Dómstólaleit

Í málinu var deilt um rétt A til bóta vegna sjúkrakostnaðar og annars fjártjóns samkvæmt 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 í tengslum við umferðarslys sem A varð fyrir árið 2014. V, B og C byggðu meðal annars á því að kröfur aðrar en þær sem lytu að aksturskostnaði væru fyrndar og væru réttmætar kröfur A að fullu greiddar. Í hinum áfrýjaða dómi, sem staðfestur var af Landsrétti með vísan til forsendna, var rakið að um fyrningarfrest krafna A færi samkvæmt 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sem gilti á slysdegi. Fyrntust þær kröfur á fjórum árum frá lokum þess almanaksárs sem kröfuhafi fékk vitneskju um kröfu sína og átti þess fyrst kost að leita fullnustu hennar, en þó í síðasta lagi á tíu árum frá tjónsatburði. Þá var talið að A hefði fengið vitneskju um umræddan kostnað þegar hann féll til hverju sinni og hefði hann þá þegar átt kost á að leita fullnustu kröfu sinnar. Miðaðist upphaf fyrningar, hverju sinni, þannig við þann dag sem A lagði út fyrir tilgreindum kostnaði. Voru V, B og C því sýknuð af kröfum A, enda hefði A ekki sýnt fram á að hann ætti kröfur á hendur þeim umfram þá fjárhæð sem honum hefði þá þegar verið greidd.

A krafðist þess að viðurkennd yrði bótaskylda S úr ábyrgðartryggingu nánar tilgreinds ökutækis vegna líkamstjóns sem A hefði orðið fyrir í umferðarslysi. Í dómi Landsréttar kom fram að hvorugur málsaðila hefði aflað matsgerðar samkvæmt 1. mgr. 10. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Málið lyti að því hvort A hefði orðið fyrir einhverju líkamstjóni í slysinu yfirleitt en sönnunarbyrðin um það hvíldi á A. Fram kom að A hefði lagt fram tiltekin gögn um heilsufar sitt og að talið væri sannað að A hefði orðið fyrir einhverju líkamstjóni við slysið. Yrði því fallist á viðurkenningarkröfu A og hinn áfrýjaði dómur staðfestur en með því væri engu slegið föstu um nákvæmt eðli og umfang tjónsins, sem ráða yrði úr á grundvelli matsgerðar.

Í málinu var deilt um hvort miða ætti bætur fyrir varanlega örorku A við lágmarkslaun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 eða hvort árslaun skyldu metin sérstaklega þar sem óvenjulegar aðstæður væru fyrir hendi, sbr. 2. mgr. sömu lagagreinar. Í dómi Landsréttar var rakið að í dómum Hæstaréttar hafi verið lagt til grundvallar við mat á því hvort námslok teldust fyrirsjáanleg að tjónþoli hafi verið kominn langt á veg í námi sínu svo honum yrðu dæmdar bætur samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Einnig hafi dómaframkvæmdin verið skýr um að námslok teldust ekki fyrirsjáanleg hafi tjónþoli aðeins lokið um það bil helmingi náms. Þá hafi verið litið til náms í heild sinni, bæði bóklegs og verklegs. Var í dómi Landsréttar vísað til þess að þegar A varð fyrir slysinu hafði hún lokið tæplega helmingi þeirra námseininga sem þurfi til að ljúka námi. Þá hafi A stundað verklegt nám á sama misseri er slysið varð og lokið námi rúmlega sjö mánuðum eftir slysið. Með hliðsjón af dómaframkvæmd Hæstaréttar var talið að námslok A hafi ekki verið fyrirsjáanleg á slysdegi og því ekki tilefni til að víkja frá lágmarkslaunum samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Var því fallist á með V að við uppgjör á tjóni A skyldi farið eftir 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og krafa V um sýknu því tekin til greina.

A höfðaði mál á hendur S hf. til viðurkenningar á rétti hans til bóta úr slysatryggingu ökumanns tilgreindrar bifreiðar vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir í umferðarslysi 17. september 2021. Í dómi héraðsdóms sem staðfestur var með dómi Landsréttar var rakið að A hefði sýnt fram á að hann hefði hlotið varanlegt líkamstjón þegar hann ók bifreiðinni út af Vatnsendavegi í umrætt sinn. Á hinn bóginn var litið svo á að S hf. hefði sýnt nægilega fram á að A hefði af ásetningi ekið bifreiðinni út af veginum og þar með fyrirgert rétti sínum til bóta úr hendi félagsins. Var S hf. því sýknað af kröfu A.

Málið á rætur að rekja til umferðarslyss sem hópur ferðamanna á vegum B Ltd. lenti í hér á landi árið 2017. Tveir farþeganna létust af áverkum sem þeir hlutu í slysinu og greiddi B Ltd. foreldrum hinna látnu bætur vegna slyssins á grundvelli dóma sem kveðnir voru upp af dómstóli í Kína árið 2019. Höfðaði B Ltd. í kjölfarið mál á hendur TM hf. og krafðist bóta vegna missis framfæranda og útfararkostnaðar, munatjóns og útlagðs kostnaðar foreldranna umfram útfararkostnað. Byggði B Ltd. á því að félagið væri réttmætur eigandi bótakrafna á hendur TM hf. þar sem það hefði eignast allar þær bótakröfur sem foreldrarnir hefðu átt á hendur TM hf. fyrir lögbundið framsal samkvæmt kínverskum lögum og í samræmi við meginreglur íslensks réttar um kröfuhafaskipti. Í dómi héraðsdóms var TM hf. sýknað af kröfum B Ltd. á grundvelli aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í dómi Landsréttar kom fram að sú meginregla gilti samkvæmt íslenskum rétti að erlendir dómar hefðu ekki réttaráhrif hér á landi nema svo væri mælt fyrir um í lögum, svo sem lögum nr. 7/2011 um Lúganósamninginn um dómsvald og um viðurkenningu og fullnustu dóma í einkamálum, en Kína væri ekki aðili að þeim samningi. Þar sem íslensk lög kvæðu ekki á um að dómar, sem kveðnir væru upp af dómstólum í Kína, skyldu hafa tiltekin réttaráhrif hér á landi væru áhrif þeirra í öllu falli takmörkuð þegar leyst væri úr málum sem rekin væru fyrir íslenskum dómstólum. Auk þess hefði erlendur dómur enn takmarkaðri þýðingu en ella væri ef stefnda hefði ekki gefist kostur á að taka til varna áður en dómurinn yrði kveðinn upp. Þóttu því lög ekki standa til þeirrar niðurstöðu að leggja mætti til grundvallar að fyrir lægi framsal á bótakröfu sem TM hf. yrði bundið af. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu TM hf. af kröfum B Ltd.

