Dómstólaleit

Í málinu höfðu VR og J uppi kröfur sem reistar voru á því að A bæri að greiða dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu en ekki vexti samkvæmt 8. gr. sömu laga, á grundvelli 5. mgr. 39. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar, af atvinnuleysisbótum sem A hefði greitt J og félagsmönnum VR í kjölfar dóms Hæstaréttar í máli nr. 501/2016. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að í 5. mgr. 39. gr. laga nr. 54/2006 væri aðeins vísað um vexti af vangreiddum atvinnuleysisbótum til 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001. Talið var að orðalag 5. mgr. 39. gr. laganna og athugasemdir í greinargerð tækju af öll tvímæli um að kröfur um vangreiddar atvinnuleysisbætur skyldu aðeins bera vexti samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 til þess dags sem þær væru greiddar en ekki dráttarvexti. Þótt tilefni vangreiðslu atvinnuleysisbóta hefði verið óvenjulegt væri ákvæði 5. mgr. 39. gr. laga nr. 54/2006 svo skýrt og afdráttarlaust að því yrði með hliðsjón af 1. gr. laga nr. 38/2001 beitt framar almennum vaxtaákvæðum síðargreindu laganna. Þessi niðurstaða fengi einnig stoð í almennum lögskýringarsjónarmiðum um að sérlög gangi framar almennum lögum og yngri lög framar þeim eldri. Einnig var tekið fram að þótt krafa launamanns til atvinnuleysisbóta gæti notið verndar 72. gr. stjórnarskrárinnar leiddi ekki af því eða meðalhófsreglu stjórnskipunarréttar að hann gæti átt sjálfstæðan rétt til þess að vextir sem slík krafa bæri væru aðrir en kveðið væri á um í 5. mgr. 39. gr. laga nr. 54/2006. Var A því sýknað af kröfum VR og J.

A höfðaði mál á hendur T og Í og krafðist þess aðallega að ákvarðanir T, þar sem bætur hennar fyrir árið 2015 voru endurákvarðaðar og endurreiknaðar, yrðu ógiltar og að henni yrði greidd nánar tilgreind fjárhæð, en til vara að viðurkennt yrði að T hefði verið óheimilt að skerða greiðslur bóta árið 2015 með því að telja helming af söluhagnaði maka hennar til tekna hennar, sbr. a. lið 2. mgr. 16. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar. Þar sem kröfurnar voru byggðar á sömu málsástæðum og leiddu í raun til sömu niðurstöðu var ekki talið að A hefði lögvarða hagsmuni af því að varakrafa hennar kæmi sérstaklega til álita yrði aðalkröfu hennar hafnað. Samkvæmt 11. mgr. 16. gr. laga nr. 100/2007 gæti lífeyrisþegi óskað eftir að dreifa eigin tekjum sínum sem stöfuðu af fjármagnstekjum sem leystar væru út í einu lagi á allt að 10 ár, þó ekki oftar en einu sinni á hverju tímabili. Talið var að skýra yrði orðalag ákvæðisins með hliðsjón af a. lið 2. mgr. greinarinnar þannig að það ætti við um fjármagnstekjur hvort sem þær stöfuðu frá eignum lífeyrisþegans sjálfs eða maka hans. Hefði A nýtt sér þessa heimild hefðu fjármagnstekjurnar haft mun minni áhrif á bótagreiðslur til hennar. Þegar litið væri til þessa yrði að telja að sú ákvörðun löggjafans, að takmarka fjárhæð bóta vegna tekna sem stöfuðu af fjármagnstekjum sem leystar væru út í einu lagi eins og hér um ræddi, styddist við málefnaleg sjónarmið og að gætt hefði verið meðalhófs og færi hún því ekki gegn þeim markmiðum almannatrygginga að veita þeim aðstoð til framfærslu sem á þyrftu að halda. Var því hvorki fallist á með A að löggjafinn hefði með umræddum reglum mælt fyrir um skerðingu á bótum til hennar sem óheimil væri samkvæmt 1. mgr. 76. gr. stjórnarskrárinnar né að reglurnar fælu í sér mismunun í garð A sem bryti í bága við 65. gr. hennar. Voru T og Í því sýknaðir af kröfum A.

Ágreiningur aðila laut að því hvort S og Í bæru bótaábyrgð á líkamstjóni sem A taldi að rekja mætti til afleiðinga læknismeðferðar sem hann hlaut árið 2003, annars vegar á Ítalíu þar sem hann var fyrst lagður inn í kjölfar þess að hann varð fyrir heilablóðfalli og hins vegar á Landspítala sem tók við meðferð A eftir komu hans til Íslands um viku síðar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að A hefði sjálfur leitað á umrætt sjúkrahús á Ítalíu án þess að vist hans þar hefði komið til eftir reglum þágildandi 35. gr. laga nr. 117/1993 um almannatryggingar, sbr. nú 1. mgr. 23. laga nr. 112/2008 um sjúkratryggingar, hvorki að því er varðaði ástæðu fyrir henni né aðdraganda hennar. Af þessum sökum gæti hann ekki krafið S um bætur vegna tjóns, sem rekja mætti til meðferðarinnar þar ytra. Kröfu um bætur fyrir slíkt tjón yrði enn síður beint að Í á grundvelli almennra reglna um sakarábyrgð starfsmanna Landspítala og vinnuveitandaábyrgð Í á þeim. Kom því einungis til skoðunar hvort A ætti rétt til bóta vegna tjóns af þeirri meðferð sem hann fékk á Landspítala á nánar tilgreindu tímabili. Með hliðsjón af niðurstöðum tveggja matsgerða var talið að ýmis mistök hefðu verið gerð við meðferð A frá því að hann var lagður inn á Landspítala, þar á meðal að ekki hefði verið gætt að því að afla upplýsinga frá ítalska sjúkrahúsinu um greiningu á sjúkdómi hans og meðferð þar, ekki hefði verið bætt úr þessu með viðhlítandi rannsóknum og A hefði vegna mistaka þurft að sæta einangrun vegna smithættu lengur en þörf hefði verið. Þá hefði honum verið gefið lyf sem yki hættu á því að hann fengi á ný blóðtappa í heila, sem síðar varð raunin. Var því lagt til grundvallar að uppfyllt væru skilyrði 1. töluliðar 2. gr. laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu til að A öðlaðist rétt til bóta úr sjúklingatryggingu. Í samræmi við niðurstöðu yfirmatsgerðar var jafnframt lagt til grundvallar að tjón A af völdum meðferðarinnar á Landspítala á umræddu tímabili svaraði til fjórðungs af heildartjóni hans. Loks var ekki fallist á með S að krafa A hefði verið fallin niður fyrir fyrningu samkvæmt 1. mgr. 19. gr. laga nr. 111/2000. Samkvæmt framansögðu var S gert að greiða A tilgreinda fjárhæð.

