Dómstólaleit

Í málinu krafðist Á bóta úr hendi Í vegna ætlaðrar ólögmætrar uppsagnar hennar í starfi hjá Heilbrigðisstofnun Suðurnesja. Í héraðsdómi, sem staðfestur var í Hæstarétti með vísan til forsendna hans, var ekki fallist á með Á að ástæða uppsagnarinnar hefði verið önnur en að fækka hafi þurft starfsmönnum vegna hagræðingar í rekstri stofnunarinnar. Hefði uppsögnin því ekki verið háð undanfarandi áminningu og andmælarétti, sbr. 1. mgr. 44. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Þá var talið að uppsögnin hefði verið reist á faglegu og málefnalegu mati og að meðalhófs hefði verið gætt. Var Í því sýknað af kröfu Á.

G hóf störf hjá embætti umboðsmanns skuldara haustið 2010 og starfaði hún þar fram í maí 2015 þegar ráðningarsamningi hennar var rift. Tilefni þess voru ávirðingar G sem fólust í því að hún hafði haft afskipti af þremur málum fyrrverandi eiginmanns síns sem höfðu verið til meðferðar hjá embættinu. G höfðaði mál gegn Í og krafðist bóta vegna uppsagnarinnar. Var tekið fram að þótt afskipti G af fyrrnefndum málum hefðu verið brot gegn ríkum trúnaðarskyldum hefði G í starfi sínu ekki tekið ákvarðanir í málunum og ekki lægi fyrir að hún hefði notfært sér upplýsingarnar í eigin þágu eða hefði miðlað þeim til annarra. Var því talið að ávirðingar sem G höfðu verið gefnar að sök hefðu ekki getað haft í för með sér fyrirvaralausan brottrekstur. Af þeim sökum hefði riftun ráðningarsamningsins verið ólögmæt. Var Í gert að greiða G bætur vegna fjártjóns og miska.

Ágreiningur aðila laut að því hvort kjararáði hefði við nánar tilgreindar ákvarðanir sínar á árinu 2011 borið skylda til að miða afturköllun á launalækkun V við 1. desember 2010, þegar ákvæði II til bráðabirgða í lögum nr. 47/2006 um kjararáð, sbr. lög nr. 148/2008 og 127/2009, rann sitt skeið á enda, en ekki 1. október 2011 eins og miðað var við. Í dómi Hæstaréttar kom fram að af athugasemdum með lögum nr. 148/2008 og 127/2009 yrði ekki dregin önnur ályktun en sú að frá og með 1. desember 2010 hefði farið um heimildir og skyldur kjararáðs til að endurskoða laun V eftir þeim almennu reglum sem giltu um störf og ákvarðanir þess samkvæmt lögum nr. 47/2006. Hefði kjararáði því borið að leggja mat á það hvort fram væru komnar breytingar á kjörum viðmiðunarhópa sem gæfu tilefni til að taka nýja ákvörðun um laun þeirra hópa er sætt hefðu tímabundinni skerðingu á kjörum sínum samkvæmt framangreindum breytingarlögum. Í athugasemdunum hefði því ekki falist sú ráðagerð að launakjörin yrðu sjálfkrafa færð aftur í fyrra horf 1. desember 2010. Þá var talið að V hefði ekki sýnt fram á að forsendur hefðu verið til þess að afturkalla launalækkun hans að öllu leyti eða hluta frá 1. desember 2010. Var Í sýknað af kröfu V.

Í málinu krafðist B ógildingar á ákvörðun R um synjun á beiðni hans um sólarhringsaðstoð á heimili hans vegna fötlunar, sem hann taldi sig eiga tilkall til á grundvelli 76. gr. stjórnarskrárinnar og 42. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Fyrir lá að B hafði frá árinu 2008 notið félagslega heimaþjónustu á grundvelli samnings við íslenska ríkið en verkefni sem samningurinn tók til voru færð til sveitarfélaga frá 1. janúar 2011. Samningurinn kvað á um það að B og móðir hans skyldu sjá um að veita honum þjónustu vegna búsetu hans á eigin heimili, en þjónustan fólst í félagslegri heimaþjónustu, liðveislu utan vinnustaðar og frekari liðveislu, gegn mánaðarlegri greiðslu eins og nánar var kveðið á um í samningnum, sbr. heimild í VII. kafla laga nr. 40/1991 og 24. og 25. gr. laga nr. 59/1992 um málefni fatlaðs fólks. Af hálfu B var allt frá ársbyrjun 2011 knúið á um endurskoðun samningsins, einkum þannig að hann veitti honum rétt til sólarhringsaðstoð, og var hin umþrætta ákvörðun R kynnt með bréfi árið 2013. Var sú ákvörðun einkum reist á því að B hefði valið sér að búa á eigin heimili og við þær aðstæður væri ekki unnt að verða við þessari kröfu hans. Honum stæði á hinn bóginn til boða svonefnt sértækt búsetuúrræði, sem áður hafði verið nefnt sambýli, þar sem hann nyti sólarhringsaðstoðar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að á R hvíldi sú skylda að tryggja B aðstoð sem hann ætti rétt til vegna fötlunar sinnar, sbr. 76. gr. stjórnarskrárinnar. Um skyldu R að þessu leyti væru nánari fyrirmæli í lögum nr. 40/1991 og nr. 59/1992. R veitti B ýmsa þjónustu á grundvelli laganna sem fæli í sér persónulegan stuðning og aðstoð sem miðaði að því að rjúfa félagslega einangrun sem væri nauðsynleg til þess að koma í veg fyrir dvöl á stofnun. Ekki var fallist á með B að á skorti að honum hefði verið upplýst um grundvöll ákvörðunar R að synja kröfu hans. Þá var hvorki séð að R hefði ekki haft nægar upplýsingar né að B hefði ekki átt þess kost að koma að sjónarmiðum sínum áður en ákvörðunin var tekin. Var því fallist á með héraðsdómi að ekki væri fram komið að R hefði brotið gegn reglum stjórnsýsluréttar við meðferð kröfu B á þann hátt að það ætti að leiða til þess að ákvörðunin yrði felld úr gildi. Loks var ekki talið að R hefði við meðferð málsins komið þannig fram við B að í því hefði falist ólögmæt meingerð í hans garð sem veitti honum rétt til miskabóta, sbr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Var R sýknað af kröfum B.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem kröfu L um að A yrði gert skylt að veita allar upplýsingar um tiltekinn vefhlekk, notanda hans og fleira, var hafnað. Var vísað til þess að krafa L hefði hvorki beinst að tilteknum mun né skjali né heldur upplýsingum sem tiltekinn munur eða skjal hefði að geyma. Krafan ætti því ekki lagastoð í ákvæðum 68. og 69. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

