Dómstólaleit

Í málinu var deilt um umfang veiðiréttar stefndu fyrir landi jarðarinnar Lækjarskógar í Haukadalsá en áfrýjendur eiga jörðina í óskiptri sameign með stefndu. Forsaga málsins er sú að G, afi stefndu, og M, faðir stefndu, gerðu með sér afsal þar sem G seldi M helmingshlut jarðarinnar með öllum húsum, gögnum og gæðum. Tekið var fram í afsalinu að veiðiréttindi væru undanskilin kaupunum. Héraðsdómur féllst á þá kröfu stefndu að viðurkennt yrði að þeir ættu sem eigendur að 28,58% eignarhluta að fá veiðirétt fyrir landi jarðarinnar í Haukadalsá í sömu hlutföllum. Í dómi Landsréttar kom fram að við gerð afsalsins hafi orðið til hin óskipta sameign og hafi G og M því farið með öll eignarráð hennar í sameiningu sem og veiðirétt sem henni fylgdi. Í ljósi þess að veiðirétturinn var undanskilinn við kaupin yrði að líta svo á að G og M, sem sameigendum og einu eigendum jarðarinnar, sem ekki hafði verið skipt út, hafi verið heimilt að ráðstafa veiðiréttinum með þessum hætti sín á milli, þ.e. með innbyrðis hlutfallsskiptingu réttindanna sem þeir áttu í óskiptri sameign. Vegna þessa væri ekki um það að ræða, að veiðirétturinn væri skilinn frá landareign í skilningi þágildandi ákvæðis 4. mgr. 2. gr. laga nr. 53/1957 og því væri ekki um að ræða þá aðstöðu sem hið svokallaða aðskilnaðarbann laganna legði bann við. Af þeim sökum hafi G og M verið heimilt að lögum að semja með áðurnefndum hætti. Voru áfrýjendur því sýkn af kröfum stefndu.

Ágreiningur aðila laut að landamerkjum milli jarðanna Langholts 1 og 2 í Flóahreppi. Fyrir lá að 1987 höfðu stefndi og þáverandi eigandi Langholts 2 haft makaskipti á landspildum í landi hvors um sig. Afsölum var þinglýst í maí 1987 en í þeim var vísað til þess að takmörk spildnanna væru afmörkuð með bláum og rauðum lit samkvæmt meðfylgjandi uppdrætti, sem skyldi skoðast sem hluti afsalanna. Upplýst var að í sama skjalahylki hjá sýslumanninum á Suðurlandi og samrit afsalanna voru geymd væri varðveittur uppdráttur sem sýndi tiltekna afmörkun á tveimur landspildum í landi Langholts í rauðum og bláum lit. Í málinu byggði stefndi einkum á því að umræddur uppdráttur hefði í raun ekki fylgt afsölunum í öndverðu og væri falsaður. Vísaði hann meðal annars til þess að uppdrátturinn hefði ekki verið áritaður af aðilum máls, bæri ekki með sér áritun þinglýsingardómara og að á honum væri að finna teikningar af vegi sem stefndi lagði á árinu 2008, og því gæti uppdrátturinn ekki verið frá því fyrir þann tíma. Landsréttur vísaði til þess að sú staðreynd að uppdrátturinn hefði verið í sama skjalahylki og samrit afsalanna hjá sýslumanni veitti sterkar líkur fyrir því að það væri sá uppdráttur sem afsölin vísuðu til. Einnig hefði stefndi ekki lagt fram annan uppdrátt eða haldbær sönnunargögn um hvar mörk hinna umdeildu spildna ættu að liggja væri uppdrátturinn hjá sýslumanni rangur. Meðal annars af þessum sökum var stefndi ekki talinn hafa fært sönnur á að uppdrátturinn væri ekki sá uppdráttur sem afsölin 1987 vísuðu til og að hann yrði að bera hallann af þeim sönnunarskorti. Að þeirri niðurstöðu fenginni, og þar sem stefndi hefði ekki hreyft andmælum við því að kröfulína samkvæmt aðalkröfu áfrýjanda væri í samræmi við uppdráttinn hjá sýslumanni, tók Landsréttur til greina aðalkröfu áfrýjanda um nánar tilgreind landamerki milli jarðanna.

