997 mæltu ótvírætt fyrir um að S hf. bæri að greiða búnaðargjald sem næmi veltu af sölu hans á afurðum sínum að teknu tilliti til frádráttar samkvæmt nánar greindum matsreglum ríkisskattstjóra. Hvað varðaði Bjargráðasjóð var litið svo á að hann væri stjórnvald en ekki félag og félli því ekki undir 74. gr. stjórnarskrárinnar. Var Í því sýknað af kröfu S hf. um endurgreiðslu búnaðargjalds, sem hann hafði greitt á framangreindu tímabili, að því leyti sem nam þeim hluta gjaldsins er rann til sjóðsins. Vísað var til þess að þótt reglur um ákvörðun búnaðargjalds og álagningu þess væri í samræmi við fyrirmæli 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar og fullnægði því að formi til kröfum sem gerðar væru til skattlagningar leiddi það eitt og sér ekki til þess að hafnað yrði kröfu S hf. um endurgreiðslu búnaðargjalds að því leyti sem það hefði runnið til Svínaræktarfélags Íslands, Bændasamtaka Íslands og Búnaðarsambands Kjalarnesþings. Talið var að ekki yrði réttlætt að leggja þá skyldu á S hf. að greiða gjald sem ráðstafað hafði verið til þessara þriggja félaga óháð vilja hans með vísan til þess að slíkt hefði verið nauðsynlegt vegna almannahagsmuna eða vegna réttinda annarra, sbr. 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar. Var því fallist á með S hf. að sá hluti gjaldsins hefði farið í bága við það frelsi sem honum væri tryggt í áðurnefndu stjórnarskrárákvæði til að standa utan félaga, sbr. einnig 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Með vísan til 1. mgr. 1. gr. laga nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda var Í gert að endurgreiða S hf. þann hluta búnaðargjaldsins.
Aðilar deildu um hvort að skuldbinding A ehf. á grundvelli tiltekins viðskiptasamnings hefði verið lán í erlendri mynt eða lán í íslenskum krónum með ólögmætri gengistryggingu. Var tekið fram að í viðskiptasamningi aðila hefði hvorki verið að finna yfirlýsingu A ehf. um að hann stæði í skuld við L hf. né að hann myndaði kröfuréttindi L hf. á hendur A ehf. heldur hefði samningurinn aðeins sett ramma utan um lánsviðskipti milli þeirra. Var talið að hver lánshluti sem A ehf. hefði tekið innan lánsheimildarinnar hefði verið sjálfstætt lán. Vísað var til þess, varðandi þá lánshluta sem ágreiningur málsins fjallaði um, að A ehf. hefði í öllum tilvikum óskað eftir lánum í Bandaríkjadölum, fjárhæðin hefði ekki verið tilgreind í íslenskum krónum og vextir verið tilgreindir Libor. Var því talið að lán A ehf. hefðu verið gild lán í erlendum gjaldmiðli og L hf. sýknað af kröfu A ehf.
Úrskurður héraðsdóms, þar sem máli Í ehf. og S ehf. var vísað frá dómi, var felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til frekari meðferðar. Í dómi Hæstaréttar sagði að atvikin að baki kröfu Í ehf. og S ehf. í fyrsta og öðrum lið kröfugerðar væru þau sömu í skilningi 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 og því væru ekki efni til að verða við kröfu Í um frávísun málsins vegna brests á heimild þeirra til að sækja í einu máli þær dómkröfur í samlagi. Þótt ákveðnir annmarkar væru á málatilbúnaði Í ehf. og S ehf. að því er varðaði þriðja lið dómkrafna þeirra, m.a. gagnvart öðrum kröfum, væru þeir þó ekki slíkir að næg efni stæðu til að vísa málinu nú þegar í heild frá dómi meðan óreynt væri hvort úr yrði bætt.
Íslenska ríkið var sýknað af kröfu um að ákvörðun ríkisskattstjóra yrði felld úr gildi.
T ehf. höfðaði mál gegn L hf. og krafðist endurgreiðslu fjár sem fyrrnefnda félagið taldi sig hafa ofgreitt á grundvelli tveggja lánssamninga aðila. Greindi aðila á um hvort um væri að ræða lán í íslenskum krónum bundið ólögmætri gengistryggingu eða erlend lán. Annar lánssamningurinn fól í sér reikningslánalínu og var litið til þess að T ehf. hafði óskað eftir láni á grundvelli samningsins í tilgreindum erlendum myntum í ádráttarbeiðni. Þá hafði andvirði lánsins verið ráðstafað til greiðslu á eldri skuldbindingum T ehf. í erlendum gjaldmiðlum auk þess sem kvittanir vegna afborgana af láninu og vextir af því báru með sér að um erlent lán hafði verið að ræða. Hvað varðaði hinn lánssamninginn, sem hafði að geyma svokallað jafnvirðisorðalag, var aðallega litið til þess að lánsfjárhæðin hafði verið tilgreind í erlendum myntum í viðauka sem gerður hafði verið við samninginn. Var því litið svo á að báðir lánssamningarnir hefðu falið í sér lán í erlendum myntum og var L hf. sýknað af kröfu T ehf.
Fallist var á að L bæri að greiða K dráttarvexti á inneign sem skapast hafði vegna endurútreiknings gengistryggðs láns frá og með þeim tíma sem L hafði endurreiknað lánið og sent út tilkynningu um inneign K.
