Í málinu var deilt um skilmála skuldabréfs sem G gaf út 22. janúar 2006 til forvera L hf., en skuldabréfið var með jöfnum afborgunum og verðtryggt með breytilegum vöxtum. Með hinum áfrýjaða dómi var því slegið föstu að heimild L hf. og forvera félagsins í skilmála skuldabréfsins til að breyta vöxtum við nánar tiltekin skilyrði væri ósamrýmanleg 2. mgr. 6. gr. og 9. gr. þágildandi laga nr. 121/1994 um neytendalán og að ósanngjarnt væri með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga að G væri bundinn við skilmála um breytingu vaxta. Með dómi Hæstaréttar 22. desember 2025 í máli nr. 35/2025 var leyst úr álitaefni varðandi lögmæti sams konar ákvæðis og getur í skilmála þess skuldabréfs sem hér var deilt um. Í dómi Landsréttar voru rakin þau atriði sem leyst var úr með dómi Hæstaréttar, þar með talið að skilmáli skuldabréfsins fullnægi ekki ákvæðum laga nr. 121/1994 og teldist ógildur samkvæmt 36. gr. c, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936. Hefði áfrýjanda því verið óheimilt að byggja ákvarðanir um hækkun samningsvaxta á 2. tölulið skuldabréfsins. L hf. byggði á því fyrir Landsrétti að dómur Hæstaréttar hefði ekki leyst úr því hver réttaráhrif ógildingar skilmála skuldabréfsins væru í málinu. Þannig ætti G ekki fjárkröfu á hendur L hf. með vísan til reglna um endurheimt ofgreidds fjár. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að í greingerð L hf. til réttarins kæmi meðal annars fram málflutningsyfirlýsing um að félagið hefði ekki uppi mótbárur er lytu að ætluðum endurkröfurétti G ef skilmálunum yrði vikið til hliðar. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um að L hf. bæri að greiða G ofgreidda vexti að fjárhæð 24.907 krónur.
T og B höfðuðu mál gegn L hf. og kröfðust endurgreiðslu á vöxtum sem þau töldu sig hafa ofgreitt af tveimur verðtryggðum skuldabréfum með breytilegum vöxtum. Skuldabréfin höfðu þau upphaflega gefið út til LÍ hf. í júní 2006 og innt síðustu greiðslur af hendi í júní 2021. Í 2. tölulið skuldabréfanna var samhljóða skilmáli um breytingar á vöxtum. Byggðu T og B á því að hann hefði farið gegn 2. mgr. 6. gr. og 9. gr. þágildandi laga nr. 121/1994 um neytendalán og hann einnig verið ósanngjarn og ógildur samkvæmt 36. og 36. gr. c laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Hæstiréttur féllst ekki á málsástæður L hf. um að T og B hefðu glatað rétti til hugsanlegrar endurgreiðslu á grundvelli traustfangsreglna um viðskiptabréf eða vegna tómlætis. Niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að skilmálinn hefði ekki fullnægt ákvæðum laga nr. 121/1994 var staðfest enda yrði ekki séð hvernig sæmilega upplýstur og athugull neytandi hefði með fullnægjandi hætti getað ráðið af honum af hvaða tilefni bankinn hygðist breyta samningsvöxtum. Þá var skilmálinn talinn hafa verið til þess fallinn að raska til muna jafnvægi milli réttinda og skyldna samningsaðila T og B í óhag samkvæmt 36. gr. c laga nr. 7/1936 og því ógildur eftir 36. gr. sömu laga. Þar sem upphaflegt vaxtaákvæði bréfanna taldist þrátt fyrir þetta hafa verið gilt kom ekki til álita að T og B gætu byggt fjárkröfu á 1. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Vísað var til þess að vegna ógildis skilmálans hefði L hf. ótvírætt verið óheimilt að byggja ákvarðanir um hækkun samningsvaxta af lánum T og B á honum. Á því tímabili sem kröfur T og B töldust ófyrndar höfðu vextir af lánunum hins vegar í öllum tilvikum verið lægri en þeir sem upphaflega hafði verið samið um. Hæstiréttur leit til þess að eitt meginefni lánasamninganna hefði verið að vextir skyldu vera breytilegir. Var talið að T og B hefðu því mátt hafa ákveðnar væntingar um að L hf. lækkaði samningsvexti samhliða almennri vaxtaþróun, þó þannig að þau hefðu ekki mátt vænta þess að breytingar á samningsvöxtum fylgdu tafarlaust eða nákvæmlega slíkri þróun. Með hliðsjón af málatilbúnaði aðila og gögnum málsins var ekki talið liggja fyrir að vegna hins ólögmæta og ógilda skilmála hefðu þau greitt hærri vexti en þeim bar á umræddu tímabili eða með öðrum hætti orðið fyrir tjóni af þessum sökum. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu L hf. af kröfum T og B.
Í málinu er deilt um skilmála skuldabréfs sem S gaf út 29. mars 2007 til forvera Í hf., en samkvæmt skuldabréfinu voru vextir breytilegir og upphafsvextir 5%. Byggði S á því að skilmáli í skuldabréfinu sem heimilaði Í hf. að breyta vöxtunum, hafi farið gegn 2. mgr. 6. gr. og 9. gr. laga nr. 121/1994, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 623/2016 Skilmálinn hafi því verið ólögmætur og af þeim sökum verið ósanngjarn í skilningi 36. gr., sbr. 36. gr. c. laga nr. 7/1936. Taldi S af þeim sökum að Í hf. hefði verið óheimilt að krefja S um vexti umfram lægstu almennu vexti af nýjum verðtryggðum lánum sem SÍ ákveður samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001, sbr. 18. gr. sömu laga, og byggði hann endurgreiðslukröfu sína á því. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að samkvæmt umræddu skuldabréfi gat aðeins þrisvar sinnum á lánstímanum komið til þess að vöxtum yrði breytt og væri af þeim sökum ekki hægt að fallast á að S gæti hafa haft væntingar til þess að vextir af skuldabréfinu fylgdu markaðsvöxtum. Þá hefði Í hf. í kjölfar framangreinds dóms Hæstaréttar boðið lántakendum lána með breytilega vexti að uppfæra skilmálann eða endurfjármagna lánið með nýju láni frá Í hf. án lántöku- eða uppgreiðslugjalds, en að öðrum kosti yrðu vextir af láninu fastir vegna banns Neytendastofu við notkun skilmálans. S hefði ekki tekið þessu boði og ekki lagt fram gögn því til stuðnings að þetta boð hefði verið bundið skilyrðum sem hann hefði ekki getað uppfyllt. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur um sýknu Í hf. þar sem hvorki lög nr. 121/1994 né 36. gr., sbr. 36. gr. c. laga nr. 7/1936 girtu fyrir að Í hf. bæri fyrir sig ákvæði skuldabréfsins um þá vexti sem upphaflega var samið um.
Í málinu er deilt um skilmála tveggja skuldabréfa sem T og B gáfu út 8. júní 2006 til forvera L hf., en samkvæmt skuldabréfunum voru vextir breytilegir og upphafsvextir 7,25%. T og B byggðu á því að skilmáli í skuldabréfinu sem heimilaði L hf. að breyta vöxtunum hafi farið gegn 2. mgr. 6. gr. og 9. gr. laga nr. 121/1994 og hafi því verið ólögmætur og af þeim sökum verið ósanngjarn í skilningi 36. gr., sbr. 36. gr. c. laga nr. 7/1936. Töldu þau af þeim sökum að L hf. hefði verið óheimilt að krefja T og B um vexti umfram lægstu almennu vexti af nýjum verðtryggðum lánum sem SÍ ákveður samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001, sbr. 18. gr. sömu laga, og byggðu þau endurgreiðslukröfu sína á því. Í dómi Landsréttar var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að skilmálinn fari gegn 2. mgr. 6. gr. og 9. gr. laga nr. 121/1994. Þá var ekki fallist á með L hf. að sú mótbára að skilmálinn uppfyllti ekki skilyrði laga teldist til veikrar mótbáru og að T og B gætu af þeim sökum ekki borið hana fyrir sig. Hvort heldur var komist að þeirri niðurstöðu að slík mótbára teldist til sterkrar mótbáru sem skuldari gæti samkvæmt reglum viðskiptabréfaréttar borið fyrir sig gagnvart þeim sem fengi skuldabréfið framselt. Jafnframt var rakið í dómi Landsréttar að þrátt fyrir að hinn umþrætti skilmáli færi gegn lögum nr. 121/1994 leiddi sá ágalli ekki sjálfkrafa til þess að skilmálinn teldist ógildur heldur væri það athugunarefni hverju sinni. Niðurstaða um hvort samningi yrði vikið til hliðar á grundvelli 36. gr., sbr. 36. gr. c. laga nr. 7/1936 byggði á heildarmati á efni samnings, stöðu samningsaðila og atvika við samningsgerð. Var það niðurstaða Landsréttar að ekki yrði á það fallist með T og B að L hf. hefði borið að líta framhjá þessum skilmála skuldabréfanna á samningstímanum. Var L hf. því sýknaður af kröfum B og T.