Þ höfðaði mál gegn GM og M og krafðist þess annars vegar að viðurkennt yrði að GM væri óheimilt að nota undir starfsemi sína tiltekinn veg að fasteigninni L2 og hins vegar að M væri óheimilt að ráðast í framkvæmdir á veginum að því leyti sem vegurinn liggur í landi L1. Með hinum kærða úrskurði var máli Þ vísað frá dómi. Í úrskurði Landsréttar kom fram að tilgangur málsóknar Þ væri að koma í veg fyrir að vegurinn væri notaður sem aðkoma fyrir starfsemi GM. Varðandi fyrri hluta kröfugerðar Þ sagði að vegurinn væri akvegur sem væri opinn almenningi og því ekki einkavegur GM. Þá yrði ekki talið að GM hefði starfsemi á veginum sem ráðið gæti umferð þar. Niðurstaða um kröfu Þ myndi því hvorki fela í sér að ráðið yrði til lykta ágreiningi málsins né hefði hún raunhæft gildi um réttarstöðu hans. Var krafan því ekki talin fullnægja skilyrðum 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og var niðurstaða hins kærða úrskurðar um frávísun hennar staðfest. Um seinni hluta kröfugerðar Þ kom síðan fram að skilja yrði hana svo að Þ vildi meina M með öllu að ráðast í nokkrar framkvæmdir á veginum. Landsréttur benti á að í kæru Þ kæmi fram að með málsókninni væri ekki verið að leitast eftir að koma í veg fyrir að nánar greindir aðilar kæmust þar um. Svo þessir aðilar gætu farið um veginn mætti ætla að þörf yrði á viðhaldi. Ef fallist yrði á kröfuna kæmi það í veg fyrir að M, sem bæri ábyrgð á veghaldi vegarins samkvæmt 12. gr. vegalaga nr. 80/2007, gæti sinnt skyldum sínum til viðhalds. Var málatilbúnaður Þ að þessu leyti talinn vera á reiki og samræmast ekki kröfum d- og e-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Þá var einnig vísað til þess að krafa Þ væri í andstöðu við vilja sameigenda að jörðinni L2. Að virtum reglum um óskipta sameign og samaðild, hefði Þ verið rétt að stefna sameigendum sínum til að þola dóm um kröfuna. Var niðurstaða hins kærða úrskurðar um frávísun seinni hluta kröfu Þ því einnig staðfest.

Ágreiningur málsaðila laut að landamerkjum jarðanna Borgarhafnar og Kálfafellsstaðar í Suðursveit frá botni Staðardals að jökli. Í dómi Landsréttar var fallist á það með héraðsdómi að landamerki jarðanna fylgi kvísl Staðarár sem rennur um Hálsgil allt að upptökum árinnar. Eftir stóð að ákvarða merki jarðanna við upptök Staðarár norðarlega í fjalllendinu, en þar háttar svo að nokkur gil koma saman og mynda Hálsagil. Gögn málsins þóttu ekki slá föstu hver meginupptök Staðarár hefðu verið á þeim tíma er landamerkjabréfin voru gerð og tóku bréfin ekki af skarið um merki jarðanna svo nálægt jöklinum. Horfði Landsréttur því meðal annars til viðhorfs eigenda umræddra jarða til hins umþrætta landssvæðis. Fyrir lá að þáverandi eigandi Kálfafellsstaðar ráðstafaði árið 1992 fasteigninni Jöklaseli á þrætusvæðinu til J hf. og var byggður þar fjallaskáli. Árið 2001 keypti síðan félagið Í ehf. Jöklasel og greiddi eiganda Kálfafellsstaðar lóðarleigu þar til leigutíma lauk í árslok 2015, en eigandi Í ehf. er B, sem er einn eigenda Borgarhafnar. Því var lagt til grundvallar að eigandi Kálfafellsstaðar hefði farið með umrædda lóð sem sína eign óslitið í fullan hefðartíma samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 um hefð án athugasemda frá eigendum Borgarhafnar eða öðrum fyrr en hefðartími var liðinn. Þessi aðstaða þótti styðja við að landamerki jarðanna miðist við Innra-Þormóðarhnútugil, sem lægi austan við fasteignina Jöklasel, en önnur niðurstaða hefði leitt til þess að Jöklasel hefði verið innan landamerkja Borgarhafnar. Voru landamerki jarðanna Borgarhafnar og Kálfafellsstaðar því talin liggja eftir Innra-Þormóðarhnútugili að Hálsagili og þaðan að botni Staðardals þar sem vatn úr Hálsagili mætir jökulvatni úr Sultartungnagili.