C ehf. hefur með höndum starfsemi sem felst í skráningu og miðlun upplýsinga um fjárhagsmálefni og lánstraust og ýmsa þjónustu því tengdu og hefur um langt skeið keypt upplýsingar og gögn hjá opinberum aðilum, þ. á m. Þ, og miðlað þeim áfram til viðskiptavina sinna gegn endurgjaldi. Gerðu C ehf. og forveri Þ með sér þrjá samninga þessu tengdu og í þeim öllum var mælt fyrir um að fyrir aðgang að hlutaðeigandi upplýsingum skyldi C ehf. greiða í samræmi við ákvæði gildandi laga, reglugerða eða gjaldskráa. C ehf. höfðaði mál á hendur Í og Þ og krafðist endurgreiðslu allra gjalda sem hann hefði greitt Þ á tilgreindu tímabili þar sem gjöldin hefðu ýmist verið innheimt án viðhlítandi lagastoðar eða heimildar í gjaldskrá. Hæstiréttur taldi að með samningunum hefði C ehf. skuldbundið sig að einkarétti til að greiða það endurgjald fyrir afnot upplýsinganna sem samningarnir kváðu á um. Jafnframt skírskotaði rétturinn til þess að það væri ekki á færi annars en löggjafans að gera breytingar á endurgjaldi fyrir nánar skilgreinda þjónustu ríkisstofnunar sem væri fastákveðið í lögum og væri slíkt endurgjald ákveðið í reglugerð eða gjaldskrá yrði slík gjaldtökuheimild að eiga sér viðhlítandi lagastoð og samrýmast grundvallarreglum og sjónarmiðum um töku þjónustugjalda. Þá vísaði Hæstiréttur til þess endurgjald fyrir endurnot upplýsinga samkvæmt 7. mgr. 27. gr. upplýsingalaga nr. 50/1996 tæki til kostnaðar, ásamt sanngjörnum hagnaðarhluta, sem yrði að tengjast meðferð hlutaðeigandi gagna hvort sem það væri vegna upphaflegrar söfnunar eða framleiðslu þeirra eða þess að liðkað væri fyrir endurnotkun þeirra með fjölföldun eða dreifinu og hafði rétturinn í því samhengi hliðsjón af fyrirmælum tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2003/98/EB frá 17. nóvember 2003 um endurnotkun upplýsinga frá hinu opinbera og ráðgefandi áliti EFTA-dómstólsins sem aflað var undir rekstri málsins í héraði, sbr. dóm dómstólsins 16. desember 2013 í máli nr. E-7/13. Hæstiréttur tók í fyrsta lagi afstöðu til endurgreiðslukröfu vegna gjalda á tímabilinu 1. janúar 2008 til 31. desember sama ár fyrir upplýsingar sem sóttar voru úr þinglýsingabókum með vélrænum fyrirspurnum, nánar tiltekið veðbókarvottorð fyrir fasteignir og ökutæki úr þinglýsabók. Talið var að þar sem löggjafinn hefði ákveðið endurgjald fyrir þessar upplýsingar gæti gjaldið ekki talist ofgreitt í merkingu 1. mgr. 1. gr. laga nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda. Einnig var hafnað endurgreiðslukröfu vegna gjaldskyldu fyrir uppflettingar á eignum eftir kennitölu eiganda og uppflettingar á tölvuskjá við svonefnda fasteignaleit. Vísað var til þess að gjaldtakan hefði stuðst við gjaldskrá sem átti sér ótvíræða lagastoð og að gögn málsins bæru ekki með sér að með henni hefði verið innheimt hærra gjald en nægði til að standa straum af þeim kostnaði sem almennt hlaust af því að veita þjónustuna. Í öðru lagi var um að ræða tímabilið 1. janúar 2009 til 31. desember 2011 vegna vélrænna fyrirspurna úr þinglýsabók ökutækja, sem C ehf. kvað vera án lagaheimildar og án þess að eiga sér stoð í gjaldskrá. Hæstiréttur taldi að gjaldtakan hefði átt sér stoð í 24. gr. laga nr. 6/2001 um skráningu og mat fasteigna, svo og að ljóst mætti vera að Þ hefði stuðst við tilgreint ákvæði í gjaldskrá nr. 1174/2008 vegna þjónustu Fasteignaskrár Íslands, sem sett var á grundvelli lagaákvæðisins. Var endurgreiðslukröfunni að þessu leyti hafnað með skírskotun til þess að C ehf. hefði undirgengist einkaréttarlega skuldbindingu um að greiða Þ fyrir aðgang að upplýsingunum og hefði C ehf. ekki getað vænst þess að afnotin yrðu honum endurgjaldslaus á gildistíma samningsins. Við gildistöku samningsins hefði löggjafinn ákveðið tiltekið gjald fyrir hlutaðeigandi þjónustu og þótt gjaldtakan sem endurgreiðslukrafan laut að hefði verið hærri gæti hún ekki talist óhófleg. Í þriðja lagi var um að ræða gjöld 1. janúar 2009 til 31. desember 2011 vegna sex nánar tilgreindra gjalda, sem reist var á gjaldskrá nr. 1174/2008. Hæstiréttur vísaði til þess að í lögum nr. 6/2001 fælist heimild Þ til töku þjónustugjalda og yrði skýring lagaákvæðanna og beiting þeirra í gjaldskrá að samrýmast grundvallarreglum og sjónarmiðum um töku slíkra gjalda. Taldi rétturinn að nægilega traustir útreikningar hefðu legið til grundvallar þeim áætlunum, sem fjárhæð hlutaðeigandi gjalda byggði á, og að kostnaðarliðir hefðu verið í efnislegum tengslum við þá þjónustu sem gjaldtökunni væri ætlað að standa undir. Væru forsendur gjaldskrárinnar fyrir töku gjaldanna því taldar nægjanlega traustar og samrýmanlegar grundvallarreglum og sjónarmiðum um fjárhæð þjónustugjalda. Voru Í og Þ því sýknaðir af endurgreiðslukröfu C ehf.

