Dómstólaleit

E og Ó höfðuðu mál gegn Í hf. og kröfðust ógildingar á skilmála um breytilega vexti óverðtryggðs húsnæðisláns í veðskuldabréfi sem þau gáfu út 21. janúar 2021. Samkvæmt honum skyldu breytingar á vöxtum „meðal annars taka mið af breytingum á fjármögnunarkostnaði (lánskjörum) bankans, rekstrarkostnaði, opinberum álögum og/eða öðrum ófyrirséðum kostnaði, stýrivöxtum Seðlabanka Íslands, breytingum á vísitölu neysluverðs o.s.frv.“ E og Ó töldu að skilmálinn uppfyllti ekki kröfur um gagnsæi í 1. mgr. 34. gr. laga nr. 118/2016 um fasteignalán til neytenda og væri ósanngjarn í skilningi 36. gr. c laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, eins og skýra bæri þessi lög í ljósi Evróputilskipana um neytendavernd á sviði lánasamninga. Undir rekstri málsins í héraði var leitað ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um skýringu ákvæða umræddra tilskipana. Hæstiréttur tók fram að lög nr. 118/2016 hefðu verið sett til að innleiða í íslensk lög tilskipun 2014/17/ESB um lánasamninga fyrir neytendur í tengslum við íbúðarhúsnæði. Yrði 34. gr. laganna því skýrð með hliðsjón af 24. gr. hennar þótt gerðin hafi ekki verið tekin upp í EES-samninginn fyrr en 1. nóvember 2021. Einnig yrði sá hluti 34. gr. sem byggðist á tilskipun 2008/48/EB um lánasamninga fyrir neytendur skýrður í ljósi hennar. Hæstiréttur taldi að tilvísun skilmálans til stýrivaxta Seðlabankans stæðist áskilnað 34. gr. laga nr. 118/2016 um gagnsæi. Þótt vísitala neysluverðs væri opinber vísitala væri vægi hennar í skilmálanum óvissu háð og fullnægði því ekki kröfum 34. gr. Jafnframt taldi Hæstiréttur að aðrir þættir skilmálans uppfylltu ekki skilyrði 34. gr. enda vísuðu þeir til þátta sem neytandi gæti ekki sannreynt og veittu Í hf. opna og ófyrirsjáanlega heimild til vaxtabreytinga. Skilmálinn raskaði því til muna jafnvægi milli réttinda og skyldna aðila samningsins E og Ó í óhag og teldist ósanngjarn í skilningi 3. mgr. 36. gr. c laga nr. 7/1936, sbr. 1. mgr. 3. gr. tilskipunar 93/13/EBE um ósanngjarna skilmála í neytendasamningum. Til að koma á jafnvægi milli samningsaðila ógilti Hæstiréttur aðra þætti skilmálans en tilvísun til stýrivaxta Seðlabankans. Í hf. var sýknaður af fjárkröfu E og Ó með vísan til þess að vextir á láni þeirra hækkuðu minna en stýrivextir Seðlabankans á því tímabili sem ágreiningur málsins tók til.

V, S og L höfðuðu mál fyrir hönd félagsmanna sinna og kröfðust þess að viðurkennt yrði að ákvörðun Í um að segja upp samningum um yfirvinnu á föstum forsendum við starfsmenn á stoðeiningum Landspítala hefði falið í sér hópuppsagnir í skilningi laga nr. 63/2000 um hópuppsagnir. Undir rekstri málsins fyrir Landsrétti var leitað ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um hvernig bæri að túlka tilskipun ráðsins 98/59/EB um samræmingu laga aðildarríkjanna um hópuppsagnir, sem var innleidd í íslenskan rétt með lögum nr. 63/2000. Í áliti EFTA-dómstólsins kom meðal annars fram að það væri uppsögn í skilningi a-liðar 1. mgr. 1. gr. tilskipunarinnar þegar vinnuveitandi, einhliða og starfsmanni í óhag, gerði verulegar breytingar á meginþætti ráðningarsamnings af ástæðum sem tengdust ekki hlutaðeigandi launþegum. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að lög nr. 63/2000 veittu opinberum starfsmönnum einnig réttarvernd fyrir hópuppsögnum. Þær breytingar sem urðu á starfskjörum umræddra starfsmanna hefðu hins vegar ekki falið í sér verulegar breytingar á meginþætti ráðningarsamnings þeirra og því ekki um hópuppsagnir að ræða. Samkvæmt framangreindu var kröfum V, S og L hafnað.

A höfðaði mál á hendur Í og krafðist þess að felldur yrði úr gildi úrskurður úrskurðarnefndar velferðarmála, þar sem staðfest var niðurstaða fæðingarorlofssjóðs um útreikning greiðslna í fæðingarorlofi til A. Taldi A að úrskurðurinn færi í bága við EES-samninginn. A hafði verið búsett og starfandi í Danmörku á 12 mánaða viðmiðunartímabili sem lauk sex mánuðum fyrir fæðingarmánuð barns. Þar sem að A hafði ekki haft neinar tekjur hér á landi á tímabilinu voru henni ákvarðaðar lágmarksgreiðslur samkvæmt þágildandi lögum um fæðingar og foreldraorlof. Undir rekstri málsins í héraði var leitað ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins með spurningum um hvort áskilið væri samkvæmt nánar tilgreindum reglum sem gilda á Evrópska efnahagssvæðinu að EES-ríki reikni greiðslur í fæðingarorlofi eftir viðmiðunartekjum út frá heildarlaunum á vinnumarkaði á öllu svæðinu. Jafnframt hvort það bryti í bága við reglur sem þar gilda að einungis væri tekið tillit til heildarlauna á innlendum vinnumarkaði. Í ráðgefandi áliti EFTA-dómstólsins sagði að skylda til að koma í veg fyrir að farandlaunþegar yrðu verr settir við það að nýta sér rétt til frjálsrar farar fæli í sér að bætur til þeirra skyldu vera hinar sömu og þær hefðu verið ef launþegi hefði ekki neytt þess réttar. Þar af leiðandi bæri að reikna viðmiðunartekjur launþega, vegna starfstímabils í öðru EES-ríki, út frá áætluðum tekjum launþega í sambærilegri stöðu og með sambærilega starfsreynslu og hæfi og launþegi í því ríki þar sem sótt væri um bæturnar. Hæstiréttur tók fram að þótt að ráðgefandi álit EFTA-dómstólsins væru ekki bindandi að íslenskum rétti hefðu þau í réttarframkvæmd verið lögð til grundvallar við skýringu á efni EES-reglna. Að baki því væri sú grundvallarregla EES-samningsins að stuðla að samkvæmni í skýringum á EES-reglum og þar með samræmdri framkvæmd EES-samningsins. Þrátt fyrir þetta yrði að fallast á það með héraðsdómi að Fæðingarorlofssjóður hefði ekki getað virt að vettugi skýr og afdráttarlaus fyrirmæli laga nr. 95/2000 við ákvörðun um greiðslu úr sjóðnum til A. Því var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að sýkna Í.