Ágreiningur aðila laut að því hvort krafa A á hendur Í, til greiðslu bóta vegna líkamstjóns sem hún varð fyrir í fæðingu í janúar 1996, hefði verið fyrnd þegar málið var höfðað í desember 2014. Fyrir lá að ári eftir fæðingu A tilkynnti móðir hennar atburðinn til Tryggingastofnunar ríkisins og rúmum fimmtán árum síðar, í febrúar 2012, tóku Sjúkratryggingar Íslands ákvörðun um bætur til handa A úr sjúklingatryggingu. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þegar eftir fæðingu A hefðu lögráðamenn hennar átt tveggja kosta völ vildu þeir fyrir hennar hönd leita réttar af því tilefni. Annars vegar að höfða mál til heimtu skaðabóta samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttar og hins vegar að beina bótakröfu A í farveg samkvæmt þágildandi lögum nr. 117/1993 um almannatryggingar, svo sem gert hafði verið, en nú giltu í þeim efnum ákvæði laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu. Með vísan til 2. töluliðar 4. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda var talið að krafa A, sem hún kynni að eiga á hendur Í samkvæmt reglum skaðabótaréttar, fyrndist á 10 árum og teldist fyrningarfrestur hennar frá fæðingardegi A, sbr. 1. mgr. 5. gr. laganna. Á hinn bóginn var litið svo á að með setningu laga nr. 117/1993 og síðar laga nr. 111/2000 hefði verið stefnt að því að veita sjúklingum sem yrðu fyrir áföllum í tengslum við læknismeðferð víðtækari bótarétt en þeir ættu samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttar og gera þeim jafnframt auðveldara að ná fram rétti sínum. Með hliðsjón af því og þar sem úrlausn um rétt A til sjúklingatryggingar hefði á stjórnsýslustigi borið undir Tryggingastofnun ríkisins og síðar Sjúkratryggingar Íslands var með lögjöfnun frá 1. og 11. gr. laga nr. 14/1905 fallist á með A að fyrning fjárkröfu hennar gagnvart Í hefði verið rofin með tilkynningu móður hennar til Tryggingastofnunar ríkisins í janúar 1997. Af þeirri niðurstöðu leiddi að nýr fyrningarfrestur kröfunnar hefði ekki getað byrjað að líða fyrr en ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands lá fyrir í febrúar 2012. Samkvæmt framansögðu var talið að krafa A á hendur Í hefði ekki verið fallin niður fyrir fyrningu þegar málið var höfðað desember 2014.

A slasaðist á fæti við vinnu sína hjá forvera B ehf. á árinu 2005 en fyrirtækið var þá með frjálsa ábyrgðartryggingu og samningsbundna slysatryggingu launþega fyrir starfsmenn sína hjá V hf. A tilkynnti V hf. fyrst um slysið á árinu 2014 og fékk í kjölfarið greiddar skaðabætur en við uppgjör þeirra var dregin frá bótum fyrir varanlega örorku sú fjárhæð sem svaraði til réttar A til greiðslna úr slysatryggingu launþega, sbr. 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í málinu deildu aðilar um réttmæti þess frádráttar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þegar A tilkynnti V hf. um slysið hefði krafa til bóta úr slysatryggingu launþega verið fyrnd. Var talið að sú vanræksla A að láta undir höfuð leggjast að sækja um bætur úr tryggingunni, sbr. 21. gr. laga nr. 50/1954 um vátryggingarsamninga, þrátt fyrir að hann hefði haft einkenni frá fætinum allt frá slysdegi, væri á hans ábyrgð, en honum hefði borið í samræmi við meginreglur skaðabótaréttar að takmarka tjón sitt. Var B ehf. því sýknaður af kröfu A.

S krafði N ehf. um bætur vegna afleiðinga slyss sem hún kvaðst hafa orðið fyrir við fiskverkun hjá félaginu. Í dómi Hæstaréttar kom m.a. fram að S hafi leitt líkur að því hún hafi meiðst við vinnu sína hjá N ehf. en á hinn bóginn ekki fært fram nein gögn um að hún hafi orðið fyrir varanlegu líkamstjóni er rekja mætti til saknæmrar háttsemi félagsins eða starfsmanna þess. Þegar litið væri til þess tíma er leið frá atvikinu og þar til S skýrði N ehf. og T hf. frá slysinu var ekki talið að vanræksla N ehf. að sinna ekki lögboðinni skyldu sinni til að tilkynna slysið ylli því að skaðabótaskylda yrði felld á það.