N tók ákvörðun 26. nóvember 2019 og komst að þeirri niðurstöðu að Í hf. hefði með stöðluðum upplýsingum sínum til neytenda brotið gegn f-, g-, i- og l- liðum 7. gr. laga nr. 33/2013 um neytendalán og f- og k-lið 2. mgr. 12. gr. sömu laga. Í hf. skaut þeirri ákvörðun til áfrýjunarnefndar neytendamála sem kvað upp úrskurð 1. október 2020 þar sem ákvörðun N var staðfest. Í hf. höfðaði mál þetta fyrir héraðsdómi og var með hinum áfrýjaða dómi komist að þeirri niðurstöðu að fella bæri úr gildi framangreindan úrskurð áfrýjunarnefndar neytendamála á þeim forsendum annars vegar að hann hefði verið haldinn efnisannmörkum og hins vegar að málsmeðferð fyrir nefndinni hefði verið ábótavant. Undir rekstri málsins fyrir Landsrétti var ákveðið að leita ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins og beina til hans sjö spurningum um hvernig bæri að túlka tilskipun 2008/48/EB um lánssamninga fyrir neytendur sem var innleidd í íslenskan rétt með lögum nr. 33/2013. Þann 23. maí 2024 kvað EFTA- dómstóllinn upp dóm í máli nr. E-4/23. Í dómi Landsréttar var rakið að tilskipun 2008/48/EB miðaði að fullri samræmingu löggjafar og að kröfur hennar væru því ófrávíkjanlegar. Þá væri ljóst að niðurstaða N, sem staðfest var með úrskurði áfrýjunarnefndar neytendamála, um að staðlaðar upplýsingar Í hf. til neytenda uppfylltu ekki kröfur framangreindra ákvæða laga nr. 33/2013, samræmdist ráðgefandi áliti í dómi EFTA-dómstólsins nr. E-4/23. Þá var ekki fallist á með hinum áfrýjaða dómi að málsmeðferð fyrir nefndinni hefði verið ábótavant. Var það því niðurstaða Landsréttar að ekki væru slíkir annmarkar á úrskurði áfrýjunarnefndar neytendamála 13. október 2020 í máli nr. 11/2019 að fella bæri hann úr gildi. Var N því sýknuð af kröfum Í hf.
Fallist var á að stefnda bæri að endurgreiða stefnanda hluta þeirra vaxta sem hann hafði greitt af láni samkvæmt skuldabréfi sem hann tók árið 2006 hjá forvera stefnda en samið hafði verið um að vextir lánsins skyldu vera breytilegir. Talið var að stefndi hefði ekki gert fullnægjandi grein fyrir forsendum þess að vöxtum yrði breytt í skilmálum skuldabréfsins sjálfs, samkvæmt 2. mgr. 6. gr. og 9. gr. laga nr. 121/1994 um neytendalán, en af hálfu stefnda kom fram að ekki hefðu fundist gögn um að stefnanda hefðu verið kynntar forsendur lánsins með öðrum hætti, svo sem í lánsumsókn eða greiðsluáætlun við lántökuna. Varð hann af þessum sökum að bera hallann af skorti á sönnun þess að stefnandi hefði engu að síður tekið lánið með umræddum kjörum ef honum hefði verið gerð grein fyrir forsendum breytinganna með nákvæmari hætti. Var því talið að heimild hans til að breyta vöxtunum væri ógild samkvæmt 36. gr. og 36. gr. c í lögum nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Ekki var á hinn bóginn fallist á að horfa til 4. gr. laga um vexti og verðtryggingu við endurútreikning vaxtanna heldur var miðað við þá vexti sem aðilar sömdu upphaflega um og sú vaxtaprósenta lögð til grundvallar. Þá var ekki fallist á að endurreikna ætti lánin frá upphafi 15 ár aftur í tímann heldur miðað við að stefnanda bæri einungis endurgreiðsla þeirrar fjárhæðar sem nam mismun á greiddum vöxtum og vöxtum samkvæmt upphaflega umsaminni vaxtaprósentu fjögur ár aftur í tímann, en umframgreiðslur fyrir þann tíma væru fyrndar.
Stefndi sýknaður af kröfum stefnanda. Stefnandi höfðaði mál á hendur stefnda vegna vaxtaskilmála veðskuldabréfs sem stefnandi gaf út. Dómurinn féllst á það með stefnda að um væri að ræða aðildarskort bæði stefnanda og stefnda.
B höfðaði mál gegn L og krafðist viðurkenningar á því að L væri skylt að endurreikna lán vegna tveggja nánar tilgreindra skuldabréfa sem gefin voru út árið 2002 og 2008, með hliðsjón af því að vextir og verðbætur afborgana sem hefðu verið eldri en fjögurra ára á nánar tilgreindum dögum í desember 2016 væru fyrndar. B hafði fengið samþykkt frumvarp að nauðasamningi til greiðsluaðlögunar í janúar 2010 sem eldra skuldabréfið féll undir. Þá komst á tímabundin greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna í febrúar 2010 sem yngra skuldabréfið féll undir. Þegar umrædd úrræði komust á voru engar afborganir skuldabréfanna fallnar í gjalddaga. Fékk L greitt samkvæmt nauðasamningi til greiðsluaðlögunar vegna eldra skuldabréfsins til 1. nóvember 2011 en engar greiðslur bárust vegna yngra skuldabréfsins frá því tímabundin greiðsluaðlögun komst á. B var veitt heimilt til að leita greiðsluaðlögunar í mars 2012 en með úrskurði úrskurðarnefndar velferðarmála í nóvember 2016 var ákvörðun umboðsmanns skuldara um að fella niður greiðsluaðlögunarumleitanirnar staðfest. Þá reiknaði L upp lán B og hóf hann að greiða af lánunum að nýju í janúar 2017. Í dómi Landsréttar kom fram að nauðasamningur til greiðsluaðlögunar vegna eldra skuldabréfsins og tímabundin greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna vegna yngra skuldabréfsins hefðu verið í gildi þegar B var veitt heimild til að leita greiðsluaðlögunar. Því var skuld B ekki gjaldkræf þegar heimildin var veitt, þrátt fyrir að greiðslufall samkvæmt umræddum nauðasamningi vegna eldra skuldabréfsins hefði orðið eftir 1. nóvember 2011 og ekkert hefði fengist greitt upp í yngra skuldabréfið frá gildistöku samningsins. Þegar umboðsmaður skuldara veitti B heimild til að leita greiðsluaðlögunar í mars 2012 hófst tímabundin frestun greiðslna þar sem L var samkvæmt a-lið 1. mgr. 11. gr. laga nr. 101/2010 um greiðsluaðlögun einstaklinga óheimilt að krefjast eða taka við greiðslu á kröfum sínum. Strax í kjölfar þess að greiðsluaðlögunarumleitanir B voru felldar niður var skuld hans reiknuð út og honum kynnt staða hennar ásamt vöxtum og verðbótum en B hóf greiðslu hennar í janúar 2017. Með þessum afborgunum og beinum viðurkenningum á skuldastöðu sinni rauf B fyrningu krafna um vexti og verðbætur. Var L því sýknaður af kröfum B.