H ehf. höfðaði mál á hendur B ehf. og krafðist þess að fá viðurkennt að ekkert atkvæði fylgdi jörðinni Hvarfsdal í Dalasýslu sem er í eigu B ehf., í Veiðifélagi Búðardalsár, en óumdeilt var að jörðinni fylgdi veiðiréttur í Búðardalsá. Í dómi Landsréttar var þróun löggjafar um veiðirétt jarða og atkvæðisrétt í veiðifélögum rakin. Um atkvæðisrétt í veiðifélögum er í gildandi lögum fjallað í 1. mgr. 40. gr. laga nr. 61/2006 um lax- og silungsveiði. Þar kemur fram að eitt atkvæði í veiðifélagi fylgi hverri jörð sem á veiðirétt. Með jörð sé átt við jarðir sem fullnægi skilyrðum til að teljast lögbýli við gildistöku eldri jarðalaga nr. 65/1976. Þegar lögbýlisskilyrðið var fyrst tekið upp með lögum 53/1957 um lax- og silungsveiði var tilgangur þess ekki að svipta menn atkvæðisrétti í veiðifélögum sem þeir áttu þegar fyrir, heldur koma í veg fyrir að jörðum yrði skipt upp og eigendur gætu þannig aukið atkvæðisrétt sinn. Í lögunum nr. 53/1957 var síðan mælt sérstaklega fyrir um atkvæðisrétt eigenda eyðijarða. Þrátt fyrir að jörðin Hvarfsdalur hafi verið í eyði síðan árið 1938 hefur jörðinni fylgt atkvæðisréttur í veiðifélaginu frá stofnun þess árið 1973. Eyðijörðum hefur frá öndverðu verið veittur atkvæðisréttur í veiðifélögum og í lögum hefur sérstaklega verið mælt fyrir um atkvæðisrétt þeirra síðan árið 1957 að undanskildum árunum 2006-2009 en ákvæði um eyðijarðir var sérstaklega bætt inn í lög 61/2006, árið 2009 þar sem ætlunin hefði ekki verið að breyta atkvæðisrétti eyðijarða í veiðifélögum með lögum 61/2006. Með vísan til umfjöllunar um tilgreinda löggjöf, 72. gr. stjórnarskrárinnar um friðhelgi eignaréttar, meðalhófs og þess að atkvæðis- réttur í veiðifélagi verður ekki skertur afturvirkt, var talið óhjákvæmilegt að skýra inntak 1. mgr. 40. gr. laga nr. 61/2006, þannig að jörðin Hvarfsdalur, sem á veiðirétt í Búðardalsá, fari með atkvæðisrétt í veiðifélagi árinnar. Var niðurstaða hins áfrýjaða dóms því staðfest.

S höfðaði mál á hendur H ehf. o.fl. til viðurkenningar á landamerkjum jarðarinnar Baulárvalla á Snæfellsnesi gagnvart aðliggjandi jörðum í eigu H ehf. o.fl. Aðilar deildu um það hvort stofnast hefði réttilega til jarðarinnar með útmælingargjörð sýslumanns árið 1823, hvort réttindi tengd þeirri stofnun hefðu fallið niður og um eignarhald jarðarinnar. Í dómi Landsréttar var talið að S væri réttur aðili að málinu til sóknar þar sem S nyti þinglýstrar eignarheimildar að jörðinni og engin gögn lægju fyrir í málinu um eignarhald íslenska ríkisins að jörðinni. Þá var ráðið af útmælingargjörð sýslumanns og byggingarbréfi að stofnað hefði verið til nýbýlis í landi Baulárvalla samkvæmt reglum nýbýlatilskipunar 15. apríl 1776 á þeirri forsendu að jörðin hefði á þeim tíma ekki verið háð beinum eignarrétti annarra. Var talið að útmælingargjörðin bæri ekki annað með sér en að málsmeðferðin hefði fullnægt fyrirmælum 2. og 4. gr. tilskipunarinnar með því að ábúendur nábýlisjarða hefðu verið varaðir við um fyrirhugaða forréttingu samkvæmt ákvæðum tilskipunarinnar. Þá yrði ekki séð að eigendur eða ábúendur aðliggjandi jarða hefðu í aðdraganda forréttingarinnar að neinu leyti gert athugasemdir við að hún hefði raskað öðrum réttindum þeirra en notkun svæðisins til upprekstrar eða að komið hefðu fram athugasemdir á næstu áratugum um að forréttingin hefði skert önnur réttindi aðliggjandi jarða. Var því ekki fallist á þá málsástæðu H ehf. o.fl. að ekki hefði verið gætt réttra formreglna við útmælingu nýbýlisins og að hún hefði því ekki getað orðið grundvöllur að yfirfærslu á beinum eignarrétti. Því var einnig hafnað að réttur til nýbýlisins að Baulárvöllum hefði fallið niður vegna notkunarleysis. Ekki var heldur á það fallist með H ehf. o.fl. að tilgreind landamerkjabréf aðliggjandi jarða fælu í sér sönnun fyrir eignarrétti þeirra að því landi sem sakarefni málsins tók til. Loks var því hafnað að H ehf. o.fl. hefðu unnið eignarhefð yfir landinu. Ekki var deilt um það að þær kröfulínur sem afmarkaðar voru í kröfugerð S væru í samræmi við afmörkun lands Baulárvalla samkvæmt útmælingargerðinni og lögfestu Arnfinns Arnfinnssonar fyrir jörðina 1847. Voru kröfur S því teknar til greina.