A höfðaði mál á hendur S og krafðist viðurkenningar á fullri og óskertri bótaskyldu S á grundvelli ábyrgðartryggingar ökutækis, vegna afleiðinga fyrir A eftir umferðarslys í janúar 2020. Deildu aðilar aðallega um hvort ökumaður bifreiðarinnar, sem A var farþegi í, hefði af ásetningi ekið á ljósastaur umrætt sinn þannig að bótaskylda S félli niður og að sama skapi hvort A hefði veitt rangar eða ófullnægjandi upplýsingar um afleiðingar slyssins og þannig glatað rétti til bóta. Með dómi héraðsdóms var hvorki talið að S hefði fært sönnur á að árekstrinum hefði verið valdið af ásetningi né axlað þá sönnunarbyrði sem félagið bæri um að skilyrði væru til að fella niður greiðslur til A vegna brota á upplýsingaskyldu. Féllst héraðsdómur því á kröfu A. Fyrir Landsrétti krafðist S aðallega ómerkingar dóms héraðsdóms þar sem dómurinn, sem ekki var skipaður sérfróðum meðdómanda, hefði í forsendum sínum litið til læknisfræðilegra gagna og framburðar sjúkraþjálfara fyrir héraðsdómi hvað varðaði sönnun þess að A hefði orðið fyrir tjóni við áreksturinn. Í dómi Landsréttar kom fram að þar sem A nýtti heimild 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til að höfða mál til viðurkenningar á skaðabótaskyldu S og í ljósi þess að ekki var deilt um læknisfræðileg álitaefni eða umfang tjónsins, hefði ekki verið þörf á sérfróðum meðdómsmanni. Voru því ekki talin efni til að ómerkja dóm héraðsdóms. Enn fremur taldi Landsréttur að A hefði leitt nægar líkur að því að hún hefði orðið fyrir líkamstjóni við áreksturinn og að skilyrðum 2. mgr. 25. gr. um lögvarða hagsmuni væru uppfyllt. Að því gættu og með skírskotun til forsendna héraðsdóms var hann staðfestur.

A höfðaði mál á hendur S og krafðist viðurkenningar á fullri og óskertri bótaskyldu S á grundvelli ábyrgðartryggingar ökutækis, vegna afleiðinga fyrir A eftir umferðarslys í janúar 2020. Deildu aðilar aðallega um hvort ökumaður bifreiðarinnar, sem A var farþegi í, hefði af ásetningi ekið á ljósastaur umrætt sinn þannig að bótaskylda S félli niður og að sama skapi hvort A hefði veitt rangar eða ófullnægjandi upplýsingar um afleiðingar slyssins og þannig glatað rétti til bóta. Með dómi héraðsdóms var hvorki talið að S hefði fært sönnur á að árekstrinum hefði verið valdið af ásetningi né axlað þá sönnunarbyrði sem félagið bæri um að skilyrði væru til að fella niður greiðslur til A vegna brota á upplýsingaskyldu. Féllst héraðsdómur því á kröfu A. Fyrir Landsrétti krafðist S aðallega ómerkingar dóms héraðsdóms þar sem dómurinn, sem ekki var skipaður sérfróðum meðdómanda, hefði í forsendum sínum litið til læknisfræðilegra gagna og framburðar sjúkraþjálfara fyrir héraðsdómi hvað varðaði sönnun þess að A hefði orðið fyrir tjóni við áreksturinn. Í dómi Landsréttar kom fram að þar sem A nýtti heimild 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til að höfða mál til viðurkenningar á skaðabótaskyldu S og í ljósi þess að ekki var deilt um læknisfræðileg álitaefni eða umfang tjónsins, hefði ekki verið þörf á sérfróðum meðdómsmanni. Voru því ekki talin efni til að ómerkja dóm héraðsdóms. Enn fremur taldi Landsréttur að A hefði leitt nægar líkur að því að hann hefði orðið fyrir líkamstjóni við áreksturinn og að skilyrðum 2. mgr. 25. gr. um lögvarða hagsmuni væru uppfyllt. Að því gættu og með skírskotun til forsendna héraðsdóms var hann staðfestur.