Stefnandi krafði stefnda um endurgreiðslu þess sem hann taldi sig hafa ofgreitt í vexti á grundvelli skuldabréfs sem stefnandi hafði gefið út til forvera stefnda. Byggði stefnandi kröfur sínar á því að þar sem vaxtabreytingarheimild skuldabréfsins hefði samkvæmt fordæmi Hæstaréttar verið ólögmæt hefði stefnda verið óheimilt að innheimta vexti af bréfinu umfram almenna vexti Seðlabanka Íslands samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Í dómi héraðsdóms kom fram að þrátt fyrir að ákvæði skuldabréfsins um vaxtabreytingar hefði verið ólögmætt hefði einungis verið um að ræða heimild til vaxtabreytinga en ekki skyldu. Bréfið hefði auk fyrrgreindrar heimildar mælt fyrir um 5% vexti og hefði bankanum verið heimilt að innheimta vexti miðað við það þótt breytingarheimildinni yrði ekki beitt vegna dóms Hæstaréttar. Kom fram að hvorki ákvæði laga nr. 121/1994 um neytendalán né laga nr. 7/1936 um samninga, umboð og ógilda löggerninga leiddu til þess að stefnda hefði verið óheimilt að innheimta vexti á grundvelli hins umsamda vaxtaskilmála. Var stefndi því sýknaður af kröfum stefnda.
Í málinu var deilt um heimild Í til að krefja Ó og M um þóknun við uppgreiðslu á húsnæðisláni sem þau höfðu tekið í júlí 2008 hjá Í. Ágreiningurinn laut einkum að afleiðingum þess að í skilmálum lánssamnings aðila skorti ákvæði um útreikning þóknunarinnar þrátt fyrir lagaskyldu þar um og hvort Ó og M ættu af þeirri ástæðu rétt á endurgreiðslu hennar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að uppgreiðslugjaldinu yrði ekki jafnað til vaxta eða annars lántökukostnaðar sem lánveitanda var skylt að veita neytanda upplýsingar um þegar lán var veitt í skilningi 1. mgr. 14. gr. laga nr. 121/1994. Fengi krafa Ó og M um endurgreiðslu þóknunar vegna uppgreiðslu því ekki stoð í ákvæðinu eða meginreglu þess. Þá kom fram í dóminum að við heildarmat á efni veðbréfsins, stöðu aðila, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar komu til yrði ekki fallist á með Ó og M að það teldist ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að Í bæri fyrir sig skilmála veðbréfsins um uppgreiðsluþóknun. Því væru ekki efni til að víkja 5. tölulið skilmála veðbréfsins og samkomulagi aðila um greiðslu uppgreiðsluþóknunar til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936. Var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu Í af kröfu Ó og M um endurgreiðslu uppgreiðsluþóknunar að öllu leyti eða að hluta og um málskostnað.
Fallist var á að stefnda bæri að endurgreiða stefnendum hluta af þeim vöxtum sem þau höfðu greitt af lánum samkvæmt skuldabréfum sem þau tóku árið 2006 hjá forvera stefnda en samið hafði verið um að vextir lánanna skyldu vera breytilegir. Talið var að stefndi hefði ekki gert fullnægjandi grein fyrir forsendum þess að vöxtum væri breytt í skilmálum skuldabréfanna. Varð hann af þeim sökum að bera hallann af skorti á sönnun þess að stefnendur hefðu unað við breytingar vaxtanna ef þeim hefði verið gerð grein fyrir forsendum breytinganna. Var því talið að heimild hans til að breyta vöxtunum væri ógild samkvæmt 36. gr. og 36. gr. c í lögum nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Ekki var á hinn bóginn fallist á að horfa til 4. gr. laga um vexti og verðtryggingu við endurútreikning vaxtanna heldur var miðað við þá vexti sem aðilar sömdu upphaflega um og sú vaxtaprósenta lögð til grundvallar. Þá var ekki fallist á að endurreikna ætti lánin frá upphafi 15 ár aftur í tímann heldur miðað við að stefnendum bæri einungis endurgreiðsla þeirrar fjárhæðar sem nam mismun á greiddum vöxtum og vöxtum samkvæmt upphaflega umsaminni vaxtaprósentu fjögur ár aftur í tímann.
Stefnendur kröfðust skaðabóta af hendi stefnda á þeim grundvelli að stefndi hefði vanrækt upplýsingaskyldu gagnvart stefnendum í tengslum við lánveitingu til þeirra og þannig valdið þeim tjóni. Því ætti að miða við að árleg hlutfallstala kostnaðar, eins og hún var tilgreind í greiðsluáætlun sem gerð var í tengslum við lánveitinguna, ætti að haldast óbreytt á nánar tilgreindu tímabili. Málinu var vísað frá dómi með vísan til 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þar sem talið var að dómkrafan hefði áður verið dæmd að efni til í skilningi 1. mgr. sömu lagagreinar í dómsmáli milli sömu aðila þar sem hafnað var kröfu stefnenda um viðurkenningu þess að hlutfallstalan skyldi standa óbreytt á nánar tilgreindu tímabili.
Málið varðar deilu aðila um hvort skilmálar um breytilega vexti í veðskuldabréfi sem stefnandi gaf út til Landsbanka Íslands hf. skuli teljast ólögmætir og ógildir og ef svo yrði talið, hver réttaráhrif þess eigi að vera. Í þessum þætti málsins var deilt um hvort stefnandi hefði lögvarða hagsmuni af að fá leyst úr kröfum sínum einsog þær voru fram settar.
Hafnað var kröfum stefnanda sem lutu að því að viðurkennt væri að vextir og verðbætur á skuldum hans væru fyrnd. Talið var að stefnandi hefði viðurkennt kröfuna og rofið fyrningu með því að greiða inn á þær.
Í málinu var deilt um heimild Í til að krefja M og Ó í nóvember 2019 um þóknun vegna uppgreiðslu á 40 ára húsnæðisláni sem þau höfðu tekið í júlí 2008 hjá Í með útgáfu ÍLS-veðbréfs. M og Ó byggðu á því að Í hefði vanrækt upplýsingaskyldu sína samkvæmt þágildandi lögum nr. 121/1994 um neytendalán þar sem lánaskilmálar hafi ekki haft að geyma upplýsingar um hvernig uppgreiðslugjaldið væri reiknað út. Þá byggðu M og Ó á því að efni stæðu til að víkja skilmálum veðbréfsins um uppgreiðslugjald til hliðar á grundvelli 36. gr. og 36. gr. a-c laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Í dómi Landsréttar var ekki fallist á með M og Ó að upplýsingaskylda lánveitanda sem leiða mætti af 6. gr., 7. gr. og 9. gr. laga nr. 121/1994 næði til uppgreiðslugjaldsins. Þegar af þeirri ástæðu hefði 14. gr. sömu laga um afleiðingar þess að lántökukostnaður væri ekki tilgreindur á fullnægjandi hátt í lánssamningi enga þýðingu í málinu. Þá kom fram að í lögum nr. 121/1994 væri ekki kveðið á um hverjar afleiðingar það gæti haft ef lánveitandi bryti gegn fyrirmælum 16. gr. a um að í lánssamningi væri kveðið á um hvernig uppgreiðslugjald skuli reiknað. Af því leiddi að sú málsástæða M og Ó að skilmáli veðbréfsins um uppgreiðslugjald skyldi vera óskuldbindandi fyrir þau yrði ekki reist á öðrum réttarheimildum en III. kafla laga nr. 7/1936 eða ólögfestum reglum samningaréttar um heimild til að ógilda eða víkja til hliðar löggerningi. Rakið var að hið umdeilda ákvæði veðbréfsins um uppgreiðslugjald væri reist á fyrirmælum 3. mgr. 23. gr. laga nr. 44/1998 eins og það væri nánar útfært í ákvæðum reglugerða nr. 522/2004 og 1016/2005. Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 3/2021 hefði verið komist að þeirri niðurstöðu að umrædd reglugerðarákvæði ættu sér fullnægjandi lagastoð. Gæti því ekki komið til álita að skilmálinn yrði metinn ógildur eða honum vikið til hliðar á grundvelli 36. gr. a-c laga nr. 7/1936. Þá var ekki fallist á að forsendur væru til að víkja skilmála veðbréfsins um uppgreiðslugjald til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936. Enn fremur var ekki fallist á að Í hefði brotið gegn ákvæðum laga nr. 57/2005 um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu eða að efni væru til að verða við kröfu M og Ó um að Í yrði gert að endurgreiða þeim hluta uppgreiðsluþóknunarinnar. Loks var ekki fallist á að reglur kröfuréttar um endurgreiðslu ofgreidds fjár gætu átt við um atvik málsins. Var Í því sýknað af kröfum M og Ó.
Fallist var á kröfu stefnanda um að felldur yrði úr gildi úrskurður áfrýjunarnefndar neytendamála í máli hans vegna verulegra efnislegra annmarka og sökum þess að málsmeðferð nefndarinnar var að nokkru ábótavant.