V höfðaði mál gegn Í og krafðist þess að nánar tilteknar ákvarðanir kjararáðs yrðu dæmdar ógildar þar sem þær hefðu verið haldnar alvarlegum ágöllum bæði að formi og efni. Samhliða kröfu um ógildingu krafðist V þess í aðal-, vara- og þrautavarakröfum sínum að Í yrði gert að greiða sér tilteknar fjárhæðir, sem hann taldi fela í sér leiðréttingu launa hans fyrir nánar tilgreint tímabil, en í þrautaþrautavarakröfu sinni að viðurkennt yrði að kjararáði „hafi borið að afturkalla launalækkun“ hans miðað við tilgreint tímamark. Í hinum kærða úrskurði héraðsdóms var málinu vísað frá dómi þar sem V hefði ekki lögvarða hagsmuni af því að fá bæði leyst úr kröfu um ógildingu ákvarðana kjararáðs annars vegar og hins vegar fjárkröfum sínum en viðurkenningarkröfu í tilviki þrautaþrautavarakröfu. Í dómi Hæstaréttar kom fram að hinar umþrættu ákvarðanir kjararáðs kvæðu ekki einungis á um atriði sem vörðuðu kjör V heldur einnig fjölda annarra manna og hefði hann því ekki lögvarða hagsmuni af því að fá þær ógiltar í heild sinni. Hvað fjárkröfur V vörðuðu var talið að þær fælu í sér áskilnað um að dómstólar tækju í raun ákvörðun um laun hans sem samkvæmt 1. gr. laga nr. 47/2006 um kjararáð væri í verkahring ráðsins að ákveða í samræmi við 8. til 10. gr. laganna. Með hliðsjón af framangreindu var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um frávísun aðal-, vara- og þrautavarakrafna V, auk kröfu um ógildingu samkvæmt þrautaþrautavarakröfu hans. Á hinn bóginn var fallist á með V að hann hefði lögvarða hagsmuni af því að fá efnisdóm um viðurkenningarkröfu í síðari kröfulið þrautaþrautavarakröfu sinnar eins og hún hafði verið þar sett fram. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka kröfuna til efnismeðferðar.

Sveitarfélagið R var sýknað af kröfu G um skaðabætur, sem reist var á því að samið hafi verið um ráðningu hans sem sveitarstjóra tilgreindan dag og þannig komist á ráðningarsamband milli aðila sem síðar hafi verið rift með ólögmætum hætti ellegar ráðningin ólöglega afturkölluð. Talið var að ákvæði þágildandi 2. mgr. 54. gr. sveitarstjórnarlaga nr. 45/1998 og og 2. mgr. 54. gr. sveitarstjórnarlaga nr. 138/2011, áskildu að samningur um ráðningu framkvæmdastjóra sveitarfélags skyldi vera skriflegur, væru augljóslega sett til verndar hagsmunum, allsherjarréttar eðlis, og gætu því aðeins skuldbundið sveitarfélagið að gengið væri frá samningnum í samræmi við þau fyrirmæli. Þegar af þeirri ástæðu var fallist á með R að ekki hefði stofnast samningur milli aðila um ráðningu G svo skuldbindandi væri fyrir R.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar ákæruvaldinu var í sakamáli á hendur X o.fl. heimilað að leggja fram hluta skjalaskrár og leiða A fyrir dóm sem vitni. Skjölin sem um var að ræða voru tilkynning Seðlabanka Íslands til Fjármálaeftirlitsins, svar bankans við beiðni ákæruvaldsins, afrit af tölvupóstsamskiptum X o.fl. við A og skýrsla hennar hjá lögreglu. Í málinu reyndi á hvort ákæruvaldinu væri óheimilt að leggja fram fyrrgreind skjöl á grundvelli 4. mgr. 134. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, sbr. 2. mgr. 119. gr. sömu laga. Í dómi Hæstaréttar var talið að líta yrði svo á að undir b. lið síðastgreindrar málsgreinar gætu fallið einka-, fjárhags- og viðskiptamálefni einstaklinga jafnt sem lögpersóna, að því tilskyldu að þeim sérfræðingum sem heyrðu undir ákvæðið hefði verið trúað fyrir slíkum upplýsingum í starfi þeirra. Af síðastefndu leiddi að ákvæðið ætti ekki við væri manni trúað fyrir upplýsingum utan starfs hans sem sérfræðings, til dæmis af vini eða vandamanni. Þá var í dómi réttarins meðal annars vísað til þess að við skýringu ákvæðisins, sem fæli í sér undantekningu frá vitnaskyldu, yrði að líta til þess að því sé ætlað að vernda trúnaðarsamband sérfræðings og skjólstæðings sem til hans leitar þannig að skjólstæðingurinn geti almennt treyst því að upplýsingar, sem hann láti sérfræðingnum í té um einkamálefni sín, verði ekki síðar notaðar gegn honum í sakamáli án hans vilja. Talið var að tilkynning Seðlabanka Íslands til Fjármálaeftirlitsins og svar bankans við beiðni ákæruvaldsins fælu ekki í sér trúnaðarupplýsingar í merkingu b. liðar 2. mgr. 119. gr. laga nr. 88/2008. Þá yrði ekki talið að X o.fl. hefðu leitað ráðgjafar hjá A sem lögmanni, heldur sem lögfræðingi með sérþekkingu á reglum um gjaldeyrisviðskipti. Litið var svo á að tölvupóstsamskipti X o.fl. við A og skýrsla hennar hjá lögreglu heyrðu undir undanþágu frá vitnaskyldu með vísan til eðlis og umfangs þeirrar ráðgjafar er A hefði veitt X o.fl., enda hefðu þeir eins og atvikum málsins var háttað mátt líta svo á með réttu að viðlíka trúnaðarskylda fylgdi samskiptum þeirra við A og um væri að ræða samskipti við lögmann, þannig að þeir gætu almennt treyst því að upplýsingarnar sem þeir trúðu A fyrir yrðu ekki síðar notaðar gegn þeim í sakamáli án vilja þeirra. Ekki yrði séð að tölvupóstsamskipti X o.fl. við A og skýrsla hennar hjá lögreglu gætu skipt sköpum um niðurstöðu málsins og því var ákæruvaldinu synjað um að leggja fram þau skjöl. Loks var talið að A yrði ekki leidd sem vitni án leyfis X o.fl. sökum fyrirmæla b. liðar 2. mgr. 119. gr. laga nr. 88/2008.