A höfðaði mál á hendur S og krafðist viðurkenningar á fullri og óskertri bótaskyldu S á grundvelli slysatryggingar ökumanns og eiganda ökutækis, vegna afleiðinga fyrir A eftir umferðarslys í janúar 2020. Deildu aðilar aðallega um hvort A hefði af ásetningi ekið á ljósastaur umrætt sinn þannig að bótaskylda S félli niður og að sama skapi hvort A hefði veitt rangar eða ófullnægjandi upplýsingar um afleiðingar slyssins og því glatað rétti til bóta. Með dómi héraðsdóms var hvorki talið að S hefði fært sönnur á að árekstrinum hefði verið valdið af ásetningi né axlað þá sönnunarbyrði sem félagið bæri um að skilyrði væru til að fella niður greiðslur til A vegna brota á upplýsingaskyldu. Féllst héraðsdómur því á kröfu A. Fyrir Landsrétti krafðist S aðallega ómerkingar dóms héraðsdóms þar sem dómurinn, sem ekki var skipaður sérfróðum meðdómanda, hefði í forsendum sínum litið til læknisfræðilegra gagna og framburðar sjúkraþjálfara fyrir héraðsdómi hvað varðaði sönnun þess að A hefði orðið fyrir tjóni við áreksturinn. Í dómi Landsréttar kom fram að þar sem A nýtti heimild 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til að höfða mál til viðurkenningar á skaðabótaskyldu S og í ljósi þess að ekki var deilt um læknisfræðileg álitaefni eða umfang tjónsins, hefði ekki verið þörf á sérfróðum meðdómsmanni. Voru því ekki talin efni til að ómerkja dóm héraðsdóms. Enn fremur taldi Landsréttur að A hefði leitt nægar líkur að því að hann hefði orðið fyrir líkamstjóni við áreksturinn og að skilyrðum 2. mgr. 25. gr. um lögvarða hagsmuni væru uppfyllt. Að því gættu og með skírskotun til forsendna héraðsdóms var hann staðfestur.

A höfðaði mál á hendur S hf. til heimtu skaðabóta fyrir varanlega örorku vegna afleiðinga umferðarslyss sem hún varð fyrir árið 2019. Laut ágreiningur aðila að því hvert árslaunaviðmið við útreikning skaðabóta samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 skyldi vera. Í dómi Landsréttar var rakið að A hefði skipt um starfsvettvang á árinu 2017 þegar hún hóf störf hjá B og lét af störfum hjá D ehf. Hefði A notið tekna frá báðum launagreiðendum fjóra mánuði ársins, auk þess sem hún hefði fengið laun fyrir hlutastarf hjá E stærstan hluta ársins. Ráðið var að hærri tekjur frá B hefðu skýrst af nýju skipulagi á vinnustað og af vandkvæðum við að manna vaktir sem A hefði tekið að sér. Samkvæmt því var talið að aðstæður A hefðu verið óvenjulegar á árinu 2017 og var ekki séð að þær tekjur væru til þess fallnar að gefa rétta mynd af líklegum framtíðartekjum hennar. Hið sama var talið eiga við um tekjur A árið 2016 en þá var hún óvinnufær að hluta, hætti í námi og hóf störf hjá nýjum vinnuveitanda. Loks var ekki talið að A hefði lagt fram gögn sem renndu stoðum undir að önnur viðmið sem kröfugerð hennar tók til gæfu réttari mynd af líklegum framtíðartekjum en launatekjur miðað við starf hennar hjá B árið 2018 sem A hefði hug á að gegna áfram. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um sýknu S hf. af kröfum A.

Árekstur varð með tveimur ökutækjum, bifreið og bifhjóli lögreglu sem var að fylgja sjúkrabifreið í neyðarakstri með sjúkling á sjúkrahús. Bifreiðin var tryggð lögboðnum ábyrgðar- og slysatryggingum hjá S hf. en bifhjólið var tryggt með sömu tryggingum hjá V hf. S hf. greiddi bætur vegna líkamstjóns ökumanna bifreiðarinnar og bifhjólsins og vegna tjóns á bifreiðinni og endurkrafði V hf. um helming þeirra fjárhæða. Byggði S hf. á því að ökumennirnir bæru jafna ábyrgð á árekstrinum og því bæri að skipta tjóninu jafnt með vísan til ákvæðis 89. gr. þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987. V hf. hafnaði greiðsluskyldu og taldi að sá lögreglumaður sem ók bifhjólinu umrætt sinn hefði ekki sýnt af sér sök með akstri sínum. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að engin umferð hefði verið á þeirri akrein sem bifhjólið ók eftir og bifreiðar á hinni akreininni hefðu verið kyrrstæðar. Þar sem skilyrði 7. gr. reglna nr. 643/2004 um neyðarakstur hefðu verið uppfyllt og engin umferð á þeirri akrein sem bifhjólið ók á hefði ökumanni þess verið heimilt að víkja frá hátternisreglum umferðarlaga við aksturinn. Ökumaður bifhjólsins hefði ekki mátt gera ráð fyrir því að kyrrstæð ökutæki á hinni akreininni myndu beygja yfir óbrotna línu inn á þá akrein þar sem hann var og í veg fyrir bifhjólið. Var það því ekki metið ökumanni bifhjólsins til sakar að hafa vikið frá hátternisreglum umferðarlaga við aksturinn. Taldist hann af þeirri ástæðu ekki hafa sýnt af sér sök. Voru skilyrði 89. gr. þágildandi umferðarlaga fyrir skiptingu tjóns þar með ekki uppfyllt. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um sýknu V hf. af kröfum S hf.

