Dómstólaleit

H ehf. höfðaði mál á hendur B ehf. og krafðist þess að fá viðurkennt að atkvæði fylgdi ekki jörðinni Hvarfsdal í Dalabyggð í Veiðifélagi Búðardalsár. Hæstiréttur taldi að það leiddi af 1. mgr. 40. gr. laga nr. 61/2006 að atkvæði í veiðifélaginu fylgdi ekki jörðinni Hvarfsdal. Einnig taldi Hæstiréttur að það færi ekki í bága við 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar um friðhelgi eignarréttar og 74. gr. um félagafrelsi að B ehf. nyti ekki atkvæðisréttar í veiðifélagi vegna jarðarinnar. Þannig hefði ekki verið gengið lengra með lögum nr. 61/2006 við að takmarka réttindi B ehf. en efni voru til. Samkvæmt þessu var tekin til greina viðurkenningarkrafa H ehf.

B, sem var eigandi jarðarinnar Litla-Saurbæjar II, krafðist viðurkenningar á eignarétti sínum að tiltekinni spildu úr landi Litla-Saurbæjar I í Ölfusi. Um var að ræða langa og mjóa spildu, að mestu vestan Suðurlandsvegar þar sem hann liggur niður Kamba. Var norðurendi hennar afmarkaður af útsýnisplani neðan við Kambabrún en suðurendi af þjóðvegi þeim sem liggur frá hringtorgi við Hveragerði áleiðis í Selvog. L hf., sem leiddi rétt sinn frá K sem keypt hafði hluta jarðarinnar á árinu 1986 með afsali frá níu systkinum sem höfðu eignast jörðina með afsali frá föður sínum á árinu 1975, krafðist sýknu m.a. á grundvelli aðildarskorts B. Hæstiréttur hafnaði þeirri málsástæðu með vísan til þess að fyrirvari í afsali til B frá árinu 2004 snéri fyrst og fremst að afhendingu tiltekins hluta hins afsalaða lands, en eignarrétturinn að því hefði samkvæmt afsalinu ekki verið háður skilyrðum, sbr. 21. gr. þinglýsingarlaga nr. 39/1978. Þá rakti Hæstiréttur að í afsali systkinanna níu til K frá árinu 1986 væri það skýrlega orðað að einungis væri afsalað þeim hluta jarðarinnar sem væri neðan við veginn sem lægi niður í bæjarþorpið og jafnframt skilmerkilega tekið fram að landið ofan vegarins fylgdi ekki með í kaupunum. K hefði því engin eignarréttindi öðlast til lands ofan við veginn. Þar sem hann hefði ekki getað ráðstafað víðtækari rétti en hann hefði sjálfur átt hefði hann ekki getað framselt eða afsalað neinum réttindum ofan vegar. Af orðalagi afsals K til A og G frá árinu 1987 væri nærtækt að álykta að land ofan vegar, annað en það sem þar var sérstaklega tilgreint, hefði átt að fylgja með í kaupunum. K hefði ekki verið bær til að ráðstafa því landi og hefðu því engin eignaréttindi skapast yfir því til handa A og G. Hið sama gilti um þá sem leiddu rétt sinn frá þeim. Samkvæmt því stóðu eignarréttindi L hf. yfir Litla-Saurbæ I því ekki í vegi að fallist yrði á kröfu B. Hins vegar vísaði Hæstiréttur til þess að með afsali systkinanna níu til K á árinu 1986 hefði landi jarðarinnar Litla-Saurbæjar I verið skipt. Af afsalinu mátti sjá að Jarðanefnd Árnessýslu hafði samþykkt söluna og sveitarfélagið fallið frá forkaupsrétti en að öðru leyti yrði ekki séð að gætt hefði verið ákvæða jarðalaga við landskiptin. Yrði fallist á kröfu B um viðurkenningu á eignarétti hans á spildunni fælist í því fyrirvaralaus viðurkenning á skiptingu jarðarinnar og stofnun sérstakrar fasteignar í eigu B án þess að gætt væri fyrirmæla jarðalaga um slík skipti. Stæði 2. gr. stjórnarskrárinnar því í vegi að unnt væri að fella efnisdóm á kröfuna í þessu horfi. Taldi Hæstiréttur því ekki hjá því komist að vísa málinu frá héraðsdómi.