fjártjón. Stjórnarskrá. Gjafsókn. Frávísun máls að hluta. R varð fyrir bifreið 6. nóvember 2002, þegar hún var 13 ára gömul, og hlaut hún alvarleg meiðsli af völdum slyssins. Í málinu hafði R einkum uppi kröfur á hendur V hf. og I vegna uppgjörs bóta fyrir varanlega örorku og um greiðslu sjúkrakostnaðar auk annars fjártjóns. Við uppgjör bóta kom meðal annars upp ágreiningur um áhrif fjármagnstekna á tekjutengdar bætur sem R fengi í framtíðinni frá TR og þar með fjárhæð til frádráttar á bótum frá V hf. Samkvæmt útreikningi tryggingastærðfræðings, sem fór yfir forsendur uppgjörs V hf. á bótum til handa R, myndu tekjutengdar bætur R frá TR skerðast vegna fjármagnstekna hennar af þeim bótum sem hún fengi frá V hf. Því bæri að taka tillit til væntrar skerðingar á greiðslum frá TR vegna fjármagnstekna við útreikning á frádrætti frá bótum til R úr hendi V hf. R reisti kröfu sína vegna uppgjörs bóta á því að meta bæri árslaun hennar sérstaklega vegna óvenjulegra aðstæðna á grundvelli 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Hæstiréttur hafnaði þeirri kröfu og taldi að um útreikning bóta til R færi eftir 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. R hélt því einnig fram í málinu að óheimilt væri að draga frá bótum til hennar fyrir varanlega örorku ætlað eingreiðsluverðmæti framtíðarbóta frá TR, samkvæmt þágildandi ákvæði 1. málsliðar 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga, og gerði kröfu um að um uppgjör á bótum til hennar færi samkvæmt núgildandi ákvæði 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga, sbr. 1. gr. laga nr. 53/2009. Í dómi Hæstaréttar segir meðal annars að haga yrði ákvörðun skaðabótanna eftir þágildandi lögum enda væri lagaheimild, til þess að beita núgildandi ákvæði með afturvirkum hætti, ekki til að dreifa. Þá gerði R, svo sem fyrr greinir, kröfu um greiðslu sjúkrakostnaðar og annars fjártjóns á grundvelli 1. gr. skaðabótalaga, til þess að mæta framtíðarkostnaði hennar af hjálpartækjum og sjúkraþjálfun sem væri henni nauðsynleg. Um þetta segir meðal annars í dómi Hæstaréttar að R hefði ekki lagt fram læknisfræðileg gögn um framtíðarþörf á endurhæfingu og matsgerð um kostnað af henni svo og annarri aðstoð sem þörf væri á sem ekki yrði greidd af sveitarfélagi eða íslenska ríkinu. Væri þessi kröfuliður svo vanreifaður að dómur yrði ekki á hann lagður og væri honum því vísað frá héraðsdómi.

L hóf töku lífeyris hjá T við 67 ára aldur árið 2002. T taldi að L hafi fengið ofgreitt vegna áranna 2003 og 2004. L fékk einnig greiddan lífeyri 2005 og 2006 en T taldi að L hefði ekki haft rétt til þess. Komu ofgreiðslurnar í ljós við endurreikning bóta. Var L tilkynnt með bréfum T að krafist væri endurgreiðslu ofgreidds lífeyris. Höfðaði L mál gegn T og krafðist þess að ákvörðun T um að krefja hann um endurgreiðslu yrði felld úr gildi. Talið var að T hafi skýrt tölulegar forsendur endurkröfu sinnar með fullnægjandi hætti við rekstur málsins fyrir héraðsdómi. Þá hafi T gætt andmælaréttar L með fullnægjandi hætti við töku ákvarðana um endurkröfuna og ekki væri hald í málsástæðum um að málsmeðferðarreglna hafi ekki verið gætt að öðru leyti. Var kröfum L því hafnað.

M krafðist þess að samningur hans við K um skilnaðarkjör yrði felldur úr gildi. Var krafa M reist á því að samningurinn hefði verið bersýnilega ósanngjarn auk þess sem ákvæði hans um meðlag í formi eingreiðslu væri í andstöðu við ákvæði barnalaga nr. 76/2003. Hvorki var talið að lög bönnuðu að kveða á í samningi milli hjóna að meðlag umfram einfalt meðlag skyldi greiðast með fúlgufé né að aðstæður hefðu verið með þeim hætti að ógilda bæri samninginn á grundvelli 2. mgr. 95. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 eða 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

SÍ kvartaði til S vegna þess að Tryggingastofnun ríkisins hafði samið við geðlækna um að greiða hluta af kostnaði sjúklinga af sérfræðiþjónustu þeirra, en hafði ekki fengist til að taka þátt í kostnaði sjúklinga við meðferð hjá sálfræðingum. Komst S að þeirri niðurstöðu að þetta hefði skaðleg áhrif á samkeppni og færi gegn markmiðum samkeppnislaga. Beindi S fyrirmælum til heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra að gengið yrði til samninga við klíníska sálfræðinga. Áfrýjunarnefnd samkeppnismála felldi þessa ákvörðun úr gildi. SÍ krafðist þess að úrskurður áfrýjunarnefndarinnar yrði felldur úr gildi. Talið var að samkeppnislög væru almenn lög sem yrðu að víkja fyrir ósamrýmanlegum ákvæðum sérlaga. Í þágildandi lögum um heilbrigðisþjónustu væri að finna heimild til að taka afstöðu til þess hvers konar þjónusta yrði veitt sjúkratryggðum með greiðslum úr almannatryggingum, í hvaða mæli og frá hverjum. Var S því ekki talið heimilt með stoð í b. lið 1. mgr. 16. gr. samkeppnislaga nr. 44/2005 að grípa til aðgerða á þann hátt sem ákvörðun þess tók til. Var kröfum SÍ því hafnað.

