Dómstólaleit

F krafðist þess að felldur yrði úr gildi úrskurður úrskurðarnefndar velferðarmála 27. maí 2016 þar sem staðfest var ákvörðun B um að hafna umsókn F um leyfi til að taka barn í varanlegt fóstur. Í málinu deildu aðilar um hvort B hafi verið heimilt að synja F um leyfi til að taka barn í fóstur án þess að gefa henni færi á að sækja námskeið samkvæmt 9. gr. reglugerðar nr. 804/2004 um fóstur. Með dómi héraðsdóms var B sýknuð af kröfu F en í hinum áfrýjaða dómi var komist að gagnstæðri niðurstöðu. Vísaði Hæstiréttur til þess að við úrlausn málsins yrði fyrst að líta til þess að B hefði metið það svo að F fullnægði ekki þeim almennu skilyrðum sem fósturforeldrar þurfi að fullnægja samkvæmt 6. gr. reglugerðar nr. 804/2004 og hafi tekið ákvörðun í málinu sem var andstæð niðurstöðu hins lögbundna umsagnaraðila, fjölskylduráði Garðabæjar, án þess að boða F á fyrrgreint námskeið. Var talið að þótt umsagnir barnaverndarnefnda væru ekki bindandi fyrir B væru þau mikilvæg gögn í könnun á hæfni umsækjanda og við þær aðstæður sem uppi voru við afgreiðslu B á erindi F hefði verið kominn upp vafi um hvort hún fullnægði almennum skilyrðum 6. gr. fyrrnefndrar reglugerðar. Þá var í annan stað talið að tilhögun mats á hæfni einstaklings til þess að fullnægja kröfum sem gerðar væru til fósturforeldris samkvæmt II. kafla reglugerðar nr. 804/2004 væru ekki skýr. Í reglugerðinni væri ekki sett skilyrði fyrir því að umsækjandi sækti námskeið samkvæmt 9. gr. að fenginni jákvæðri umsögn barnaverndarnefndar en þar kæmi fram að umsækjanda bæri að sækja umrætt námskeið áður en leyfi væri veitt. Þá fengi sú niðurstaða að gefa hefði F kost á að fara á umrætt námskeið áður en ákvörðun var tekin um umsókn hennar, stuðning í handbók B. Taldi rétturinn að í tilviki F hafi borið við það mat sem fram fór að líta sérstaklega til þess markmiðs laga um fatlaða að F yrðu við úrlausn máls skapaðar sem sambærilegastar aðstæður og ófötluðum einstaklingum án þess þó að raskað yrði þeim grundvallarhagsmunum barns að það sem væri því fyrir bestu væri ávallt í fyrirrúmi. Var því talið að sú ákvörðun B að synja F um leyfi til að gerast fósturforeldri á þessu stigi málsins án þess að gefa henni áður kost á að sækja umrætt námskeið hafi verið í andstöðu við rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Var því niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

A höfðaði mál á hendur T og Í og krafðist þess aðallega að ákvarðanir T, þar sem bætur hennar fyrir árið 2015 voru endurákvarðaðar og endurreiknaðar, yrðu ógiltar og að henni yrði greidd nánar tilgreind fjárhæð, en til vara að viðurkennt yrði að T hefði verið óheimilt að skerða greiðslur bóta árið 2015 með því að telja helming af söluhagnaði maka hennar til tekna hennar, sbr. a. lið 2. mgr. 16. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar. Þar sem kröfurnar voru byggðar á sömu málsástæðum og leiddu í raun til sömu niðurstöðu var ekki talið að A hefði lögvarða hagsmuni af því að varakrafa hennar kæmi sérstaklega til álita yrði aðalkröfu hennar hafnað. Samkvæmt 11. mgr. 16. gr. laga nr. 100/2007 gæti lífeyrisþegi óskað eftir að dreifa eigin tekjum sínum sem stöfuðu af fjármagnstekjum sem leystar væru út í einu lagi á allt að 10 ár, þó ekki oftar en einu sinni á hverju tímabili. Talið var að skýra yrði orðalag ákvæðisins með hliðsjón af a. lið 2. mgr. greinarinnar þannig að það ætti við um fjármagnstekjur hvort sem þær stöfuðu frá eignum lífeyrisþegans sjálfs eða maka hans. Hefði A nýtt sér þessa heimild hefðu fjármagnstekjurnar haft mun minni áhrif á bótagreiðslur til hennar. Þegar litið væri til þessa yrði að telja að sú ákvörðun löggjafans, að takmarka fjárhæð bóta vegna tekna sem stöfuðu af fjármagnstekjum sem leystar væru út í einu lagi eins og hér um ræddi, styddist við málefnaleg sjónarmið og að gætt hefði verið meðalhófs og færi hún því ekki gegn þeim markmiðum almannatrygginga að veita þeim aðstoð til framfærslu sem á þyrftu að halda. Var því hvorki fallist á með A að löggjafinn hefði með umræddum reglum mælt fyrir um skerðingu á bótum til hennar sem óheimil væri samkvæmt 1. mgr. 76. gr. stjórnarskrárinnar né að reglurnar fælu í sér mismunun í garð A sem bryti í bága við 65. gr. hennar. Voru T og Í því sýknaðir af kröfum A.