J ehf. höfðaði mál á hendur H ehf. og krafðist þess að viðurkennt yrði að hann ætti sem eigandi jarðarinnar Skógarness veiðirétt í Þverá í Borgarfirði. H ehf. eignaðist jörðina Efra-Nes með afsali á árinu 1998 en ágreiningslaust var að jörðinni fylgdu við söluna veiðiréttindi í Þverá. Árið 2003 var jörðinni skipt í Efra-Nes annars vegar og Efra-Nesland hins vegar sem síðar hlaut heitið Skógarnes. Í skjölum er vörðuðu skiptinguna var ekki getið hvort Skógarnesi fylgdi veiðiréttur í Þverá og í afsölum fyrir jörðinni eftir það var ekki tekið fram hvaða hlunnindi fylgdu henni. Af hálfu H ehf. var því lýst yfir við flutning málsins fyrir Hæstarétti að þegar Efra-Nesi var skipt hefði þar ekki verið stundaður búskapur og var það í samræmi við önnur gögn málsins. Var því ekki talið að jörðin hefði verið landareign í skilningi þágildandi 4. mgr. 2. gr. laga nr. 76/1970 um lax- og silungaveiði. Á þeim tíma hefði því ekkert staðið að lögum í vegi fyrir að unnt væri að skipta Efra-Nesi ásamt tilheyrandi veiðirétti. Þar sem réttur til veiða í Þverá var ekki sérstaklega undanskilinn, hvorki þegar Efra-Nesi var skipt né í afsölum um Skógarnes eftir það, yrði að leggja til grundvallar að sá réttur hefði fylgt jörðinni allt frá upphafi. Var krafa J ehf. því tekin til greina.

Aðilar deildu um mörk milli fasteiganna Fagurhóls í eigu B og L og Grásteins í eigu M og Ó. B og L miðuðu kröfu sína um mörkin við teikningu frá árinu 2001, sem var endurskoðuð á árinu 2002, en M og Ó við lóðarblað frá árinu 2006. B og L keyptu land sitt úr landi M og Ó með kaupsamningi og afsali á árinu 2009. Í afsalinu var vísað til fyrrgreinds lóðarblaðs, sem var með hnitsetum mörkum, og sagt að stærð landsins samkvæmt þeirri teikningu væri 97,5 ha. Talið var að með afsalinu hefðu B og L því ekki getað öðlast eignarhald yfir stærra landi úr eign M og Ó, eins og þau miðuðu kröfu sína við. Í því sambandi gæti engu skipt afmörkun landsins á teikningunni frá árinu 2002 og samskipti aðila allt aftur til ársins 1996 þegar M og Ó keyptu í öndverðu allt landið. Voru M og Ó því sýknuð af kröfu B og L.

