Dómstólaleit

A höfðaði mál á hendur Í og krafðist skaðabóta vegna ýmissa aðgerða lögreglu og ákæruvalds sem höfðu átt sér stað á tímabilinu frá 29. janúar 2010 til 18. febrúar 2016 í tengslum við rannsókn á ætluðum brotum á lögum nr. 87/1992 um gjaldeyrismál og reglum settum samkvæmt þeim. Þá krafðist A miskabóta vegna ummæla saksóknara á opinberum vettvangi, bæði við upphaf rannsóknar og eftir að henni lauk. Einnig krafðist hann skaðabóta vegna atvinnutjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir vegna rannsóknar og meðferðar málsins. Sakamál hafði verið höfðað gegn A og þremur öðrum mönnum vegna hinna ætluðu brota í mars 2013 en fallið var frá hluta sakargifta undir rekstri málsins þar sem lögáskilið samþykki ráðherra hefði ekki legið fyrir við setningu reglna nr. 1130/2008 um gjaldeyrismál og því talið að reglurnar gætu ekki talist viðhlítandi refsiheimild. Með dómi héraðsdóms í desember 2014 voru fjórmenningarnir svo sýknaðir af þeim sakargiftum sem eftir stóðu. Þeim dómi var áfrýjað til Hæstaréttar en ákæruvaldið féll frá áfrýjuninni í febrúar 2016. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að unnt væri að dæma sökuðum manni miskabætur vegna yfirlýsinga ákæruvalds á þeim grunni að hann hefði við rannsókn og meðferð máls orðið fyrir ólögmætri meingerð sem beinst hefði gegn frelsi, friði, æru eða persónu hans sbr. 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Þá var vísað til þess að greinarmunur væri gerður á ummælum þar sem fullyrt væri að sakborningur væri sekur um ákveðinn verknað og ummælum þar sem lýst væri grunsemdum um að hann hefði framið verknaðinn. Ummæli af fyrrnefnda taginu hefðu verið talin fara í bága við meginreglu 2. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu en þau síðari ekki. Taldi rétturinn að umrædd ummæli saksóknara hefðu hvorki falið í sér fullyrðingu um sekt A né að þau væru að öðru leyti því marki brennd að skylda Í til greiðslu miskabóta hefði stofnast vegna þeirra. Varðandi kröfu A um bætur vegna rannsóknaraðgerða kom fram að þótt skilyrði hefðu verið til að grípa til þeirra aðgerða og tryggingarráðstafana bæri Í eigi að síður hlutlæga ábyrgð á þeim samkvæmt 1. og 2. mgr. 246. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Var talið að innlánsvextir sem lagst hefðu á hið haldlagða og kyrrsetta fé hefði ekki veitt honum fulla bót og nægilega hefði verið leitt í ljós að hann hefði orðið fyrir frekara fjártjóni vegna þeirra aðgerða. Voru bætur ákveðnar að álitum eftir ólögfestum reglum skaðabótaréttar og að virtum ákvæðum 42. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. að fjárhæð 600.000 krónur. Þá var Í sýknað af kröfu A um bætur vegna atvinnutjóns þegar af þeirri ástæðu að ekki yrði annað ráðið en að lögregla og ákæruvald hefði ekki fengið upplýsingar um skort á samþykki ráðherra fyrir reglum nr. 1130/2008 fyrr en að liðnu því tímabili sem A miðaði kröfu sína við. Var Í því dæmt til að greiða A skaðabætur að fjárhæð 600.000 krónur