G tók verðtryggt neytendalán hjá Landsbankanum árið 2006 sem greitt var að fullu árið 2015. Árið 2020 höfðaði G mál á hendur Í og krafðist skaðabóta sem námu þeim lánskostnaði sem hann greiddi umfram þá fjárhæð sem hann telur að Landsbankinn hefði haft heimild til að innheimta. Byggði G á því að tilskipun 87/102/EBE frá 22. desember 1986 um samræmingu á lögum og stjórnsýslufyrirmælum aðildarríkjanna varðandi neytendalán, með síðari breytingum, hefði verið ranglega innleidd með þágildandi neytendalögum nr. 121/1994 sem leitt hefði til þess að hann hefði orðið fyrir fyrrgreindu fjárhagslegu tjóni. Vísaði G í því samhengi til dóms Hæstaréttar nr. 243/2015 frá 26. nóvember 2015 sem leitt hefði í ljós að tilskipunin hefði ekki verið réttilega innleidd í landsrétt. Með dómi Landsréttar var staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að fyrningarfrestur kröfu hans hefði byrjað að líða eigi síðar en 26. nóvember 2015. Dómurinn hefði gefið G fullt tilefni til að hefjast þegar handa við að afla sér allra nauðsynlegra upplýsinga um mögulegt tjón sitt, sbr. 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007, og var krafa G því fyrnd þegar hann höfðaði mál á hendur Í 4. mars 2020. Með hliðsjón af framangreindu var Í sýknað af kröfum G.
Máli G gegn L hf. var vísað frá dómi þar sem málatilbúnaður G var talinn vera í andstöðu við meginreglur einkamálaréttarfars um ljósa og ákveðna kröfugerð. Þá var ekki talið að G hefði lagt þann grundvöll að málinu sem nauðsynlegur væri til að efnisdómur yrði lagður á það.
Stefndi sýknaður af kröfu stefnenda um endurgreiðslu uppgreiðslugjalds veðskuldabréfs. Talið að þótt stefndi hefði ekki fullnægt ákvæði 3. mgr. 16. gr. a þágildandi laga nr. 121/1994 um neytendalán um upplýsingar um uppgreiðslugjald, leiddi það ekki til þess að óheimilt hefði verið að krefjast greiðslu gjaldsins. Talið var að innheimta uppgreiðslugjaldsins ætti sér fullnægjandi stoð í lögum og stjórnvaldsfyrirmælum, þar á meðal um útreikning þess. Ekki var heldur fallist á að þessi skortur á upplýsingum í veðskuldabréfinu sjálfu leiddi til þess að víkja bæri ákvæði í veðskuldabréfinu um uppgreiðslugjald til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936.
Í málinu var deilt um heimild Í til að krefja Ó og M í nóvember 2019 um þóknun vegna uppgreiðslu á 40 ára húsnæðisláni sem þau höfðu í júlí 2008 tekið hjá Í með útgáfu ÍLS-veðbréfs. Ó og M byggðu á því annars vegar að skilmálar í veðbréfinu hefðu ekki verið í samræmi við áskilnað þágildandi laga um neytendalán nr. 121/1994 og hins vegar að efni stæðu til þess að víkja skilmálum veðbréfsins um uppgreiðslugjald til hliðar á grundvelli 36. gr. og 36. gr. a–c laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að í forsendum hins áfrýjaða dóms hefði fyrst verið vikið að fyrrnefndu málsástæðunni og réttilega verið komist að þeirri niðurstöðu að í nefndu veðbréfi hefði ekki verið gætt fyrirmæla 3. mgr. 16. gr. a laga nr. 121/1994 um að tilgreina hvernig uppgreiðslugjald væri reiknað út og hvenær slíkur kostnaður félli til. Í dóminum hefði á hinn bóginn í engu verið getið hverju sá ágalli varðaði eða hvernig hann leiddi til þess að fallast bæri á kröfur Ó og M. Var því talið að hinn áfrýjaði dómur uppfyllti ekki áskilnað f-liðar 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Því næst hefði dómurinn tekið til úrlausnar hvort nánar tilgreind ákvæði reglugerða hefðu átt sér fullnægjandi lagastoð í heimildarákvæði laga nr. 44/1998 um húsnæðismál en þeirri málsástæðu hefði hvergi séð stað í stefnu Ó og M til héraðsdóms. Þrátt fyrir það hefðu forsendur dómsins að stærstum hluta verið umfjöllun um þessa málsástæðu og virtist úrlausn dómsins um kröfu Ó og M á hendur Í að mestu leyti reist á henni auk ætlaðs brots á lögum nr. 121/1994 án þess þó að þar væri greint á milli. Var tekið fram að samkvæmt 2. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991 mætti dómari ekki byggja niðurstöðu sína á málsástæðum sem hefðu mátt koma fram við meðferð máls en gerðu það ekki. Væri óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.
Í málinu var deilt um heimild Í til að krefja E og F í desember 2019 um þóknun vegna uppgreiðslu á 40 ára húsnæðisláni sem þau höfðu í apríl 2008 tekið hjá Í með útgáfu ÍLS-veðbréfs. E og F byggðu meðal annars á því að þær reglugerðir sem Í reisti rétt sinn á til að innheimta uppgreiðslugjald skorti lagastoð og uppfylltu ekki þau skilyrði sem heimildarákvæði laga nr. 44/1998 um húsnæðismál mæltu fyrir um og stæðust því ekki lögmætisreglu. Þá vísuðu E og F til þess að þau hefðu ekki afsalað sér heimild sinni til að greiða upp lánið án þóknunar. Einnig töldu E og F að hvað sem liði lagastoð tilgreindra reglugerðarákvæða, hefði ákvæði veðbréfsins um uppgreiðslugjald verið ólögmætt og Í hefði verið óheimilt að byggja á því, meðal annars með vísan til meginreglu samningaréttar um ógildi ólögmætra löggerninga. Jafnframt byggðu þau á því að gjaldtakan hefði verið ósanngjörn og andstætt góðri viðskiptavenju að bera fyrir sig ákvæði veðbréfsins um uppgreiðsluþóknun og því bæri að víkja því til hliðar á grundvelli ógildingarreglna samningaréttar, sbr. 36. gr. og 36. gr. a–c laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Í dómi Hæstaréttar var ekki á það fallist með E og F að ákvæði umþrættra reglugerða skorti fullnægjandi lagastoð samkvæmt heimildarákvæði laga nr. 44/1998. Þá var fallist á með Í að E og F hefðu með fullnægjandi og bindandi hætti afsalað sér rétti til uppgreiðslu lánsins án greiðslu þóknunar enda hefðu þau undirritað veðbréfið með þeim skilmálum. Loks var ekki talið koma til álita að ákvæði veðsamningsins yrðu metin ógild á grundvelli meginreglu samningaréttar um ógildi ólögmætra löggerninga, að þeim yrði vikið til hliðar á grundvelli 36. gr. a–c. laga nr. 7/1936 né að ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju væri fyrir Í að bera þau fyrir sig, sbr. 1. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936. Var Í því sýknað af kröfum E og F.
Deilt um rétt stefnanda til krefja stefnda um endurgreiðslu uppgreiðsluþóknunar vegna íbúðaláns og hvort gjaldið hafi verið álagt með lögmætum hætti.
Stefndi var sýknaður af bótakröfu stefnanda á grundvelli fyrningar.