Í málinu byggði V hf. á því að A hefði leynt félagið upplýsingum um umferðarslys sem hún hefði orðið fyrir á árinu 2013 þegar hún krafði félagið um bætur vegna annars umferðarslyss á árinu 2018 og þar með glatað rétti til bóta úr hendi V hf. vegna seinna slyssins, sbr. 2. mgr. 120. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Hafði A verið metin til örorku og V hf. greitt henni bætur vegna fyrra slyssins. Í sameiginlegri matsbeiðni A og V hf., sem lögmaður A ritaði undir fyrir hennar hönd, hafði staðlaðri spurningu um hvort A hefði áður orðið fyrir líkamstjóni og gengist undir örorkumat verið svarað með því að merkja við reitinn „nei“. Einnig byggði V hf. á því að A hefði veitt matsmönnum rangar upplýsingar um fyrra slysið á matsfundi. Í dómi Landsréttar var talið að A gæti ekki borið hallann af mistökum lögmanns hennar við upplýsingagjöf í sameiginlegri matsbeiðni, en í fylgigögnum með henni komu fram upplýsingar um fyrra slysið og umtalsverðar bætur sem V hf. hafði greitt henni á árinu 2016. Þá naut A ekki aðstoðar túlks á matsfundi, en móðurmál hennar er pólska. Þrátt fyrir að A hefði náð ágætis tökum á íslensku yrði því ekki vísað á bug að hún hefði við streitukenndar aðstæður á matsfundi misskilið spurningar matsmanna. Jafnframt lá fyrir að V hf. var með matsgerð vegna fyrra slysins undir höndum en aðeins voru tvö ár liðin frá bótauppgjöri V hf. vegna þess þegar tjónstilkynning vegna síðara slyssins barst félaginu. Mátti A því gera ráð fyrir því að V hf. byggi yfir öllum upplýsingum um fyrra slysið og þar með þeim upplýsingum og gögnum sem félagið þurfti til að meta ábyrgð sína, sbr. 1. mgr. 120. gr. laga nr. 30/2004. Samkvæmt þessu var ekkert talið styðja það að A hefði vísvitandi veitt V hf. rangar upplýsingar í þeim tilgangi að fá greiddar hærri bætur en hún ætti rétt á, sbr. 2. mgr. 120 gr. sömu laga. Þá var fallist á með A að aðstæður hennar hefðu verið óvenjulegar í skilningi 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og tekjur hennar árið 2017 væru réttari mælikvarði á líklegar framtíðartekjur við bótauppgjör en meðaltekjur hennar síðustu þrjú ár fyrir slysið. Var V hf. því gert að greiða A 5.253.974 krónur í skaðabætur auk nánar tilgreindra vaxta í samræmi við aðalkröfu hennar.

A krafðist bóta vegna líkamstjóns sem hún varð fyrir í umferðarslysi árið 2019 en hún var farþegi í bíl með ölvuðum ökumanni. Ágreiningur í málinu laut að því hvort A hefði sem farþegi í bifreið sýnt af sér háttsemi sem jafna mætti til stórkostlegs gáleysis í skilningi 2. mgr. 88. gr. þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987, svo að réttlætanlegt hefði verið að lækka bætur til hennar úr ábyrgðartryggingu bifreiðarinnar hjá S hf. Í dómi Landsréttar var talið að ekkert hefði komið fram í málinu um að A hefði séð ökumanninn neyta áfengis áður en hún tók far sér far með honum. Lagt var til grundvallar að A og ökumaðurinn hefðu eytt skömmum tíma saman um kvöldið og ökumaðurinn greint A frá því að hann væri edrú. Þá lá fyrir framburður vitnisins C sem einnig var farþegi í bifreiðinni um að ekki hefði verið unnt að greina á ökumanninum að hann hefði verið undir áhrifum áfengis. Var því ekki talið sannað að A hefði hlotið að vera ljóst þegar hún tók sér far með ökumanninum að hann væri undir áhrifum áfengis og óhæfur til að stjórna bifreiðinni örugglega, en af gögnum málsins mátti ráða að önnur atvik urðu til þess að bifreiðin fór út af veginum. Var krafa A um óskertar bætur úr hendi S hf. því tekin til greina og niðurstaða hins áfrýjaða dóms því staðfest.

Staðfestur var dómur héraðsdóms þar sem fallist var á með A að sýnt hefði verið fram á orsakatengsl milli áreksturs og líkamstjóns sem hann varð fyrir. Að virtum fyrri störfum og réttindum sem A hafði aflað sér þótti nægilega sýnt fram á að meðallaun þeirrar starfstéttar sem A tilheyrði á slysdegi gæfu raunsanna mynd af líklegum framtíðartekjum hans. Var SA gert greiða A 18.256.746 krónur ásamt tilgreindum vöxtum.

Deilt var um hvort líkamstjón sem A varð fyrir eftir að hann féll af reiðhjóli hafi hlotist af notkun tilgreindrar bifreiðar þannig að bótaskylt væri úr ábyrgðartryggingu bifreiðarinnar, sbr. 4. og 8. gr. laga nr. 30/2019 um ökutækjatryggingar. Í dómi Landsréttar kom fram að ósannað væri að fall A af hjólinu hefði hlotist af notkun bifreiðarinnar. Þá var heldur ekki talið að líkamstjón það sem A varð fyrir í kjölfar fallsins, þegar hann rann eftir veginum og utan í bifreiðina, teldist hafa hlotist af notkun bifreiðarinnar í skilningi 1. mgr. 4. gr. laganna. Þrátt fyrir að bifreiðin hefði ekki verið kyrrstæð yrði ekki talið að ákoma stefnda á hana hafi hlotist af akstri hennar eða hreyfingu né sérstökum búnaði hennar eða eiginleikum sem ökutækis. Væri til þess að líta að hún var á mjög lítilli ferð og var hvorki ekið á A né varð þess valdandi að hann datt af hjóli sínu, heldur hefði A runnið, af orsökum ótengdum bifreiðinni, eftir veginum og lent á hlið hennar. Yrði eins og atvikum væri háttað að telja þátt bifreiðarinnar áþekkan því þegar hjólað væri á kyrrstæða bifreið. Hefði A ekki sýnt fram á að líkamstjón hans hefði hlotist af notkun bifreiðarinnar í skilningi ákvæðisins og var S því sýknað af kröfu hans.