Árið 2017 kom upp ágreiningur um landamerki milli annars vegar Haukadals I, í eigu Í, og hins vegar óskipts sameignarlands í eigu málsaðila sem nefndist Haukadalstorfa. Meginágreiningurinn snerist um hvar austurmörk lands Haukadals I lægju, þótt einnig væri deilt um norðurmörkin. Úrlausnarefni málsins snerist um að komast að niðurstöðu um hvort málsaðilar hefðu fært sönnur fyrir réttmæti kröfulína sinna, þannig að unnt væri að taka kröfur þeirra til greina. S o.fl byggðu á því að girðing sem K fól skógræktarstjóra að reisa um jörðina Haukadal I réði merkjum. Í dómi Landsréttar var ekki fallist á það með S o.fl. Var því hafnað aðalkröfu þeirra sem tók til norður- og austurmarka jarðarinnar og einnig varakröfunni sem bundin var við austurmörk hennar. Í byggði á því að um mörk jarðarinnar færi samkvæmt markalínu sem dregin hefði verið upp á uppdrætti sem fylgdi afsölum til K 1938 og gjafaafsali 1940. Hefði Í falið verkfræðistofu að varpa uppdrættinum yfir á nútímakortagrunn. Í dómi Landsréttar kom fram að Í hefði átt þess kost að afla frekari sönnunargagna til stuðnings fullyrðingu sinni um að þær markalínur, sem kæmu fram á þeim uppdrætti, væru réttar eða færu eins nálægt og unnt væri þeim mörkum sem dregnar hefðu verið upp á uppdrættinum 1938, svo sem með matsgerð dómkvadds manns. Það hefði Í ekki gert. Að því gættu hefði Í ekki lagt þann grundvöll að málsókn sinni að dómur yrði lagður á kröfur Í samkvæmt gagnstefnu í héraði við svo búið. Var kröfum Í því vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Aðilar deildu um landamerki milli jarðanna Háls, Hálsabóls og Sólbakka annars vegar og jarðarinnar Kirkjufells hins vegar. Voru aðilar ásáttir um upphafspunkt landamerkja í Hrafnshjallanös í Kirkjufelli og endapunkt í hákolli Kerlingar, sunnan við Skál í Mýrarhrynu. Snerist ágreiningurinn um þá tvo staði á milli þessara punkta sem merkin skyldu dregin um. Var annars vegar deilt um hvar svokölluð Kolþúfa við Reiðhól hafi verið en því kennileiti hafði verið raskað þegar efni var tekið úr hólnum til notkunar við vegagerð á 9. áratug síðustu aldar. Hins vegar var deilt um hvar steinn á Langsholtsmel sé eða hafi verið. Héldu gagnáfrýjendur því fram að hann væri enn til staðar en aðaláfrýjendur byggðu á því að hann hefði verið fjarlægður þegar efni hafi verið tekið úr landinu á árabilinu 1980 til 1990 og nýtt í hafnargerð í Grundarfirði. Með tilteknum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var staðfest niðurstaða hans að um staðsetningu merkja milli jarðanna samkvæmt fyrrnefnda kennileitinu færi eftir þrautavarakröfu gagnáfrýjenda í gagnsök í héraði. Þá var, að meginstefnu til með vísan til forsendna héraðsdóms, fallist á það með gagnáfrýjendum að þau hefðu með málatilbúnaði sínum rennt viðhlítandi stoðum undir kröfugerð sína um legu merkja á þeim hluta þeirra sem samkvæmt landamerkjalýsingu liggja frá Kolþúfu og þaðan beina stefnu í stóran stein vestan og neðan til á Langholtsneðrimel. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.