Ágreiningur aðila laut að lögmæti uppsagnar T á samningi við Á, sem var sjálfstætt starfandi svæfingarlæknir. Ástæðu uppsagnarinnar sagði T vera þá að Á hefði gerst sekur um stórkostlegt misferli í starfi, en Á var talinn hafa skráð rangar upplýsingar á reikninga og þannig krafið T um greiðslur fyrir mun lengri svæfingartíma en kæmi fram í svæfingarskýrslum. Af framlögðum gögnum í málinu þótti ljóst að Á hefði framvísað reikningum fyrir læknisverk langt umfram það, sem ráðgert væri í gjaldskrá svæfingarlækna. Samkvæmt mati T hafði Á brotið af sér af ásetningi og misferli hans verið stórkostlegt, en Á hefði ekki borið nokkuð fram í málinu er dregið gat réttmæti þessa mats T í efa. Þá var þeirri málsástæðu Á hafnað að ekki hefði verið gætt umsaminna og lögbundinna málsmeðferðarreglna áður en ákvörðun um uppsögnina var tekin. Var T sýknað af kröfu Á um ógildingu uppsagnarinnar.

R gekkst undir skjaldkirtilsaðgerð árið 1980, þar sem kirtillinn var numinn brott. Í sömu aðgerð voru jafnframt kalkkirtlar hennar fjarlægðir. Í kjölfar aðgerðarinnar varð röskun á kalkbúskap líkama R, sem nauðsynlegt var að bregðast við með töku lyfja. Taldi R að T hefði borið skylda til að greiða þessi lyf að fullu allt frá árinu 1982, en verulegur misbrestur hefði orðið á slíkri greiðsluþátttöku. Krafði R því T um skaðabætur vegna þeirra útgjalda sem hún hafði orðið fyrir vegna lyfjakaupa og miskabætur vegna ólögmætrar meingerðar starfsmanna T gegn æru hennar og persónu, sbr. 26. gr skaðabótalaga nr. 50/1993. Samkvæmt niðurstöðu héraðsdóms gilti 10 ára fyrningarfrestur um kröfu R, en fyrning var rofin með birtingu stefnu 21. apríl 2006 og sá hluti kröfunnar sem stafaði frá fyrri tíma en 21. apríl 1996, var því fyrndur. Fyrir Hæstarétti lýsti R því yfir að hún féllist á niðurstöðu héraðsdóms að þessu leyti. R fékk fyrst útgefið lyfjaskírteini árið 1991 og það nokkrum sinnum á næstu árum fram til 1996. Varð þá hlé á umsóknum R og sótti hún ekki aftur um fyrr en árið 2003. Um þetta hlé á umsóknum R staðfesti Hæstiréttur þá niðurstöðu héraðsdóms að greiðsluþátttaka T í lyfjakostnaði R yrði ekki ákvörðuð vegna þess tíma, sem engin umsókn barst frá R, sbr. 47. gr. þágildandi laga nr. 117/1993 um almannatryggingar. Umsókn R síðari hluta árs 1996 um tiltekið lyf hlaut ekki afgreiðslu hjá T, en umsókn um annað lyf var nú afgreidd þannig að T skyldi taka þátt í kostnaðinum en ekki greiða lyfið að fullu, eins og tvívegis áður hafði verið ákveðið. Hvorki hafði orðið breyting á reglum frá því sem áður giltu né var í ljós leitt að aðstæður R hefðu breyst. Varð T að bera hallann af því að þetta ósamræmi væri réttmætt. R gat ekki lagt fram kvittanir vegna lyfjakaupa sinna á tímabilinu en þar sem T hafði áður viðurkennt réttmæti kröfu hennar og með hliðsjón af fordæmi réttarins þótti mega dæma R bætur fyrir fjártjón að álitum. Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um að hafna kröfu R um miskabætur, en R þótti á engan hátt hafa sýnt fram á að starfsmenn T hefðu, með framkomu sinni og málsmeðferð gerst sekir um ólögmæta meingerð gegn æru R og persónu, þannig að varðað gæti við 26. gr. skaðabótalaga.

S krafðist ógildingar á fjárnámi sem SL hafði gert hjá honum. Með úrskurði héraðsdóms var því var hafnað. Þar sem höfuðstóll kröfunnar var undir áfrýjunarfjárhæð 1. mgr. 152. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála óskaði S eftir leyfi til að kæra úrskurðinn, sbr. 4. mgr. sömu greinar. Þar sem beiðninni var hafnað brast skilyrði til kæru í málinu og því vísað frá Hæstarétti.

Árið 1991 greiddi T samtals 910.992 krónur vegna sjúkrakostnaðar sonar og eiginkonu E erlendis. Gekkst E við því hjá lögreglu ári síðar að hafa falsað gögn eða aflað sér falsaðra gagna, sem sett voru fram til stuðnings greiðslubeiðnunum. Ákæra var gefin út á hendur honum vegna málsins 1999 og neitaði hann þá sök. Dómur gekk í málinu 2004 og var sök hans talin sönnuð varðandi tvo af þremur liðum ákærunnar er lutu að umræddum greiðslum. Vegna fyrningar var E þó sýknaður af kröfum ákæruvalds og bótakröfu T vísað frá dómi. Í kjölfarið kyrrsetti sýslumaður innistæðu á tveimur bankareikningum, sem höfðu að geyma fé, sem tilheyrði E, til tryggingar kröfu að höfuðstól 682.358 krónum. T krafði E síðan um greiðslu 910.992 króna í skaðabætur auk þess sem krafist var staðfestingar á kyrrsetningunni. Ekki var fallist á kröfu E um frávísun málsins frá héraðsdómi. Með því að sannað þótti í refsimálinu að E hefði svikið út tryggingabætur samtals að fjárhæð 682.358 krónur og með hliðsjón af ummælum hans hjá lögreglu, þar sem hann hafði gengist við því að hafa af ásetningi bakað T tjón, er nam 228.634 krónum, var fallist á að T ætti kröfu á hendur E um skaðabætur, sem nam umkrafinni fjárhæð. Ekki var fallist á að skaðabótakrafan væri fyrnd. Dráttarvextir voru dæmdir frá þeim tíma þegar kyrrsetning var gerð fyrir kröfunni, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001. Þá var kyrrsetningargerðin staðfest fyrir þeirri fjárhæð, sem hún tók til, ásamt dráttarvöxtum og málskostnaði.