S ehf. o.fl. kröfðust þess aðallega að viðurkennt yrði að orkunýtingaréttur vatns fyrir landi jarðarinnar Breiðaness í Skeiða- og Gnúpverjahreppi væri í óskiptri sameign þeirra sem eigenda jarðanna Sandlækjarkots II, Gunnbjarnarholts og Kletta og eigenda jarðanna Breiðaness, Sandlækjar I og Sandlækjar II. Allar höfðu jarðirnar tilheyrt svokallaðri Sandlækjartorfu, en á grundvelli samninga um landskipti var jörðin Breiðanes sú eina þeirra sem land átti að Þjórsá. Eigendur jarðarinnar Breiðaness, G og L ehf., byggðu á því að við landskipti sem gerð höfðu verið 20. janúar 1964 hefðu vatnsréttindi í Þjórsá fylgt þeim hluta landsins sem féll síðar undir jörðina Breiðanes, en þau réttindi gætu ekki talist til hlunninda sem vera skyldu í óskiptri sameign jarðanna samkvæmt samningnum svo sem S ehf. o.fl. héldu fram. Í dómi Hæstaréttar sagði m.a. að allt frá gildistöku vatnalaga nr. 15/1923 hefði meginreglan verið sú að vatnsréttindi, m.a. réttur til að vinna orku úr fallvatni, fylgdu því landi, sem vatn lægi að eða félli um, nema annað hefði verið ákveðið á lögmætan hátt, þar á meðal með samningi um kaup eða landskipti. Samkvæmt landamerkjabréfi 3. júní 1885 hefðu jarðirnar Sandlækur og Sandlækjarkot átt land í óskiptri sameign að Þjórsá. Hefðu eigendur þessara jarða því haft saman á hendi réttindin, sem af þessi leiddi eftir gildistöku vatnalaga. Á þeim grunni hefði eigendunum verið frjálst að taka ákvörðun um eignarhald að vatnsréttindunum við landskiptin 20. janúar 1964 og eftir atvikum við síðari landskipti. Vísaði Hæstiréttur til þess að vegna framangreindrar meginreglu vatnalaga væri óhjákvæmilegt að líta svo á að hefði ekki annað verið ákveðið með landskiptum hefðu vatnsréttindin eingöngu fylgt eignarrétti að landinu, sem bakki Þjórsár og þar með botn hennar fram í miðjan farveg hefði hverju sinni verið hluti af. Því næst rakti Hæstiréttur að með landskiptunum milli Sandlækjar og Sandlækjarkots 20. janúar 1964 hefðu eigendur jarðanna neytt heimildar 1. mgr. 16. gr. landskiptalaga nr. 46/1941 til að skipta landi með samningi, en eftir 2. mgr. sömu lagagreinar hefði þeim borið að skrá um skiptin greinilega skiptagerð, þar á meðal um þau réttindi sem landinu átti að fylgja. Yrði inntak samningsins að ráðast af hlutlægri skýringu texta hans, en jafnframt yrði að gæta að því að tilgangur landskipta eftir ákvæðum landskiptalaga væri að ljúka óskiptri sameign að landi og gæðum jarða. Yrði því að leggja til grundvallar að mæla þyrfti í samningi ótvírætt fyrir um að slík sameign skyldi haldast um tiltekin réttindi ef svo hefði verið samið. Í samningnum frá 20. janúar 1964 hefði verið mælt fyrir um að Neseyja í Stóru-Laxá skyldi áfram vera í óskipti sameign sem og „hlunnindi öll sem eru á jörðunum og þau sem kunna að finnast“. Taldi Hæstiréttur að líkur stæðu gegn því í ljósi 3. gr. landskiptalaga að hugtakið hlunnindi gæti í samningi um landskipti tekið til vatnsréttinda og yrði slík merking þess ekki ótvírætt leidd af almennri málvenju. Yrðu S ehf. o.fl. auk E o.fl., eigenda annarra jarða í fyrrum Sandlækjartorfu, að bera af því halla að ekki hefði verið kveðið sérstaklega á um þetta í samningnum frá 20. janúar 1964. Lagði Hæstiréttur því til grundvallar að eftir landskiptin 20. janúar 1964 hefðu vatnsréttindin komið í hlut eiganda Sandlækjar, en við landskipti á þeirri jörð 24. janúar 1964 hefðu þau réttindi gengið áfram til eiganda jarðarinnar Breiðaness. Voru G og L ehf. því sýknuð af kröfum S ehf. o.fl.

Árið 1988 gaf HE fimmtán börnum sínum landið Tunguás úr jörðinni Hallgeirsstöðum í Jökulsárhlíð. Samkvæmt gjafaafsalinu var gjöfin bundin þeim skilyrðum að landspildan væri sameign gjafþega, enginn gæti selt hlut sinn í henni og að gjafþegar ættu forkaupsrétt að mannvirkjum sem reist yrðu á svæðinu. Í málinu kröfðust A o.fl. þess að landinu skyldi skipt í samræmi við niðurstöðu matsgerðar dómkvaddra manna en BÓH og ÞH héldu því fram að framangreind skilyrði gjafaafsalsins stæðu því í vegi að fallast mætti á dómkröfu A o.fl. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þegar túlkuð væru þau skilyrði, sem tilgreind væru fyrir gjöfinni, yrði að taka tillit til þess að um væri að ræða einhliða skilyrði fyrir gjöf sem gjafþegar hefðu samþykkt með því að þiggja hana. Yrði að gera ríkari kröfur til þess að skilyrðum gjafagernings væri fylgt en þegar um tvíhliða samning væri að ræða. Á hinn bóginn væri sannað að þrautreynt hefði verið, án árangurs, að ná samkomulagi um skiptingu afnotaréttar og meðferð á landinu. Ekki væri í gjafaafsalinu skýrlega lagt bann við því að sameigninni yrði slitið og landinu skipt upp á þann hátt sem krafist væri. Slit sameignarinnar og skipting í séreignarhluta hefði ein og sér ekki þau áhrif að skilyrðin um sölubann á landinu og forkaupsrétt að mannvirkjum yrðu marklaus. Var því heimilt að krefjast skiptingar á landinu, sbr. meginreglu 20. kafla kaupabálks Jónsbókar og 72. gr. stjórnarskrárinnar. Samkvæmt framansögðu var fallist á kröfu A o.fl.