F ehf. höfðaði mál á hendur Í og krafðist skaðabóta vegna tjóns sem það taldi sig hafa orðið fyrir vegna synjunar á beiðni um heimild til að flytja inn ferskt nautakjöt frá Hollandi og stöðvun tollafgreiðslu í framhaldinu, en meðal þeirra skilyrða sem gerð voru fyrir innflutningnum var að kjötið hefði verið fryst í tilgreindan tíma fyrir tollafgreiðslu. Var málsókn F ehf. á því reist að ákvörðun Í um að heimila ekki innflutning kjötsins hefði verið í andstöðu við skuldbindingar Íslands samkvæmt EES-samningnum. Undir rekstri málsins í héraði var aflað ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins, sbr. dóm Hæstaréttar 27. apríl 2015 í máli nr. 220/2015. Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu, með hliðsjón af ráðgefandi áliti EFTA-dómstólsins, að Í hefði ekki haft frjálsar hendur um setningu reglna um innflutning á hrárri kjötvöru. Hefði Í verið bundið af nánar tilgreindum ákvæðum sem tekin hefðu verið upp í viðauka EES-samningsins. Þá hefði það ekki samræmst ákvæðum nánar tilgreindrar tilskipunar að ríki sem ætti aðild að EES-samningnum setti reglur þar sem þess væri krafist að innflytjandi hrárrar kjötvöru sækti um sérstakt leyfi áður en varan væri flutt inn og áskildi að lagt væri fram vottorð um að kjötið hefði verið geymt frosið í tiltekinn tíma fyrir tollafgreiðslu. Hefði Í því verið skuldbundið til að laga íslenskan rétt að framangreindri tilskipun svo að efnislegt samræmi yrði á milli íslenskra réttarreglna og ákvæða tilskipunarinnar. Við úrlausn um hvort F ehf. ætti að þessu frágengnu rétt til skaðabóta úr hendi Í, vegna ætlaðs tjóns F ehf. sökum vanhalda um innleiðingu tilskipunar, rakti héraðsdómur að F ehf. ætti kröfu til þess að íslenskri löggjöf væri hagað til samræmis við EES-reglur og tækist það ekki leiddi af aðdraganda og tilgangi laga nr. 2/1993 að Í yrði skaðabótaskylt að íslenskum rétti, að þremur tilgreindum skilyrðum uppfylltum. Héraðsdómur taldi öll skilyrðin vera uppfyllt og var Í dæmt til að greiða F ehf. skaðabætur. Í dómi Hæstaréttar kom meðal annars fram að Ríkisstjórn Íslands hefði í október 2007 heimilað staðfestingu á nánar tilgreindum ákvörðunum sameiginlegu EES-nefndarinnar sem fólu í sér breytingar á viðaukum og bókunum við EES-samninginn. Hefðu framangreindar ákvarðanir verið staðfestar síðar sama mánaðar með fyrirvara um samþykki Alþingis. Frumvarp með það að markmiði að leiða matvælalöggjöf Evrópusambandsins í lög hefði verið samþykkt sem lög nr. 143/2009 frá Alþingi og fram kæmi í 78. gr. þeirra að ríkisstjórninni væri heimilt að staðfesta þar tilgreindar ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar. Hæstiréttur tiltók jafnframt að eftir uppkvaðningu héraðsdóms hefði Eftirlitsstofnun EFTA höfðað tvö samningsbrotamál á hendur Í fyrir EFTA-dómstólnum sem hefði lokið með dómi 14. nóvember 2017 í sameiginlegum málum nr. E-2/17 og E-3/17. Þar hefði meðal annars verið komist að þeirri niðurstöðu að Í hefði ekki staðið við skuldbindingar sínar samkvæmt EES-samningnum með því að hafa í gildi við innflutning til Íslands á hráu kjöti og kjötvörum frá öðrum EES-ríkjum leyfiskerfi það sem um ræddi í máli þessu. Að þessu gættu staðfesti Hæstiréttur hinn áfrýjaða dóm með skírskotun til forsendna hans.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var beiðni HSV hf. um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins í máli sem HSO hf. hafði höfðað á hendur HSV hf. vegna ágreinings um túlkun á samningi félaganna um lífeyrisskuldbindingar. Héraðsdómur rakti stuttlega ágreining aðilanna um atvik málsins og vísaði til þess að það myndi fyrst reyna á þær málsástæður HSV hf. er vörðuðu EES-reglur ef fallist væri á það með félaginu að atvik málsins væru með þeim hætti sem það héldi fram. Öflun sýnilegra sönnunargagna væri hins vegar ólokið og viðbúið að við aðalmeðferð málsins myndi sönnunarfærsla að verulegu leyti snúast um þennan ágreining félaganna. Gæti þá fyrst orðið tilefni til að leita ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins. Hæstiréttur taldi ekki ástæðu til þess að hnekkja þessu mati héraðsdóms, meðal annars með vísan til þess að bæði félögin hefðu áskilið sér rétt til þess að leiða vitni við aðalmeðferð málsins til sönnunar um málsatvik. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var beiðni B ehf. og N hf. um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins á túlkun 53. gr. EES-samningsins í máli sem rekið er á milli félaganna og Í og S. Í úrskurði héraðsdóms kom fram að með 10. gr. samkeppnislaga hefði 53. gr. EES-samningsins verið innleidd í íslenskan rétt og væru ákvæðin allt að því samhljóða. Hefði Hæstiréttur þegar skýrt 10. gr. samkeppnislaga í dómi sínum í máli nr. 360/2015 og þar með tekið afstöðu til þeirra álitaefna sem beiðni B ehf. og N hf. beindist að. Hæstiréttur staðfesti úrskurð héraðsdóms, meðal annars með þeirri athugasemd að ekki yrði annað séð en að túlkun EFTA-dómstólsins á 53. gr. EES-samningsins, samrýmdist skýringu Hæstaréttar á 10. gr. samkeppnislaga í fyrrgreindum dómi.

Í ákvörðun S í desember 2012 var komist að þeirri niðurstöðu að S bs. hefði verið í ráðandi stöðu á nánar tilteknum mörkuðum og að félagið hefði misnotað þá stöðu og brotið með því gegn 11. gr. samkeppnislaga nr. 44/2005. Var S bs. af þeim sökum gerð sekt að fjárhæð 45.000.000 krónur. S bs. kærði þessa ákvörðun til áfrýjunarnefndar samkeppnismála, sem staðfesti hana með úrskurði í mars 2013. S bs. höfðaði í kjölfarið mál á hendur S og krafðist þess að úrskurði áfrýjunarnefndarinnar og ákvörðun S yrði hrundið. S bs. reisti kröfu sína meðal annars á því að samkvæmt b. lið 1. mgr. 16. gr. samkeppnislaga tækju ákvæði þeirra ekki til starfsemi sinnar, þar sem hann sem samlag eigenda sinna sinnti lögbundnum skyldum og beitti opinberum valdheimildum þeirra til að halda úti grunnþjónustu við móttöku og meðferð úrgangs. Þá taldi S bs. samkeppnislög ekki geta náð til sín sökum þess að félagið gæti ekki talist fyrirtæki í atvinnurekstri í skilningi 1. og 2. töluliðar 1. mgr. 4. gr. laganna, en af því leiddi að háttsemi hans gæti ekki verið misnotkun á markaðsráðandi stöðu eftir 11. gr. sömu laga. Að auki tæki hann ekki endurgjald fyrir þjónustu sína í merkingu 1. töluliðar 1. mgr. 4. gr. samkeppnislaga, heldur þjónustugjald sveitarfélags svo sem ljóst væri af 11. gr. laga nr. 55/2003 um meðhöndlun úrgangs. Loks taldi S bs. að hann gæti hvorki fullnægt skyldum sínum samkvæmt lögum nr. 55/2003 né yrði markmiðum þeirra náð þyrfti hann í starfsemi sinni að lúta samkeppnisreglum. Með hliðsjón af ráðgefandi áliti EFTA-dómstólsins, sem aflað var undir rekstri málsins fyrir Hæstarétti, sbr. dóm dómstólsins 22. september 2016 í máli nr. E-29/15, og að virtum lögskýringargögnum og ákvæðum samkeppnislaga, laga nr. 55/2003 og EES-samningsins, var öllum málsástæðum S bs. hafnað. Þá var litið svo á að S og áfrýjunarnefnd samkeppnismála hefðu skilgreint umrædda markaði með réttum hætti og að málið hefði verið fullrannsakað af hálfu S. Samkvæmt framansögðu var S sýknað af kröfu S bs.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu X og Y um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tiltekin atriði í tengslum við rekstur máls Á á hendur X, Y, Z, Þ og Æ. Krafðist Á þess að kröfum Z, Þ og Æ yrði vísað frá Hæstarétti þar sem þeir hefðu ekki átt aðild að kröfunni sem hafnað var í hinum kærða úrskurði og gætu því ekki átt aðild að kærumálinu. Talið var að þar sem Þ og Æ hefðu báðir tekið til máls þegar krafan var tekin fyrir, tekið undir hana og fært fyrir því rök að taka skyldi hana til greina gætu þeir átt aðild að málinu. Var einnig talið eins og málinu væri háttað að Z hefði lögvarða hagsmuni af því að mega kæra úrskurðinn. Var því hafnað kröfu Á um að vísa frá kærum Z, Þ og Æ. Þá var staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um að hafna kröfu X og Y um ráðgefandi álit með vísan til þess að Hæstiréttur hefði í tveimur dómum tekið afstöðu til þeirra álitaefna sem X, Y, Z, Þ og Æ óskuðu álits á. Loks var kröfu Y um að lagt yrði fyrir héraðsdóm að úrskurða án tafa um kröfu hans um réttarfarssekt vísað frá Hæstarétti.