H og T höfðuðu mál á hendur Íbúðalánasjóði til viðurkenningar á því að skuld þeirra samkvæmt lánasamningi yrði leiðrétt til lækkunar með tilliti til þess að Íbúðalánasjóður hefði vanrækt skyldur sínar samkvæmt eldri lögum nr. 121/1994 um neytendalán með því að miða við 0% verðbólgu við útreikning á árlegri hlutfallstölu kostnaðar í stað þess að miða við verðbólgu á lántökudegi. Með dómi Hæstaréttar 26. nóvember 2015 í máli nr. 243/2015 var Íbúðalánasjóður sýknaður af þeirri kröfu. Í kjölfar þess höfðuðu H og T mál þetta á hendur Í og kröfðust skaðabóta á þeim grundvelli að annars vegar hefði verið um ranga túlkun og/eða misskilning Hæstaréttar að ræða á ákvæði 1. mgr. 12. gr. laga nr. 121/1994 í fyrrgreindum dómi og hins vegar að um ranga eða misheppnaða innleiðingu hefði verið að ræða á tilskipun 87/102/EBE við setningu laga nr. 121/1994. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að niðurstaða Hæstaréttar um skýringu á 1. mgr. 12. gr. eldri laga nr. 121/1994 hefði eingöngu verið byggð á túlkun á orðalagi íslenskra laga en ekki á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, bókunum með honum, viðaukum við hann eða gerðum sem í viðaukunum er getið. Af þeirri ástæðu kæmu ekki til álita reglur sem vísað hefði verið til af hálfu H og T um hugsanlega bótaábyrgð Í vegna brota á EES-rétti sem rekja mætti til dómsniðurstöðu æðstu dómstóla. Með dómi Hæstaréttar hefði sakarefni þess máls verið endanlega ráðið til lykta, þar með talið um hvernig túlka beri ákvæði 1. mgr. 12. gr. eldri laga nr. 121/1994. Yrði sú dómsniðurstaða ekki tekin til endurskoðunar, sbr. 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991. Varðandi innleiðinguna á tilskipuninni vísaði Landsréttur til þess að lánssamningar sem tryggðir væru með veði í fasteign, líkt og sá samningur sem sakarefni málsins varðaði, féllu utan gildissviðs tilskipunarinnar. Því gætu reglur um bótaábyrgð ríkisins vegna rangrar innleiðingar tilskipunarinnar ekki haft þýðingu fyrir málatilbúnað H og T. Var niðurstaða héraðsdóms um sýknu Í af kröfu H og T því staðfest.
Staðfestur var úrskurður Landsréttar þar sem hafnað var kröfu T og H um að tveir landsréttardómarar og fyrrverandi héraðsdómari vikju sæti í máli þeirra á hendur Í.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að fella úr gildi nauðungarsölu á fasteign sóknaraðilans L ehf. Í úrskurði héraðsdóms sem staðfestur var í Landsrétti kom fram að sóknaraðila hefði ekki tekist að sýna fram á að nauðungarsöluferli á fasteigninni á grundvelli veðskuldabréfs, útgefins af sóknaraðilanum G, hafi verið haldið slíkum annmörkum að lög stæðu til þess að ógilda nauðungarsöluna. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.
Krafist var ógildingar á nauðungarsölu þar sem banki hafði ráðstafað fjármunum sem komu úr eignasölu án þess að afla umboðs frá skuldara eða haft við hann annað samráð. Kröfu hafnað og nauðungarsala staðfest.
Stefndi, íslenska ríkið, sýknað af kröfu stefnenda um skaðabætur vegna ætlaðs tjóns vegna annmarka á innleiðingu tilskipunar 88/102/EBE um neytendalán. Stefnendur töldu að lánveitandi hefði, við útgáfu verðtryggðs skuldabréfs, vanrækt að veita þeim fullnægjandi upplýsingar um áhrif vísitölubreytinga á lántökukostnað. Hæstiréttur hafði í máli stefnenda gegn lánveitanda ekki fallist á að upplýsingagjöf lánveitanda hafi verið andstæð þágildandi lögum um neytendalán. Í máli þessu kröfðu stefnendur íslenska ríkið um skaðabætur vegna ófullnægjandi innleiðingar réttarreglna EES-réttar í innlendan rétt eða, til vara, vegna rangrar túlkunar Hæstaréttar á ákvæðum laga. Dómurinn féllst ekki á að skilyrði bótaskyldu væru fyrir hendi.
A tók skuldabréfalán hjá forvera Í hf. árið 2006 sem var endurútreiknað á árinu 2011 að ósk A á grundvelli bráðabirgðaákvæðis X laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, sbr. 2. gr. laga nr. 151/2010. Í málinu taldi A aðallega að Í hf. hefði vanrækt lögbundna skyldu sína til að útbúa greiðsluáætlun og reikna út árlega hlutfallstölu kostnaðar og hafi Í hf. því verið óheimilt að krefja A um greiðslu vaxta við endurútreikning lánsins. Bæri því að víkja ákvæðum skuldabréfsins um vexti til hliðar. Laut varakrafa A að því að skuldabréfalánið hafi verið ólögmætt gengistryggt lán og að endurútreikningur skyldi taka mið af því. Var talið að skuldbinding A til greiðslu vaxta hafi verið skýrt tilgreind í skuldabréfinu og þó að Í hf. hefði vanrækt að veita tilteknar upplýsingar í lánasamningi í samræmi við 6. og 7. gr. laga um neytendalán nr. 121/1994, m.a. um heildarlántökukostnað og árlega hlutfallstölu kostnaðar, hefðu ákvæði samningsins um vexti verið nægilega skýr. Því hafi Í hf. verið heimilt að krefjast greiðslu vaxta af kröfu sinni samkvæmt skuldabréfinu og forsendur hafi ekki verið fyrir hendi til að víkja ákvæðum skuldabréfsins um vexti til hliðar. Í hf. var því sýknað af aðalkröfu A. Varakrafa A var talin í slíku ósamræmi við aðalkröfu hans að óhjákvæmilegt væri að vísa henni frá dómi.
B og L hf. greindu á um skyldu B til að endurgreiða L hf. lán sem LÍ hf., forveri L hf., veitti B árið 2004 til þess að fjármagna kaup á hlutabréfum í I hf. vegna fjárhagslegrar endurskipulagningar félagsins. Í héraðsdómi, sem staðfestur var í Landsrétti, kom fram að ekkert hefði verið ósanngjarnt né óvenjulegt að við lánveitinguna hefði B borið persónulega ábyrgð á endurgreiðslu lánsins. Þá hefði ekkert fram komið í málinu sem hefði getað leitt til þess að umræddur lánssamningur teldist ógildur samkvæmt 33. gr., 36. gr. eða 36. gr. a til c laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Jafnframt taldi dómurinn að ekkert hefði komið fram um að atvik við lánssamninginn hefðu verið þess eðlis að brotið hafi verið gegn 19. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, eins og lögunum hafði þá síðar verið breytt. Þrátt fyrir hugsanlega vanrækslu starfsmanna LÍ hf. við að veita tilskildar upplýsingar samkvæmt þágildandi lögum nr. 121/1994 um neytendalán hefði B ekki dulist höfuðstóll lánsins, lántökukostnaður, vaxtabyrði og gjalddagi. Hvað sem liði ákvæðum laganna og nánari ákvæðum í útlánareglum LÍ hf. bæru gögn málsins einnig með sér að LÍ hf. hefði lagt mat á greiðslugetu B og hún metin traust, enda hafi hann verið talinn einn stjórnenda I hf. og með háskólamenntun í viðskiptafræðum. Var því fallist á kröfu L hf.
Stefnda gert að greiða stefnanda yfirdráttarskuld.
Bankinn L hf. krafði A um greiðslu skuldar vegna yfirdráttar á tékkareikningi hjá Sparisjóði Vestmannaeyja, en eignum og skuldum sjóðsins hafði verið ráðstafað til L hf. A hélt því meðal annars fram að hún hefði hvorki komið að stofnun reikningsins né hefði hún átt í viðskiptum við sparisjóðinn heldur hefði sambýlismaður sinn, sem lést áður en málið var höfðað, stofnað og notað reikninginn til eigin hagsbóta. Byggði A jafnframt á því að lánveitingin hefði verið ólögmæt þar sem ekki hefði verið gerður skriflegur samningur um yfirdráttinn. Þá bæri að víkja samningnum til hliðar á grundvelli 33. og 36. gr. laga nr. 7/1936, auk þess sem krafan væri bæði fyrnd og fallin niður vegna tómlætis. Héraðsdómur féllst á að krafa L hf. væri fallin niður á grundvelli tómlætis og sýknaði A. Í dómi sínum rakti Hæstiréttur gögn málsins og taldi að A hefði ekki lánast sönnun um að reikningurinn hefði verið stofnaður án vitundar hennar og vilja. Þá féllst rétturinn ekki á að samningurinn væri ólögmætur eða að víkja bæri honum til hliðar. Að lokum hafnaði rétturinn því að L hf. hefði sýnt af sér slíkt tómlæti við að halda fram rétti sínum að krafa hans hefði fallið niður af þeim sökum. Var A því dæmd til að greiða L hf. hina umkröfðu fjárhæð.