Í málinu deildu aðilar um gildi og efni ákvörðunar S um að leggja á P ehf. stjórnvaldssekt að tiltekinni fjárhæð vegna nánar tilgreindra brota á lögum nr. 87/1992 um gjaldeyrismál. Þá var deilt um skyldu Í til endurgreiðslu sektarinnar með dráttarvöxtum ef fallist yrði á aðalkröfu P ehf. um ógildingu ákvörðunarinnar eða varakröfu um lækkun sektarinnar. Óumdeilt var að erlent móðurfélag P ehf., N, hafði keypt réttindi samkvæmt nauðasamningi K ehf. og framselt réttindin með lánssamningi til P ehf. en félögin heyrðu til sömu samstæðu í skilningi 1. mgr. 13. gr. g. laga nr. 87/1992. Í héraðsdómi, sem staðfestur var í Hæstarétti með vísan til forsendna hans, kom fram að lánssamningur P ehf. við N hefði falið það í sér að hluta- og kröfuréttindi voru flutt frá N til P ehf. Talið var að samningurinn hefði falið í sér fjármagnshreyfingar milli landa sem hefðu farið í bága við 13. gr. b. og 13. gr. g. laga nr. 87/1992. Í ljósi þeirra undaþága sem giltu um fjármagnshreyfingar innan samstæðu milli landa samkvæmt lögum nr. 87/1992 var talið að S hefði ekki fært fyrir því rök að brot P ehf. hefðu verið til þess fallin að valda alvarlegum og verulegum óstöðugleika í gengis- og peningamálum, svo sem byggt var á í ákvörðun S. Væri þá einnig horft til þess að S hefði látið það viðgangast átölulaust að greiðslur af hálfu K ehf. væru inntar af hendi til annars fyrirtækis í sambærilegri stöðu. Þá voru brot P ehf. ekki talin ítrekuð í skilningi 2. mgr. 15. gr. laganna. Enn fremur var talið að við mat á fjárhæð sektar bæri að líta bæði til þess vafa sem var uppi um skýringu laga nr. 87/1992 svo og viðbragða S við tilkynningum K ehf. og fyrirætlun um að inna af hendi greiðslur til annars tiltekins fyrirtækis. Þótt ekki færi á milli mála að P ehf. hefði leitast við að nýta sér undanþágur í lögum um gjaldeyrismál í því skyni að fá greiddar út kröfur samkvæmt nauðasamningi K ehf., í stað þess að þeim væri ráðstafað á reikning í vörslu S, var talið að ekki hefðu verið færð fyrir því viðhlítandi rök að brot P ehf. hefðu verið sérlega alvarleg með tilliti til markmiða laga um gjaldeyrismál og því ekki efni til að gera P ehf. sérstaka sekt vegna brota sinna. Var sekt P ehf. því felld niður og Í gert að endurgreiða sektarfjárhæðina ásamt dráttarvöxtum.

Í málinu deildu aðilar um gildi og efni ákvörðunar S um að leggja á R ehf. stjórnvaldssekt að tiltekinni fjárhæð vegna nánar tilgreindra brota á lögum nr. 87/1992 um gjaldeyrismál. Þá var deilt um skyldu Í til að endurgreiða sektarfjárhæðina með dráttarvöxtum ef fallist yrði á aðalkröfu R ehf. um ógildingu ákvörðunarinnar eða varakröfu um lækkun sektarinnar. Óumdeilt var að erlent móðurfélag R ehf., B, hafði keypt réttindi samkvæmt nauðasamningi K ehf. og framselt réttindin með lánssamningum til R ehf. en félögin heyrðu til sömu samstæðu í skilningi 1. mgr. 13. gr. g. laga nr. 87/1992. Í héraðsdómi, sem staðfestur var í Hæstarétti með vísan til forsendna hans, kom meðal annars fram að lánssamningar R ehf. við B hefðu falið það í sér að hluta- og kröfuréttindi hefðu verið flutt frá B til R ehf. Talið var að samningarnir hefðu falið í sér fjármagnshreyfingar milli landa sem hefðu farið í bága við 13. gr. b. og 13. gr. g. laga nr. 87/1992. Í ljósi þeirra undaþága sem giltu um fjármagnshreyfingar innan samstæðu milli landa samkvæmt lögum nr. 87/1992 var talið að S hefði ekki fært fyrir því rök að brot R ehf. hefðu verið til þess fallin að valda alvarlegum og verulegum óstöðugleika í gengis- og peningamálum, svo