B o.fl. kröfðust þess að ógilt yrði með dómi framkvæmdaleyfi sem sveitarfélagið V hafði gefið út til L hf. vegna fyrirhugaðrar lagningar háspennulínu. Laut ágreiningurinn aðallega að því hvort framkvæmdaleyfið hefði verið gilt í ljósi laga nr. 106/2000, sbr. tilskipun 85/337/EBE og breytingu á henni með tilskipun 2011/92/ESB og hvort fylgja hefði átt lögum nr. 105/2006, sbr. tilskipun 2001/42/EB, við útgáfu leyfisins. Undir rekstri málsins í héraði kröfðust B o.fl. þess að aflað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins á sex spurningum sem vörðuðu túlkun á umræddum tilskipunum. Hæstiréttur staðfesti hinn kærða úrskurð um að hafna beiðni B o.fl. um að leitað yrði ráðgefandi álits, þar sem ekki yrði séð að svör EFTA-dómstólsins gætu haft þýðingu fyrir úrslausn málsins.

Kærumál. Ráðgefandi álit. EFTA-dómstóllinn. K ehf. krafðist þess að I ohf. yrði gert með beinni aðfarargerð að veita sér aðgang að tilteknum gögnum í samræmi við úrskurðarorð úrskurðarnefndar um upplýsingarmál. Undir rekstri málsins í héraði krafðist I ohf. þess að aflað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins á fjórum spurningum í þeim tilgangi að varpa nánara ljósi á samkeppnisþátt málsins. Talið var að álit EFTA-dómstólsins, á þeim atriðum sem I ohf. vildi að leitað yrði ráðgefandi álits um, hefði ekki þýðingu við úrlausn málsins. Var kröfu I ohf. því hafnað.

C ehf. hefur með höndum starfsemi sem felst í skráningu og miðlun upplýsinga um fjárhagsmálefni og lánstraust og ýmsa þjónustu því tengdu og hefur um langt skeið keypt upplýsingar og gögn hjá opinberum aðilum, þ. á m. Þ, og miðlað þeim áfram til viðskiptavina sinna gegn endurgjaldi. Gerðu C ehf. og forveri Þ með sér þrjá samninga þessu tengdu og í þeim öllum var mælt fyrir um að fyrir aðgang að hlutaðeigandi upplýsingum skyldi C ehf. greiða í samræmi við ákvæði gildandi laga, reglugerða eða gjaldskráa. C ehf. höfðaði mál á hendur Í og Þ og krafðist endurgreiðslu allra gjalda sem hann hefði greitt Þ á tilgreindu tímabili þar sem gjöldin hefðu ýmist verið innheimt án viðhlítandi lagastoðar eða heimildar í gjaldskrá. Hæstiréttur taldi að með samningunum hefði C ehf. skuldbundið sig að einkarétti til að greiða það endurgjald fyrir afnot upplýsinganna sem samningarnir kváðu á um. Jafnframt skírskotaði rétturinn til þess að það væri ekki á færi annars en löggjafans að gera breytingar á endurgjaldi fyrir nánar skilgreinda þjónustu ríkisstofnunar sem væri fastákveðið í lögum og væri slíkt endurgjald ákveðið í reglugerð eða gjaldskrá yrði slík gjaldtökuheimild að eiga sér viðhlítandi lagastoð og samrýmast grundvallarreglum og sjónarmiðum um töku þjónustugjalda. Þá vísaði Hæstiréttur til þess endurgjald fyrir endurnot upplýsinga samkvæmt 7. mgr. 27. gr. upplýsingalaga nr. 50/1996 tæki til kostnaðar, ásamt sanngjörnum hagnaðarhluta, sem yrði að tengjast meðferð hlutaðeigandi gagna hvort sem það væri vegna upphaflegrar söfnunar eða framleiðslu þeirra eða þess að liðkað væri fyrir endurnotkun þeirra með fjölföldun eða dreifinu og hafði rétturinn í því samhengi hliðsjón af fyrirmælum tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2003/98/EB frá 17. nóvember 2003 um endurnotkun upplýsinga frá hinu opinbera og ráðgefandi áliti EFTA-dómstólsins sem aflað var undir rekstri málsins í héraði, sbr. dóm dómstólsins 16. desember 2013 í máli nr. E-7/13. Hæstiréttur tók í fyrsta lagi afstöðu til endurgreiðslukröfu vegna gjalda á tímabilinu 1. janúar 2008 til 31. desember sama ár fyrir upplýsingar sem sóttar voru úr þinglýsingabókum með vélrænum fyrirspurnum, nánar tiltekið veðbókarvottorð fyrir fasteignir og ökutæki úr þinglýsabók. Talið var að þar sem löggjafinn hefði ákveðið endurgjald fyrir þessar upplýsingar gæti gjaldið ekki talist ofgreitt í merkingu 1. mgr. 1. gr. laga nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda. Einnig var hafnað endurgreiðslukröfu vegna gjaldskyldu fyrir uppflettingar á eignum eftir kennitölu eiganda og uppflettingar á tölvuskjá við svonefnda fasteignaleit. Vísað var til þess að gjaldtakan hefði stuðst við gjaldskrá sem átti sér ótvíræða lagastoð og að gögn málsins bæru ekki með sér að með henni hefði verið innheimt hærra gjald en nægði til að standa straum af þeim kostnaði sem almennt hlaust af því að veita þjónustuna. Í öðru lagi var um að ræða tímabilið 1. janúar 2009 til 31. desember 2011 vegna vélrænna fyrirspurna úr þinglýsabók ökutækja, sem C ehf. kvað vera án lagaheimildar og án þess að eiga sér stoð í gjaldskrá. Hæstiréttur taldi að gjaldtakan hefði átt sér stoð í 24. gr. laga nr. 6/2001 um skráningu og mat fasteigna, svo og að ljóst mætti vera að Þ hefði stuðst við tilgreint ákvæði í gjaldskrá nr. 1174/2008 vegna þjónustu Fasteignaskrár Íslands, sem sett var á grundvelli lagaákvæðisins. Var endurgreiðslukröfunni að þessu leyti hafnað með skírskotun til þess að C ehf. hefði undirgengist einkaréttarlega skuldbindingu um að greiða Þ fyrir aðgang að upplýsingunum og hefði C ehf. ekki getað vænst þess að afnotin yrðu honum endurgjaldslaus á gildistíma samningsins. Við gildistöku samningsins hefði löggjafinn ákveðið tiltekið gjald fyrir hlutaðeigandi þjónustu og þótt gjaldtakan sem endurgreiðslukrafan laut að hefði verið hærri gæti hún ekki talist óhófleg. Í þriðja lagi var um að ræða gjöld 1. janúar 2009 til 31. desember 2011 vegna sex nánar tilgreindra gjalda, sem reist var á gjaldskrá nr. 1174/2008. Hæstiréttur vísaði til þess að í lögum nr. 6/2001 fælist heimild Þ til töku þjónustugjalda og yrði skýring lagaákvæðanna og beiting þeirra í gjaldskrá að samrýmast grundvallarreglum og sjónarmiðum um töku slíkra gjalda. Taldi rétturinn að nægilega traustir útreikningar hefðu legið til grundvallar þeim áætlunum, sem fjárhæð hlutaðeigandi gjalda byggði á, og að kostnaðarliðir hefðu verið í efnislegum tengslum við þá þjónustu sem gjaldtökunni væri ætlað að standa undir. Væru forsendur gjaldskrárinnar fyrir töku gjaldanna því taldar nægjanlega traustar og samrýmanlegar grundvallarreglum og sjónarmiðum um fjárhæð þjónustugjalda. Voru Í og Þ því sýknaðir af endurgreiðslukröfu C ehf.