A og S kröfðust viðurkenningar á nánar tilgreindum landamerkjum milli jarðanna Úlfarsfells og Örlygsstaða í Helgafellssveit. Töldu þau einkum að landamerki eins og þeim er lýst í landamerkjaskrá frá 1884 hefðu ekki gildi þar sem við gerð þeirra hafi ekki verið gætt að skilyrðum landamerkjalaga nr. 5/1882. Með dómi Landsréttar var málatilbúnaði áfrýjenda hafnað með vísan til þess að fyrir lægi að lýsing landamerkja hefði verið samþykkt af þáverandi eiganda beggja jarða en engan áskilnað væri að finna í lögunum um að samþykki ábúanda þyrfti jafnframt, svo sem áfrýjendur byggðu á. Þá var jafnframt staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að áfrýjendur hefðu ekki fært fram neinar haldbærar málsástæður fyrir því að efni væru til að víkja lýsingu landamerkjaskrár til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga eða að unnt væri að líta svo á að áfrýjendur hefðu öðlast eignarrétt á umræddu landsvæði fyrir hefð á grundvelli laga nr. 46/1905 um hefð. Var niðurstaða héraðsdóms um sýknu G staðfest.

Ágreiningur aðila laut að forkaupsréttarákvæði í kaupsamningi um jörð, nánar tiltekið hvort hann hafi virkjast við yfirfærslu eignarréttar að henni frá S og B til einkahlutafélags í þeirra eigu, E ehf. Seljandi jarðarinnar samkvæmt kaupsamningnum var faðir áfrýjanda Á, réttargæslustefndu og stefnda S sem var kaupandi. Í samningnum var ákvæði þess efnis að systkini S ættu forkaupsrétt að jörðinni kysi hann að selja hana. Í dómi Landsréttar var rakið að við skýringu ákvæða er varða afmörkun og útfærslu forkaupsréttar yrði að horfa til þess að slíkur réttur væri íþyngjandi fyrir eiganda þar sem hann setti hömlur á ráðstöfunarrétt hans. Landsréttur taldi engum vafa undiropið að með forkaupsréttarákvæðinu hefði faðir Á, réttargæslustefndu og S, viljað koma því til leiðar að systkini S gætu eignast jörðina ef til þess kæmi að hann seldi hana og að hún yrði þannig áfram í eigu fjölskyldunnar. Framangreind eignayfirfærsla gæti í ljósi þessa ekki leitt til þess að forkaupsréttur Á hafi þar með orðið virkur. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu S, B og E ehf. af kröfum Á.

Ágreiningur málsaðila laut að skiptingu á söluandvirði jarðar sem málsaðilar áttu. J og S öfluðu matsgerðar dómkvadds matsmanns áður en mál þetta var höfðað í því skyni að sýna fram á hvernig skipta bæri söluandvirði jarðarinnar að virtu verðmæti einstakra eignarhluta. Viðurkenningarkrafa þeirra var reist á þeirri matsgerð. G byggði aftur á móti á því að skipting á söluandvirðinu skyldi taka mið af fasteignamati. Í dómi Landsréttar var rakið að aðilar hefðu átt jörðina í sérstakri sameign og að sameigninni hefði verið slitið þegar jörðin var seld þriðja aðila. Þegar sameign er seld ráði eignarhlutföll því hvernig andvirði hennar skiptist á milli eigenda, nema sérstaklega hafi verið samið um annað. Lagt var til grundvallar að málsaðilar hefðu ekki samið um hvernig skipta skyldi söluandvirði jarðarinnar áður en bindandi kaupsamningur komst á. Að virtri matsgerð dómkvadds matsmanns og, skýrslu hans fyrir héraðsdómi féllst Landsréttur ekki á að fasteignamat væri til þess fallið að gefa réttari mynd af söluverðmæti þeirra eignarhluta sem um ræðir en fyrrgreind matsgerð. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms þar sem fallist var á viðurkenningakröfu J, S, A og E.