Í nóvember 2014 gerði Í ehf. kauptilboð í nánar tilgreinda fasteign í eigu Ö ehf. með fyrirvara um samþykki lóðareigenda, S o.fl., og að samningar næðust um fjárhæð lóðarleigu. Nokkrum dögum síðar tilkynntu S o.fl. að þau hygðust neyta forkaupsréttar samkvæmt ákvæðum lóðarleigusamnings frá 1975, þó með þeim fyrirvara að þau myndu nýta ákvæði samningsins um að dómkveðja tvo menn til að meta hæfilegt söluverð sem þau töldu vera allt of hátt í kauptilboði Í ehf. Í dómi Hæstaréttar kom fram að tilvísun 1. mgr. 9. gr. laga nr. 40/2002 um fasteignakaup í 34. gr. jarðalaga nr. 65/1976 ætti einungis við þegar um makaskipti væri að ræða. Þar sem almenn skilyrði laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála voru uppfyllt til dómkvaðningar matsmanna var hinn kærði úrskurður staðfestur.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr ágreiningi málsaðila sem reis við opinber skipti á dánarbúi E og F. Í héraði var tekin til greina krafa A um að viðurkenndur yrði réttur hans til lífstíðarábúðar á jörðinni K, en hafnað kröfu B, C og D um að viðurkennt yrði að 69 ær, 11 gimbrar og 3 lambhrútar tilheyrðu dánarbúi E og F. Um hið fyrra atriði taldi héraðsdómur að skilyrðum eldri ábúðarlaga fyrir aðilaskiptum á jörðinni K væri fullnægt. Um hið síðara atriði segir að sannað hafi verið með skattframtölum A, E og F að A hafi keypt 69 ær, 11 gimbrar og 3 lambhrúta af þeim E og F og var kröfu varnaraðila því hafnað. Þá vísaði héraðsdómur frá dómi kröfum A um að viðurkenndur yrði réttur hans til endurgjalds fyrir tiltekinn fjölda ærgilda af fullvirðisrétti jarðarinnar við ábúðarlok. A kærði ekki úrskurð héraðsdóms um þetta atriði og því gátu A annars vegar og B, C og D hins vegar ekki haft uppi kröfur fyrir Hæstarétti þar að lútandi. Að öðru leyti voru niðurstöður héraðsdóms staðfestar í Hæstarétti.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli G gegn B og M var vísað frá dómi. Í málinu krafðist G þess að B og M yrðu dæmd óskipt til að endurskrá 1,767 kílógramma greiðslumark til framleiðslu sauðfjárafurða sem fært var af ættaróðali á það að nýju, að viðlögðum dagsektum. Til vara krafðist G skaðabóta úr hendi B. Var kröfugerð og málatilbúnaður G talin vera á þann veg að ekki yrði hjá því komist að vísa málinu í heild frá dómi.