G bar undir dómstóla lögmæti fjárnáms sem gert var í eignarhluta hans í fasteign fyrir kröfu Í hf. á grundvelli skuldabréfs. Deila aðila laut að lögmæti og skuldbindingargildi verðtryggingarákvæðis í skuldabréfinu, en fjárhæð þess var bundin vísitölu neysluverðs samkvæmt heimild í lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Höfðu mótmæli G við fjárnámsgerðina verið reist á því að verðtryggingarákvæði skuldbréfsins væri ólögmætt og í andstöðu við 36. gr. og 36. gr. a. til c. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, sbr. tilskipun ráðsins nr. 93/13/EBE um óréttmæta skilmála í neytendasamningum. Undir meðferð málsins í héraði lét EFTA-dómstóllinn í té ráðgefandi álit í málinu um skýringu á tilskipunum 93/13/EBE og 87/102/EBE um samræmingu á lögum og stjórnsýslufyrirmælum aðildarríkjanna varðandi neytendalán. Í dómi Hæstaréttar kom fram að með hliðsjón af 2. mgr. 1. gr. fyrrnefndu tilskipunarinnar og að virtum VI. kafla laga nr. 38/2001, lögum nr. 12/1995 um vísitölu neysluverðs og reglum Seðlabanka Íslands um verðtryggingu sparifjár og lánsfjár, yrði að staðfesta þá niðurstöðu hins kærða úrskurðar að 36. gr. og 36. gr. a. til c. laga nr. 7/1936 gætu aðeins tekið til skilmála um þá þrjá þætti í lánssamningi sem aðilum hans væri að lögum frjálst að semja um að því er varðaði verðtryggingu með vísitölu neysluverðs, nánar tiltekið hvort fjárhæð lánsins skyldi yfirleitt vera háð verðtryggingu að hluta eða öllu leyti, hvort þar yrði miðað við vísitölu neysluverðs eða hlutabréfavísitölur samkvæmt 2. mgr. 14. gr. laga nr. 38/2001 og hver grunnvísitalan skyldi vera. Taldi Hæstiréttur að engin efni væru til að líta svo á að skilmálar um þessi þrjú atriði í skuldabréfinu hefðu strítt gegn góðum viðskiptaháttum og raskað til muna jafnvægi milli réttinda og skyldna G í óhag, þannig að þeir yrðu taldir ósanngjarnir í skilningi 3. mgr. 36. gr. c. laga nr. 7/1936, skýrðrar til samræmis við 1. og 2. mgr. 3. gr. tilskipunar 93/13/EBE, sbr. 3. gr. laga nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið. Hins vegar kæmi til álita hvort lánveitandinn hefði látið hjá líða að veita G upplýsingar um efni og áhrif skilmála um verðtrygginguna í þeim mæli að það yrði talið ósanngjarnt af Í hf. eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera þá fyrir sig samkvæmt 36. gr., sbr. 1. mgr. 36. gr. c. laga nr. 7/1936. Með hliðsjón af þeirri greiðsluáætlun sem G undirritaði samhliða skuldabréfinu og yfirliti sem fylgdi henni, taldi Hæstiréttur að upplýsingaskyldu hefði verið fullnægt sem á honum hvíldi samkvæmt þágildandi lögum nr. 121/1994 um neytendalán. Við úrlausn málsins var enn fremur litið til þess að tilskipun 87/102/EBE hefði ekki haft lagagildi hér á landi og gæti lögskýring með hliðsjón af 3. gr. laga nr. 2/1993 ekki leitt til annarrar niðurstöðu um túlkun ákvæða laga nr. 121/1994, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 9. desember 2010 í máli nr. 79/2010. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem X ehf. var gert skylt að afhenda L allar upplýsingar, sem hann hafði undir höndum, um þrjú nánar tilgreind netföng sem X ehf. hýsti á tilteknu tímabili.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli D á hendur S var vísað frá dómi. Deildu aðilar um fjárhæð endurgreiðslu S til D vegna bílskúrsréttar þess síðarnefnda. Í samningi aðila var kveðið á um að kæmi upp ágreiningur um fjárhæðina skyldu þrír „matsmenn“ ákvarða hana eftir ákvæðum samningsins og skyldi niðurstaða þeirra vera endanleg. Í dómi Hæstaréttar kom fram að í héraði hefði ekki verið gerð krafa um að framangreint ákvæði samningsins yrði ógilt eða því vikið til hliðar á grundvelli ógildingarreglna laga nr. 7/1936 og kæmist sú málsástæða því ekki að fyrir Hæstarétti. Þá var ekki talið að ákvæðið uppfyllti þær kröfur sem gerðar væru í 1. mgr. 3. gr. laga nr. 53/1989 um samningsbundna gerðardóma til að ákvæði laganna ættu við. Hins vegar var talið að umrædd tilhögun ætti sér næga stoð í 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þar sem mælt væri fyrir um heimild manna til að semja sig undan valdsviði almennra dómstóla. Með vísan til þess var niðurstaða hins kærða úrskurðar um frávísun málsins staðfest.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu hollenska seðlabankans D um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins á túlkun ákvæða tilskipunar 94/19/EB um innlánatryggingakerfi í tengslum við mál D á hendur T sem rekið var fyrir héraðsdómi. Laut ágreiningur aðila meðal annars að því hvort T bæri skylda til að greiða D, en innstæðueigendur í útibúi L hf. í Hollandi höfðu framselt D kröfur sínar, þá upphæð sem næmi lágmarkstryggingu allra innstæðueigenda samkvæmt 1. mgr. 10. gr. laga nr. 98/1999 um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta. Í úrskurði héraðsdóms, sem staðfestur var í Hæstarétti með vísan til forsendna hans, kom fram að skýring á ákvæðum tilskipunarinnar hefði raunverulega þýðingu við úrlausn á kröfum D þar sem hún væri háð ákveðnum vafa og staðreyndir málsins lægju nægilega fyrir. Voru því þrjár nánar tilgreindar spurningar lagðar fyrir EFTA-dómstólinn.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu breska tryggingarsjóðsins F um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins á túlkun ákvæða tilskipunar 94/19/EB um innlánatryggingakerfi í tengslum við mál F á hendur T sem rekið var fyrir héraðsdómi. Laut ágreiningur aðila meðal annars að því hvort T bæri skylda til að greiða innstæðueigendum í útibúi L hf. í Bretlandi, en F kom fram fyrir þeirra hönd þar sem hann tók yfir kröfuréttindi þeirra á hendur T, þá lágmarksfjárhæð sem greinir í 9. gr. laga nr. 98/1999 um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta af hverri innstæðu sem myndaði hina undirliggjandi skuldbindingu. Í úrskurði héraðsdóms, sem staðfestur var í Hæstarétti með vísan til forsendna hans, kom fram að skýring á ákvæðum tilskipunarinnar hefði raunverulega þýðingu við úrlausn á kröfum F þar sem hún væri háð ákveðnum vafa og staðreyndir málsins lægju nægilega fyrir. Voru því þrjár nánar tilgreindar spurningar lagðar fyrir EFTA-dómstólinn.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu X um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tiltekin atriði í tengslum við rekstur máls ákæruvalds á hendur honum vegna ætlaðra brota gegn ákvæðum laga nr. 73/2005 um skipan ferðamála.