H kærði úrskurð héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu hennar um að úrlausn þinglýsingarstjórans á Selfossi um að færa veðskuldabréf aftur inn á fasteignina L yrði ógilt, svo og yfirlýsing embættisins í kjölfar leiðréttingar á mistökum við þinglýsingu samkvæmt 1. mgr. 27. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978. Þinglýsingarstjóri hafði þinglýst veðskuldabréfinu á fasteignina 12. desember 2007 þrátt fyrir að samþykki H sem maka þinglýsts eiganda hinnar veðsettu fasteignar hefði ekki legið fyrir líkt og áskilið er í 1. mgr. 60. gr. og 1. mgr. 64. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993. Að kröfu H afmáði þinglýsingarstjóri veðskuldabréfið af fasteigninni en tók síðar ákvörðun um að færa það aftur inn á eignina. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þar sem veðskuldabréfið hafði verið háð áðurgreindum annmarka hefði þinglýsingarstjóra borið að vísa skjalinu frá þinglýsingu. Þar sem skjalinu var þrátt fyrir þennan ágalla þinglýst á eignina, hefði þinglýsingarstjóra að réttu lagi átt að bæta úr mistökunum með því að færa athugasemd í þinglýsingabók um samþykkisskortinn. Í málinu hagaði á hinn bóginn þannig til að H hafði undirritað skilmálabreytingu við veðskuldabréfið 9. janúar 2010 sem maki þinglýsts eiganda hinnar veðsettu fasteignar. Þá hafði frestur samkvæmt 2. mgr. 65. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 til að höfða mál til ógildingar hinnar upphaflegu ráðstöfunar löngu verið liðinn þegar H hófst handa á árinu 2012 að fá bætt úr mistökunum. Hafði því ekki verið tilefni til viðbragða af hálfu þinglýsingarstjóra við kröfu H um að veðskuldabréfið yrði afmáð af eigninni og var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

O hf. krafði D ehf. um greiðslu skuldar vegna úttekta D ehf. hjá O hf. á tilteknu tímabili. D ehf. taldi sig hins vegar eiga skaðabótakröfu á hendur O hf. sem kæmi til skuldajafnaðar við kröfuna. Var krafa D ehf. á því reist að hann hefði beðið tjón í viðskiptum sínum við O hf. þar sem hann hefði þurft að greiða hærra verð en ella fyrir gasolíu og skipagasolíu frá árinu 1994 til 2001 vegna ólögmæts samráðs O hf. og annarra olíufélaga um verðlagningu á olíuvörum. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði meðal annars að D ehf. hefði engin gögn lagt fram í málinu sem sýndu að O hf. hefði haft samráð við önnur olíufélög um verðlagningu í viðskiptum sem gagngert vörðuðu D ehf. Hann hefði ekki heldur vísað til gagna sem sýndu með viðhlítandi hætti að O hf. hefði haft samráð um verðlagningu gasolíu og skipagasolíu til útgerðarmanna. Var ekki talið að D ehf. hefði fært fyrir því fullnægjandi rök að verðsamráð O hf. og annarra olíufélaga hefði náð til skipagasolíu og gasolíu og honum því ekki tekist að leiða að því sönnur að O hf. hefði með saknæmri og ólögmætri háttsemi bakað sér bótaskyldu gagnvart D ehf. Var skuldajafnaðarkröfu D ehf. því hafnað og félaginu gert að greiða O hf. viðskiptaskuld sína.

Í kjölfar verðstríðs á matvörumarkaði, í febrúar og mars 2005, hóf S rannsókn á aðgerðum H á markaðinum. Með ákvörðun S, sem staðfest var af áfrýjunarnefnd samkeppnismála í mars 2009, var talið að H, sem meðal annars rekur verslunarkeðjuna Bónus, hafi á tímabilinu 2005 til miðs árs 2006 brotið gegn 11. gr. samkeppnislaga nr. 44/2005, og sama ákvæði eldri laga nr. 8/1993, og misnotað markaðsráðandi stöðu sína með aðgerðum sem beindust gegn keppinautum félagsins á matvörumarkaði. Var um að ræða aðgerðir sem falið höfðu í sér umfangsmikla undirverðlagningu á mjólkurvörum í verslunum Bónuss. Samkvæmt úrskurðinum var H gert að greiða sekt að fjárhæð 315.000.000 krónur vegna brotanna. H höfðaði mál gegn S og Í og krafðist þess aðallega að úrskurðurinn yrði felldur úr gildi, en til vara að sektin yrði lækkuð eða felld niður. Þá krafðist félagið þess meðal annars að felldur yrði úr gildi úrskurður fjármálaráðherra um skyldu til að greiða dráttarvexti af sektarfjárhæðinni. Málsástæður H byggðu meðal annars á því að meðferð málsins hjá samkeppnisyfirvöldum hafi farið gegn ákvæðum stjórnsýslulaga, félagið hafi ekki verið í markaðsráðandi stöðu á hinum skilgreinda markaði á umræddum tíma og ekki misnotað stöðu sína á markaðinum með verðlagningu á mjólkurvörum. Í héraðsdómi, sem staðfestur var í Hæstarétti, var ekki fallist á framangreindar málsástæður. Þá var ekki fallist á þá málsástæðu H að ákvæði í 2. mgr. 37. gr. samkeppnislaga heimilaði ekki að krefjast dráttarvaxta af stjórnvaldssekt fyrr en liðinn væri mánuður frá afgreiðslu æðra stjórnvalds. Í þessu sambandi var talið að það leiddi af ákvæðinu að greiða skyldi dráttarvexti af fjárhæð stjórnvaldssektar væri hún ekki greidd innan mánaðar frá ákvörðun Samkeppniseftirlitsins. Var S og Í sýknað af kröfum H í málinu.