A höfðaði mál á hendur V hf. til heimtu skaðabóta vegna umferðarslyss sem hún varð fyrir í nóvember 2016. Laut ágreiningur aðila að útreikningi bóta, en A byggði á því að ákvarða ætti árslaun hennar sérstaklega við útreikning bóta, sbr. 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, þar sem aðstæður hennar hefðu verið óvenjulegar í skilningi ákvæðisins. A hafi sumarið fyrir slysið flutt frá Indlandi til Bandaríkjanna, verið búsett þar á slysdegi og staðið hafi til að hún hefði störf þar í samræmi við menntun sína. Því bæri að miða við tekjur á hennar sérsviði í Bandaríkjunum við bótauppgjör í stað tekna A síðustu þrjú ár fyrir slyss, eins og V hf. gerði. Í hinum áfrýjaða dómi, sem Landsréttur staðfesti með vísan til forsendna hans, kom fram að A hefði sagt upp starfi sínu í Indlandi áður en hún fluttist búferlum til Bandaríkjanna, hún hafi einungis verið með dvalarleyfi í Bandaríkjunum en ekki atvinnuleyfi og því ekki verið á vinnumarkaði á slysdegi né haft vilyrði fyrir starfi þar. Búferlaflutningar einir og sér geti ekki leitt til þess að undantekningareglu 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga sé beitt. Um breytingar á atvinnuþátttöku og tekjum þurfi að vera að ræða, ellegar unnt að fullyrða að þær standi fyrir dyrum svo að undantekningareglunni verði beitt. Áform tjónþola um breytingar í fyrirsjáanlegri framtíð nægi ekki í þessu sambandi, hafi tjónþoli ekkert aðhafst til að hrinda áformum sínum í framkvæmd. Á slysdegi voru því ekki slíkar breytingar fyrirséðar á högum A að réttlættu beitingu undanþáguákvæðis 2. mgr. 7. gr. laganna. Það að A hafi hafið störf í Kanada fimm árum eftir slysið var ekki talið geta breytt þessari niðurstöðu. Niðurstaða dómsins var því að skilyrði 2. mgr. 7. gr. laganna um óvenjulegar aðstæður væru ekki uppfyllt og var V hf. sýknað af kröfum A. Jafnframt var rakið í dómnum að sjálfstætt skilyrði 2. mgr. 7. gr. laganna um tilvist annars og réttari mælikvarða um framtíðartekjur A en samkvæmt 1. mgr. 7. gr. laganna væru ósönnuð.

A höfðaði mál þetta til heimtu skaðabóta úr hendi S hf. og B vegna líkamstjóns sem hún telur sig hafa orðið fyrir þegar bifreið í eigu B rann aftan á bifreið sem A ók 10. janúar 2017. Ágreiningur aðila laut að því hvort A hafi orðið fyrir varanlegu líkamstjóni við áreksturinn. Í málinu lágu fyrir álitsgerð örorkunefndar og tvær matsgerðir dómkvaddra manna um mat á afleiðingum árekstursins. Byggði stefnda kröfugerð sína að þessu leyti einkum á matsgerð tveggja dómkvaddra manna 4. febrúar 2019 og álitsgerð örorkunefndar 19. ágúst 2021. Kröfu sína um sýknu af kröfum stefndu byggðu áfrýjendur hins vegar á yfirmatsgerð 6. ágúst 2020 þar sem talið var að minni líkur en meiri væru á því að orsakasamband væri á milli slyssins og einkenna sem A hefði lýst á matsfundi. Í hinum áfrýjaða dómi var meðal annars rakið að þegar ákveðið væri hvaða matsniðurstöðu skyldi leggja til grundvallar gilti reglan um frjálst sönnunarmat dómara, sbr. 1. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þegar fyrirliggjandi matsgerðir voru bornar saman taldi héraðsdómur, sem skipaður var sérfróðum meðdómanda, að yfirmatsgerðin væri haldin tilteknum annmörkum og að niðurstaða álitsgerðar örorkunefndar, en þó einkum undirmatsgerðar, væru í betra samræmi við sjúkrasögu A og þau læknisfræðilegu gögn sem fyrir lágu. Þá þóttu upplýsingar um breytingar á starfsgetu A eftir áreksturinn styðja það að A hefði orðið fyrir varanlegu líkamstjóni. Var A talin hafa fært nægar líkur fyrir því að hún hafi orðið fyrir varanlegu líkamstjóni við áreksturinn og tjón hennar sem rekja mætti til hans talið samsvara sjö stiga varanlegum miska og 15% varanlegri örorku. Í dómi Landsréttar var tekið fram að A hefði gengist undir læknisskoðun í tengslum við gerð matsgerðar vegna annars umferðarslyss þann 14. desember 2016 eða tæpum mánuði fyrir áreksturinn sem þetta mál tekur til. Í matsgerðinni var við mat á varanlegum miska miðað við lið VI.A.a í miskatöflu örorkunefndar, en hann tekur til hálshryggjar. Jafnframt var rakið að í yfirmatsgerðinni hefði A verið metin tímabundið óvinnufær í þrjá mánuði og það væri óumdeilt í málinu. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var A talin hafa rennt nægilegum stoðum undir það að hún hafi orðið fyrir varanlegu líkamstjóni í umferðarslysinu 10. janúar 2017. Þar sem fyrir Landsrétti var ekki sérstaklega deilt um mat á varanlegum miska og varanlegri örorku A, útreikning bóta og fjárhæð kröfu samkvæmt 1. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, var héraðsdómur staðfestur.