A höfðaði mál á hendur Í og krafðist þess annars vegar að ógilt yrði ákvörðun ríkisskattstjóra 9. janúar 2007 um að hafna umsókn hans um að fá að nýta skattkort eiginkonu sinnar og hins vegar að Í yrði gert að greiða sér fjárhæð, sem hann taldi svara til þess sem hann hefði ofgreitt í tekjuskatt hér á landi af fyrrgreindum sökum á tilgreindu tímabili. Krafðist hann þess aðallega að fá fjárhæðina endurgreidda eftir reglum um ofgreidda skatta, en til vara að hún yrði dæmd honum í skaðabætur. Bar A því einkum við í málinu að 3. mgr. 2. tölul. 70. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt, fram að gildistöku 11. gr. laga nr. 165/2010 28. desember 2010 sem breytti fyrrgreindu lögunum, væri í andstöðu við 28. gr. samnings um Evrópska efnahagssvæðið og 7. gr. tilskipunar nr. 2004/38/EB um rétt borgara Sambandsins og aðstandenda þeirra til frjálsrar farar og dvalar á yfirráðasvæði aðildarríkjanna. Samkvæmt því taldi A að Í hefði ekki staðið við skuldbindingar sínar samkvæmt EES-samningnum. Undir meðferð málsins fyrir Hæstarétti leitaði rétturinn ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tilgreind atriði og kvað sá dómstóll upp dóm 27. júní 2014 í máli nr. E-26/13. Taldi Hæstiréttur að þótt EFTA-dómstóllinn hefði á grundvelli lögskýringar komist að þeirri niðurstöðu í dómi sínum að ákvæði þágildandi 3. mgr. 2. tölul. 70. gr. laga nr. 90/2003 hefði verið í andstöðu við ákvæði tilskipana 90/365 og 2004/38, væri þess að gæta að við innleiðingu þeirra hefði ákvæðum tekjuskattslaga ekki verið breytt. Af því leiddi að 3. gr. laga nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið hefði ekki á grundvelli lögskýringar getað veitt ríkisskattstjóra svigrúm til að virða að vettugi skýr og afdráttarlaus ákvæði áðurgreinds ákvæðis laga nr. 90/2003 og ákvarða á annan veg í máli A en hann gerði, heldur hefði honum borið að virða reglur almenna löggjafans um samnýtingu skattkorta hjóna, sem settar höfðu verið með stjórnskipulega gildum hætti. Var Í því sýknað af kröfu A um ógildingu ákvörðunar ríkisskattstjóra og endurgreiðslukröfu A sem reist var á reglum um ofgreidda skatta. Við úrlausn um hvort A ætti að þessu frágengnu rétt til skaðabóta úr hendi Í, vegna ætlaðs tjóns A sökum vanhalda um innleiðingu tilskipunar rakti Hæstiréttur að einstaklingar ættu kröfu til þess að íslenskri löggjöf væri hagað til samræmis við EES-reglur og tækist það ekki leiddi af lögum nr. 2/1993 og meginreglum og meginmarkmiðum EES-samningsins að Í yrði skaðabótaskyldur að íslenskum rétti, að þremur tilgreindum skilyrðum uppfylltum. Hæstiréttur komst að niðurstöðu um að ekki væri uppfyllt það skilyrði að brot á EES-rétti teldist nægilega alvarlegt. Í því samhengi lagði rétturinn til grundvallar að þótt Í bæri samkvæmt EES-rétti að beita skattlagningarvaldi sínu með hliðsjón af reglum EES-réttar og á honum hvíldi sú skylda samkvæmt áðurgreindum dómi EFTA-dómstólsins að túlka ákvæði tilskipana 90/365 og 2004/38 til samræmis við EES-samninginn og óskráðar meginreglur EES-réttar, yrði ekki talið að Í hafi með bersýnilegum og alvarlegum hætti virt að vettugi takmarkanir valdheimilda sinna með því að vanrækja að tryggja samræmi milli tilskipananna og reglna laga nr. 90/2003.

W ehf. höfðaði mál á hendur S, I ohf. og I ehf. og krafðist þess að tveir úrskurðir áfrýjunarnefndar samkeppnismála yrðu felldir úr gildi. W ehf. hafði beint erindi til S og kvartað yfir fyrirkomulagi I ohf. við úthlutun afgreiðslutíma á Keflavíkurflugvelli vegna flugs til Bandaríkjanna árið 2014 og lauk S málsmeðferð vegna kvörtunarinnar með ákvörðun, þar sem þeim fyrirmælum var beint til I ohf. að W ehf. yrði gert kleift að hefja flug til Bandaríkjanna í samkeppni við aðra flugrekendur. I ohf. og I ehf. skutu þeirri ákvörðun S hvort fyrir sitt leyti til áfrýjunarnefndar samkeppnismála, sem felldi ákvörðunina úr gildi með fyrrgreindum tveimur úrskurðum sínum. Undir meðferð málsins í héraði beiddist ehf. þess að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins á nánar tilgreindum atriðum um skýringu á reglugerð 95/93/EBE, m.a. um stöðu svokallaðs samræmingarstjóra flugvalla samkvæmt reglugerðinni. Með hinum kærða úrskurði var beiðni I ohf. hafnað með vísan til þess að ekki yrði séð að svör EFTA-dómstólsins við þeim spurningum, sem fram kæmu í beiðninni, hefðu þýðingu fyrir úrlausn málsins. Var í því sambandi vísað til þess að þau atriði, sem beiðnin I ohf. laut að, vörðuðu skýringu íslenskra laga og réttarheimilda og að EFTA-dómstóllinn yrði ekki krafinn um skýringu á ákvæðum landsréttar aðildarríkja. Þá félli túlkun innlendra samkeppnislaga og mat á rétthæð þeirra gagnvart öðrum landslögum utan valdsviðs EFTA-dómstólsins. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt 3. gr. laga nr. 2/1993 um evrópska efnahagssvæðið skuli skýra lög og reglur, að svo miklu leyti sem við eigi, til samræmis við EES-samninginn og þær reglur sem á honum byggi. Slík lögskýring taki eðli máls samkvæmt til þess að orðum í íslenskum lögum verði svo sem framast sé unnt gefin merking, sem rúmist innan þeirra og komist næst því að svara til sameiginlegra reglna sem gildi á Evrópska efnahagssvæðinu. Í ljósi atvika málsins, málsástæðna W ehf. og kröfugerðar hans í málinu væri nægjanlega fram komið að skýring á ákvæðum reglugerðar 95/93/EBE gæti haft þýðingu þegar leyst verði úr kröfum S og W ehf. og þar með haft áhrif á úrslit málsins. Var því kveðið á um að leitað skyldi álits EFTA-dómstólsins um nánar tilgreind atriði. Kom fram í því sambandi að engu breytti þótt málið væri rekið sem flýtimeðferðarmál, enda gæti forseti EFTA-dómstólsins samkvæmt starfsreglum dómstólsins tekið ákvörðun um flýtimeðferð máls ef ljóst væri af ástæðum sem vísað væri til að verulega brýnt sé að leysa úr málinu.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu X o.fl. um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tiltekin atriði í tengslum við rekstur máls ákæruvalds á hendur þeim vegna ætlaðra brota gegn ákvæðum almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og laga nr. 87/1992 um gjaldeyrismál.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var beiðni S um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tiltekin atriði er lutu að skýringu á tilskipun ráðsins 2001/24/EB um endurskipulagningu og slit lánastofnana, vegna máls S á hendur Í. Nánar tiltekið taldi S að slitameðferð fjármálafyrirtækisins SB hf., sem tekinn var til slita með lögum nr. 44/2009, væri í andstöðu við fyrirmæli tilskipunarinnar, sem mælti fyrir um að dómstólar og stjórnvöld hefðu ávörðunarvald um upphaf slitameðferðar. Hélt S því enn fremur fram að af fyrrgreindum sökum hefði einungis verið í gildi úrskurður um endurskipulagningarráðstöfun vegna SB hf., en ekki slit fjármálafyrirtækisins. Hefði S orðið fyrir tjóni af þessum sökum er hann tapaði kröfu sinni á hendur SP hf. fyrir vanlýsingu. Í úrskurði héraðsdóms, sem Hæstiréttur staðfesti með vísan til forsendna hans, var vísað til þess að dómur Evrópudómstólsins 24. október 2013 í máli nr. C-85/12 veitti næga leiðsögn um þær spurningar sem beiðni S lyti að og léki því ekki sá vafi á túlkun tilskipunar 2001/24/EB að leita yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins.