L, sem hlaut alvarleg líkamsmeiðsl í umferðarslysi 6. janúar 2003, krafði V meðal annars um bætur fyrir tímabundna örorku, varanlega örorku og varanlegan miska auk þjáningarbóta. V studdi kröfu sína um sýknu við 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 þar sem kveðið er á um að draga skuli frá skaðabótakröfu vegna líkamstjóns greiðslur sem tjónþoli fær úr almannatryggingum. Talið var að skýra yrði ákvæðið á þann hátt að frá skaðabótum skuli draga þær bætur úr almannatryggingum sem stafa beinlínis af sama slysi og skaðabætur eru greiddar fyrir. Var hafnað þeirri málsástæðu V að allur réttur L til bóta hjá Tryggingastofnun ríkisins fyrir 75% örorku ætti að koma til frádráttar í bótauppgjöri hans við L, óháð því að hluti bótaréttar hennar stafaði af öðrum slysum en því sem hún varð fyrir 6. janúar 2003. Ekki lá fyrir hvaða rétt L kynni að hafa öðlast til greiðslna úr almannatryggingum vegna afleiðinga slyssins 6. janúar 2003 einu út af fyrir, en dómkvaddir matsmenn töldu að til þess mætti rekja einkenni hennar, sem metin yrðu til 11 stiga af 15, sem þyrfti til að örorka næmi 75%. Þótt hugsanlegar bætur úr almannatryggingum, sem miðaðar yrðu við lægra örorkustig, gætu átt að koma til frádráttar bótum til L úr hendi V, hafði félagið ekki krafist lækkunar á kröfu L á þeim grunni. Var krafa L um bætur fyrir fyrrnefnda kröfuliði því tekin til greina, en öðrum kröfuliðum hafnað með vísan til forsendna héraðsdóms.

GH krafði F um skaðabætur vegna óhapps, sem hann varð fyrir 1992, þegar hann rak annan fótinn í járnbolta, sem festur hafði verið í gólf nýbyggingar þar sem hann var að vinna, og féll í gólfið. Talið var að GH, sem var lærður smiður og hafði unnið við nýbyggingar frá 1987, hafi mátt vera ljóst að ekki var búið að fjarlægja alla járnboltana. Hafi honum borið að sýna aðgát þar sem hann var með fangið fullt af timbri og sá ekki fram fyrir sig. Varð óhappið ekki rakið til sakar F og var hann því sýknaður af kröfum GH. Hann krafði GV einnig um skaðabætur vegna þess að hann taldi að GG, sem GV sat í óskiptu búi eftir, hefðu orðið á mistök við meðhöndlun á áverka á hné GH og að það hafi valdið því að afleiðingar óhappsins hafi orðið meiri en ella hefðu orðið. Í dómi Hæstaréttar var staðfest sú niðurstaða dómkvaddra matsmanna og héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, að nær útilokað hefði verið, að árangur meðferðar gegn sýkingu í hnénu í kjölfar aðgerðar á því hefði orðið annar, þótt meðferðin hefði hafist fyrr. Þá var staðfest niðurstaða hinna dómkvöddu matsmanna, sem báðir voru bæklunarlæknar, að GG hefði í einu og öllu staðið eðlilega að meðferð GH miðað við þær hefðir, sem voru ríkjandi á þeim tíma, enda hefði álit þeirra ekki verið hrakið. GV var því sýknuð af öllum kröfum GH.

Ó höfðaði mál á hendur T, þar sem hann krafðist þess að felldur yrði úr gildi nánar tilgreindur úrskurður úrskurðarnefndar almannatrygginga. Ó var ekki talinn hafa gert fullnægjandi grein fyrir því að hann hefði lögvarða hagsmuni af því að fá umræddan úrskurð felldan úr gildi. Var málið því vanreifað að þessu leyti og vísað frá dómi.

S lenti í umferðarslysi í júní 2003 og slasaðist. Í málinu var ekki deilt um bótaskyldu SA og H, en ágreiningur aðila laut að útreikningi bóta og hvort greiðslur frá almannatryggingum og lífeyrissjóðum ættu að koma þar til frádráttar. S neitaði að upplýsa um rétt sinn til bóta frá almannatryggingum eða lífeyrissjóðum og hafði ekki heimilað stefndu að afla þeirra upplýsinga fyrir sína hönd. Á þeim tíma er S lenti í slysinu hafði skaðabótalögum nr. 50/1993 verið breytt með lögum nr. 37/1999, þar sem m.a. var gert ráð fyrir að til frádráttar bótum kæmu greiðslur af félagslegum toga, sem kæmu í hlut tjónþola vegna örorkunnar. S byggði bætur sínar á skaðabótalögum og gerði í málinu kröfu á hendur stefndu til greiðslu tiltekinnar fjárhæðar. Bar henni því að upplýsa um öll þau atriði sem gátu haft áhrif á útreikning bótanna. Með því að leggja ekki fram umbeðin gögn var krafa S það óljós og málatilbúnaður hennar svo óskýr að samræmdist ekki meginreglu laga um meðferð einkamála um skýran og glöggan málatilbúnað. Var málinu vísað frá dómi ex officio.