Í málinu kröfðust A og S þess að sveitarfélaginu R og eignarhaldsfélaginu E yrði gert að ráðast í nánar tilgreindar framkvæmdir og úrbætur á tveimur opinberum byggingum til að bæta aðgengi fyrir fatlaða. Reistu þeir kröfur sínar á því að byggingarnar fullnægðu hvorki alþjóðlegum skuldbindingum Íslands né þeim kröfum sem gerðar væru í stjórnarskrá og nánar tilgreindum lögum og reglugerðum um aðgengi fatlaðs fólks að opinberum byggingum. Í dómi Hæstaréttar kom fram að R hefði fullnægt þeirri skyldu samkvæmt 34. gr. laga nr. 59/1992 um málefni fatlaðs fólks að gera sér áætlun um endurbætur á aðgengi opinberra bygginga og þjónustustofnana í samræmi við ákvæði mannvirkjalaga og skipulagslaga sem og reglugerða settra á grundvelli þeirra. Þá hefði R hrundið áætluninni í framkvæmd með ráðstöfun fjár til málaflokksins og þeim breytingum á húsnæði í eigu sveitarfélagsins sem þegar hefði verið ráðist í. Vísað var til þess að með lögum nr. 152/2010 hefði sveitarfélögunum í landinu verið falið að annast málefni fatlaðra en sá málaflokkur hafði áður verið viðfangsefni ríkisins. Sveitarfélög hefðu samkvæmt 78. gr. stjórnarskrárinnar sjálfstjórn í þeim málum sem löggjafinn hefði falið þeim og þau færu sjálf með forræði eigin tekjustofna. Þau væru því ein samkvæmt stjórnarskrá og lögum bær til að taka ákvarðanir um þess háttar framkvæmdir og úrbætur sem dómkröfur A og S lytu að og hefðu á grundvelli tekjustofna sinna svigrúm til að ákveða forgangsröðun innan þess ramma sem játa yrði þeim við framkvæmd lögbundinna verkefna sem á þeim hvíldu. Voru R og E ehf. því sýknað af kröfum A og S.

Ó höfðaði mál gegn Í í kjölfar þess að hann hlaut ekki skipun í embætti formanns og forstöðumanns úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála. Ó byggði á því að gengið hefði verið fram hjá sér með ólögmætum hætti við skipun í embættið og að hann hafi verið hæfari eða a.m.k. jafn hæfur og N. Í dómi Hæstaréttar kom fram að Ó hefði hvorki sýnt fram á að hæfiskröfur, sem tilgreindar hefðu verið í auglýsingu um starfið hefðu verið ómálefnalegar né að honum hefði verið mismunað við meðferð umsókna eða málsmeðferðina að öðru leyti. Var því talið að Ó hefði ekki sannað að hann hefði verið jafn hæfur eða hæfari en sá umsækjandi sem embættið hlaut. Var Í því sýknað af kröfum Ó.