G höfðaði mál gegn Í til endurgreiðslu á skatti sem honum var gert að greiða samkvæmt ákvæði til bráðabirgða XIV í lögum nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Með ákvæðinu var mælt fyrir um að við álagningu gjalda árin 2012 og 2013 skyldu lífeyrissjóðir og aðrir tilgreindir sjóðir greiða sérstakan skatt í ríkissjóð sem skyldi vera 0,0814% af hreinni eign sjóðanna til greiðslu lífeyris í lok næstliðins árs. G reisti kröfu sína á því að skattlagningin hefði komið með ólíkum hætti niður á lífeyrissjóðum eftir því hvort um fastiðgjaldasjóði eða fastréttindasjóði væri að ræða og þar með sjóðfélögum þeirra. Taldi hann að skattlagningin samrýmdist ekki jafnræðisreglu 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar, auk þess sem hún hefði brotið gegn 1. mgr. 72. gr. og 2. mgr. 77. gr. hennar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að hvorki lægi fyrir að skatturinn, sem einungis hafði verið heimtur á árinu 2012, hefði í raun leitt til skerðingar á lífeyrisréttindum sjóðfélaga í G eða öðrum fastiðgjaldasjóðum, né skert möguleika þeirra til þess að auka réttindi sjóðfélaga síðar. Mismunandi staða lífeyrissjóðanna hefði því ekki haft verulega þýðingu þegar afleiðingar skattlagningarinnar væru metnar. Með hliðsjón af markmiði skattlagningarinnar, hversu lágt skatthlutfallið var og að skattheimtunni hefði upphaflega einungis ætlað að standa í tvö ár var talið að málefnalegar ástæður hefðu legið að baki því að leggja skattinn jafnvel þótt staða lífeyrissjóða væri mismunandi að því er varðaði ábyrgð á skuldbindingum þeirra. Loks var ekki fallist á með G að Í hefði með undirritun nánar tilgreinds minnisblaðs og viðauka við það skuldbundið sig til þess að afnema skattlagninguna og endurgreiða þann skatt sem þá hafði verið greiddur enda hefði þurft til þess lagaheimild. Var Í sýknað af kröfu G.
Úrskurður fjármála- og efnahagsráðuneytisins, dags. 18. september 2015, og úrskurður tollstjóra, dags. 4. mars 2015, í málum stefnanda, Gunnars I. Hafsteinssonar felldir úr gildi. Dæmt að Tollstjóra beri að miða upphafstíma dráttarvaxtaútreiknings í máli stefnanda við 21. janúar 2014.
Slökkvilið höfuðborgarsvæðisins bs gegn
Íslandsbanka hf
Skuldamál. Sýkna.
Stjórnarskrá. Auðlegðarskattur. Eignarréttur. Jafnræði.
Íslenska ríkið sýknað af kröfu um ógildingu á úrskurði yfirskattanefndar og ríkisskattstjóra.
Í málinu krafðist H ehf. endurgreiðslu veiðigjalda sem hann greiddi fiskveiðiárið 2012/2013 vegna landaðs afla í fisktegundum sem ekki sættu ákvörðun um heildarafla, en um var að ræða tindaskötu, hlýra, rauðmaga og grásleppu. Taldi hann að veiðigjöld af þessu tagi væru skattar og að skattlagningin uppfyllti ekki skilyrði stjórnarskrár um skattlagningu, jafnræði og vernd eignarréttar. Talið var að veiðar H ehf. á umræddum tegundum hefðu verið háðar stjórn fiskveiða í skilningi laga nr. 116/2006 um stjórn fiskveiða og því skylt samkvæmt 20. gr. þeirra að greiða veiðigjöld af þessum tegundum, svo sem í lögum nr. 74/2012 um veiðigjöld greindi. Ekki var fallist á með H ehf. að það að miða gjaldstofn veiðigjalds við þorskígildi hefði falið í sér ólögmætt framsal á skattlagningarvaldi til stjórnvalda þannig að færi í bága við 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Þá var talið að sú málsástæða H ehf. að umrædd gjaldtaka stæðist ekki ákvæði 72. gr. stjórnarskrárinnar væri engum haldbærum rökum studd og var henni því hafnað. Við mat á því hvort skattlagningin hefði farið í bága við jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar var litið til þess að aðstaða H ehf., sem gerði út aflamarksbát, og þeirra sem gerðu út báta með krókaaflamarki hefði á umræddum tíma verið ósambærileg varðandi tegundirnar tindaskötu, hlýra og rauðmaga. Hefðu álögð veiðigjöld á H ehf. vegna þessara tegunda því ekki brotið í bága við 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar. Á hinn bóginn var talið að aðstaða þeirra væri sú sama þegar um væri að ræða veiðar á grásleppu þar sem við stjórn þeirra veiða hafði ekki verið gerður munur á þessum tvenns konar bátum, auk þess sem veiðarfærin gætu í báðum tilvikum verið þau sömu. Talið var að í þessu hefði falist ómálefnaleg mismunun sem hefði verið í andstöðu við 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar. Var Í því gert að greiða H ehf. nánar tilgreinda fjárhæð.
Deilt um hvort lán samkvæmt viðskiptasamningi aðila væri í íslenskum krónum, bundið við gengi erlendra gjaldmiðla með ólögmætum hætti.