G, eigandi jarðarinnar Króks í Norðurárdal í Borgarfirði, og sveitarfélagið B deildu um greiðsluþátttöku B vegna uppsetningar girðingar sem G reisti. Byggði G á því að samkvæmt 1. mgr. 6. gr. girðingarlaga nr. 135/2001 væri B skylt að greiða 4/5 hluta stofnkostnaðar girðingarinnar. Í dómi Landsréttar kom fram að girðingin hefði verið sett upp á milli afréttar og heimalands í eigu G en skæri ekki sama afréttarland eins og B hefði byggt á. Tæki 1. mgr. 6. gr. girðingarlaga því til girðingarinnar. Ekki yrði séð að ítaksréttindi þeirra sem ættu upprekstrar- og beitarrétt í landinu hindruðu að G krefðist þess að girt yrði í samræmi við regluna og taldi rétturinn að girðingin hvorki hindraði nýtingu þeirra réttinda né væri í andstöðu við 8. gr. reglugerðar nr. 748/2002 um girðingar og ylli hættu á tjóni. Taldi Landsréttur að G ætti rétt til þess að girt yrði í samræmi við niðurstöðu nefndar samkvæmt 7. gr. girðingarlaga og væru kostnaðarhlutföll lögbundin. Þá væri ósannað að reist hefði verið dýrari girðing en efni stæðu til eða að girðingin viki frá niðurstöðu nefndarinnar þannig að nokkru varðaði. G ætti því rétt á endurgreiðslu 4/5 hluta þess kostnaðar sem hann hefði sannanlega orðið fyrir vegna vinnu við að setja upp girðinguna. Var B dæmdur til að greiða B fjárhæð sem svaraði til 4/5 hluta af efniskostnaði og reikningum verktaka.

A var einn eigenda jarðarinnar Rauðamýrar en jörðinni fylgdi veiðiréttur í Hvannadalsá. A höfðaði mál á hendur V og krafðist þess að fá greiddan arð fyrir árin 2015 og 2017 vegna þess eignarhlutar sem hún var þinglýstur eigandi að. Í dómi Landsréttar kom fram að sameigendur Rauðumýrar hefðu gert með sér samkomulag árið 2000 en í því hefðu öll fjármál sameignarinnar verið falin fjárhaldsmanni. Á aðalfundi sameigenda á árinu 2015 hefði G verið kosinn fjárhaldsmaður og hefði arðgreiðsla þess árs verið greidd til hans. Með því hefði V uppfyllt skyldu sína til útgreiðslu arðs það árið. Vegna ósættis sameigenda hefði G látið af starfi sínu sem fjárhaldsmaður árið 2016. Þar sem fjárhaldsmanni hefði ekki verið fyrir að fara til að taka við arðgreiðslum árið 2017 hefði V uppfyllt skyldu sína til útgreiðslu arðs til sameigendanna með því að inna greiðslur af hendi til hvers og eins þeirra. Málamyndagerningur milli A og H, þess efnis að eignarhluta hans skyldi þinglýst á nafn A, gæti engu breytt um það. Var V sýknað af öllum kröfum A.