Á krafðist þess að ógilt yrði ákvörðun S þar sem beiðni hennar um endurgjaldslausa túlkaþjónustu var hafnað, en þjónustunnar var óskað í tengslum við fyrirhugaða dvöl Á í ungmennasumarbúðum fyrir daufblind ungmenni á Norðurlöndum sem starfræktar voru í Svíþjóð. Þá krafðist hún jafnframt miskabóta með vísan til þess að ákvörðunin hefði falið í sér ólögmæta meingerð gegn persónu hennar, sem bakaði S og Í skaðabótaskyldu á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í niðurstöðu héraðsdóms, sem staðfest var með vísan til forsendna í Hæstarétti, var lagt til grundvallar, með vísan til 1. mgr. 76. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 65. gr. hennar, að einstaklingar sem byggju við fötlun líkt og Á ættu stjórnarskrárvarinn rétt á því að þeim væri í lögum tryggð ákveðin lágmarksaðstoð án tillits til efnahags. Þá var rakið að samkvæmt 41. og 42. gr. stjórnarskrárinnar væri ekki heimilt að inna af hendi gjald nema heimild væri til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum. Í ákvörðun S hefði komið fram að kostnaður vegna þjónustunnar hefði numið 18% af því fé sem til umráða var fyrir tímabilið júlí til september 2017. Hefði verið vísað til þess að veiting þjónustunnar orðið til þess að fjármagn til þjónustunnar hefði hvorki enst út framangreint tímabil né virt jafnræði notenda hennar. Hefði niðurstaðan verið í samræmi við ákvæði 2. gr. gjaldskrár nr. 444/2013 sem kvað á um að heimilt væri að veita þjónustuna á grundvelli sérstakrar fjárveitingar í fjárlögum ár hvert. Ekki yrði séð miðað við fjárveitingar til verkefnisins að neinu hefði breytt um niðurstöðu S þótt þjónustan hefði verið veitt hér á landi og var því ekki tekin afstaða til þess hvort heimilt væri að greiða fyrir túlkaþjónustu sem fram færi erlendis. Var Á ekki talin hafa sýnt fram á að S hefði brotið gegn rannsóknarreglu stjórnsýslulaga og þá yrði ekki séð hvernig setning sérstakrar reglugerðar hefði aukið möguleika Á á úthlutun þegar litið væri til þess fjármagns sem veitt væri í málaflokkinn. Þá hefðu aðstæður Á og þarfir hennar fyrir táknmálstúlkun sérstaklega verið kannaðar. Hefði synjun S byggt á málefnalegum rökum og verið í samræmi við settar reglur að teknu tilliti til þess fjármagns sem til ráðstöfunar var. Þar sem engir meinbugir hefði verið á ákvörðuninni sem leiða ættu til ógildingar hennar var kröfu Á að þessu leyti hafnað, enda væri það ekki á valdi dómstóla að mæla fyrir um fjárveitingar, sbr. 2., 41. og 42. gr. stjórnarskrárinnar. Voru S og Í því sýknuð af kröfu Á.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli A gegn B, C og D var vísað frá dómi á þeim grundvelli að málatilbúnaður A samræmdist ekki e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í málinu krafði A B, C og D óskipt um tiltekna peningagreiðslu og kvað kröfuna vera „skuldakröfu“ en ekki skaðabótakröfu. Í dómi Hæstaréttar kom m.a. fram að krafa A væri um peningagreiðslu vegna vanrækslu á að veita þjónustu sem skylt hefði verið að veita lögum samkvæmt. Krafan væri ekki um efndir á samningi, enda hefði þjónustusamningur frá árinu 2012 verið efndur samkvæmt efni sínu allt þar til nýr samningur öðlaðist gildi. Krafa A væri því ekki „skuldakrafa“ heldur skaðabótakrafa, en A hefði ekki hagað grundvelli málsins til samræmis við það eðli kröfunnar. Að þessu virtu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar var hann staðfestur.