Aðilar deildu um hvort A hf. hafi, á grundvelli samningsskilmála veðskuldabréfs, sem AT gaf út árið 2004, verið heimilt að innheimta sérstakt uppgreiðslugjald samkvæmt gjaldskrá A hf. þegar AT innti af hendi greiðslur á árunum 2015 til 2017 fyrir umsamda gjalddaga, án tillits til takmarkana sem lögfestar voru um slíka gjaldtöku eftir að veðskuldabréfið var gefið út en áður en umframgreiðslurnar áttu sér stað. Landsréttur komst að þeirri niðurstöðu að með útgáfu skuldabréfsins hafi AT skuldbundið sig til að hlíta þeirri gjaldtöku sem kröfuhafi tæki ákvörðun um hverju sinni með almennri gjaldskrá. Breytti setning laga nr. 33/2013 engu þar um, enda ættu ákvæði þeirra um uppgreiðslugjald aðeins við um samninga sem gerðir væru eftir gildistöku laganna. Þá yrði ekki lagt á kröfuhafa að færa sönnur á tjón sitt í hvert sinn er lántaki greiðir fyrir umsaminn gjalddaga. Með vísan til þessa og forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur um sýknu A hf. af kröfum AT. Loks vísaði Landsréttur hluta þrautavarakröfu AT frá héraðsdómi á grundvelli 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 þar sem héraðsdómsstefna fullnægði ekki kröfum e-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 að því leyti.
Máli A gegn B hf. var vísað frá Landsrétti þar sem A lagði ekki fram tryggingu fyrir greiðslu málskostnaðar innan þess frests sem honum var veittur til þess að setja hana.
Aðilar deildu um hvernig haga skyldi vaxtaútreikningi á lánssamningi sem var bundinn ólögmætri gengistryggingu. G og H kröfðust viðurkenningar á því að árleg hlutfallstala kostnaðar 3,95% í greiðsluáætlun sem gerð var samhliða veðskuldabréfinu skyldi halda gildi sínu fram að endurútreikningi lánsins hjá A hf. Var sýknukrafa A hf. reist á því að um útreikning vaxta skyldi fara samkvæmt bráðabirgðaákvæði X við lög nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu þannig að um uppgjör skuldbindingarinnar færi eftir því sem greindi í 18. gr. laganna. Með vísan til dóms Hæstaréttar í máli nr. 327/2013 taldi Hæstiréttur að bein og órjúfanleg tengsl hefðu verið milli gengisbreytingarinnar og þeirra vaxta sem vísað var til í lánssamningnum. Samkvæmt því hefði ákvæði hans um vexti verið ógilt í skilningi 1. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001. Þá var ekki fallist á að greiðsluáætlunin hefði falið í sér bindandi loforð um að árleg hlutfallstala kostnaðar yrði óbreytt óháð þeim forsendum sem bjuggu að baki lánskjörum og skilmálabreytingum sem átt höfðu sér stað. Var niðurstaða héraðsdóms um sýknu A hf. því staðfest.
Í hf. krafði R um greiðslu tiltekinnar fjárhæðar samkvæmt lánssamningi útgefnum af R til forvera Í hf. á árinu 2008. Þá krafðist Í hf. þess jafnframt að honum yrði dæmdur réttur til að gera fjárnám í tiltekinni fasteign S ehf. á grundvelli tryggingarbréfs sem tryggt var með veði í fasteigninni. R byggði sýknukröfu sína á því að lánið samkvæmt lánssamningnum hefði verið tekið til uppgreiðslu á eldra láni, samkvæmt samningi hans við SV frá 2005 og bæri að líta á síðara lánið sem skilmálabreytingu hins eldra og því væru þau einn gerningur sem fæli í sér lán í íslenskum krónum sem bundið væri við gengi erlendra gjaldmiðla í andstöðu við þágildandi 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Talið var að lánssamningurinn frá 2005 hefði verið í erlendum myntum og að síðari lánssamningurinn yrði ekki skilinn öðruvísi en svo að hann mælti fyrir um lán til R í íslenskum krónum til að greiða upp lán í erlendum gjaldmiðlum sem væri lögmætt. Þá var hvorki fallist á með R að lækka bæri kröfu Í hf. á grundvelli bráðabirgðaákvæðis X í lögum nr. 38/2001 né að vísa bæri lánssamningunum til hliðar á grundvelli tiltekinna ógildingarreglna laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Voru kröfur Í hf. því teknar til greina.
J tók tvö lán hjá forvera Í hf. með veðskuldabréfum útgefnum 21. október 2004 og 23. mars 2007. Á árinu 2011 greiddi J upp bæði veðskuldabréfin með útgáfu tveggja nýrra veðskuldabréfa hjá Í hf. Í málinu krafðist J þess aðallega að hann bæri ekki greiðsluskyldu samkvæmt hinum nýju skuldabréfum, en til vara að skuld hans við Í hf. væri lægri en sem næmi kröfum samkvæmt bréfunum. Byggði J meðal annars á því að Í hefði aldrei eignast kröfurnar á hendur sér frá forvera sínum og að hann væri ekki réttur eigandi þeirra. Þá byggði J á því að hin upphaflegu lán hefðu verið bundin ólögmætri gengistryggingu og að hann hefði að verulegu leyti verið búinn að greiða þau upp og nægjanlega miðað við þær fjárhæðir sem upphaflega hafi verið teknar að láni. Í héraði var varakröfu J vísað frá dómi og Í hf. sýknaður af aðalkröfu hans. Í dómi sínum vísaði Hæstiréttur til þess að þar sem J hefði ekki skotið ákvæði héraðsdóms um frávísun til Hæstaréttar eftir reglum XXIV. kafla laga nr. 91/1991 kæmi hún ekki til skoðunar fyrir réttinum. Hvað aðalkröfu J varðaði taldi Hæstiréttur að verulega skorti á að rökrétt samhengi væri á milli hennar og málsástæðna hans og væri málatilbúnaður hans í slíkri andstöðu við d. og e. liði 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 að ekki yrði hjá því komist að vísa málinu frá héraðsdómi vegna vanreifunar.
Stefnda gert að greiða skuld samkvæmt lánssamningi sem hann hafði gert við forvera stefnanda. Fallist á að lánið væri framreiknað að teknu tilliti til vaxta fram til lokagjalddaga lánsins í samræmi við varakröfu stefnanda.
Lán sem stefnandi tók í október 2006 var talið lögmætt lán í erlendum myntum. Stefnandi var talinn neytandi í skilningi laga nr. 121/1994. Þótt láðst hefði að reikna heildarlántökukostnað í krónum og árlega hlutfallstölu kostnaðar þegar lánið var veitt var það ekki talið grundvöllur þess að víkja mætti ákvæðum lánsssamningsins um vexti til hliðar með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936. Lánið var ekki talið andstætt lögum nr. 121/1994 að öðru leyti. Lánveitandinn var sýknaður af öllum kröfum lántaka.
Í málinu krafðist S ehf. að viðurkenndur yrði réttur sinn til að skuldajafna kröfu vegna ofgreiðslu til B á nánar tilgreindri fjárhæð við kröfu Í hf. vegna yfirdráttar á tékkareikningi. S ehf. hafði verið með framangreindan tékkareikning hjá B sem Fjármálaeftirlitið setti undir bráðabirgðastjórn í apríl 2010. B rann síðan saman við Í hf. árið 2011 og við það fluttist reikningurinn til Í hf. Í dómi Hæstaréttar kom fram að skuld sú sem S ehf. stóð í við B í október 2008 hefði verið meira en að fullu greidd með innborgunum á tékkareikninginn í október og nóvember sama ár, þótt S ehf. hefði samhliða því viðhaldið yfirdráttarskuld með áframhaldandi úttektum af reikningnum. Þá kom einnig fram að þótt S ehf. hefði getað borið fyrir sig gagnvart Í hf. skuldajöfnuð við skuld, sem hann stofnaði til við B eftir þennan tíma með áframhaldandi reikningsviðskiptum allt þar til starfsemi B var hætt í apríl 2010, yrði að líta til þess að yfirdráttarskuld, sem var á reikningnum þann dag, hefði einnig verið greidd upp í júní sama ár. Var því fallist með Í hf. að S ehf. stæði ekki nú í skuld við hann vegna stöðu tékkareikningsins í október 2008 eða á öðru síðara tímamarki á meðan B starfaði enn. Var Í hf. því sýknaður af kröfu S. ehf.