A lenti í tveimur umferðarslysum árið 2017. Höfðaði A mál þetta til heimtu skaðabóta úr hendi V hf. vegna síðara slyssins er bifreið, sem tryggð var hjá V hf. var ekið aftan á hennar bifreið. Undir meðferð málsins fyrir Landsrétti voru dómkvaddir tveir matsmenn til að leggja mat á afleiðingar seinna umferðarslyssins en þegar lá fyrir matsgerð sem aflað hafði verið utan réttar. Ágreiningur aðila fyrir Landsrétti laut að því hvort leggja ætti niðurstöðu matsgerðarinnar sem aflað hafði verið utan réttar til grundvallar um tjón A eða matsgerð dómkvaddra matsmanna. Aðilar voru sammála um að árslaun til ákvörðunar bóta skyldu metin sérstaklega samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 en greindi á um hver skyldu vera viðmiðunarlaun. Í dómi Landsréttar kom fram að gegn andmælum V hf. yrði sú matsgerð sem aflað hafði verið utan réttar, ekki lögð að jöfnu við matsgerð hinna tveggja dómkvöddu manna til sönnunar um afleiðingar slyssins á heilsufar A og gæti enn síður gengið henni framar. Þeirri matsgerð hefði ekki verið hnekkt með yfirmati og yrði hún því lögð til grundvallar við úrlausn málsins. Þá staðfesti Landsréttur niðurstöðu héraðsdóms um að bætur vegna varanlegrar örorku tækju mið af launum A á árinu 2014, sbr. 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, en ekki var talið að meðallaun við sölu- og þjónustustörf 2017 væru réttari grundvöllur að virtri starfsþróun A og námi hennar. Í samræmi við framangreint voru A dæmdar nánar tilgreindar bætur.

A krafðist bóta vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir í umferðarslysi árið 2017. Ágreiningur í málinu laut að því hvort A hefði sem farþegi í ökutæki sýnt af sér háttsemi sem mætti jafna til stórkostlegs gáleysis í skilningi 2. mgr. 88. gr. þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987, svo að réttlætanlegt hafi verið að lækka bætur honum til handa úr ábyrgðartryggingu bifreiðarinnar hjá V hf. Í dómi héraðsdóms sem staðfestur var í Landsrétti með vísan til forsendna kom fram að greiningar á blóðsýni ökumanns ökutækisins staðfestu að hann hefði neytt áfengis í aðdraganda akstursins. Með hliðsjón af því og í ljósi þess að A og ökumaður ökutækisins höfðu eytt löngum tíma saman fyrir slysið hefði A ekki getað dulist að ökumaðurinn gæti ekki stjórnað ökutækinu örugglega. Með því að taka sér far með ökutækinu eins og ástatt var um ökumanninn hafi A sýnt af sér stórkostlegt gáleysi og bæri því að hluta ábyrgð á því tjóni sem hann varð fyrir við slysið. Að þessu gættu og með hliðsjón af því hversu hátt saknæmisstig A var í umrætt sinn, var talið rétt að A bæri 2/3 hluta tjóns síns sjálfur.

Ágreiningur aðila laut að því hvort A ætti rétt til bóta úr hendi S hf. vegna umferðarslyss í ágúst 2017 þegar bifreið, sem tryggð var lögboðinni ábyrgðartryggingu hjá S hf., var ekið á bifreið hennar. Í niðurstöðu Landsréttar kom fram að samkvæmt því sem fyrir lægi í málinu yrði að leggja til grundvallar að áreksturinn hefði verið vægur. Jafnvel þótt lögð yrði til grundvallar niðurstaða dómkvadds matsmanns um hraðamun bifreiðanna og þá hröðun sem verkaði á bifreið A yrði að horfa til þess að það ræðst af fjölda þátta hverju sinni hvort líkamstjón verði og hvert umfang þess sé. Samkvæmt læknisfræðilegum gögnum sem fyrir lágu í málinu glímdi A við líkamlegar afleiðingar af völdum slyssins. Hefði S hf. ekki hnekkt þeirri niðurstöðu matsgerðar að áreksturinn hefði haft áhrif á heilsu og starfsgetu A, svo sem með því að bera hana undir örorkunefnd eða óska eftir dómkvaðningu matsmanna, sbr. 1. mgr. 10. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Samkvæmt framansögðu hefði A sýnt nægilega fram á að hún hefði orðið fyrir varanlegu líkamstjóni sem yrði rakið til umferðarslyssins. Yrði því fallist á kröfu hennar um viðurkenningu á bótaskyldu.

A höfðaði mál á hendur TM hf. til heimtu skaðabóta fyrir varanlega örorku vegna afleiðinga umferðarslyss sem hún varð fyrir árið 2014. Laut deila aðila að því hvort árslaun A samkvæmt 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 skyldu við útreikning skaðabóta ákvörðuð á grundvelli meginreglu 1. mgr., sbr. 3. mgr. greinarinnar, og þannig miðuð við lágmarkslaun, eða hvort beita ætti undantekningarreglu 2. mgr. og ákvarða árslaun A sérstaklega. Byggði A aðallega á því að miða bæri árslaun hennar við meðaltekjur verkafólks, til vara við meðaltal heildarlauna starfsfólks við afgreiðslu og sölustörf en að því frágengnu að árslaun yrðu reiknuð út frá þeim launum sem hún hafði fengið í föstu starfi sem hún hafði gegnt síðustu þrjá mánuði fyrir slysdag. Í dómi Landsréttar kom fram að A hefði ekki gert það nægilega líklegt að hún hefði getað vænst þess að atvinnutekjur hennar til framtíðar hefðu numið meðaltekjum verkafólks. Aftur á móti hafi mátt gera ráð fyrir að ef slysið hefði ekki orðið, hefði hún að minnsta kosti haft jafnháar tekjur í framtíðinni og nema meðaltali heildarlauna starfsfólks við afgreiðslu- og sölustörf. Var því fallist á það með A að ákvarða ætti varanlega örorku hennar á grundvelli 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga en um fjárhæð bótanna sem tildæmdar voru A á þeim grundvelli var ekki ágreiningur.