Í málinu kröfðust E o.fl. þess að felldar yrðu úr gildi nánar tilgreindar ákvarðanir sveitarfélagsins G og V frá árinu 2016 þar sem hafnað var beiðnum þeirra um að á tímabilinu frá 1. maí 2016 til 1. maí 2018 fengi hvert þeirra fyrir sig allt að 120 ferðir á mánuði með ferðaþjónustu fatlaðs fólks þar sem kostnaður við hverja ferð miðaðist við fargjald í almenningssamgöngur. Þá kröfðust þau einnig miskabóta á þeim grunni að umþrættar ákvarðanir hefðu falið í sér ólögmæta meingerð gagnvart þeim í skilningi b. liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ákvarðanir þær sem E o.fl. krefðust ógildingar á hefðu verið teknar af V og ekki yrði séð að efni hefði staðið til að E o.fl. beindu kröfum sínum jafnframt að sveitarfélaginu G. Var hann því sýknaður af þeim með vísan til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Með hliðsjón af gögnum málsins var talið að V hefði ekki vegið og metið aðstæður og getu hvers og eins þeirra E o.fl. til að geta nýtt sér almenningssamgöngur áður en umþrættar ákvarðanir voru teknar, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þá hefðu E o.fl. ekki verið gefinn kostur á að tjá sig um þau gögn sem lágu til grundvallar ákvörðunum V, sbr. 13. gr. sömu laga. Var því fallist á ógildingarkröfu E o.fl. Á hinn bóginn var ekki talið að skilyrðum b. liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga um ólögmæta meingerð væri fullnægt. Var því miskabótakröfu E o.fl. hafnað.

E o.fl. kærðu ákvæði í dómi héraðsdóms þar sem tveimur kröfuliðum í máli þeirra gegn G og V var vísað frá dómi. Í niðurstöðu héraðsdóms, sem staðfest var með vísan til forsendna í Hæstarétti, kom fram að kröfurnar væru í eðli sínu málsástæða til stuðnings aðalkröfu E o.fl. Höfðu E o.fl. því ekki sjálfstæða lögvarða hagsmuni af því að fá úrlausn um þær og var þeim vísað frá dómi, sbr. 1. mgr. og 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991.

Í málinu krafðist S ógildingar á ákvörðun R um að synja beiðni hennar um beingreiðslusamning sem gerði henni kleift að fá fulla þjónustu á eigin heimili vegna fötlunar. Fyrir lá að frá maí 2013 hafði S notið beingreiðslusamnings við R sem fól meðal annars í sér greiðslu fyrir tiltekinn tímafjölda í félagslega heimaþjónustu, liðveislu og stuðningsfjölskyldu. Auk þess nýtti S skammtímavistun á heimili fyrir mikið fatlaða einstaklinga aðra hverja viku, en þar fyrir utan bjó hún í séríbúð í húsi foreldra sinna. Krafa S var reist á því að lög stæðu til þess að auka ætti greiðslur R samkvæmt samningnum þannig að hún ætti þess kost að njóta þjónustu samkvæmt honum á þann hátt að hún gæti búið að fullu í íbúðinni sinni. Taldi hún að með ákvörðuninni hefði R brotið gegn ýmsum reglum stjórnsýsluréttar, skert stjórnarskrárvarinn rétt hennar samkvæmt 1. mgr. 71. gr. og 76. gr. stjórnarskrárinnar og farið í bága við þann rétt sem fötluðum væri áskilinn í lögum nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, lögum nr. 59/1992 um málefni fatlaðs fólks og samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Í dómi Hæstaréttar kom fram að umþrætt ákvörðun R fæli í sér synjun á því að veita S þjónustu umfram það sem reglur R um beingreiðslusamninga mæltu fyrir um. Ákvæði laga nr. 40/1991 og 59/1992 legðu ekki ríkari skyldur á R um að veita S þjónustu en fram kæmu í reglunum. Þá var talið að markmiðslýsingar í reglugerð nr. 1054/2010 um þjónustu við fatlað fólk á heimili sínu og ákvæði samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks, sem ekki hefði verið lögfestur á Íslandi, gætu ekki aukið þær skyldur um þjónustu við fatlað fólk sem á R væru lagðar samkvæmt lögum. Var því hafnað að ákvörðun R væri haldin slíkum efnisannmörkum að það ætti að leiða til ógildingar hennar. Loks var ekki fallist á að sú skipan sem væri á húsnæðismálum A færi í bága við 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar. Samkvæmt framansögðu var R sýknað af kröfu S.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var beiðni X, Y og Z um flýtimeðferð máls sem þau hyggjast höfða gegn R og Í. Vísað var til þess að afstaða R til þeirra úrræða sem X nýtur samkvæmt lögum nr. 59/1992 um málefni fatlaðra fæli ekki í sér breytingu á núverandi aðstæðum X, heldur yrði þvert á móti ráðið af gögnum málsins að þær hafi verið við lýði um árabil. Var því ekki talið fullnægt skilyrði 1. mgr. 123. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála um brýna þörf á skjótri úrlausn fyrirhugaðs máls.