Með skírskotun til dóms Hæstaréttar 21. nóvember 2013 í máli nr. 677/2013 var hafnað beiðni náttúruverndarsamtakanna L o.fl. um að leita ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tiltekin atriði í tengslum við mál sem rekið var á hendur V því til viðurkenningar að tilgreindar framkvæmdir V við lagningu nýs Álftanesvegar væru ólögmætar. Í dómi Hæstaréttar var talið að þegar metið væri hvort L o.fl. hefðu lögvarða hagsmuni af því að hafa uppi fyrir dómstólum kröfu, sem lyti að því hvort vegaframkvæmdir V væru ólögmætar, skipti ekki máli hvort á slíkt reyndi í dómsmáli sem rekið væri eftir almennum reglum laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála eða sérlögum eins og nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl.

S höfðaði mál á hendur L hf. og dró einkum í efa lögmæti verðtryggingarákvæðis skuldabréfs, sem L hf. gaf út til hans, þar sem fjárhæð skuldabréfsins var bundin vísitölu neysluverðs samkvæmt heimildum laga nr. 38/2001. Undir meðferð málsins í héraði beiddist S þess að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins á nánar tilgreindum atriðum og var úrskurður héraðsdóms um úrlausn þeirrar beiðni kærður til Hæstaréttar. Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins á nánar tilgreindu atriði um skýringu á tilskipun 87/102/EBE um samræmingu á lögum og stjórnsýslufyrirmælum aðildarríkjanna varðandi neytendalán með síðari breytingum, svo og nánar tilgreindum atriðum um skýringu á tilskipun 93/13/EBE um óréttmæta skilmála í neytendasamningum sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 8. október 2013 í máli nr. 489/2013. Hafnað var beiðni S um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins á nánar tilgreindum atriðum er vörðuðu skýringu á tilskipun 2004/39/EB um markaði fyrir fjármálagerninga, með skírskotun til þess að útgáfa þess skuldabréfs, sem málið varðaði, fæli ekki í sér nein þau atriði sem gætu talist til verðbréfaviðskipta í merkingu tilskipunarinnar eða laga nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti og því væri þýðingarlaust fyrir úrlausn málsins að leita ráðgefandi álits um fyrrgreind atriði.

Sýslumaður synjaði kröfu fjögurra náttúrverndarsamtaka um að lagt yrði lögbann við framkvæmdum V við lagningu nýs Álftanesvegar þar til skorið hefði verið úr um lögmæti þeirra fyrir dómstólum. Var synjunin meðal annars studd þeim rökum að náttúruverndarsamtökin ættu ekki sjálf þá lögvörðu hagsmuni sem gerðinni væri ætlað að tryggja. Náttúrverndarsamtökin höfðuðu mál samkvæmt V. kafla laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. til að fá afstöðu sýslumanns hrundið og kröfðust þess að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins í málinu um hvort samtökin ættu, í skilningi tilgreindra tilskipana Evrópusambandsins, lögvarinn rétt til að krefjast lögbanns á framkvæmdirnar. Héraðsdómur hafnaði beiðni náttúruverndarsamtakanna um að leita ráðgefandi álits. Hæstiréttur taldi að það eitt gæti ekki staðið því í vegi að leitað yrði ráðgefandi álits að mál væri rekið eftir reglum V. kafla laga nr. 31/1990. Hins vegar væru skuldbindingar Íslands á grundvelli Ársósasamningsins, sem öðlaðist gildi árið 2001, og tilskipunar 2011/92/ESB um mat á áhrifum sem tilteknar framkvæmdir á vegum hins opinbera eða einkaaðila kunna að hafa á umhverfið skýrar og ótvíræðar og því ekki uppi sá vafi í málinu að nauðsynlegt væri að leita ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um þau efnisatriði sem beiðni náttúruverndarsamtakanna laut að. Vísaði Hæstiréttur í því sambandi til þess svigrúms sem Árósasamningurinn eftirléti aðildarríkjunum við að meta hvor af tveimur leiðum, stjórnsýsluleið eða dómstólaleið, hentaði betur í viðkomandi aðildarríki til að tryggja almenningi aðgang að réttlátri málsmeðferð í umhverfismálum og hvaða leið íslenski löggjafinn hefði valið í þeim efnum. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur um að hafna beiðni náttúruverndarsamtakanna um leita ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 21. mars 2012. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 1.000.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 7. nóvember 2010 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að málskostnaður fyrir Hæstarétti verði felldur niður. Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður. Með bréfi innanríkisráðuneytisins 3. júní 2013 var áfrýjanda veitt gjafsókn fyrir Hæstarétti. Er gjafsóknin takmörkuð við öflun ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins í málinu og nær ekki til annarra þátta þess.