A höfðaði mál gegn V hf. og krafðist þess að viðurkennd yrði með dómi bótaskylda V hf. úr slysatryggingu ökumanns hjá V hf. vegna líkamstjóns sem A taldi sig hafa orðið fyrir í umferðarslysi árið 2017. Í hinum áfrýjaða dómi var fallist á kröfu A um viðurkenningu á bótaskyldu V hf. V hf. áfrýjaði dóminum til Landsréttar og krafðist sýknu af kröfum A vegna vanrækslu á upplýsingaskyldu og til vara að greiðsluskylda úr lögboðinni slysatryggingu ökumanns yrði lækkuð. Í dómi Landsréttar var rakið að V hf. hefði samþykkt bótaskyldu úr slysatryggingu ökumanns og eiganda. Þegar lögmaður A lagði fram kröfu um greiðslu bóta fyrir tímabundið atvinnutjón og viðbótargögn ákvað V hf. að tilkynna A til lögreglu vegna tryggingarsvika. Í dómi Landsréttar var lagt til grundvallar að sú vanræksla að A hafði ekki sinnt upplýsingaskyldu sinni til lögreglu hefði ekki skipt máli við mat á bótaskyldu í málinu því sú vanræksla lá fyrir þegar V hf. samþykkti bótaskyldu. Hefði V hf. því þurft að færa sönnur fyrir því að þær forsendur sem lagðar voru til grundvallar samþykki á bótaskyldu hafi brostið í ljósi upplýsinga sem ekki lágu þegar fyrir. Var einnig rakið í dómi Landsréttar að V hf. hefði ekki tekist sönnun þess að A hafi með stórkostlegu gáleysi eða annarri háttsemi sinni uppfyllt skilyrði þess að réttur hans til bóta úr slysatryggingu ökumanns og eiganda bifreiðar skyldi skerðast á grundvelli ákvæða 1. mgr. 90. gr. og 92. gr. laga nr. 30/2004. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.

A slasaðist í bifhjólaslysi árið 2007 og greiddi V hf. honum skaðabætur úr lögboðinni slysatryggingu árið 2009. Árið 2018 höfðaði A mál gegn V hf. til greiðslu frekari bóta á grundvelli 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í dómi Landsréttar var rakið að samkvæmt matsgerð yfirmatsmanna hafi einkenni frá baki verið metin til 10 miskastiga en versnun á kvíða og þunglyndi til 12 stiga. Þá var varanleg örorka A metin 40%. Í undirmati hefði aftur á móti verið komist að þeirri niðurstöðu að einkenni A hefðu verið rétt metin í upphaflegri matsgerð. Landsréttur rakti að dómari skæri hverju sinni úr um, eftir mati á þeim gögnum sem komið hefðu fram í máli, hvort staðhæfing um umdeild atvik teldist sönnuð, sbr. 1. mgr. 44. gr. og 2. mgr. 66. gr. laga nr. 91/1991. Í því sambandi yrði lagt til grundvallar að yfirmat hefði að öllu jöfnu ríkara sönnunargildi en undirmat, nema á því væru annmarkar sem drægju úr sönnunargildi þess. Ekki var talið að A hefði sýnt fram á að ófyrirsjáanleg breyting hefði orðið á heilsufari hans vegna einkenna frá baki. Dómurinn taldi hins vegar að A hefði með vísan til yfirmatsgerðar tekist sönnun þess að hann hefði hlotið áfallastreituröskun við slysið sem síðan hefði þróast yfir í þunglyndi og aukinn kvíða. Var lögð til grundvallar sú niðurstaða yfirmatsmanna að þar hefði verið um ófyrirsjáanlega breytingu á heilsu A að ræða frá því hann var upphaflega metinn til örorku vegna slyssins árið 2009. Var þar með talið að uppfyllt væru skilyrði 11. gr. skaðabótalaga fyrir endurupptöku ákvörðunar bóta til A. Samkvæmt því og þar sem útreikningur A á kröfu sinni og vaxtakrafa hans voru óumdeild var fallist á kröfu hans, þó þannig að miðað var við 12 miskastig í stað 14 stiga.

A krafðist bóta vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir í umferðarslysi árið 2012. Ágreiningur í málinu laut að því hvort A hafi sem farþegi í bifreiðinni sýnt af sér háttsemi sem mætti jafna til stórkostlegs gáleysis í skilningi 2. mgr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, nú 4. mgr. 4. gr. laga nr. 30/2019 um ökutækjatryggingar, svo að réttlætanlegt hafi verið að lækka bætur honum til handa úr ábyrgðartryggingu bifreiðarinnar hjá stefnda. Í dómi Landsréttar var rakið að í blóðsýni ökumanns bifreiðarinnar sem tekið var fljótlega eftir atvikið hafi vínandamagn mælst 1,66 ‰. Með hliðsjón af því háa mæligildi hafi A ekki getað dulist að ökumaðurinn gæti ekki stjórnað bifreiðinni örugglega og að hann væri óhæfur til aksturs. Með því að taka sér far með bifreiðinni eins og ástatt var um ökumanninn hafi A sýnt af sér stórkostlegt gáleysi og bæri því að hluta til sjálfur ábyrgð á því tjóni sem hann varð fyrir við slysið. Ekkert lægi fyrir í málinu sem styddi síðbúna frásögn ökumanns bifreiðarinnar um að hann hefði neytt áfengis eftir að akstri lauk. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var niðurstaða hans staðfest um að A bæri 2/3 hluta tjóns síns sjálfur.