B höfðaði mál og krafðist viðurkenningar á því að skattstjóra væri óheimilt, þrátt fyrir ákvæði í 1. mgr. 98. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt, að leggja fram til sýnis álagningarskrá þar sem tilgreindir væru þeir skattar sem á hann hefðu verið lagðir samkvæmt lögum um tekjuskatt. Með því fengi almenningur aðgang að upplýsingum, sem af mætti ráða hvaða tekjur hann hafi haft á viðkomandi skattári. Taldi B að með þessu væri vegið að friðhelgi einkalífs hans og að ákvæðið færi meðal annars í bága við 1. mgr., sbr. 3. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar. Í dómi Hæstaréttar kemur fram að í álagningarskrám eftir fyrirmælum 1. mgr. 98. gr. laga nr. 90/2003, væri ekki aðeins að finna upplýsingar um fjárhæð einstakra tegunda skatta, sem lagðir væru á hvern gjaldanda á grundvelli þeirra laga, heldur jafnframt um fjárhæð skatta og gjalda samkvæmt öðrum lögum, þar á meðal útsvar, sem lagt væri á eftir ákvæðum IV. kafla laga nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga. Af álagningu síðastnefnda skattsins yrði framar öðru ráðið hverjar tekjur gjaldanda hafi verið á skattári. Þótt krafa B yrði tekin til greina yrði ekki með því girt fyrir að skattstjóri legði eftir sem áður fram álagningarskrá, þar sem aðeins yrði sleppt upplýsingum um skatta, sem lagðir yrði á B samkvæmt lögum nr. 90/2003. Með því hefði almenningur eftir sem áður aðgang að þeim upplýsingum, sem B leitaðist við að koma í veg fyrir með máli þessu. Taldi Hæstiréttur því að dómkrafa B fæli eingöngu í sér að leitað væri álits dómstóla um lögfræðilegt efni, sem veitti ekki úrlausn um réttindi hans, sem málsókninni væri ætlað að tryggja, sbr. 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Af slíkri úrlausn hefði B ekki lögvarða hagsmuni og væri því óhjákvæmilegt að vísa málinu af sjálfsdáðum frá héraðsdómi.

D krafði olíufélögin S, K og O skaðabóta vegna tjóns, sem hann taldi sig hafa orðið fyrir við kaup á eldsneyti á árunum 1996 til 2001 vegna ólögmæts samráðs þeirra, en þau hefðu samkvæmt ákvörðun samkeppnisráðs 28. október 2004 og úrskurði áfrýjunarnefndar samkeppnismála 29. janúar 2005 brotið gegn 10. gr. þágildandi samkeppnislaga nr. 8/1993 með víðtæku samráði sínu um verðlagningu á olíuvörum og skiptingu markaðar á árunum, sem krafa D laut að. D hefði þurft að taka á sig hærra eldsneytisverð, sem stafað hefði af hinu ólögmæta samráði og leitt til aukins rekstrarkostnaðar hans á þessu tímabili, en krafa hans væri um bætur sem því nam. Talið var að þrátt fyrir umfangsmikla öflun gagna við málsmeðferð stjórnvalda á sviði samkeppnismála, sem D hefði að nokkru fengið aðgang að, hefði hann ekkert lagt fram, sem sýndi að S, K og O hefðu sérstaklega haft samráð um viðskipti við hann. Hann hefði heldur ekki vísað til gagna eða rökstutt á annan hátt svo að viðhlítandi væri að S, K og O hefðu gagngert haft samráð um verðlagningu gasolíu til útgerðarmanna, en hefði þess í stað að mestu látið við það sitja að draga almennar ályktanir af ákvörðun samkeppnisráðs. Til þess að S, K og O gætu borið skaðabótaskyldu gagnvart D yrði hann að leiða í ljós að félögin hefðu haft samráð annaðhvort beinlínis um viðskipti við hann eða almennt um verðlagningu á þeim vörum, sem hann keypti af einhverju þeirra á umræddu tímabili. Að því er varðaði skipagasolíu hefði D hvorugt tekist og voru því ekki efni til að fallast á aðalkröfu D eða þann þátt í varakröfu, sem laut að kaupum á gasolíu fyrir skip. Varakrafa D, að því leyti sem hún laut að verðlagningu á bensíni sem samráð S, K og O hafði tekið til, þótti haldin slíkum annmörkum að ófært var að taka hana til greina. Voru S, K og O því sýknuð af kröfum D.