sem byggt var á í ákvörðun S. Væri þá einnig horft til þess að S hefði látið það viðgangast átölulaust að greiðslur af hálfu K ehf. væru inntar af hendi til R ehf. Þá voru brot R ehf. ekki talin ítrekuð í skilningi 2. mgr. 15. gr. laganna. Enn fremur var talið að við mat á fjárhæð sektar bæri að líta bæði til þess vafa sem var uppi um skýringu laga nr. 87/1992 svo og viðbragða S við tilkynningum K ehf. og fyrirætlun um að inna af hendi greiðslur til R ehf. Þótt ekki færi á milli mála að R ehf. hefði leitast við að nýta sér undanþágur í lögum um gjaldeyrismál í því skyni að fá greiddar út kröfur samkvæmt nauðasamningi K ehf., í stað þess að þeim væri ráðstafað á reikning í vörslu S, var talið að ekki hefðu verið færð fyrir því viðhlítandi rök að brot R ehf. hefðu verið sérlega alvarleg með tilliti til markmiða laga um gjaldeyrismál og því ekki efni til að gera R ehf. sérstaka sekt vegna brota sinna. Var sekt R ehf. því felld niður og Í gert að endurgreiða sektarfjárhæðina ásamt dráttarvöxtum.

Í málinu deildu G og Í um það frá hvaða tímamarki ætti að reikna dráttarvexti á fjárhæð sem G hafði fengið endurgreidda í kjölfar niðurfellingar yfirskattanefndar á úrskurði ríkisskattstjóra um hækkun á opinberum gjöldum hans. Fjárhæðina hafði G fengið endurgreidda með dráttarvöxtum þar sem upphafstími þeirra var ákvarðaður samkvæmt 3. mgr. 114. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt og miðaður við þann dag er yfirskattanefnd bar í síðasta lagi að lögum að kveða upp úrskurð í málinu. G byggði hins vegar á því að miða ætti upphaf dráttarvaxta við þann dag er hann hafði gert kröfu um endurgreiðslu fjárhæðarinnar og vísaði í þeim efnum til 2. mgr. 2. gr. laga nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda. Í dómi sínum vísaði Hæstiréttur til þess að í 3. mgr. 114. gr. laga nr. 90/2003 væri að finna sérstaka reglu um endurgreiðslu tekjuskatts sem gengi framar ákvæðum 2. gr. laga nr. 29/1995 og stæðu því engin rök til annars en að ákvæði 3. mgr. 114. giltu um endurgreiðsluna til G. Var Í því sýknað af kröfum G.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu S hf. um leiða tiltekið vitni til skýrslugjafar og afla þannig sönnunargagna fyrir dómi án þess að mál hefði verið höfðað. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að S hf. hefði ekki fært viðhlítandi rök fyrir því að skilyrðum væri fullnægt til að beita undantekningarheimild 2. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til sönnunarfærslu fyrir dómi án þess að mál hefði verið höfðað, sbr. síðari málslið 2. mgr. 78. gr. laganna.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu A o.fl. um að Þ yrði gert að afhenda þeim fjögur nánar tilgreind skjöl til afnota í máli sem L ehf. höfðaði gegn þeim ásamt öðrum. Var krafan reist 3. mgr. 67. gr. og 2. mgr. 68. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þar sem starfsmenn Þ hefðu hvorki samið umrædd skjöl né orðið vitni að nokkru því sem efnislega kynni að vera fjallað um í þeim gætu þeir ekkert borið af eigin raun um atvik sem gæti varðað málið milli L ehf. og A o.fl., sbr. 1. mgr. 51. gr. laga nr. 91/1991. Ættu A o.fl. því ekki rétt á að krefjast þess að Þ léti skjölin af hendi á þeirri forsendu að starfsmönnum hans væri skylt að bera vitni í málinu um efni þeirra, sbr. 3. mgr. 67. gr. laganna. Um það hvort uppfyllt væri það skilyrði síðastgreinds lagaákvæðis að A o.fl. ættu rétt til skjalanna án tillits til málsins, kom fram að samkvæmt síðari málslið 5. mgr. 17. gr. laga nr. 142/2008 um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða giltu ákvæði upplýsingalaga um aðgang að gögnum sem Þ hefði tekið við úr hendi rannsóknarnefndar Alþingis. Þar sem 2., 3. og 4. liður í beiðni A o.fl. lyti að vinnuskjölum stjórnvalda yrði með vísan til 8. gr. upplýsingalaga nr. 140/2012 að hafna þeim hluta kröfu A o. fl. Um 1. lið beiðninnar sagði síðan að þótt ákvæði upplýsingalaga kynnu að veita A o.fl. rétt til aðgangs að viðkomandi skjali yrði ekki ráðið að það yrði haft til sönnunar um eitthvert þeirra atriða sem L ehf. og A o.fl. greindi á um í málinu og yrði Þ af þeim sökum ekki látinn afhenda skjalið á grundvelli 3. mgr. 67. gr. og 2. mgr. 68. gr. laga nr. 91/1991. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu B Ltd. um að S yrði undir rekstri máls K ehf. á hendur B Ltd. gert að afhenda afrit af skýrslum um lausafjárstöðu K hf. sem sendar hefðu verið S á nánar tilgreindu tímabili. Fyrir lá að B Ltd. hafði ekki skorað á K ehf. að kanna hvort umrædd gögn væru í fórum hans og leggja þau fram fyndust þau hjá honum. Var ekki talið að B Ltd. hefði fært haldbær rök fyrir því að honum væri ekki nægilegt að skora á K ehf. að leggja fram umbeðin gögn að því viðlögðu að dómurinn myndi bregðast við hugsanlegri neitun hans með því að telja hann samþykkja staðhæfingar B Ltd. um efni þeirra, sbr. 1. mgr. 68. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem tekin var að hluta til greina krafa A. o.fl um dómkvaðningu matsmanna til að svara átta spurningum án þess að mál hefði verið höfðað gegn Í. Var hinn kærði úrskurður staðfestur að öðru leyti en því að hafnað var að leggja þrjár matsspurninganna fyrir hina dómkvöddu matsmenn þar sem þær væru einvörðungu að leita mats á atriðum sem bersýnilega væru tilgangslaus til sönnunar, sbr. 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála eða hefðu ekki tengsl við atvik að baki væntanlegum kröfum A o.fl. á hendur Í, sbr. 1. mgr. 77. gr. sömu laga.

Í mars 2009 fékk S hf. lán hjá Seðlabanka Íslands til sjö daga gegn veði í nánar greindum skuldabréfum sem voru vistuð á sérstökum reikningi félagsins hjá bankanum sem var veðsettur honum. Tveimur dögum áður en lánið féll í gjalddaga var S hf. veitt heimild til greiðslustöðvunar. Í nóvember 2009 lýsti Seðlabankinn kröfu á hendur S hf. við slit félagsins þar sem meðal annars var krafist greiðslu á láninu ásamt áföllnum dráttarvöxtum en að frádregnum tveimur innborgunum, samtals 13.890.010.109 krónur. Í kröfulýsingunni var tekið fram að til tryggingar láninu hefðu fyrrgreind skuldabréf verið sett Seðlabankanum að veði, auk þess sem skráð var að markaðsverðmæti skuldabréfanna næmi hærri fjárhæð en kröfufjárhæðin. Slitastjórn S hf. hafnaði fyrst um sinn kröfu Seðlabankans og í maí 2010 gekk E ehf., sem hafði fengið kröfuna framselda frá bankanum, að veðinu. Í janúar 2011 samþykkti slitastjórn S hf. að greiða E ehf. umrædda fjárkröfu gegn afhendingu skuldabréfanna. Þessu hafnaði E ehf. og eftir árangurslausar nauðasamningsumleitanir höfðaði S hf. mál þetta í maí 2014 til heimtu hins ætlaða mismunar á kröfu E ehf. og markaðsvirði skuldabréfanna miðað við gengi þeirra á nánar tilgreindum degi. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að Seðlabanki Íslands, sem E ehf. leiddi rétt sinn frá, hefði með samningi við S hf. og á grundvelli 2. mgr. 8. gr. laga nr. 46/2005 um fjárhagslegar tryggingarráðstafanir öðlast handveðrétt yfir þeim skuldabréfum sem lögð höfðu verið fram til tryggingar umræddu láni. Í samræmi við það hefði Seðlabankanum verið heimilt, þegar lánið féll í gjalddaga án þess að það væri greitt, að slá eign sinni á hin veðsettu skuldabréf að því marki sem þyrfti til að greiða lánið upp. Samhliða hefði honum þá borið að standa S hf. skil á því sem eftir kynni að standa af verðmæti bréfanna miðað við markaðsvirði þeirra. Litið var svo á að S hf. hefði mátt vera ljóst, ekki síðar en við umrædda kröfulýsingu í nóvember 2009, að hann ætti kröfu á hendur Seðlabankanum til að fá greidda þá upphæð sem á milli bar. Með hliðsjón af þessu og að teknu tilliti til 1. mgr. 2. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda var talið að krafa S hf. hefði verið fyrnd þegar málið var höfðað, sbr. 3. gr. og 1. mgr. 15. gr. sömu laga. Var E ehf. því sýknað af kröfu S hf.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu A o.fl. um að SÍ yrði gert að afhenda fjórar nánar tilgreindar fundargerðir frá fundum SÍ með LBI hf. Í dómi Hæstaréttar var rakið að samkvæmt 1. mgr. 35. gr. laga nr. 36/2001 um Seðlabanka Íslands ættu fundargerðirnar undir þagnarskyldu starfsmanna SÍ og væri þeim þar af leiðandi almennt óheimilt að bera vitni um efni þeirra. Á hinn bóginn væri það hlutverk dómstóla, í samræmi við 3. mgr. 53. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, að skera úr um hvort víkja ætti frá þeirri þagnarskyldu. Talið var að hagsmunir A o.fl. af því að fundargerðirnar yrðu lagðar fram vægju þyngra en hagsmunir SÍ og LBI hf. af því að efni þeirra yrði haldið leyndu. Hinn kærði úrskurður var því staðfestur.

G hf. krafði Þ hf. um greiðslu samkvæmt fjórum samningum um framvirk gjaldmiðlaviðskipti frá október 2008 og einum samningi frá mars sama ár. Áttu fyrrgreindir fjórir samningar rætur sínar að rekja til ætlaðs taps Þ hf. af fjórum valréttarsamningum frá árinu 2007. Talið var sannað að Þ hf. hefði gengist undir þær skuldbindingar sem lýst væri í samningunum fjórum. Hins vegar hefði ekki verið sýnt fram á að G hf. hefði nýtt sér valrétti samkvæmt valréttarsamningunum og hefðu þeir því fallið niður. Væri bæði ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju að bera fyrir sig framvirka gjaldmiðlaskiptasamninga sem stofnað hefði verið til um skuldbindingu sem væri niður fallin. Af þeirri ástæðu var talið að víkja bæri til hliðar samningunum fjórum frá október 2008 á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Var Þ hf. því sýknaður af kröfum G hf. sem byggðust á þeim. Á hinn bóginn var fallist á kröfu G hf. sem var reist á samningnum frá mars 2008. Var ekki talið að framganga G hf. í viðskiptunum hefði valdið Þ hf. fjártjóni sem unnt væri að skuldajafna á móti þeirri kröfu G hf. Var Þ hf. því gert að greiða G hf. nánar tilgreinda fjárhæð.