A varð fyrir alvarlegu líkamstjóni árið 2007 þegar hann var farþegi í bifreið sem valt á Hellisheiði eystri. Bifreiðin var í eigu B og var hún tryggð hjá V hf. Óumdeilt var að V hf. og B báru fulla fébótaábyrgð á tjóni A af völdum slyssins. Fyrir lá að V hf. hafði greitt A skaðabætur, annars vegar fyrir tímabundið tjón og hins vegar fyrir varanlegt tjón. Við uppgjör hins síðarnefnda var miðað við að varanleg örorka A væri 100%, en við uppgjör miskabóta að varanlegur miski hans væri 90 stig að viðbættu 10% álagi. Þá hafði V hf. greitt A bætur vegna áætlaðs kostnaðar hans við kaup á lyfjum, sjúkraþjálfun og breytingar á húsnæði. Laut deila aðila einkum að því hvort V hf. og B bæru bótaábyrgð vegna áætlaðs kostnaðar A við aðstoðarmenn og kaup á fjórhjóli, vegna ferðalaga og iðkunar áhugamála sinna í frítíma, auk kröfu A um hærra álag á bætur sökum varanlegs miska. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 skuli sá sem ber ábyrgð á líkamstjóni greiða skaðabætur fyrir atvinnutjón, sjúkrakostnað og annað fjártjón. Með vísan til þeirrar meginreglu skaðabótaréttar að tjónþoli eigi að fá tjón sitt að fullu bætt úr hendi þess, sem ábyrgð ber á tjóninu, yrði lagt til grundvallar að bótaskylda V hf. og B tæki til áætlaðs framtíðartjóns A af völdum slyssins, að teknu tilliti til útgjalda sem greiddust af öðrum. Hins vegar yrði að setja rétti A til bóta mörk sem tækju mið af því sem eðlilegt mætti telja að bæta honum umfram þær bætur er hann hafði þegar þegið af hendi V hf. og B. Talið var að krafa A um bætur vegna ætlaðs kostnaðar við aðstoðarmenn og kaupa á fjórhjóli væri utan þeirra marka sem gildandi reglur settu skaðabótaábyrgð V hf. og B. Af þeim sökum voru þeir sýknaðir af þessari kröfu. Hins vegar var fallist á með A að sú mikla skerðing á líkamlegri og andlegri heilsu hans, sem rakin yrði til slyssins, hefði svo margvísleg áhrif á líf hans, eins og ráða mætti af þeim matsgerðum sem lagðar höfðu verið fram í málinu, að bætur samkvæmt 2. mgr. 4. gr. skaðabótalaga fælu ekki í sér fullar miskabætur honum til handa. Af þeim sökum og með tilliti til hins fjölþætta líkamstjóns A var talið hæfilegt að V hf. og B greiddu honum 30% álag á bæturnar samkvæmt 3. mgr. sömu greinar.