R og S fengu úthlutað lóð í K. Á skipulagsuppdrætti var meðal annars tilgreint hvar bílastæðum við hvert hús við götuna yrði komið fyrir, en heimilt var að gera tillögu að annarri staðsetningu bílastæða. K og S óskuðu eftir breyttri staðsetningu bílastæða og var umsókn þeirra samþykkt og byggingarleyfi gefið út. Lóðarhafi í sömu götu kærði tvisvar útgáfu byggingarleyfis handa R og S til úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála og féllst nefndin á kröfur kæranda. R og S höfðuðu þá mál gegn viðkomandi lóðarhafa og K og kröfðust þess meðal annars að felld yrði úr gildi ákvörðun K um að afturkalla byggingarleyfi á lóð þeirra, sem héraðsdómur féllst á. Hvorki K né lóðarhafinn áfrýjuðu dóminum til Hæstaréttar. Í kjölfarið höfðuðu R og S annað mál gegn K og kröfðust bóta vegna tafa á framkvæmdum og kostnaðar sem af hefði hlotist, þar sem K hefði þegar í upphafi beint tillögu þeirra um færslu bílastæða í rangan farveg í stað þess að samþykkja hana án frekari aðgerða. Talið var að réttur nágrannans til að kæra afgreiðslu K á erindi R og S hefði verið fyrir hendi óháð því hvort K hefði kosið að gefa nágrönnum kost á að tjá sig áður en það yrði afgreitt. Engin efni væru til að ætla annað en að málið hefði fallið í sama farveg og það gerði þótt ekki hefði komið til grenndarkynningar og auglýsingar á breyttu skipulagi, sem R og S töldu að hefði verið óþarft og óheimilt. Leggja yrði því til grundvallar að samþykki K við erindi R og S hefði vegna afstöðu nágrannans leitt til stöðvunar á framkvæmdum þeirra óháð viðbrögðum K. R og S hefðu sjálf átt frumkvæði að þeirri deilu sem upp kom með óskum sínum til K um að víkja frá gildandi skipulagi. Þá gat þeim ekki dulist að afgreiðsla K á erindinu þeim í hag og byggingarleyfi í kjölfarið, sem tæki mið af henni, væri kæranlegt. Með þessu tóku þau áhættu af því að framkvæmdir þeirra kynnu að tefjast eða stöðvast. Var K sýkn af kröfu R og S.

L hóf töku lífeyris hjá T við 67 ára aldur árið 2002. T taldi að L hafi fengið ofgreitt vegna áranna 2003 og 2004. L fékk einnig greiddan lífeyri 2005 og 2006 en T taldi að L hefði ekki haft rétt til þess. Komu ofgreiðslurnar í ljós við endurreikning bóta. Var L tilkynnt með bréfum T að krafist væri endurgreiðslu ofgreidds lífeyris. Höfðaði L mál gegn T og krafðist þess að ákvörðun T um að krefja hann um endurgreiðslu yrði felld úr gildi. Talið var að T hafi skýrt tölulegar forsendur endurkröfu sinnar með fullnægjandi hætti við rekstur málsins fyrir héraðsdómi. Þá hafi T gætt andmælaréttar L með fullnægjandi hætti við töku ákvarðana um endurkröfuna og ekki væri hald í málsástæðum um að málsmeðferðarreglna hafi ekki verið gætt að öðru leyti. Var kröfum L því hafnað.

Áfrýjendur kröfðust skaðabóta úr hendi Í vegna tjóns, sem þeir töldu sig hafa orðið fyrir við það að útlagður kostnaður þeirra einkum vegna lögfræðiaðstoðar við umsókn til landbúnaðarráðherra um leyfi til byggingar varnargarðs til að stöðva landbrot fyrir jörðum sínum, skaða á vatnafari og tjóni á veiði, og eftirfarandi málarekstur nýttist þeim ekki vegna mistaka landbúnaðarráðuneytisins við afgreiðslu erindisins. Áfrýjendur höfðu áður beint kvörtun til umboðsmanns Alþingis. Í áliti hans voru settar fram margar athugasemdir við málsmeðferð ráðuneytisins. Fallist var á með áfrýjendum að málsmeðferð og niðurstaða landbúnaðarráðuneytisins hefði falið í sér brot á ákvæðum stjórnsýslulaga. Málsmeðferðin var því talin ólögmæt. Þá var talið að meðferð og afgreiðsla málsins af hálfu starfsmanna ráðuneytisins hefði verið haldin slíkum annmörkum, að skilyrðinu um saknæmi væri einnig fullnægt. Í var því dæmt til að bæta áfrýjendum tjón, sem fólst í því að útlagður kostnaður þeirra vegna reksturs stjórnsýslumálsins þar á meðal kvörtun til umboðsmanns Alþingis nýttist þeim ekki.

Íslenska ríkið og sveitarfélagið R gerðu árið 2002 samkomulag um að standa að byggingu tónlistar- og ráðstefnuhúss í Reykjavík og stofnuðu í því skyni A ehf. Árið 2004 óskaði ríkisstofnunin RK, fyrir hönd A ehf., eftir þátttakendum í forvali vegna veitingar sérleyfis til að byggja, eiga og reka tónlistar- og ráðstefnuhúsið. Meðal þátttakenda voru P hf., F hf. og K hf. Gekk A ehf. til samninga við P hf. Óskuðu F hf. og K hf. eftir afriti af samningnum en því var hafnað. Var synjunin kærð til úrskurðarnefndar um upplýsingamál sem komst að þeirri niðurstöðu að skylt væri að veita F hf. og K hf. aðgang að samningnum að undanskildum nánar tilgreindum upplýsingum. P hf., R og RK kröfðust ógildingar úrskurðarins. Talið var að samningurinn félli undir gildissvið upplýsingalaga. Þá var rökstuðningur úrskurðarins talinn fullnægja þeim kröfum sem gerðar verði til rökstuðnings úrskurða nefndarinnar. Ekki var talið á færi dómstóla að fjalla um takmörkun á upplýsingarétti vegna einkahagsmuna eða leggja mat á þýðingu trúnaðarákvæða í samningnum, en samningurinn var ekki lagður fram í málinu. Var kröfum P hf., R og RK því hafnað.