P eiginmaður H lést af slysförum og gerði H kröfu á hendur T um greiðslu dánarbóta á grundvelli III. kafla laga nr. 117/1993 um almannatryggingar. Talið var ósannað að slysið hafi átt sér stað þegar P var við vinnu í skilningi 2. mgr. 22. gr. laga nr. 117/1993 og var kröfu H því hafnað.

K varð fyrir slysi í starfi sínu hjá F ehf. Í málinu var deilt um hvort vátryggingarfélaginu S hf. hafi á grundvelli 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga verið rétt að draga frá bótum K fyrir varanlega örorku eingreiðsluverðmæti barnalífeyris til hans samkvæmt lögum um almannatryggingar, en skattyfirvöld höfðu farið þannig með barnalífeyri að hann teldist ekki til skattskyldra tekna. F ehf. var sýknað af aðalkröfu K sem var reist á því að eingreiðsluverðmæti barnalífeyris bæri ekki að draga frá bótunum vegna tilgangs barnalífeyris. Talið var að fylgja yrði þeirri almennu reglu við ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku samkvæmt 4. mgr. 5. gr. að eingreiðsluverðmæti þess, sem tjónþoli ætti rétt til úr almannatryggingum, kæmi aðeins að 2/3 hlutum til frádráttar bótum þegar um væri að ræða tekjuskattskyldan lífeyri, sem greiddist ekki í einu lagi. Þrátt fyrir að barnalífeyrir hafi ekki verið talinn til skattskyldra tekna krafðist K þess að eingreiðsluverðmætið kæmi ekki að fullu til frádráttar þar sem enn ætti eftir að taka tillit til áhrifa af því að hann færi á mis við hagræði af því að fá bætur að fullu greiddar í einu lagi en hluti þeirra kæmi í formi barnalífeyris sem myndi dreifast á mánaðarlegar útborganir um fjölda ára úr almannatryggingum. Ekki var talið fært að fella efnisdóm á þessa kröfu K, en að engu leyti hafði verið rakið af hendi hans hver þau atriði væru önnur en tekjuskattfrelsi bótanna, sem gætu búið að baki því að bætur fyrir varanlega örorku sættu lækkun vegna hagræðis tjónþola af eingreiðslu þeirra, og enn síður hvert væri reikningslegt vægi slíkra atriða. Var varakröfu F ehf. því vísað frá héraðsdómi.

Lögreglumaðurinn H slasaðist á skipulögðu handboltamóti milli lögreglufélaga á Norðurlöndum. Í máli sem H höfðaði á hendur Í krafðist hann greiðslu skaðabóta á þeim grundvelli að hann hafi ekki fengið greiddar slysabætur samkvæmt lögum um almannatryggingar. Í málinu var óumdeilt að H hafi verið að störfum í þágu Í, enda þótt slysið hafi borið að með framangreindum hætti. Því var hins vegar hafnað að Í hafi með kjarasamningi fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs og Landssambands lögreglumanna skuldbundið sig til greiðslu slysabóta samkvæmt lögum um almannatryggingar. Þá var H ekki talinn hafa sýnt fram á samningsbundinn rétt sinn til frekari greiðslna frá Í en hann hafði fengið úr launþegatryggingu og tryggingu sem Landssamband lögreglumanna hafði tekið hjá vátryggingarfélaginu V hf., en íslenska ríkið greiddi helming iðgjalds hennar. Var Í því sýknað af kröfu H.

Lögreglumaðurinn J slasaðist í íþróttakappleik milli lögregluvakta. Í máli sem J höfðaði á hendur Í krafðist hann greiðslu skaðabóta á þeim grundvelli að hann hafi ekki fengið greiddar slysabætur samkvæmt lögum um almannatryggingar. Í málinu var óumdeilt að J hafi verið að störfum í þágu Í, enda þótt slysið hafi borið að með framangreindum hætti. Því var hins vegar hafnað að Í hafi með kjarasamningi fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs og Landssambands lögreglumanna skuldbundið sig til greiðslu slysabóta samkvæmt lögum um almannatryggingar. Þá var J ekki talinn hafa sýnt fram á samningsbundinn rétt sinn til frekari greiðslna frá Í en hann hafði fengið úr launþegatryggingu og tryggingu sem Landssamband lögreglumanna hafði tekið hjá vátryggingarfélaginu V hf., en íslenska ríkið greiddi helming iðgjalds hennar. Var Í því sýknað af kröfu J.

R, sem metin var til 60% varanlegrar örorku vegna slyss, fór þess á leit við T að fá greiddan barnalífeyri með börnum sínum, sem öll voru fædd eftir að slysið varð. Samkvæmt lögum um almannatryggingar nr. 67/1971, sem í gildi voru á slystíma, skyldi greiða lífeyri vegna barna yngri en 18 ára sem voru á framfæri bótaþega þegar slys bar að höndum. Með lögum nr. 93/1982 var ákvæðinu breytt á þann veg, að væri örorkan 75% eða meiri skyldi greiða lífeyri bæði vegna barna sem voru á framfæri bótaþega þegar slys átti sér stað, svo og þeirra sem hann framfærir síðar. Er ákvæðið þannig breytt í 3. og 4. mgr. 29. gr. laga um almannatryggingar nr. 117/1993. Taldi R að réttur sá sem hún naut á grundvelli 3. mgr. ákvæðisins, hafi verið rýmkaður með 4. mgr. þess og því hafi T ekki farið að lögum er hafnað var fyrrgreindri málaleitan R. Þessu var hafnað þar sem hvorki af orðalagi 4. mgr. né lögskýringargögnum þótti mega ráða að ætlunin hafi verið að breytingin tæki til annarra öryrkja en þeirra sem metnir voru með 75% örorku eða meira. Þá var ekki á það fallist með R að ofangreind ákvæði almannatryggingalaga brytu gegn 65. gr. og 76. gr. stjórnarskrárinnar. T var því sýknuð af kröfum R.