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem krafa E ehf. að fjárhæð 165.693.039.411 krónur var viðurkennd við slit SPB hf. og henni skipað í réttindaröð eftir 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Krafan var tilkomin vegna lánveitinga SÍ til SPB hf. í formi daglána, veðlána og verðbréfalána, en óumdeilt var að SPB hf. hafði notað lánsféð til að veita lán til þriggja viðskiptabanka sem síðar voru teknir til slita. Slitastjórn SPB hf. hafnaði að viðurkenna kröfu E ehf. á þeim grundvelli að um málamyndagerning hefði verið að ræða, að gerningarnir hefðu verið haldnir ógildingarannmörkum, að forsendur hefðu brostið og unnt hefði verið að rifta þeim á grundvelli reglna XX. kafla laga nr. 21/199. Í úrskurði héraðsdóms, sem staðfestur var í Hæstarétti með vísan til forsendna hans, kom meðal annars fram að engin skylda hafi getað hvílt á SÍ að upplýsa SPB hf. um vitneskju sína um erfiða stöðu viðskiptabankanna þriggja þar sem starfsmenn SÍ hefðu verið bundnir þagnarskyldu skv. 1. mgr. 35. gr. laga nr. 36/2001 um Seðlabanka Íslands. Yrði þvert á móti að ætla að SPB hf., sem starfandi fjármálafyrirtæki sem sérhæfði sig í viðskiptum á millibankamarkaði, hefði sjálft þurft að leggja mat á og bera áhættu af því við hverja það kaus að eiga viðskipti og hvaða áhættu rétt hefði verið að taka í því tilliti. Það var því mat dómsins að engin efni væru til að skuldbindingum SPB hf. yrði vikið til hliðar á grundvelli þeirra ógildingarreglna laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga sem SPB hf. hafði einkum vísað til. Þá var tekið fram að þrátt fyrir að gögn málsins hefðu bent til þess að SÍ hafði talið að nauðsynlegt væri að viðskiptabankarnir þrír hefðu nægilegan aðgang að lausafé væri ekkert í málinu sem bent hefði til þess að SÍ hefði sérstaklega hvatt til eða ýtt undir að því markmiði yrði náð með milligöngu SPB hf.

R hf. krafði L hf. um endurgreiðslu fjár sem félagið taldi sig hafa ofgreitt af lánssamningi sem það hafði gert við forvera L hf. Hafði R hf. neytt heimildar í samningnum um að láninu yrði breytt úr íslenskum krónum í evrur miðað við tiltekinn gjalddaga. Greindi aðila á um hvort eftir myntbreytinguna hefði verið um að ræða lán í íslenskum krónum með ólögmætri gengistryggingu eða lán í erlendri mynt. Í dómi Hæstaréttar kom fram að eftir myntbreytinguna hefði lánið fengið nýtt lánsnúmer og hefði lánstími verið til fimm ára í senn, auk þess sem lánið hefði borið LIBOR vexti með tilteknu álagi. Því til samræmis hefðu afborganir af láninu ávallt verið greiddar í evrum eftir áðurnefndan gjalddaga. Eftir myntbreytinguna hefði því farið um efndir samningsins og framkvæmd hans að öðru leyti í samræmi við að um væri að ræða lán í erlendri mynt. Var því talið að lánið væri gilt lán í evrum og L hf. því sýknaður af kröfum R hf.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli a. og b. liða 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem X var gert að sæta gæsluvarðhaldi. Ekki var talið að rökstuddur grunur beindist að X um að hún hafi gerst sek um háttsemi sem fangelsisrefsing væri lögð við, sbr. 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem kröfu L um að A yrði gert skylt að veita allar upplýsingar um tiltekinn vefhlekk, notanda hans og fleira, var hafnað. Var vísað til þess að krafa L hefði hvorki beinst að tilteknum mun né skjali né heldur upplýsingum sem tiltekinn munur eða skjal hefði að geyma. Krafan ætti því ekki lagastoð í ákvæðum 68. og 69. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