E krafðist þess að kaupsamningi hans við B og R um jörð yrði breytt þannig að kaupverð hennar yrði ákveðið annað og hærra, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Ekki var talið að slíkur munur hafi verið á stöðu hans og B og R við samningsgerðina að máli gæti skipt samkvæmt því lagaákvæði. Þrátt fyrir að íbúðarhúss á jörðinni hafi ekki verið getið í kauptilboði, heldur einungis kaupsamningi, var húsið hluti af fasteigninni og hvergi hafi verið mælt fyrir um að það væri þar undanskilið. Hafi íbúðarhúsið því fylgt með í kaupunum á jörðinni og hafi því í reynd ekki verið ósamræmi á milli tilboðs og kaupsamnings að þessu leyti. Misræmi vegna greiðslu á síðasta hluta kaupverðs var talið hafa engin áhrif haft í reynd og var því hafnað að það gæti skipt máli við úrlausn um kröfu E. Talið var að sýnt hafi verið fram á með matsgerð að markaðsverð jarðarinnar hafi verið talsvert hærra en kaupverðið þegar kaupsamningur var gerður. Hins vegar var litið svo á að fleiri atriði en hugmyndir um markaðsverð jarðarinnar hafi, að því er E varðaði, orkað á ákvörðun um kaupverð í samningsgerð við B og R. Eftir gerð samningsins hafi atvik þróast á þann veg að ýmsar forsendur sem E hafi gefið sér um ófjárhagsleg atriði hafi brugðist. Svo sem ráðið yrði af matsgerðum sem aflað hafi verið undir rekstri málsins hafi sú breyting orðið að markaðsverð jarðarinnar hafi lækkað verulega. Talið var að samkvæmt niðurlagsorðum 2. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 yrði ekki horft framhjá þessari lækkun á markaðsverði hins selda. Var talið óvíst að kaupverðið yrði annað en það sem upphaflega var ákveðið ef við núverandi markaðsaðstæður yrði samið á sömu forsendum og áður um kaupin með fullri vitneskju um verðmæti þess sem þau tækju til. Að þessu virtu var talið að ekki yrði brugðist við forsendubresti gagnvart E með því að neyta heimildar samkvæmt 1. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 til að breyta ákvæði kaupsamnings hans við B og R um fjárhæð kaupverðs. Voru B og R því sýknuð af kröfu E.

G höfðaði mál á hendur Í, M, F, S, SJ og Þ og krafðist ógildingar á þremur ráðstöfunum sem allar tengdust jörðinni G. Til vara krafði G skaðabóta úr hendi M, F, Í, og S vegna þess að ofangreindar raðstafanir hefðu verið ólöglegar og ógildar. Ekki var talið að fullnægt væri skilyrðum 1. mgr. 19. gr. laga n.r 91/1991 til að hafa þessar dómkröfur uppi í sama máli og því fallist á að kröfum G yrði vísað frá dómi.

Bragi Árnason (Steingrímur Þormóðsson hrl.) gegn Þorvaldi Helgasyni Kristínu Eddu Gunnarsdóttur og Connie Maria Cuesta-Schmiedl (Jónas A. Aðalsteinsson hrl.)

Ágreiningur aðila snerist um heimild ÞH til að segja upp leigusamningi aðila um landspildu undir smábýli að Elliðahvammi. Var uppsögn ÞH byggð á vanskilum á leigugjaldi. Þar sem svo mikill vafi lék á um greiðsluskyldu ÞS að ekki varð leyst úr nema fyrir dómstólum var ekki fallist á að ÞH gæti byggt uppsögn sína á vanskilum, meðan málinu var ekki endanlega lokið fyrir dómi. Þar sem ÞS greiddi leigugjaldið án tafar, eftir að dómur varð endanlegur, var ekki fallist á að uppsögn ÞH hefði verið lögmæt. Var ÞS sýknaður af kröfu ÞH.