Í málinu var deilt um ábyrgð stefndu til að greiða eftirstöðvar námsláns hjá stefnanda. Stefndu höfðu tekist á hendur ábyrgðir með því að gangast við arfi eftir ábyrgðarmann að láninu en bú aðalskuldara verið tekið til gjaldþrotaskipta. Báru stefndu því aðallega við að ábyrgð þeirra teldist fyrnd þar sem lánið hafi fyrir löngu verið gjaldfellt en auk þess höfðu þau uppi frekari málsástæður til að styðja við sýknukröfur sínar. Var ekki á þær fallist gagnvart tveimur stefndu sem héldu uppi vörnum í málinu og var málið dæmt m.t.t. dómkröfu stefnanda.
J höfðaði mál á hendur bankanum A hf. og krafðist þess að veðleyfi, sem hann hafði veitt í 50% eignarhlut sínum í jörð, til tryggingar veðskuldabréfi útgefnu af syni sínum S sem átti hinn helming jarðarinnar, yrði ógilt með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936. Byggði J á því að samkvæmt samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 2001 hafi borið að meta greiðslugetu S og kynna J niðurstöðu þess mats áður en hann veitti veðleyfið. A hf. hélt því fram að ekki hefði verið skylt að framkvæma greiðslumat þar sem lánið hefði verið veitt vegna atvinnurekstrar. Héraðsdómur féllst á málatilbúnað J og ógilti veðleyfið. Í dómi sínum rakti Hæstiréttur hvernig jörðin, ásamt annarri jörð, hafði komist í eigu J og S en hið umþrætta lán hafði S tekið til að greiða upp eldri skuldir sem hann hafði stofnað til vegna kaupa á eignarhlut sínum í jörðunum. Þá rakti rétturinn hvernig jarðirnar hefðu verið nýttar, en S hafði leigt J sinn hluta af jörðunum og starfað hjá honum sem launþegi. Taldi Hæstiréttur að ráða mætti af skattskilum S að hann hefði sjálfur litið svo á að hann hefði á hendi atvinnustarfsemi á sviði landbúnaðar og yrði því að leggja til grundvallar að hann hefði leitað eftir láninu í tengslum við atvinnurekstur. Hefði því ekki borið að fylgja ákvæðum samkomulagsins frá 2001 við lánveitinguna. Við mat á því að öðru leyti hvort beita ætti 36. gr. laga nr. 7/1936 í málinu taldi Hæstiréttur að líta yrði til þess að S hefði tekið lánið til að greiða upp eldra lán sem einnig hefði verið með veði í eignarhlut J í jörðinni og að leggja yrði til grundvallar að J hefði haft hag af kaupum S á eignarhluta í jörðunum. Þá yrði að líta til þess að S hefði aflað stærsta hluta tekna sinna annars vegar með vinnulaunum frá J og hins vegar með leigutekjum af jörðunum og að J hafi hlotið að vera kunnugt um að þær tekjur hefðu ekki dugað fyrir mánaðarlegum greiðslum af láninu. Að lokum yrði að líta til þess að þótt vanhöld hefðu orðið á því að A hf. hefði gætt tilkynningarskyldu sinnar eftir lögum nr. 32/2009 yrði ekki annað ráðið en að hún hafi verið virt frá því að skuldin var síðast sett í skil og þar til eftirstöðvar hennar voru gjaldfelldar. Að virtum þessum atriðum í heild taldi Hæstiréttur að ekki væru efni til að verða við dómkröfu J og var A hf. því sýknaður.
A hf. höfðaði mál á hendur G til heimtu skuldar vegna yfirdráttar á debetreikningi. Hélt G því fram að hún ætti kröfu til skuldajafnaðar við kröfu A hf. þar sem ekki hefði verið gerður við hana skriflegur samningur um yfirdráttarlán og því hefði verið óheimilt að innheimta lánskostnað vegna þess. Talið var að hvað sem liði fyrirmælum 5. gr. laga nr. 121/1994 um neytendalán, um að samningar um yfirdráttarheimildir skyldu skriflegir, væri sérstaklega tekið fram í skýringum með ákvæðinu í frumvarpi til upphaflegra laga um neytendalán nr. 30/1993 að það væri ekki fortakslaust skilyrði fyrir gildi lánssamninga að þeir væru skriflegir, heldur gildi munnlegir samningar eftir sem áður. Þegar G sótti um að stofna reikninginn hafði hún undirritaði yfirlýsingu þar sem meðal annars kom fram að hún hefði kynnt sér reglur og skilmála sem giltu um tékkaviðskipti og debetkort og að hún staðfesti að hún myndi fara eftir ákvæðum þeirra. Kom þar einnig fram að G væri samþykk því að vextir af yfirdráttarheimild reikningsins yrðu skuldfærðir af honum mánaðarlega. Var því talið að G hefði mátt vera ljóst áður en hún stofnaði til viðskiptanna hvaða kjör lágu til grundvallar viðskiptasambandi aðila. Þá hefði G aldrei gert athugasemdir við útreikninga og gjaldfærslu A hf. samkvæmt reikningsyfirlitum sem hún fékk send og greitt athugasemdalaust þann kostnað og vexti sem til féllu. Var G því gert að greiða A hf. umkrafða fjárhæð.
L krafðist þess að viðurkennd yrðu slit á fyrningu kröfu sinnar á hendur S samkvæmt skuldabréfi sem hún gaf út til L vegna námslána. Bú S var tekið til gjaldþrotaskipta í desember 2014 og við lok þeirra 2. mars 2015 hófst nýr tveggja ára fyrningartími á kröfu L. Í niðurstöðu Hæstaréttar var vísað til þess að samkvæmt 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. væri réttur L til að fá slitið fyrningu kröfu sinnar á hendur S háður þeim skilyrðum að hann sýndi fram á annars vegar að hann hefði sérstaka hagsmuni af því og hins vegar að líkur mætti telja á að fullnusta gæti fengist á kröfunni á nýjum fyrningartíma. Að því er varðaði fyrra skilyrði þess ákvæðis vísaði Hæstiréttur til þess að líta yrði svo á að í tilvikum, þar sem krafa hefði ekki orðið til út af ólögmætri háttsemi skuldara, fæli skilyrðið einkum í sér að kröfuhafi þyrfti vegna sinna eigin aðstæðna að hafa svo að teljandi væri hagsmuni umfram aðra kröfuhafa af því að tiltekin krafa yrði ekki látin falla niður fyrir fyrningu. Taldi Hæstiréttur aðstæður L ekki sérstakar í samanburði við aðra lánveitendur. Þá yrði ekki framhjá því litið að L væri ríkisstofnun, sem fengi fé til að standa undir starfsemi sinni m.a. með framlögum ríkisins, þess sama og hefði í skjóli löggjafarvalds síns sett 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 án þess að undanþiggja áfrýjanda eða aðra tiltekna lánardrottna frá því að þurfa að hlíta reglum ákvæðisins. Þar sem því hefði ekki verið borið við að S hefði með ólögmætri háttsemi stofnað til skuldar við L taldi Hæstiréttur að skilyrði 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 væru ekki uppfyllt og þurfti þá ekki að líta frekar til þess að L hefði á engan hátt leitt í ljós að líkur væru á að fullnusta kröfunnar gæti fengist á nýjum fyrningartíma.
L krafðist þess að viðurkennd yrðu slit á fyrningu kröfu sinnar á hendur G samkvæmt skuldabréfi sem hún gaf út til L vegna námslána. Bú G var tekið til gjaldþrotaskipta í febrúar 2013 og við lok þeirra 31. maí sama ár hófst nýr tveggja ára fyrningartími á kröfu L. Í niðurstöðu Hæstaréttar var vísað til þess að samkvæmt 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. væri réttur L til að fá slitið fyrningu kröfu sinnar á hendur G háður þeim skilyrðum að hann sýndi fram á annars vegar að hann hefði sérstaka hagsmuni af því og hins vegar að líkur mætti telja á að fullnusta gæti fengist á kröfunni á nýjum fyrningartíma. Að því er varðaði fyrra skilyrði þess ákvæðis vísaði Hæstiréttur til þess að líta yrði svo á að í tilvikum, þar sem krafa hefði ekki orðið til út af ólögmætri háttsemi skuldara, fæli skilyrðið einkum í sér að kröfuhafi þyrfti vegna sinna eigin aðstæðna að hafa svo að teljandi væri hagsmuni umfram aðra kröfuhafa af því að tiltekin krafa yrði ekki látin falla niður fyrir fyrningu. Taldi Hæstiréttur aðstæður L ekki sérstakar í samanburði við aðra lánveitendur. Þá yrði ekki framhjá því litið að L væri ríkisstofnun, sem fengi fé til að standa undir starfsemi sinni m.a. með framlögum ríkisins, þess sama og hefði í skjóli löggjafarvalds síns sett 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 án þess að undanþiggja áfrýjanda eða aðra tiltekna lánardrottna frá því að þurfa að hlíta reglum ákvæðisins. Þar sem því hefði ekki verið borið við að G hefði með ólögmætri háttsemi stofnað til skuldar við L taldi Hæstiréttur að skilyrði 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 væru ekki uppfyllt og þurfti þá ekki að líta frekar til þess að L hefði á engan hátt leitt í ljós að líkur væru á að fullnusta kröfunnar gæti fengist á nýjum fyrningartíma.