G hf. hafði milligöngu um að selja á íslenskum fjármálamarkaði skuldabréf útgefin af norska félaginu H, sem voru í íslenskum krónum með verðtryggingu. Voru skuldabréfin útgefin 8. júní 2005 og skyldi greiða fasta vexti af þeim á eins árs fresti en höfuðstólinn skyldi greiða í einu lagi árið 2010. Samhliða gerðu málsaðilar með sér gjaldmiðla- og vaxtaskiptasamning, í því skyni að verja H fyrir áhættu af breytingum á gengi milli íslenskra og norskra króna og verðbólgu hér á landi, og var upphafsdagur samningsins 8. júní 2008 en lokadagur hans 10. júní 2010. Báðir aðilar efndu samningana fyrir sitt leyti allt til haustsins 2008, G hf. síðast með greiðslu vaxta samkvæmt skiptasamningnum 8. júní 2008 og H með greiðslu vaxta 8. september sama ár. Með bréfi 4. desember 2008 lýsti H yfir riftun skiptasamningsins vegna ætlaðrar vanefndar G hf. og bar því við að jafna mætti stöðu G hf. við það að hann væri ógjaldfær. Í málinu, sem G hf. höfðaði á hendur H til heimtu skuldar samkvæmt skiptasamningnum, deildu aðilar um þessa riftun og uppgjör samningsins. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að skiptasamningurinn hefði verið gerður í tengslum við skuldabréfaútgáfuna og að H hefði haft ríka hagsmuni af samningnum, þ. á m. að hann yrði efndur réttilega af G hf. Hæstiréttur taldi að ekki gæti leikið vafi á því að Fjármálaeftirlitið hefði lagt til grundvallar að G hf. væri orðinn ógjaldfær, þegar það neytti 7. október 2008 heimildar 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki gagnvart G hf. Þá taldi rétturinn að gæta yrði að því að fjármálafyrirtæki nytu sérstöðu að því leyti að almenn regla 2. mgr., sbr. 1. mgr. 64. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. felldi ekki skyldu á stjórnendur þeirra til að bregðast við ógjaldfærni með sama hætti og forráðamönnum félaga endranær, því að af 1. mgr. 101. gr. laga nr. 161/2002 og öðrum ákvæðum XII. kafla laganna væri ljóst að fjármálafyrirtæki sættu annarri meðferð þegar svo háttaði til. Hæstiréttur taldi þegar af þeim sökum að Fjármálaeftirlitið hefði gripið til þessara ráðstafana gagnvart G hf. að H hefði haft réttmæta ástæðu til að ganga út frá því að G hf. yrði ekki fær um að standa frekar við skiptasamning þeirra fyrir sitt leyti. Samkvæmt því og að virtri afstöðu sem G hf. hafði látið í ljós við viðskiptamenn sína í október 2008 var H talið rétt að rifta samningnum vegna fyrirsjáanlegrar vanefndar G hf. Yfirlýsing H um riftun hefði gefið G hf. brýnt tilefni til að gefa um það skýr svör ef hann hygðist efna skiptasamninginn réttilega, á sama hátt og ef H hefði beint til hans kröfu samkvæmt 2. mgr. 91. gr. laga nr. 21/1991, enda hefði jafnframt hvílt á G hf. tillitsskylda í samningssambandi þeirra. Hæstiréttur taldi ekki unnt að líta svo á að H hefði fallið frá yfirlýsingu um riftun með því að hafa átt í samskiptum við G hf. um úrlausn mála milli þeirra og var G hf. því álitinn bundinn af yfirlýsingunni. Var H sýknað af kröfu G hf.