S hafði keypt slysatryggingu hjá V sem greiddi Þ, starfsmanni S, bætur fyrir varanlega örorku og kostnað vegna örorkumats og læknisvottorðs en neitaði að greiða lögfræðikostnað þar sem hann félli utan skilmála tryggingarinnar. Eftir að Þ hafði gert upp við lögmann sinn krafði hún S um endurgreiðslu á þeim útgjöldum. Deilt var um hvort túlka bæri kjarasamningsákvæði svo að síðastnefndur kostnaður félli þar undir. Á grundvelli orðalagsskýringar var á það fallist með Þ að kostnaður við lögfræðiaðstoð gæti fallið undir umrætt ákvæði. Var S dæmdur til greiðslu í samræmi við þá niðurstöðu.

Í samningi milli T og félagsmanna Í um greiðslu T á hluta almannatrygginga í lækniskostnaði vegna meðferðar sjúklinga hjá félagsmönnum Í var meðal annars kveðið á um afslátt, sem færi hækkandi eftir því sem læknisverk yrðu fleiri á hverju ári. Í nóvember 2002 tjáðu nokkrir félagsmenn Í sjúklingum sínum að þeim stæði ekki til boða á því ári að fá þjónustu með greiðsluþátttöku T en jafnframt að þjónustan stæði til boða ef sjúklingarnir greiddu að fullu fyrir hana sjálfir. Í málinu krafðist Í viðurkenningar á því að félagsmönnum þess væri þetta heimilt og vísaði meðal annars til 2. mgr. 5. gr. fyrrgreinds samnings, sem kvað á um að lækni væri heimilt að taka sjúkratryggðan einstakling til meðferðar án greiðsluafskipta T ef sjúklingur óskaði þess. Talið var að í ljósi 1. mgr. 75. gr. stjórnarskrárinnar yrði að líta svo á að félagsmenn Í hefðu óskert frelsi til að ráða verkum sínum, innan þeirra marka sem því frelsi kynni að vera sett með samningum þeirra eða lögum. Í lögum 117/1993 væri hvergi mælt fyrir um bann við því að leysa af hendi læknisverk fyrir annað endurgjald en greini í fyrrnefndum samningi við T og ekki sé kveðið á um að lækni, sem bundinn sé af samningnum sé skylt að sinna hverjum þeim sjúklingi sem til hans leiti. Engin skilyrði komi fram í 2. mgr. 5. gr. samningsins önnur en þau að sjúklingur óski sjálfur eftir þjónustu án greiðsluþátttöku T og þótti forsaga ákvæðisins ekki gefa tilefni til ályktana um að heimildin, sem þar komi fram sé bundin frekari skilyrðum en berum orðum greini. Félagsmönnum Í sé hvorki eftir nefndum samningi né einstaklingsbundnum samningum sínum við T skylt að leysa af hendi sérhvert læknisverk á sérfræðisviði sínu, sem leitað sé til þeirra um, eða slík verk allt að tilteknu magni. Þeir hafi því ekki með samningssambandi sínu við T afsalað sér rétti til að velja eftir sínum eigin forsendum hvaða verkum þeir sinni, þar á meðal hvort þeir taki að sér verk með tilliti til fjárhagslegra ástæðna. Voru kröfur Í því teknar til greina.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli Ó á hendur T var vísað frá dómi. Í tilefni af því að kröfugerð hans fyrir Hæstarétti var með tiltekinni lagfæringu var tekið fram að frávísunarúrskurði héraðsdóms yrði ekki skotið til Hæstaréttar til þess að fá lagt fyrir héraðsdómara að taka til efnismeðferðar kröfugerð í annarri mynd en þeirri, er þar lá fyrir. Þá var kröfugerð Ó fyrir héraðsdómi svo ónákvæm og óljós að efnisdómur varð ekki felldur á hana, sbr. d. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Var niðurstaða héraðsdóms því staðfest.

Þann 19. desember 2000 var í Hæstarétti kveðinn upp dómur í málinu nr. 125/2000, sem höfðað hafði verið af Ö til viðurkenningar á því að T hefði verið óheimilt að skerða tekjutryggingu öryrkja í hjúskap vegna tekna maka. Varð niðurstaðan sú að þetta hefði T verið óheimilt á árunun 1994 til 1998 þar sem skerðingin byggðist á fyrirmælum reglugerðar, sem ekki hafði lagastoð. Eftir breytingu þá, sem gerð var á almannatryggingalögum með lögum nr. 149/1998, var heimild til framangreindrar skerðingar ákveðin í 5. mgr. 17. gr. laganna. Taldist sú skerðing meiri en svo að hún tryggði öryrkjum þau lágmarksréttindi, sem fælust í 1. mgr. 76. gr. stjórnarskrárinnar, þannig að þeir fengju notið þeirra mannréttinda, sem 65. gr. hennar mælti þeim. Í kjölfar dómsins voru sett lög nr. 3/2001 um breytingu á almannatryggingalögum. Samkvæmt lögunum var örorkulífeyrisþegum, sem sætt höfðu skerðingu, greidd full tekjutrygging árin 1997 og 1998, en tekjutrygging vegna áranna 1999 og 2000 var skert með nýjum hætti. Ekkert var greitt vegna áranna 1994 til 1996 þar sem kröfur örorkulífeyrisþega vegna þeirra ára voru taldar fyrndar. IG krafðist þess í málinu að fá greiddar óskertar örorkubætur fyrir árin 1994 til 1996 og 1999 til 2000. Fallist var á það með héraðsdómara að kröfur IG vegna fyrrnefnda tímabilsins væru fyrndar, enda nægði lögsókn í viðurkenningarmáli Ö, eins og það var úr garði gert, ekki til að rjúfa fyrningu einstaklega ákveðinnar kröfu, sem reist væri á niðurstöðu dóms í því máli. Varðandi síðara tímabilið var talið að eftir uppsögu dóms í fyrra málinu hefðu örorkulífeyrisþegar átt kröfu til þess að fá greidda óskerta tekjutryggingu, þar sem skerðingarreglu 5. mgr. 17. gr. almannatryggingalaga varð ekki beitt. Þessi kröfuréttindi þeirra nytu verndar eignarréttarákvæðis 72. gr. stjórnarskrárinnar og yrðu ekki skert með afturvirkri og íþyngjandi löggjöf. Nýrri skerðingarreglu samkvæmt lögum nr. 3/2001 yrði því heldur ekki beitt um greiðslu tekjutryggingar örorkulífeyrisþega á árunum 1999 og 2000. Var þannig fallist á kröfu IG um greiðslu á óskertum örorkulífeyri vegna þessara ára.