G bar undir dómstóla lögmæti fjárnáms sem gert var í eignarhluta hans í fasteign hans fyrir kröfu Í hf. á grundvelli skuldabréfs. Deila aðila laut einkum að lögmæti verðtryggingarákvæðis í skuldabréfinu, en fjárhæð þess var bundin vísitölu neysluverðs samkvæmt heimildum laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Höfðu mótmæli G við fyrirtekt fjárnámsgerðarinnar verið reist á því að verðtryggingarákvæði skuldbréfsins væri ólögmætt og í andstöðu við 36. gr. og 36. gr. a. til c. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, sbr. tilskipun ráðsins nr. 93/13/EBE um óréttmæta skilmála í neytendasamningum. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að tilskipun 93/13/EBE hefði verið tekin upp í EES-samninginn með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar og að með lögum nr. 14/1995, sem sett hefðu verið til að leiða ákvæði tilskipunar í íslenskan rétt, hefði fjórum greinum verið bætt við lög nr. 7/1936, nánar tiltekið 36. gr. a. til d. Að því virtu svo og atvikum málsins og málatilbúnaði G var talið nægjanlega fram komið að ákvæði tilskipunar 93/13/EBE gætu haft þýðingu þegar leyst væri úr kröfum G á hendur Í hf. og þar með á úrslit málsins. Samkvæmt því og þar sem ekki væri fullt samræmi milli tilskipunar 93/13/EBE og ákvæða laga nr. 7/1936 og með vísan til laga nr. 21/1994 um öflun álits EFTA-dómstólsins um skýringu samnings um Evrópska efnahagssvæðið var fallist á kröfu G um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins á nánar tilgreindum atriðum um skýringu á tilskipuninni.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu H um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins vegna máls H á hendur L hf. Aðilar deildu um hvernig endurreikna bæri eftirstöðvar láns sem H hafði tekið hjá forvera L hf. Óumdeilt var að höfuðstóll lánsins hefði verið í íslenskum krónum og að binding hans við gengi erlendra gjaldmiðla hefði verið ólögmæt. L hf. hafði í endurútreikningi sínum lagt til grundvallar að frá stofnun til loka skuldbindingarinnar bæri að haga töku vaxta samkvæmt 4. gr., sbr. 3. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. H taldi að slíkt væri óheimilt og að vextir þeir sem aðilar hefðu samið um í upphafi giltu út samningstímann. H vildi leita ráðgefandi álits um hvort andstætt væri tilskipun ráðsins nr. 93/13/EBE um ósanngjarna skilmála í neytendasamningum að kveða á um í lögum eða með dómi að vaxtaákvæði samnings aðila væri breytt með þessum hætti. Í dómi Hæstaréttar kom fram að rétturinn hefði þegar markað hvernig haga skyldi töku vaxta af ólögmætum gengistryggðum lánum, á hvaða lagagrundvelli tilkall kröfuhafa um viðbótarvexti fyrir liðna tíð yrði metið þegar svo hagaði til, hvaða takmörkunum slíkt tilkall sætti út frá hagsmunum skuldara og hvaða skorður 72. gr. stjórnarskrárinnar setti beitingu þeirrar reglu um ákvörðun vaxta aftur í tímann sem fram kæmi í lögum nr. 151/2010. Í ljósi þessa og dómkrafna og málatilbúnaðar H var ekki talið að ráðgefandi álit EFTA-dómstólsins gæti haft þýðingu við úrlausn þess ágreinings sem deilt væri um í málinu. Var kröfu H því hafnað.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu S um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins vegna máls S á hendur L hf. Aðilar deildu um hvernig endurreikna bæri eftirstöðvar láns sem S hafði tekið hjá forvera L hf. Óumdeilt var að höfuðstóll lánsins hefði verið í íslenskum krónum og að binding hans við gengi erlendra gjaldmiðla hefði verið ólögmæt. L hf. hafði í endurútreikningi sínum lagt til grundvallar að frá stofnun til loka skuldbindingarinnar bæri að haga töku vaxta samkvæmt 4. gr., sbr. 3. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. S taldi að slíkt væri óheimilt og að vextir þeir sem aðilar hefðu samið um í upphafi giltu út samningstímann. S vildi leita ráðgefandi álits um hvort andstætt væri tilskipun ráðsins nr. 93/13/EBE um ósanngjarna skilmála í neytendasamningum að kveða á um í lögum eða með dómi að vaxtaákvæði samnings aðila væri breytt með þessum hætti. Í dómi Hæstaréttar kom fram að rétturinn hefði þegar markað hvernig haga skyldi töku vaxta af ólögmætum gengistryggðum lánum, á hvaða lagagrundvelli tilkall kröfuhafa um viðbótarvexti fyrir liðna tíð yrði metið þegar svo hagaði til, hvaða takmörkunum slíkt tilkall sætti út frá hagsmunum skuldara og hvaða skorður 72. gr. stjórnarskrárinnar setti beitingu þeirrar reglu um ákvörðun vaxta aftur í tímann sem fram kæmi í lögum nr. 151/2010. Í ljósi þessa og dómkrafna og málatilbúnaðar S var ekki talið að ráðgefandi álit EFTA-dómstólsins gæti haft þýðingu við úrlausn þess ágreinings sem deilt væri um í málinu. Var kröfu S því hafnað.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var beiðni L um að leita ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins. L hafði lýst kröfu við slit fjármálafyrirtækisins G hf. og var deilt um við hvaða dag skyldi miða upphaf slitameðferðarinnar. Talið var að ákvæði íslenskra laga væru skýr og afdráttarlaus um að upphaf slitameðferðar fjármálafyrirtækja í stöðu G hf. skyldi miðast við tiltekinn dag. Spurningar þær sem L óskaði eftir að yrðu bornar undir EFTA-dómstólin snertu ekki vafa um túlkun laga heldur hvort íslensk lög samræmdust EES-rétti. Þar sem um væri að ræða mál milli tveggja lögaðila réðist niðurstaða þess af íslenskum réttarreglum. Í ljósi þessa varð ekki séð að svör EFTA-dómstólsins við þeim spurningum sem L vildi fá svarað gætu haft þýðingu við úrlausn málsins. Var kröfu L því hafnað

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem synjað var kröfu C um að afla ráðgefandi álits EFTA dómstólsins um nánar tilgreindar spurningar vegna ágreinings við slitameðferð fjármálafyrirtækisins K hf. Laut ágreiningur aðila við slitin að því hvort C gæti skuldajafnað samþykktri kröfu sinni á móti kröfu sem K hf. átti á hendur C. Í dómi Hæstaréttar kom fram að það sjónarmið byggi að baki kröfu C um ráðgefandi álit að um rétt félagsins til skuldajafnaðar skyldi fara að enskum lögum en ekki íslenskum. Tekið var fram að Hæstiréttur hefði þegar komist að þeirri afdráttarlausu niðurstöðu í dómi 19. desember 2012 nr. 723/2012 að sá réttur C lyti ákvæðum laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. en ekki ákvæðum enskra laga. Væru því engin efni til að verða við kröfu C um að leita ráðgefandi álits EFTA dómstólsins. Var því hafnað kröfu C um að aflað yrði ráðgefandi álits.