Árið 2003 kom út bókin Halldór 1902-1932, ævisaga Halldórs Kiljans Laxness. Var H höfundur bókarinnar. A sem sat í óskiptu búi eftir HKL taldi að H hefði við ritun bókar sinnar nýtt sér í miklum mæli texta HKL og með því framið umfangsmikil brot á höfundarétti. Voru af hennar hálfu afmörkuð 120 tilvik þar hún taldi að H hefði brotið meðal annars gegn 3. og 4. gr. höfundalaga nr. 73/1972. Krafðist hún þess að H yrði dæmdur til refsingar samkvæmt 54. gr. höfundalaga, til greiðslu skaðabóta samkvæmt 1. mgr. 56. gr. laganna og til greiðslu miskabóta samkvæmt 2. mgr. 56. gr. þeirra. Talið var að sex mánaða frestur, samkvæmt 29. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 til höfðunar einkarefsimáls hefði verið liðinn er málið var höfðað og var refsikröfu A því sjálfkrafa vísað frá héraðsdómi. Um miskabótakröfu A sagði Hæstiréttur að þar sem réttur til að krefjast miskabóta vegna brota á höfundarétti væri bundinn við höfundinn sjálfan gæti A ekki átt aðild að slíkri kröfu og var H því sýknaður af þessum kröfulið. Kröfu H um að fébótakröfu A yrði vísað frá dómi var hafnað. Var talið að H hefði í um það bil tveimur þriðju hluta þeirra tilvika er A hafði afmarkað, brotið með fébótaskyldum hætti gegn höfundarétti að verkum HKL, með því að nýta sér texta HKL ýmist lítt breyttan eða nokkuð breyttan en haldið stíleinkennum og notað þá einstaka setningar og setningarbrot notuð lítt breytt og án þess að vísa til heimildar. Ekki var fallist á með H að allsherjartilvísun hans í fimm minningarbækur HKL í eftirmál ævisögunnar uppfyllti skilyrði 14. gr. höfundalaga um tilvísun. Voru fébætur til handa A metnar að álitum.

Deilt var um réttmæti tilkalls til arfs eftir X á grundvelli erfðaskrár hans. Var úrskurður héraðsdóms ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar þar sem ekki höfðu verið lagðar fram greinargerðir þar sem fram kæmu til fullnaðar kröfur aðila um ágreiningsatriðið, sbr. 1. og 2. mgr. 130. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl.

Ekki var fallist á að Í hefði bakað sér skaðabótaskyldu gagnvart N með því að velja S sem samningsaðila í kjölfar útboðs á „nýjum fjárhagskerfum fyrir ríkissjóð og stofnanir hans“. Var talið að þó að nokkrir hnökrar hefðu verið á því mati sem val á samningsaðila byggðist á hefði ekki verið sýnt fram á að Í hefði farið út fyrir það svigrúm sem verði að ætla honum til heildarmats á gæðum tilboða og skipti þá verulegu máli að samkvæmt mati Í var verð þeirrar lausnar sem N bauð 31,5% hærra en boð það sem tekið var.

R krafðist þess að ógilt yrði með dómi synjun landlæknis á beiðni hennar um að ekki yrðu færðar í gagnagrunn á heilbrigðissviði heilsufarsupplýsingar, sem skráðar hefðu verið í sjúkraskrár um látinn föður hennar. Þá krafðist hún viðurkenningar á því að henni væri rétt að leggja bann við því að slíkar upplýsingar yrðu færðar í gagnagrunninn. Í 8. gr. laga nr. 139/1998 um gagnagrunn á heilbrigðissviði var kveðið á um rétt manna til að hafna því, með tilkynningu til landlæknis, að upplýsingar um þá yrðu færðar í gagnagrunninn. Talið var að R gæti ekki neytt þessa réttar sem staðgöngumaður látins föður síns, en fallist var á það að hún gæti, vegna friðhelgi einkalífs síns, haft hagsmuni af því að koma í veg fyrir að heilsufarsupplýsingar um föður hennar yrðu færðar í gagnagrunninn, þar sem ráða mætti af slíkum upplýsingum atriði varðandi arfgenga eiginleika föðurins, sem einnig gætu átt við um hana. Kom fram að í sjúkraskrár væru færðar yfirgripsmiklar upplýsingar um heilsufar manna, læknismeðferð, sem þeir sæta, lifnaðarhætti og félagslegar aðstæður, atvinnu og fjölskylduhagi, ásamt nákvæmri tilgreiningu á því hver sá maður er sem upplýsingarnar varða. Ótvírætt var talið að ákvæði 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar tæki til slíkra upplýsinga og veitti sérhverjum manni friðhelgi um einkalíf sitt að þessu leyti. Talið var að þeirri ályktun héraðsdóms, sem meðal annars var skipaður sérfróðum meðdómsmanni, hefði ekki verið hnekkt að svokölluð dulkóðun í eina átt geti verið framkvæmd með slíku öryggi að nánast megi telja útilokað að lesa dulritaðar upplýsingar. Til þess yrði á hinn bóginn að líta að í lögum nr. 139/1998 sé hvergi tiltekið nánar hvaða upplýsingar úr sjúkraskrám verði að dulkóða á þennan hátt fyrir flutning þeirra í gagnagrunninn eða hvort tilteknar upplýsingar, sem komi fram í sjúkraskrám, verði ekki fluttar þangað. Af gögnum málsins virtist mega ráða að eingöngu kennitala sjúklings yrði dulkóðuð í gagnagrunninum, en nöfnum, bæði sjúklings og vandamanna hans, ásamt nákvæmlega tilgreindu heimilisfangi yrði sleppt. Bersýnilegt sé að upplýsingar um þessi atriði séu ekki þær einu, sem fram komi í sjúkraskrá og tekið geti af tvímæli, í einstaka tilvikum, um hvaða maður eigi í hlut. Í lögum nr. 139/1998 sé einnig kveðið á um heimild rekstrarleyfishafa til vinnslu á upplýsingum úr sjúkraskrám sem færðar séu í gagnagrunninn. Komi fram í lögunum að tilgreindir opinberir aðilar skuli samþykkja verklag og verkferli ásamt því að fylgjast með öllum fyrirspurnum og vinnslu upplýsinga í grunninum. Ekki sé hins vegar afmarkað með nákvæmum hætti hvers konar fyrirspurnum verði beint til gagnagrunnsins eða í hvaða búningi svör við þeim muni birtast. Talið var að þótt í einstökum ákvæðum laga nr. 139/1998 væri ítrekað skírskotað til þess að heilsufarsupplýsingar í gagnagrunni á heilbrigðissviði eigi að vera ópersónugreinanlegar þá skorti mjög á að tryggt sé nægilega, með ákvæðum settra laga, að þessu yfirlýsta markmiði verði náð. Vegna þeirra skyldna sem 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar leggi á löggjafann geti ýmiss konar eftirlit með gerð og starfrækslu gagnagrunnsins ekki komið hér í staðinn, án þess að við ákveðnar lögmæltar viðmiðanir sé að styðjast. Að þessu athuguðu yrði að gættum meginreglum íslenskra laga um þagnarvernd einkalífs að viðurkenna rétt R í þessu efni og voru dómkröfur hennar því teknar til greina.