B slasaðist í umferðarslysi árið 2009 og var tjón hans gert upp árið 2011 við V hf., vátryggingafélag A, eiganda bifreiðarinnar sem slysinu olli „með fyrirvara um varanlegar afleiðingar slyssins“. Árið 2019 höfðaði B mál gegn V hf. og A til greiðslu frekari bóta úr ábyrgðartryggingu hjá V hf. vegna versnandi heilsu hans. Í hinum áfrýjaða dómi, sem Landsréttur staðfesti með vísan til forsendna, var komist að þeirri niðurstöðu að af matsgerðum sem B aflaði árin 2017 og 2018 og gögnum málsins að öðru leyti leiddi að þær breytingar sem urðu á heilsufari B frá því að mat á heilsu hans lá fyrir árið 2011, hafi verið ófyrirsjáanlegar og væru orsök umferðarslyssins. Að mati héraðsdóms leiddi af hinum samningsbundna fyrirvara að B þyrfti ekki að sæta því að endurupptaka bótaákvörðunar væri háð því að ófyrirsjáanlegar breytingar leiddu til þess að miska- eða örorkustig yrði verulega hærra en áður var talið. B hafi því átt rétt á því að fá ákvörðun um bætur tekna upp að nýju. Talið var að fyrningarfrestur fjárkröfu B hafi byrjað að líða við lok ársins 2017 en það ár hafi B fengið staðfestingu þess að varanlegar afleiðingar slyssins fyrir hann væru meiri en áður var talið. Krafa hans var því talin ófyrnd er málið var höfðað. Að þessu gættu var fallist á kröfu B.

Í málinu var deilt um hvort sjúkrakostnaður samkvæmt 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 væri að fullu upp gerður vegna tveggja umferðarslysa sem A lenti í. Ekki var deilt um bótaskyldu V hf. og B sf. sem höfðu þegar greitt A bætur á grundvelli matsgerðar. Ágreiningur aðila laut að því hvort V hf. og B sf. bæri jafnframt að bæta A kostnað vegna heilsunudds sem hún hefði sótt á nánar tilgreindu tímabili í kjölfar slysanna. Í dómi Landsréttar kom meðal annars fram að heimilislæknir A hefði ráðlagt henni nudd vegna einkenna hennar samhliða sjúkraþjálfun. Mati heimilislæknisins á gagnsemi slíkrar meðferðar fyrir A vegna afleiðinga umferðarslysanna hefði ekki verið hnekkt. Þá væri um að ræða meðferð sem hafi verið afmörkuð í tíma og hefði þegar verið greidd að fullu af A. Yrði að meta það bæði nauðsynlegt og eðlilegt af hennar hálfu að hafa reynt þá meðferð sem heimilislæknir hennar lagði til og stofna þannig til þess kostnaðar sem hún krefði V hf. og B sf. um í málinu. Taldi Landsréttur að skilyrðum fyrir því að hinn umdeildi kostnaður yrði bættur sem sjúkrakostnaður væri fullnægt. Engu breytti þótt kostnaðurinn hefði að hluta til fallið til eftir batahvörf. Var krafa A því tekin til greina.

A höfðaði mál til viðurkenningar á bótaskyldu V hf. úr lögbundinni slysatryggingu ökumanns bifhjóls vegna umferðarslyss sem A lenti í. Taldi V hf. að A hefði verið undir áhrifum vímuefna og lyfja þegar umrætt óhapp varð og þannig með stórkostlegu gáleysi valdið slysinu. Hefði bótaábyrgð félagsins því fallið niður á grundvelli ákvæða þágildandi umferðarlaga og laga um vátryggingarsamninga. Nánar tilgreind lyf og vímuefni greindust í blóðsýni A sem var tekið úr honum á slysadeild eftir slysið en A kvaðst hafa tekið lyf og hvítt efni á diski eftir slysið en áður en hann fór á slysadeildina. Fallist var á kröfu A í hinum áfrýjaða dómi þar sem ekki þótti sannað gegn staðhæfingum hans og framburði vitna að hann hefði ekið bifhjólinu undir áhrifum vímuefna og lyfja. Fyrir Landsrétti lagði V hf. fram bréf Rannsóknastofu í lyfja- og eiturefnafræði sem félagði aflaði einhliða án vitneskju A og án þess að A ætti þess kost að gæta hagsmuna sinna og var það talið rýra sönnunargildi skjalsins. Af skjalinu yrði heldur ekki ráðið að staðhæfingar A um ástand hans áður en hann hóf akstur umrætt sinn, sem hann hefði leitast við að færa sönnur á með vætti tveggja vitna í héraði, fengju ekki staðist. Þótti V hf. ekki hafa fært fram næg sönnunargögn til að hnekkja niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um bótaskyldu V hf. og var hún því staðfest.

X var ákærður fyrir brot gegn 219. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og ýmsum ákvæðum umferðarlaga nr. 50/1987 með því að hafa ekið bifreið of hratt miðað við aðstæður og ekið fram úr annarri bifreið án nægilegrar aðgæslu, þannig að harður árekstur varð við bifreið er kom úr gagnstæðri átt með þeim afleiðingum að farþegi í þeirri bifreið hlaut áverka. Í dómi Landsréttar var skírskotað til þess að X hefði frá upphafi rannsóknar lögreglu borið um að hann hefði metið aðstæður þannig að honum hefði verið óhætt að aka fram úr bifreiðinni og jafnframt að bifreið hans hefði verið vel útbúin til vetraraksturs og á góðum dekkjum. Hefði því verið fullt tilefni fyrir lögreglu til að afla nánari gagna um aðstæður á vettvangi sem og um búnað bifreiðanna. Þegar litið væri til þeirra hnökra sem væru á rannsókn málsins þótti það mikill vafi leika á sakargiftum gegn X að ekki yrði hjá því komist að sýkna hann og vísa einkaréttarkröfu brotaþola frá dómi.