Þ höfðaði mál gegn Í til heimtu skaðabóta einkum á þeim grundvelli að ranglega hefði verið staðið að því að leiða í íslensk lög reglur tilskipana nr. 89/391/EBE og 92/57/EBE. Hélt Þ því fram að með þessu hefði hann samkvæmt dómi Hæstaréttar 20. desember 2005 í máli nr. 246/2005 farið á mis við skaðabætur úr hendi vinnuveitanda síns vegna líkamstjóns sem hann hlaut í vinnuslysi, þar sem hann var sjálfur talinn bera sök á slysinu, en slíkt fengi ekki staðist samkvæmt ákvæði tilskipananna. Undir rekstri málsins var leitað ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins á þessu álitaefni, en einnig hvort hugsanleg röng innleiðing reglnanna í íslenskan rétt gæti hafa bakað Í skaðabótaskyldu gagnvart launþega, sem hefði vegna eigin sakar orðið að þola skerðingu eða niðurfellingu skaðabóta úr hendi vinnuveitanda fyrir líkamstjón af völdum vinnuslyss. Í héraðsdómi var meðal annars vísað til þess að vanræksla Í á skyldum sínum til að leiða tilskipanirnar með réttum hætti í íslenskan rétt gæti ekki leitt til skaðabótaskyldu nema að tilteknum skilyrðum uppfylltum. Talið var að uppfyllt væri skilyrði um að þeirri reglu, sem brotin var, væri ætlað að veita einstaklingum tiltekin réttindi. Á hinn bóginn var ekki talið uppfyllt skilyrði skaðabótaskyldu um að vanræksla Í á skuldbindingum sínum væri nægilega alvarleg. Var því ekki fallist á skaðabótaskyldu Í vegna ófullnægjandi innleiðingar á tilskipununum í íslenskan rétt. Með vísan til forsendna héraðsdóms, sem að þessu sneru, var niðurstaða hans staðfest í dómi Hæstaréttar.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu L hf. um að leita ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins í tengslum við mál sem F ehf. hafði höfðað gegn L hf. vegna svokallaðs fjármögnunarleigusamnings milli aðila. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ekki væri nauðsynlegt að leita svara EFTA-dómstólsins við spurningu er laut að því hvernig skýra bæri hugtökin fjármögnunarleiga og fjármögnunarleigusamningur í skilningi Evrópuréttar. Vísað var til þess að héraðsdómari hefði metið það svo að nægileg leiðsögn fælist í tilteknum dómum Hæstaréttar til að komast að niðurstöðu um ágreiningsefni aðila um samning þeirra. Tvær spurningar L hf. lutu að því hvort bann laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu við því að binda skuldbindingar í íslenskum krónum við gengi erlendra gjaldmiðla bryti í bága við 36. og 40. gr. EES-samningsins. Ekki var talin þörf á að bera spurningarnar undir EFTA-dómstólinn, enda stæðu umrædd ákvæði laga nr. 38/2001 óbreytt frá því að Hæstiréttur hafði kveðið upp dóm þar sem kveðið var á um umrætt bann við gengistryggingu lána í íslenskum krónum. Loks var ekki falist á að bera fram spurningu er laut að því hvort bókun 35 við EES-samninginn hefði verið réttilega innleidd í íslenskan rétt. Vísað var til niðurstöðu dómsins um spurningar þrjú og fjögur sem og að niðurstaða máls sem rekið væri milli tveggja lögaðila réðist af íslenskum réttarreglum. Loks var í dómi Hæstaréttar tekið fram að rétt væri að líta til þess að samkvæmt 31. gr. samnings um stofnun eftirlitsstofnunar og dómstóls skyldi ESA, ef stofnunin teldi EFTA-ríki ekki hafa staðið við skuldbindingar sínar samkvæmt EES-samningnum eða samningnum um stofnun eftirlitsstofnunar og dómstóls, leggja fram rökstutt álit, og eftir atvikum vísað málinu til EFTA-dómstólsins. Var niðurstaða héraðsdóms því staðfest.

Spænski bankinn A höfðaði mál gegn L hf. til innheimtu fjárkröfu, en beindi til vara skaðabótakröfu gegn F og Í. Ágreiningur málsaðila var í aðalatriðum þríþættur og laut í fyrsta lagi að því hvort það fé sem A átti hjá L hf. í byrjun október 2008, sem átti rætur að rekja til svonefnds millibankaláns, hefði verið innstæða í merkingu 3. mgr. 9. gr. laga nr. 98/1999 um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta og í öðru lagi hvort sú innstæða hefði með ákvörðunum F 9. október 2008 og 11. nóvember sama ár, á grundvelli heimilda í lögum nr. 125/2008, flust til L hf. og honum væri því skylt að standa A skil á endurgreiðslu fjárins, en krafa A á hendur L var reist á því. Færi svo að L hf. yrði sýknaður af kröfu A var í þriðja lagi ágreiningur um hvort A ætti rétt til skaðabóta úr hendi F og Í á þeim grundvelli að þeir hefðu með ólögmætum og saknæmum hætti valdið því að A hefði orðið fyrir bótaskyldu tjóni þar sem hann hefði orðið af greiðslum innstæðna sinna frá L hf. Með dómi héraðsdóms voru L hf., F og Í sýknaðir af kröfum A, sem áfrýjaði við svo búið málinu til Hæstaréttar. Rétturinn kvað að eigin frumkvæði upp úrskurð um að leitað skyldi ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins á nánar tilgreindum atriðum, einkum um skýringu á hugtakinu innstæða í 1. mgr. 1. gr. tilskipunar 94/19/EB um innlánatryggingakerfi, þar sem skýring þess hugtaks gæti haft þýðingu við úrlausn um hvort það fé sem A átti hjá L hf. í október 2008 teldist innstæða í merkingu 3. mgr. 9. gr. laga nr. 98/1999, sbr. 3. gr. laga nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið. Að virtu ráðgefandi áliti EFTA-dómstólsins og atvikum málsins taldi Hæstiréttur að það fé, sem A átti hjá L hf. í október 2008, teldist innstæða í svonefndri rýmri merkingu innstæðuhugtaks tilskipunar 94/19/EB. Við úrlausn þess hvort í fyrrgreindum ákvörðunum F hefði falist að allt fé sem gæti talist innstæða í merkingu laga nr. 98/1999 skyldi flytjast frá L hf. til N hf. eða hvort í ákvörðununum hefðu falist takmarkanir þar á, vísaði Hæstiréttur til þess að virða bæri ákvarðanirnar í ljósi þeirra aðstæðna sem uppi voru við setningu laga nr. 125/2008, sbr. og dóm réttarins 28. október 2011 í máli nr. 340/2011. Eins og atvikum málsins var háttað lagði Hæstiréttur til grundvallar að það fé, sem A átti hjá L hf. í október 2008 og var til komið vegna millibankaláns, hefði ekki flust yfir til N hf. Þá var A ekki talinn hafa sýnt fram á að F hefði hvorki við töku ákvarðana sinna farið út fyrir valdheimildir sem stjórnvaldinu voru fengnar í hendur, né leitt rök að því að ákvarðanirnar hefðu verið teknar með ólögmætum og saknæmum hætti. Voru L hf., F og Í því sýknaðir af kröfum A.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var að leita ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins í tengslum við ákæru á hendur X þar sem honum voru gefin að sök innherjasvik með því að hafa selt hlutabréf sín í banka sem hann starfaði hjá þrátt fyrir að búa yfir innherjaupplýsingum um lausafjárstöðu bankans. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ekki væri nauðsynlegt að leita svara EFTA-dómstólsins við spurningu er laut að því hvort einstaklingur í ákveðinni aðstöðu teldist innherji í skilningi tiltekins ákvæðis tilskipunar nr. 2003/6/EB. Vísað var til þess að X væri ákærður sem tímabundinn innherji í skilningi 2. töluliðar 121. gr. laga nr. 108/2007 og að með dómi hefði Hæstiréttur skýrt það hugtak. Varðandi spurningu X um saknæmisskilyrði ákvæða fyrrnefndrar tilskipunnar var talið að næg leiðsögn fælist í tilteknum dómi Evrópustólsins og því væri ekki þörf á að bera spurninguna undir EFTA-dómstólinn. Var hið sama talið eiga við um þrjár aðrar spurningar X. Loks var ekki fallist á að bera fram spurningu er laut að mismunandi orðalagi laga nr. 108/2007 og tilskipunar 2003/6/EB.

T ehf. kærði úrskurð þar sem hafnað var beiðni hans um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins á fimm spurningum um nánar tilgreind atriði í tengslum við mál G hf. gegn T ehf. Talið var að ekki yrði séð að svar EFTA-dómstólsins gæti haft sjálfstæða þýðingu fyrir úrlausn málsins hvað varðaði fyrstu til þriðju spurningu T ehf. Þá hafði héraðsdómari metið það svo að ekki væri tímabært að leita ráðgefandi álits dómstólsins hvað varðaði fjórðu spurninguna og varð því mati héraðsdóms ekki haggað með vísan til 1. gr. laga nr. 21/1994 og 2. mgr. 34. gr. samnings EFTA-ríkjanna um stofnun eftirlitsstofnunar. Þá var jafnframt talið að ekki væri nauðsynlegt að afla álits EFTA-dómstólsins á fimmtu spurningunni til þess að héraðsdómur gæti kveðið upp dóm í málinu, sbr. 1. mgr. áðurnefnds ákvæðis laga nr. 21/1994 og 34. gr. samningsins. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.