Ö krafðist þess í málinu að fá aðgang að minnisblaði, sem fylgt hafði skipunarbréfi forsætisráðuneytisins um skipun starfshóps í kjölfar dóms Hæstaréttar í öryrkjamálinu svokallaða. Í umræddu skipunarbréfi, sem ráðuneytið hafði veitt Ö aðgang að, var vitnað til hjálagðs minnisblaðs. Talið var að minnisblaðið hefði verið gert að hluta erindisbréfs til starfshópsins og þannig myndað grundvöll að starfi hans. Forsætisráðuneytið hefði engan fyrirvara gert í skipunarbréfinu um meðferð minnisblaðsins þegar það var sent til aðila utan stjórnarráðsins. Að svo búnu hefði ráðuneytið ekki lengur getað vænst þess að minnisblaðið hefði stöðu skjals sem tekið hefði verið saman fyrir ráðherrafund og nyti af þeim ástæðum einum verndar gagnvart upplýsingarétti almennings, sbr. 1. tl. 4. gr. upplýsingalaga. Þá þótti ekki mega gagnálykta svo frá 3. tl. 4. gr. laganna, sem geymir sérstaka reglu um vinnuskjöl stjórnvalda til eigin afnota, að takmörkun á aðgangi að skjali samkvæmt 1. tl. gæti ekki fallið niður við breyttar aðstæður. Samkvæmt þessu þótti undanþáguregla 1. tl. 4. gr. upplýsingalaga ekki lengur eiga við um minnisblaðið eftir að stjórnvöld höfðu í verki fengið því annað hlutverk og þannig í raun veitt að því ríkari aðgang en upphaflega var ætlunin. Bæri því að beita meginreglu 3. gr. laganna um rétt almennings til aðgangs að gögnum í opinberri stjórnsýslu og viðurkenna rétt Ö til að fá minnisblaðið afhent.

S, sem varð fyrir slysi um borð í skipi E hf., reyndi að fá félagið til að afhenda sér gögn er slysið vörðuðu. Var því neitað nema gegn því að hann afsalaði sér kröfum á hendur félaginu vegna slyssins. Gögn þessi, sem honum voru þannig ekki tiltæk frá öðrum en R án höfðunar dómsmáls, voru S nauðsynleg svo hann gæti gert sér grein fyrir því hvort hann ætti frekari kröfur vegna slyssins. Þar sem gögnin vörðuðu S sjálfan var talið að um um skyldu R til afhendingar skjalanna færi að 1. mgr. 9. gr. upplýsingalaga og undantekningarákvæði 2. mgr. sömu greinar og 4. gr. sömu laga ættu ekki við í máli þessu.

G, sem starfaði sem blaðamaður, krafðist þess að felldur yrði úr gildi úrskurður úrskurðarnefndar um upplýsingamál, þar sem staðfest var ákvörðun utanríkisráðherra um að neita honum um aðgang að samkomulagi R, S og íslenska ríkisins, eigenda sameignarfélagsins Í, um úttekt á eignum úr félaginu við slit þess og skiptingu þeirra sín á milli. Talið var að 3. gr. upplýsingalaga nr. 50/1996 gæti aðeins náð til upplýsinga um félagið að því er varðaði atriði, sem sneru beinlínis að gerðum ríkisins sem eins af eigendum þess, meðal annars því hvernig ríkið fór með hagsmuni sína við slit félagsins. Aðgangur G yrði hins vegar að sæta þeim takmörkunum, sem um ræddi í 5. gr. laganna um takmarkanir á upplýsingarétti vegna einkahagsmuna. Að öllu virtu þóttu ekki efni til að fallast á það með ríkinu, að hagsmunir S og R af trúnaði um samninga þeirra þriggja á milli varðandi slit Í vægju þyngra á metum en þeir hagsmunir, sem meginreglu 3. gr. upplýsingalaga um aðgang almennings að gögnum væri ætlað að tryggja. Var krafa G því tekin til greina.

Ó starfaði sem kennari við fjölbrautarskólann B. Skólameistari B veitti honum áminningu, þar sem hann hefði tekið eintak af stærðfræðiprófi úr skólanum, sem notað var í þágu sumarskólans S. Ó krafðist þess að áminningin yrði ógilt og byggði kröfu sína annars vegar á því, að málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hefðu verið brotnar, en hins vegar hefðu ekki verið fyrir hendi skilyrði til áminningar samkvæmt 21. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Talið var, að Ó hefði fengið tækifæri til þess að tjá sig um fyrirhugaða áminningu á þremur fundum, sem haldnir voru með honum, áður en honum var afhent skriflegt áminningarbréf. Var fallist á þá niðurstöðu héraðsdómara, að ekki hefði verið brotinn andmælaréttur á Ó. Talið var, að nægilega hefði verið sýnt fram á, að almennar reglur hefðu gilt um meðferð prófgagna í tengslum við próf hjá B þótt ekki yrði fullyrt, að Ó hefði vitað hvaða reglur giltu nákvæmlega um þessi efni hjá stærðfræðideild. Ó hefði fengið prófið hjá annarri deild en þeirri, sem hann starfaði hjá og án þess að leita heimildar hennar. Dreifing hans á prófinu innan S, sem hann ræki sjálfur í samkeppni við B, yrði að telja á hans ábyrgð og væri slík notkun prófsins annars eðlis en hagnýting þess meðal nemenda B. Var heimildarlaus taka og hagnýting prófsins með þessum hætti ekki talin hafa samrýmst ábyrgðar- og trúnaðarskyldum Ó samkvæmt IV. laga nr. 70/1996. Þóttu því ekki efni til að verða við kröfu hans um ógildingu áminningarinnar.