S og K hf. gerðu í október 2005 með sér gjaldmiðla- og vaxtaskiptasamning og var lokadagur samningsins í september 2012. Í málinu, sem K hf. höfðaði á hendur S í desember 2012, greindi aðilana á um uppgjör samningsins í kjölfar þess að forveri K hf. var tekinn yfir af Fjármálaeftirlitinu á grundvelli laga nr. 125/2008 og síðar til slita. Laut ágreiningur aðila aðallega að því annars vegar hvort framkvæmd greiðslna á þriggja ára tímabili og á tólf vaxtagjalddögum, allt fram til þess að K hf. var skipuð skilanefnd, hefði verið í samræmi við fyrirmæli samningsins um að greiðslurnar skyldu „nettaðar saman“ og hins vegar hvort K hf. hefði sýnt af sér tómlæti við innheimtu skuldarinnar, en fyrir lá að hvorugur aðila aðhafðist nokkuð til að fullnægja greiðsluskyldu sinni samkvæmt samningnum eftir gjalddaga 30. september 2008. Í dómi héraðsdóms voru kröfur K hf. teknar til greina. Í dómi Hæstaréttar kom fram að eins og tilhögun greiðslna hefði verið framkvæmd á fyrrgreindu tímabili þá hefðu þær ekki verið jafnaðar út innbyrðis, heldur hefði S í raun greitt heildarfjárhæð vaxta á gjalddaga þeirra eftir samningnum með evrum, sem K hf. hefði tekið af reikningi hans, og K hf. hefði greitt á móti heildarfjárhæð vaxta í krónum með innborgun þeirra á bankareikning S. Yrði því litið svo á að málsaðilar hefðu í verki fallist á að þannig skyldi greiðslum hagað til framtíðar og að myndast hefði venja milli þeirra um þá tilhögun. Breytt greiðslutilhögun breytti þó ekki þeim skuldbindingum sem aðilar undirgengust með samningnum. Með hliðsjón af samningaviðræðum tilgreindra lífeyrissjóða, þar á meðal forvera S, og Landssamtaka lífeyrissjóða við K hf., frá lok ársins 2008, um uppgjör afleiðusamninga þeirra, hefði K hf. mátt líta svo á að á meðan þær viðræður stæðu yfir væri honum ekki rétt að aðhafast neitt til uppgjörs á samningi aðila og krefjast fyrst efnda þegar fullreynt yrði að ekki næðist samkomulag um kröfuna. Var því ekki fallist á að K hf. hefði sýnt af sér það tómlæti við innheimtu skuldarinnar að S hefði mátt líta svo á að samningurinn hefði verið felldur niður af K hf. Var hinn áfrýjaði héraðsdómur staðfestur um að S yrði gert að greiða K hf. 26.302.546 krónur.

G hf. höfðaði mál á hendur K ehf. til innheimtu á samningi aðila frá 2008. Að beiðni K ehf. voru dómkvaddir matsmenn til að leggja mat á nánar tilgreint álitaefni. Á matsfundi var ákveðið að fara nákvæmari og tímafrekari leið við matið en forsenda fyrir henni væri sú að matsmenn fengju í hendur frekari gögn frá G hf. samkvæmt sérstakri beiðni þar um. Í beiðni hinna dómkvöddu matsmanna óskuðu þeir í fyrsta lagi eftir að fá afhentan tilgreindan árshlutareikning G hf., en í öðru lagi gögn og upplýsingar í fimm töluliðum. Í upphafi mun hafa staðið til af hálfu G hf. að afhenda umbeðin gögn. Síðar virðist sú afstaða G hf. hafa breyst og félagið neitað að afhenda gögnin. Í hinum kærða úrskurði var einvörðungu fallist á kröfu K ehf. um afhendingu á árshlutareikningi G hf. Í dómi Hæstaréttar var ekki fallist á með G hf. að hafna bæri afhendingu gagna samkvæmt tilgreindum töluliðum á þeim grunni að tilgreining þeirra væri of víðtæk og óljós og að hann gæti ekki af þeim sökum tekið afstöðu til þess hvort afhending þeirra færi í bága við ákvæði laga um bankaleynd. Í þessu sambandi leit Hæstiréttur til þess að aðilar málsins hefðu sammælst um á matsfundi að fara ítarlegri leið við gerð matsins, auk þess sem G hf. hefði þegar tekið saman umbeðin gögn og því verið um langa hríð í aðstöðu til mats á afhendingu gagnanna með tilliti til ákvæðis laga um bankaleynd. Á hinn bóginn var fallist á með héraðsdómi að töluliðir 3, 4 og 5 fælu fremur í sér spurningar en beiðni um tilgreind gögn og var þeirri kröfu K ehf. hafnað.