Fasteignakaup. Jörð. Ábúð. Forkaupsréttur. Aðild. Áfrýjun. Frávísun máls frá Hæstarétti að hluta. Gjafsókn. Með samningi árið 2004 höfðu B og S makaskipti á fasteignum, þar sem B lét meðal annars af hendi jörðina Á. Í samningnum var andvirði jarðarinnar talið vera 45.000.000 krónur. E og R sem óumdeilt voru lífstíðarábúendur jarðarinnar Á töldu að í kaupunum hefði ekki verið virtur forkaupsréttur þeirra að jörðinni. Höfðuðu E og R því þetta mál þar sem þau kröfðust þess að S og B yrði gert að þola ógildingu kaupsamningsins og afsals og að B yrði dæmdur til að gefa út afsal til þeirra fyrir jörðinni gegn greiðslu nánar tiltekinnar fjárhæðar. Fyrir Hæstarétti áfrýjaði S fyrir sitt leyti þeirri niðurstöðu héraðsdóms um ógildingu á ráðstöfun jarðarinnar Á en B undi hins vegar þeirri niðurstöðu. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði um þetta atriði að B og S ættu hvorki óskipt réttindi né bæru óskipta skyldu í skilningi 1. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála vegna þeirra lögskipta sem fólust í makaskiptasamningi þeirra og afsali. Hins vegar hefði verið ófært í héraði að fella efnisdóm á kröfu E og R um ógildingu samningsins og afsalsins án þess að þeir ættu báðir aðild að málinu, enda varð eitt yfir þá báða að ganga um gildi löggerninga þeirra í milli. Var því óhjákvæmilegt að S beindi áfrýjun sinni jafnframt að B til að hann þyldi dóm Hæstaréttar um gildi samningsins. Var málinu því vísað af sjálfsdáðum frá Hæstarétti að því er varðaði áfrýjun S. E og R reistu kröfur sínar á hendur B á því að honum bæri að afsala þeim jörðinni gegn greiðslu tiltekinnar fjárhæðar þar sem tilgreint verð í samningnum hefði ekki tekið mið af því að jörðin var í lífstíðarábúð þeirra né skyldu til að standa þeim skil á endurgjaldi fyrir endurbætur þeirra á jörðinni við ábúðarlok. Til stuðnings kröfu sinni vísuðu þau til 1. mgr. 30. gr. jarðalaga nr. 81/2004 og 34. gr. eldri jarðalaga nr. 65/1976 til samanburðar, en þau töldu ákvæðin veita sér rétt til þess að fá jörðina keypta með forkaupsrétti gegn verði sem teldist eðlilegt að mati dómkvaddra manna. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði að fyrrnefnd ákvæði jarðalaga gerðu kröfu til þess að sýnt væri fram á að kaupverð í samningi hefði verið haft óeðlilega hátt í því skyni að halda forkaupsréttarhafa frá að neyta réttar síns. Hvorki í fyrirliggjandi matsgerðum né öðrum gögnum málsins hefði nokkuð komið fram sem benti til að tilgreint kaupverð jarðarinnar í makaskiptasamningnum hefði verið haft óeðlilega hátt til að halda E og R frá að neyta forkaupsréttar að henni. Var kröfum E og R um lækkað verð hafnað.

R og Þ kröfðust viðurkenningar á því að þeir teldust eigendur jarðarinnar K II í Borgarbyggð að ⅔. Föðuramma aðila, M, hafði byggt E, bróður R og Þ, landið með erfðafestusamningi 26. september 1958. Ekki var talið að við skipti á dánarbúi M og skammlífari maka hennar hefði sá réttur komið til skipta, sem ráðstafað hafði verið til E með erfðafestusamningnum. Grunneignarréttur að K II taldist þó áfram hluti af landi jarðarinnar K, sem eftir gerð erfðafestusamningsins var jafnan nefnd K I. Með skiptayfirlýsingu 2. september 1982 afhenti móðir aðila, sem sat í óskiptu búi eftir föður þeirra, jörðina K sem fyrirframgreiddan arf. Var talið að með afsali Þ á hlut sínum í jörðinni K I og innlausn sonar E á hlut R í sömu jörð, hafi fylgt grunneignarréttur að K II. Var kröfu R og Þ því hafnað.

Landbúnaðarráðherra heimilaði 10. júlí 2001 innlausn á hluta eigna GB og bræðra hans í jörðinni G. Matsnefnd eignarnámsbóta framkvæmdi 9. maí 2002 mat á þeim eignum sem innlausnin náði til. GB sætti sig ekki við niðurstöðu nefndarinnar og óskaði eftir því að dómkvaddir yrðu tveir matsmenn til að meta þær eignir sem matsnefndin hafði áður metið, auk ákveðinna atriða sem nefndin hafði ekki úrskurðað um. Í niðurstöðu héraðsdóms, sem staðfest var í Hæstarétti, sagði að krafa GB hefði orðið til við uppkvaðningu úrskurðar matsnefndar eignarnámsbóta 9. maí 2002. Hefði GB því verið rétt að óska þess við hina dómkvöddu matsmenn að þeir mætu eignarhluta hans á verðlagi þess árs en ekki ársins 2005. Þar sem ekkert var tekið tillit til þessa í matsgerð hinna dómkvöddu matsmanna var það mat dómsins að GB hefði ekki tekist að hnekkja mati matsnefndar eignarnámsbóta með matsgjörðinni. Þá var hvorki fallist á kröfu GB um hlut í beingreiðslum greiðslumarks mjólkur né beingreiðslum fullvirðisréttar í kindakjöti þar sem GB hafði hvorki stundað mjólkur- né kindakjötsframleiðslu svo sem áskilið er í lögum nr. 99/1993. Þá var hvorki fallist á kröfu GB um bætur vegna kostnaðar við að koma hluta hans í íbúð í upprunalegt horf né bætur vegna tapaðra afnota af séreignaríbúð GB 7 ár aftur í tímann. Hins vegar var fallist á kröfu GB um hlutdeild í ærgildum fullvirðisréttar í kindakjöti.