Í málinu krafðist B ógildingar á ákvörðun R um synjun á beiðni hans um sólarhringsaðstoð á heimili hans vegna fötlunar, sem hann taldi sig eiga tilkall til á grundvelli 76. gr. stjórnarskrárinnar og 42. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Fyrir lá að B hafði frá árinu 2008 notið félagslega heimaþjónustu á grundvelli samnings við íslenska ríkið en verkefni sem samningurinn tók til voru færð til sveitarfélaga frá 1. janúar 2011. Samningurinn kvað á um það að B og móðir hans skyldu sjá um að veita honum þjónustu vegna búsetu hans á eigin heimili, en þjónustan fólst í félagslegri heimaþjónustu, liðveislu utan vinnustaðar og frekari liðveislu, gegn mánaðarlegri greiðslu eins og nánar var kveðið á um í samningnum, sbr. heimild í VII. kafla laga nr. 40/1991 og 24. og 25. gr. laga nr. 59/1992 um málefni fatlaðs fólks. Af hálfu B var allt frá ársbyrjun 2011 knúið á um endurskoðun samningsins, einkum þannig að hann veitti honum rétt til sólarhringsaðstoð, og var hin umþrætta ákvörðun R kynnt með bréfi árið 2013. Var sú ákvörðun einkum reist á því að B hefði valið sér að búa á eigin heimili og við þær aðstæður væri ekki unnt að verða við þessari kröfu hans. Honum stæði á hinn bóginn til boða svonefnt sértækt búsetuúrræði, sem áður hafði verið nefnt sambýli, þar sem hann nyti sólarhringsaðstoðar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að á R hvíldi sú skylda að tryggja B aðstoð sem hann ætti rétt til vegna fötlunar sinnar, sbr. 76. gr. stjórnarskrárinnar. Um skyldu R að þessu leyti væru nánari fyrirmæli í lögum nr. 40/1991 og nr. 59/1992. R veitti B ýmsa þjónustu á grundvelli laganna sem fæli í sér persónulegan stuðning og aðstoð sem miðaði að því að rjúfa félagslega einangrun sem væri nauðsynleg til þess að koma í veg fyrir dvöl á stofnun. Ekki var fallist á með B að á skorti að honum hefði verið upplýst um grundvöll ákvörðunar R að synja kröfu hans. Þá var hvorki séð að R hefði ekki haft nægar upplýsingar né að B hefði ekki átt þess kost að koma að sjónarmiðum sínum áður en ákvörðunin var tekin. Var því fallist á með héraðsdómi að ekki væri fram komið að R hefði brotið gegn reglum stjórnsýsluréttar við meðferð kröfu B á þann hátt að það ætti að leiða til þess að ákvörðunin yrði felld úr gildi. Loks var ekki talið að R hefði við meðferð málsins komið þannig fram við B að í því hefði falist ólögmæt meingerð í hans garð sem veitti honum rétt til miskabóta, sbr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Var R sýknað af kröfum B.

Félagsmálaráðherra gerði 8. maí 2004 þjónustusamning til 31. desember 2008 við sjálfseignarstofnunina S, þar sem ráðuneytið skuldbatt sig meðal annars til að leggja til að tiltekin fjárhæð yrði veitt til starfsemi S með fjárlögum hvers árs. Með fjárlögum ársins 2009 var fjárhæð til handa S skert um 4% frá því sem aðilar höfðu samið um. S höfðaði mál á hendur Í og krafðist aðallega viðurkenningar þess að skerðingin hefði verið óheimil, þar sem hún bryti gegn 65. gr. og 1. mgr. 76. gr. stjórnarskrárinnar, en til vara að viðurkennt yrði að Í hefði með skerðingunni vanefnt skuldbindingar sínar að samningnum. Í dómi Hæstaréttar var talið að Alþingi hefði haft vald til að ákveða fjárveitingu til S og að S gæti ekki byggt rétt til frekari fjárveitingar á útrunnum samningi. Var Í því sýknað af kröfum S.

P kærði úrskurð héraðsdóms, þar sem máli hennar á hendur sveitarfélaginu G var að hluta vísað frá dómi. Málið átti rætur að rekja til ágreinings um skyldu G til að veita P ferðaþjónustu eftir ákvæðum 35. gr., sbr. 1. mgr. 51. gr. laga nr. 59/1992 um málefni fatlaðra. Sneri ágreiningur aðila sérstaklega að breytingu, sem gerð hafði verið 2009 á sameiginlegum reglum sveitarfélaganna B, F, S og G um ferðaþjónustu fatlaðra í uppsveitum Árnessýslu frá árinu 2007. Fyrir lá að breyting þessi hafði í för með sér að G veitti ekki lengur ferðaþjónustu fyrir fatlaða milli Sólheima, þar sem P var búsett, og Árborgar, en P leitaðist við að fá því hnekkt. Talið var að líta yrði svo á að deilan snerist um það hvort G sinnti réttilega skyldum sínum samkvæmt 35. gr. laga nr. 59/1992 til að veita P kost á ferðaþjónustu með því að binda hana við ferðir um svokallaðar uppsveitir Árnessýslu og undanskilja þar með akstur út fyrir það svæði. Þótt sú skipan hefði verið fest í reglur gæti P ekki fengið leyst úr þessu ágreiningsefni með því að hafa uppi fyrir dómi kröfu um ógildingu á ákvæðum þeirra, sem að þessu lytu, enda réðu reglurnar réttarstöðu allra íbúa í fimm sveitarfélögum. Ekki væri unnt að ógilda þessi ákvæði reglnanna eingöngu að því er P varðaði. Var úrskurður héraðsdóms því staðfestur.