L krafðist þess að viðurkennd yrðu slit á fyrningu kröfu sinnar á hendur K samkvæmt skuldabréfi sem hann gaf út til L vegna námslána. Bú K var tekið til gjaldþrotaskipta í febrúar 2013 og við lok þeirra 31. maí sama ár hófst nýr tveggja ára fyrningartími á kröfu L. Í niðurstöðu Hæstaréttar var vísað til þess að samkvæmt 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. væri réttur L til að fá slitið fyrningu kröfu sinnar á hendur K háður þeim skilyrðum að hann sýndi fram á annars vegar að hann hefði sérstaka hagsmuni af því og hins vegar að líkur mætti telja á að fullnusta gæti fengist á kröfunni á nýjum fyrningartíma. Að því er varðaði fyrra skilyrði þess ákvæðis vísaði Hæstiréttur til þess að líta yrði svo á að í tilvikum, þar sem krafa hefði ekki orðið til út af ólögmætri háttsemi skuldara, fæli skilyrðið einkum í sér að kröfuhafi þyrfti vegna sinna eigin aðstæðna að hafa svo að teljandi væri hagsmuni umfram aðra kröfuhafa af því að tiltekin krafa yrði ekki látin falla niður fyrir fyrningu. Taldi Hæstiréttur aðstæður L ekki sérstakar í samanburði við aðra lánveitendur. Þá yrði ekki framhjá því litið að L væri ríkisstofnun, sem fengi fé til að standa undir starfsemi sinni m.a. með framlögum ríkisins, þess sama og hefði í skjóli löggjafarvalds síns sett 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 án þess að undanþiggja áfrýjanda eða aðra tiltekna lánardrottna frá því að þurfa að hlíta reglum ákvæðisins. Þar sem því hefði ekki verið borið við að K hefði með ólögmætri háttsemi stofnað til skuldar við L taldi Hæstiréttur að skilyrði 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 væru ekki uppfyllt og þurfti þá ekki að líta frekar til þess að L hefði á engan hátt leitt í ljós að líkur væru á að fullnusta kröfunnar gæti fengist á nýjum fyrningartíma.
L krafðist þess að viðurkennd yrðu slit á fyrningu kröfu sinnar á hendur V samkvæmt skuldabréfi sem hún gaf út til L vegna námslána. Bú V var tekið til gjaldþrotaskipta í september 2013 og við lok þeirra 19. desember sama ár hófst nýr tveggja ára fyrningartími á kröfu L. Í niðurstöðu Hæstaréttar var vísað til þess að samkvæmt 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. væri réttur L til að fá slitið fyrningu kröfu sinnar á hendur V háður þeim skilyrðum að hann sýndi fram á annars vegar að hann hefði sérstaka hagsmuni af því og hins vegar að líkur mætti telja á að fullnusta gæti fengist á kröfunni á nýjum fyrningartíma. Að því er varðaði fyrra skilyrði þess ákvæðis vísaði Hæstiréttur til þess að líta yrði svo á að í tilvikum, þar sem krafa hefði ekki orðið til út af ólögmætri háttsemi skuldara, fæli skilyrðið einkum í sér að kröfuhafi þyrfti vegna sinna eigin aðstæðna að hafa svo að teljandi væri hagsmuni umfram aðra kröfuhafa af því að tiltekin krafa yrði ekki látin falla niður fyrir fyrningu. Taldi Hæstiréttur aðstæður L ekki sérstakar í samanburði við aðra lánveitendur. Þá yrði ekki framhjá því litið að L væri ríkisstofnun, sem fengi fé til að standa undir starfsemi sinni m.a. með framlögum ríkisins, þess sama og hefði í skjóli löggjafarvalds síns sett 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 án þess að undanþiggja áfrýjanda eða aðra tiltekna lánardrottna frá því að þurfa að hlíta reglum ákvæðisins. Þar sem því hefði ekki verið borið við að V hefði með ólögmætri háttsemi stofnað til skuldar við L taldi Hæstiréttur að skilyrði 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 væru ekki uppfyllt og þurfti þá ekki að líta frekar til þess að L hefði á engan hátt leitt í ljós að líkur væru á að fullnusta kröfunnar gæti fengist á nýjum fyrningartíma.
Landsbankinn hf (
Ásgeir Jónsson hrl)
gegn
Steingrími Erlendssyni (sjálfur)
Stefndi dæmdur til þess að greiða stefnanda yfirdráttarskuld á bankareikningi. Gagnkröfum stefnda vísað frá dómi.
Í hf. krafðist þess að felldur yrði úr gildi úrskurður áfrýjunarnefndar neytendamála þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að bankinn hefði brotið gegn 2. mgr. 6. gr. og 9. gr. laga nr. 121/1994 um neytendalán, með því að tilgreina ekki í tilteknum lánssamningi við S við hvaða aðstæður vextir breyttust, auk þess sem Í hf. var bannað að breyta vöxtum samkvæmt 4. lið skilmála lánssamningsins. Hæstiréttur vísaði til þess að er S beindi erindi til Neytendastofu vegna viðskipta sinna við Í hf. hefðu lög nr. 121/1994 verið fallin úr gildi og í þeirra stað komin lög nr. 33/2013, en öll atvik, er erindi S laut að, gerðust í tíð eldri laganna. Þá var vísað til þess að sömu reglur giltu eftir lögum nr. 33/2013 og giltu í tíð laga nr. 121/1994 um skyldur lánveitanda til að gefa neytanda upplýsingar um vexti við gerð lánssamnings og einnig um eftirlit Neytendastofu með neytendalánum, úrræði stofnunarinnar vegna brota á lagaákvæðum um þau og meðferð mála um beitingu slíkra úrræða. Taldi Hæstiréttur að þrátt fyrir ófullkomið ákvæði um lagaskil í 36. gr. laga nr. 33/2013 hefði nægilega skýr lagaheimild búið að baki ákvörðun Neytendastofu og úrskurði áfrýjunarnefndar neytendamála. Komst Hæstiréttur að þeirri niðurstöðu að þrátt fyrir að í fyrirsögn skuldabréfs S segði að það bæri fasta vexti hefði vegna ákvæðanna í 4. lið skilmála þess um heimild lánveitanda til að endurskoða hæð vaxta skuldin í raun borið breytilega vexti í skilningi 6. gr. og 9. gr. laga nr. 121/1994. Hefði því borið að tilgreina í skuldabréfinu við hvaða aðstæður mætti beita þeirri heimild. Taldi Hæstiréttur að þeim áskilnaði hefði ekki verið fullnægt í þessu tilviki þar sem ákvæði skuldabréfsins hefði einungis snúið að aðferð til að hrinda í framkvæmd breytingu á vöxtum en ekki tilefninu til að taka ákvörðun um hana. Um slíkt tilefni hefði þar ekkert verið sagt. Þegar að þessum sökum uppfylltu skilmálar skuldabréfsins ekki það skilyrði 2. mgr. 6. gr. og 9. gr. laga nr. 121/1994 að þar yrði að tilgreina við hvaða aðstæður breyta mætti vöxtum af skuld S. Fékk það engu breytt í þessu sambandi að S hefði getað vikist undan breytingunni með því að greiða upp skuld sína án sérstaks kostnaðar, enda hefði S átt rétt á því að Í hf. stæði fyrir sitt leyti við lögmæta skilmála gagnkvæms lánssamnings þeirra. Voru Neytendastofa og S því sýknuð af kröfu Í hf.