Landbúnaðarráðherra heimilaði 10. júlí 2001 innlausn á hluta eigna J og bræðra hans í jörðinni G. Matsnefnd eignarnámsbóta framkvæmdi 9. maí 2002 mat á þeim eignum sem innlausnin náði til. J sætti sig ekki við niðurstöðu nefndarinnar og óskaði eftir því að dómkvaddir yrðu tveir matsmenn til að meta þær eignir sem matsnefndin hafði áður metið, auk ákveðinna atriða sem nefndin hafði ekki úrskurðað um. Í niðurstöðu héraðsdóms, sem staðfest var í Hæstarétti, sagði að krafa J hefði orðið til við uppkvaðningu úrskurðar matsnefndar eignarnámsbóta 9. maí 2002. Hefði J því verið rétt að óska þess við hina dómkvöddu matsmenn að þeir mætu eignarhluta hans á verðlagi þess árs en ekki ársins 2005. Þar sem ekkert var tekið tillit til þessa í matsgerð hinna dómkvöddu matsmanna var það mat dómsins að J hefði ekki tekist að hnekkja mati matsnefndar eignarnámsbóta með matsgjörðinni. Þá var hvorki fallist á kröfu J um hlut í beingreiðslum greiðslumarks mjólkur né beingreiðslum fullvirðisréttar í kindakjöti þar sem J hafði hvorki stundað mjólkur- né kindakjötsframleiðslu svo sem áskilið er í lögum nr. 99/1993. Þá var hvorki fallist á kröfu J um bætur vegna kostnaðar við að koma hluta hans í íbúð í upprunalegt horf né bætur vegna tapaðra afnota af séreignaríbúð J 7 ár aftur í tímann. Hins vegar var fallist á kröfu J um hlutdeild í ærgildum fullvirðisréttar í kindakjöti.

Landbúnaðarráðherra heimilaði 10. júlí 2001 innlausn á hluta eigna M og bræðra hans í jörðinni G. Matsnefnd eignarnámsbóta framkvæmdi 9. maí 2002 mat á þeim eignum sem innlausnin náði til. M sætti sig ekki við niðurstöðu nefndarinnar og óskaði eftir því að dómkvaddir yrðu tveir matsmenn til að meta þær eignir sem matsnefndin hafði áður metið, auk ákveðinna atriða sem nefndin hafði ekki úrskurðað um. Í niðurstöðu héraðsdóms, sem staðfest var í Hæstarétti, sagði að krafa M hefði orðið til við uppkvaðningu úrskurðar matsnefndar eignarnámsbóta 9. maí 2002. Hefði M því verið rétt að óska þess við hina dómkvöddu matsmenn að þeir mætu eignarhluta hans á verðlagi þess árs en ekki ársins 2005. Þar sem ekkert var tekið tillit til þessa í matsgerð hinna dómkvöddu matsmanna var það mat dómsins að M hefði ekki tekist að hnekkja mati matsnefndar eignarnámsbóta með matsgjörðinni. Þá var hvorki fallist á kröfu M um hlut í beingreiðslum greiðslumarks mjólkur né beingreiðslum fullvirðisréttar í kindakjöti þar sem M hafði hvorki stundað mjólkur- né kindakjötsframleiðslu svo sem áskilið er í lögum nr. 99/1993. Þá var hvorki fallist á kröfu M um bætur vegna kostnaðar við að koma hluta hans í íbúð í upprunalegt horf né bætur vegna tapaðra afnota af séreignaríbúð M 7 ár aftur í tímann. Hins vegar var fallist á kröfu M um hlutdeild í ærgildum fullvirðisréttar í kindakjöti.