H krafðist þess að viðurkennt yrði að henni hefði með ólögmætum hætti verið skipað í veikindafjarvistir frá starfi sínu sem tónlistarkennari hjá F og að F yrði dæmt til að greiða henni skaða- og miskabætur vegna þessa. Í málinu hélt F því fram að veikindi H hefðu orðið þess valdandi að hún gæti ekki sinnt starfi sínu. Þar sem H hafði ekki aflað sér sönnunar um vinnufærni sína, þrátt fyrir að það hefði staðið henni nær, yrði að leggja til grundvallar að hún hefði horfið frá vinnu vegna veikinda. Þar sem F hafði uppfyllt launagreiðsluskyldu sína gagnvart H í samræmi við rétt hennar samkvæmt gildandi kjarasamningi og lagareglum var F sýknað af kröfu H.

H, sem fædd var 1985 og var fötluð af völdum tilgreinds sjúkdóms og var þroskaheft, flogaveik og með einkenni einhverfu, hóf árið 1991 nám í skólanum M í sveitarfélaginu S. Stundaði hún nám í þeim skóla og síðar skólanum V í sama sveitarfélagi fram til ársins 2000. Í máli þessu krafði H sveitarfélagið S um miskabætur á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga. Lýsti hún ýmsum atvikum í samskiptum við skólayfirvöld S frá 1995 til 2000 og taldi að í allri þargreindri framgöngu þeirra hefði falist alvarlegt viðvarandi einelti og ólögmæt meingerð í sinn garð. Einkum vísaði hún í þeim efnum til tímabundinnar brottvísunar úr skólanum V snemma árs 2000, synjunar skólans um að veita henni skólavist í ágúst sama ár og tilkynningar skólaskrifstofu S í október það ár um að skólinn gæti ekki veitt henni viðtöku. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að gögn málsins sýndu að um langt skeið hefði ríkt grundvallarágreiningur milli stjórnenda grunnskóla S og sérfræðinga á þeirra vegum annars vegar og foreldra H hins vegar um tilhögun kennslu hennar. Skólayfirvöld töldu ekki unnt að veita H kennslu við hæfi í heimaskóla sökum mikillar fötlunar hennar og að hag hennar væri betur borgið í sérskóla. Foreldrar H töldu hins vegar að hvað sem þessu mati liði ætti hún ótvíræðan rétt á að stunda nám í almennum grunnskóla og gætu þau ein sem forráðamenn hennar tekið ákvörðun um hvort sótt yrði um vist í sérskóla. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að þrátt fyrir meginregluna í 3. mgr. 37. gr. laga nr. 66/1995 um grunnskóla um að nám fatlaðra nemanda fari fram í heimaskóla væri ljóst af athugasemdum með frumvarpi til grunnskólalaga að fötlun nemanda kynni að vera slík að hann gæti ekki stundað nám í almennum grunnskóla. Mat á því hvort barn fengi notið kennslu við sitt hæfi í heimaskóla ætti samkvæmt fyrrgreindu ákvæði bæði undir foreldra þess og kennara og aðra sérfræðinga. Það fælist í forsjárskyldum foreldra sbr. nú 28. gr. barnalaga nr. 76/2003 að afla barni sínu lögmæltrar fræðslu og ráða persónulegum högum þess og því væri það á þeirra valdi og ábyrgð að sækja um skólavist fyrir barn í sérskóla á sama hátt og það væri almennt á valdi þeirra og ábyrgð að innrita barn í skóla, sbr. 6. gr. laga nr. 66/1995. Þessum skyldum bæri foreldrum að gegna svo sem best henti hag barnsins. Þau væru þannig bundin við ákvarðanir í þessum efnum að taka tillit til mats sérfræðinga á vegum skólayfirvalda um hvað barni væri fyrir bestu. Áttu foreldrar H því ekki fortakslausan rétt á að hún nyti aðgangs að almennum grunnskóla í heimabyggð. Þegar gerðir S væru metnar í ljósi þessa var ekki talið að H hefði tekist að sýna fram á að fullnægt væri skilyrði 26. gr. skaðabótalaga varðandi þær ákvarðanir skólayfirvalda S sem H taldi að í hefði falist ólögmæt meingerð gegn frelsi hennar friði, æru eða persónu. Var sveitarfélagið S því sýknað af kröfum H.