Kærður var úrskurður héraðsdóms, þar sem máli F á hendur T var vísað frá dómi. Samkvæmt hljóðan aðalkröfu F leitaði hann dóms um viðurkenningu á heimild félagsmanna sinna, sem stóðu í nánar tilgreindu samningssambandi við T, til að leysa af hendi tiltekin læknisverk fyrir sjúkratryggða menn að ósk þeirra sjálfra gegn öðru endurgjaldi úr hendi þeirra en því, sem ákveðið var í samningi læknanna við T. Talið var að yrði krafan tekin til greina yrði viðurkenningin mun víðtækari en séð yrði af aðdraganda málsóknarinnar eða málatilbúnaði F að öðru leyti að væri ætlun hans að afla dóms um. Væri krafan því svo óákveðin og vanreifuð að ófært væri að fella efnisdóm á hana. Til vara krafðist F þess að viðurkennt yrði með dómi að þeir félagsmenn hans, sem bundnir voru af samningum við T, hafi ekki brotið gegn honum með því að verða á nánar tilgreindu tímabili „við óskum sjúkratryggðra sjúklinga um að taka þá til læknismeðferðar án greiðsluafskipta sjúkratrygginga.“ T hafði ekki vefengt að félagsmönnum F væri frjálst við tilteknar aðstæður að taka að öllu leyti við þóknun fyrir læknismeðferð úr hendi sjúkratryggðs. Varakrafa F var þó ekki bundin við tilvik, sem féllu þar fyrir utan. Þótt krafan væri bundin við ákveðnar gerðir félagsmanna F á tilteknu tímabili, varðaði hún hvorki nánar ákveðin tilvik né aðstæður. Var hún því svo óákveðin og vanreifuð að efnisdómur varð ekki felldur á hana. Þótt hvorki væri efni til að fallast á með T að dómkröfur F væru andstæðar ákvæði 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 né að hann brysti heimild samkvæmt 3. mgr. sömu lagagreinar til málshöfðunar, voru af þessum ástæðum þeir annmarkar á málinu að vísa bar því sjálfkrafa frá héraðsdómi. Lækni er heimilt að taka sjúkratryggðan einstakling til meðferðar án greiðslu­afskipta sjúkratrygginga ef sjúkratryggður óskar þess.” Með bréfi stefnda til læknisins dagsettu 25. nóvember sama ár var frá því greint að stefnda hefðu borist kvartanir frá sjúklingum sem skýrðu svo frá að þeim hefði verið boðið viðtal hjá lækninum gegn því að greiða kr. 7.000, ella yrðu þeir að bíða fram á næsta ár. Var í bréfinu minnt á riftunarákvæði 9. gr. samningsins og upp­sagn­ar­ákvæði 11. gr. Þá segir svo í bréfinu: „Það er alveg ljóst að læknir, sem starfar skv. samningi LR f.h. bæklunarlækna og TR um bæklunarlækningar utan sjúkrahúsa, hefur ekki nokkra heimild til að láta sjúkratryggða sjúklinga greiða hærra gjald en til­tekið er í reglugerð um hlutdeild sjúkratryggðra í kostnaði vegna heilbrigðisþjónustu, nema hinir sjúkratryggðu óski þess sérstaklega sjálfir. Það eru fyrst og fremst sjúkl­ingar sem af persónulegum ástæðum kæra sig ekki um að nöfn þeirra komi fram á reikn­ingum til TR, sem þess óska. Tryggingastofnun lítur því svo á að með framan­greindri gjaldtöku hafir þú brotið 5. gr. samnningsins.” Var lækninum tilkynnt að ákveðið hefði verið að vísa málinu til samráðsnefndar aðila í samræmi við heimild í 3. mgr. 9. gr. samningsins.

Krafist var skaðabóta vegna mistaka starfsmanna L við fæðingu H. Eins og mál þetta lá fyrir Hæstarétti var talið sannað með vísan til læknisfræðilegra álitsgerða að við fæðingu H hefði komið upp svokallað axlarklemmutilvik og H orðið fyrir togáverka sem örorka hans stafaði af. Væru yfirgnæfandi líkur fyrir því að of mikið hefði verið togað í höfuð barnsins til þess að losa um klemmuna en þegar fyrirstaðan uppgötvaðist hefði hins vegar enn verið tími til þess að kalla til fæðingarlækni og gera spangarskurð samhliða öðrum handbrögðum. Þegar allt sem fram væri komið í málinu, væri virt yrði við svo búið að leggja á Í að sýna fram á að þrátt fyrir tilhlýðilega aðgæslu hefði ekki verið unnt að koma í veg fyrir skaða H. Þar sem það hafði ekki verið gert var Í látinn bera fébótaábyrgð á því örorkutjóni sem H varð fyrir.