Dánarbú A kærði úrskurð héraðsdóms, þar sem hafnað var kröfu þess um að B afhenti sér Kjarvalsmálverk og standklukku. Voru atvik þau að eignir dánarbúsins nægðu ekki til að efna skuldbindingar þess og fór því um búskiptin eftir reglum um gjaldþrotaskipti. Um heimild fyrir kröfunni vísaði dánarbúið til 3. mgr. 82. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., en samkvæmt því getur skiptastjóri í þrotabúi krafist þess að þrotamanni eða forráðamanni félags eða stofnunar, sem er til gjaldþrotaskipta, verði með dómsúrskurði meðal annars gert að afhenda sér eign þrotabús. Þar sem ákvæðið veitti ekki heimild til að beina kröfu sem þessari að öðrum en þeim, sem getið er í ákvæðinu, varð því ekki beitt gegn B. Var málinu því vísað af sjálfsdáðum frá héraðsdómi.

L krafðist ógildingar á ákvörðun landbúnaðarráðuneytisins um að hafna því að hann keypti jörðina Þ og viðurkenningar á rétti sínum til að kaupa jörðina. Hann byggði kröfur sínar á 1. mgr. 38. gr. þágildandi jarðalaga þar sem mælt var fyrir um kauprétt ábúenda ríkisjarða og jarða í eigu opinberra stofnana og sjóða, sem fengið höfðu erfða- eða lífstíðarábúð á jörðum sínum, að uppfylltum nánar tilgreindum skilyrðum. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að áður en L tilkynnti ráðuneytinu að hann hygðist nýta ætlaðan kauprétt samkvæmt ákvæðinu hefði hann hætt búskap og láglendi jarðarinnar verið með samþykki hans leigt öðrum til skógræktar til langs tíma. Talið var að ákvæðið yrði ekki skilið öðruvísi en svo að það ætti aðeins við um þá sem sjálfir stunduðu búrekstur á jörð og að því skorti lagaskilyrði til þess að ráðuneytið gæti orðið við beiðni L um nýtingu á kauprétti hans að jörðinni. Þegar af þeirri ástæðu var Í sýknað af kröfum hans.

H krafðist í máli gegn SI og ST viðurkenningar á rétti sínum til að skipta fasteigninni S á þann hátt að eignarhluti hennar, sem fólst í tveimur landspildum sem voru afmarkaðar með nánar tilgreindum hnitum, yrði sérgreindur og skráður sérstaklega. Við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti breytti H kröfugerð sinni til samræmis við loftmynd, sem sýndi mörk spildnanna, og tilgreindi hnit á hornpunktum að nokkru önnur en miðað hafði verið við fram að því. Ekki var talið að H gæti breytt kröfugerð sinni að þessu leyti þar sem samþykki SI og ST lá ekki fyrir. Hins vegar var talið að innan kröfugerðar hennar rúmaðist krafa um að viðurkenndur yrði réttur hennar til að fá fasteigninni skipt með þeim hætti að hún fengi aftur spildurnar tvær, sem hún hafði lagt til sameignarinnar, án þess að þær væru nánar afmarkaðar og var sú krafa talin nægilega ljós til að fella mætti efnisdóm á hana. Vísað var til þess að samkvæmt meginreglu eignaréttar, sem eigi stoð í ákvæðum 20. kapítula kaupabálks Jónsbókar, geti einn sameigenda krafist slita á sérstakri sameign til þess að hver þeirra fái hluta af henni í samræmi við eignarhlutfall sitt, enda sé hún skiptanleg, skiptum verði komið við án þess að það leiði til tjóns að þarflausu og það stangist hvorki á við lög né samning, sem eignina varði. Talið var að þessi skilyrði væru uppfyllt og var krafa H í fyrrgreindri mynd því tekin til greina. H krafðist jafnframt sýknu af kröfum SI og ST um viðurkenningu á rétti þeirra til lífstíðarábúðar á eignarhluta hennar í fasteigninni og forkaupsrétti að honum. Þegar af þeirri ástæðu að SI og ST höfðu ekki hnekkt staðhæfingu H, sem studd var gögnum, um að þau hefðu ekki að minnsta kosti eftir 1991 notað eignina til búrekstrar eða annars atvinnurekstrar á sviði landbúnaðar var ekki talið að þau gætu reist rétt til ábúðar á eignarhluta H á 6. gr. áðurgildandi ábúðarlaga nr. 64/1976. Voru heldur ekki skilyrði til að fallast á kröfu SI og ST um viðurkenningu á forkaupsrétti þar sem hún var eingöngu reist á því að þau nytu hans sem ábúendur samkvæmt 2. mgr. 30. gr. áðurgildandi jarðalaga nr. 65/1976.