I var sakfelldur fyrir kynferðisbrot með því að hafa tvisvar sinnum haft samræði við Z þroskaheftan starfsmann á hæfingarstöð fyrir fatlaða einstaklinga, en I starfaði þar sem stuðningsfulltrúi, og notfært sér að hún gat ekki spornað við verknaðinum sökum andlegra annmarka. Af geðrannsókn og gögnum málsins var talið ótvírætt að ákvæði 15. gr. almennra hegningarlaga ættu ekki við um hagi I og var brot hans, með vísan til 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga, talið varða við 2. mgr. 194. gr. og 197. gr. þeirra. Refsing I var talin hæfilega ákveðin fangelsi í 2 ár og var honum einnig gert að greiða Z 800.000 krónur í miskabætur.

H krafðist þess að Í yrði gert að greiða honum skaðabætur og miskabætur þar sem brotið hefði verið gegn 32. gr. laga nr. 59/1992 um málefni fatlaðra við ráðningu í auglýst starf í Héraðsdómi Reykjavíkur. Ekki var talið að mat dómstólsins um að sá umsækjandi sem ráðinn var væri hæfari en H hefði verið ómálefnalegt eða að þau skilyrði sem birtust í auglýsingu um starfið girtu fyrir rétt vinnuveitanda til að velja þann umsækjanda sem hefði meiri menntun en krafist var. H byggði jafnframt á því að röng ályktun um að fötlun hans hefði hreyfihömlun í för með sér hefði ráðið úrslitum um að hann fékk ekki starfið. Talið var að gera yrði ráð fyrir því að H hefði verið krafinn um læknisvottorð um örorku sína hefði umsókn hans verið tekin til nánari skoðunar. H lagði fram í málinu örorkumat lífeyristrygginga þar sem vísað var til læknisvottorðs þar sem fram kom að hann væri óvinnufær og var ályktun tryggingalæknis sú að örorka hans væri 75%. Að því virtu var ekki talið að ályktun sú um hæfni H til starfsins sem vinnuveitandi dró af lýsingu hans á eigin örorku hefði verið röng. Krafa H var jafnframt byggð á lögum nr. 96/2000 um jafna stöðu og jafnan rétt karla og kvenna, en staðhæfingar hans voru taldar ósannaðar enda hafði ekki verið aflað upplýsinga um fjölda starfsmanna og hlutfall kynja hjá dómstólnum. Var Í því sýknað af kröfu H.

R starfaði á sambýli fatlaðra á Blönduósi þegar honum var sagt upp starfinu 1998. Var ástæða uppsagnarinnar ágreiningur, sem reis vegna afskipta hans af umsókn manns um starf á sambýlinu, en R var talinn hafa gerst brotlegur í starfi með framgöngu sinni. Þá var þar enn fremur vísað til tveggja áminninga, sem hann hafði fengið árið 1997, vegna atvika er vörðuðu útreikning launa. Talið var að á það hefði skort að fyrirmælum 44. gr. laga nr. 70/1996, sbr. 21. gr. sömu laga, hefði verið fylgt áður en R var sagt upp þar sem áminningarnar frá 1997 voru veittar af tilefni, sem var óskylt þeim ástæðum, sem uppsögnin studdist við. Þá var meðferð málsins talin stangast á við andmælareglu 13. gr. laga nr. 37/1993. Áminningarnar voru enn fremur felldar úr gildi þar sem R hafði ekki verið veitt færi á að tala máli sínu áður en þær voru veittar. Þar sem ákvörðun um uppsögn var ekki tekin með lögmætum hætti átti R rétt á skaðabótum. Við ákvörðun bóta var meðal annars tekið tillit til þess að hann varð offari í framgöngu sinni, þegar hann leitaðist við að hindra ráðningu mannsins, sem leiddi til samskiptavanda á vinnustaðnum.