A höfðaði málið og krafðist viðurkenningar á því að ytri mörk landamerkja Dalbæjar 1 gagnvart aðliggjandi jörðum væru með nánar tilgreindum hætti. Þá krafðist A þess um innri mörk Dalbæjarjarða að viðurkennt yrði að Dalbæ 2 og 3 tilheyrði leiguland úr Dalbæ 1 innan tilgreindra landamerkja. Einnig var þess krafist að viðurkennt yrði að nánar tilgreint landsvæði tilheyrði Dalbæ 1, en Dalbær 2 og 3 ættu óskiptan beitarrétt að einum þriðja á móti Dalbæ 1, innan tilgreindra spildna, í samræmi við byggingarbréf frá 1950. Loks var þess krafist að viðurkenndur yrði fullur umferðarréttur A eftir vegi sem lægi um land Dalbæjar 2 og 3. Með hinum áfrýjaða dómi var vísað frá öðrum kröfum en þeim er vörðuðu svokölluð innri mörk Dalbæjarjarða og beitarrétt innan tilgreindrar spildu en þær kröfur A voru teknar til greina. A kærði ekki niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um frávísun og kom hún af þeim sökum ekki til endurskoðunar fyrir Landsrétti. Í úrskurði Landsréttar kom fram að A gerði sameiginlega kröfu á hendur K og fleirum um að viðurkennt yrði að Dalbæ 2 og 3 tilheyrði leiguland úr Dalbæ 1 innan nánar tilgreindra landamerkja þrátt fyrir að hver aðili væri skráður eigandi að mismunandi hlutum jarðanna. Tiltekið var að A hefði nýtt sér heimild 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til aðilasamlags. Hefði henni því borið að beina að hverjum aðaláfrýjenda sjálfstæðri kröfu. Þar sem svo hefði eigi verið gert yrði þessari kröfu A þegar af þeirri ástæðu vísað frá héraðsdómi. Þá kom fram í úrskurði Landsréttar að í máli þessu gerði A einnig kröfu um að viðurkennt yrði að nánar tilgreint land tilheyrði Dalbæ 1 en að Dalbær 2 og 3 ættu óskiptan beitarétt að einum þriðja á móti Dalbæ 1 í samræmi við byggingarbréf frá 1950 án þess að frekar kæmi fram hvað fælist í því að umkrafið land skyldi tilheyra Dalbæ 1 eða hvaða réttindi myndu falla til hennar ef fallist yrði á kröfu hennar. Þá fæli kröfugerðin í sér að krafist væri dóms um beinan og óbeinan eignarrétt A að sömu spildunni, auk þess sem krafan lyti að óbeinum eignarréttindum þriðja aðila án þess að það væri útskýrt með viðhlítandi hætti. Samkvæmt því uppfyllti þessi krafa A ekki áskilnað d-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um skýra kröfugerð og var henni vísað frá héraðsdómi.

Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um að heimilt hefði verið með kaupsamningi árið 1996 að skilja veiðirétt í Eystri-Rangá frá jörðinni Hjarðartúni. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að þegar Ú ehf. seldi jörðina Hjarðartún í umrætt sinn og undanskildi við söluna hluta hennar ásamt veiðirétt í Eystri-Rangá var búskapur aflagður á jörðinni og enginn átti þar fasta búsetu. Taldist jörðin því ekki landareign í skilningi 4. mgr. 2. gr. laga nr. 76/1970 um lax- og silungsveiði þar sem þeir hagsmunir sem ákvæðinu var ætlað að tryggja voru ekki fyrir hendi. Samkvæmt því var ekkert í lögum sem stóð í vegi þess að með kaupsamningi um jörðina væri undanskilinn veiðiréttur í Eystri-Rangá fyrir því landi sem einnig var undanskilið við söluna og liggur að bökkum árinnar. Var sú ráðstöfun einnig í samræmi við reglu 1. mgr. 2. gr. laga nr. 76/1970 sem aftur byggði á þeirri fornu reglu í íslenskum rétti að hver maður eigi vatn og veiði fyrir landareign sinni. Var Ú ehf. sýknað af kröfum E ehf. í málinu.

Í máli þessu var deilt um eignarrétt að helmingi jarðarinnar Bjarnastaða. Aðila greindi á um það hvort H og E hefðu með kaupsamningi 14. júní 1981 eignast alla jörðina eða aðeins helming hennar svo sem V hélt fram. Í dómi Landsréttar kom fram að fallist væri á með V að hún leiddi eignarrétt sinn að jörðinni Sigtúnum og þar með hálfri jörðinni Bjarnastöðum til skiptalýsingar 16. júní 1939 fyrir óslitna framsalsröð sem í öllum tilvikum byggði á þinglýstum afsölum. Ekki var fallist á að H og E hefðu eignast Bjarnastaði alla á grundvelli traustfangs. Þá var ekki fallist á með H og E að efni afsalsins 14. júní 1981, sem þau leiddu rétt sinn af, hefði verið ranglega fært í þinglýsingabók í skilningi 18. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978. H og E byggðu einnig á því að þau hefðu eignast hinn helming jarðarinnar Bjarnastaða fyrir hefð. Kom fram í dómi Landsréttar að ekki yrði talið varhugavert að slá því föstu að ekkert hefði legið fyrir um að hálf jörðin Bjarnastaðir tilheyrði Sigtúnum er H og E festu kaup á jörðinni. Fyrir lægi að H og E hefðu haft full umráð og not af jörðinni Bjarnastöðum í tæp 30 ár á grundvelli þinglýsts afsals þegar G, eiginmaður V, festi kaup á Sigtúnum. Ekki hefði annað legið fyrir en að þau umráð hefðu verið með öllu átölulaus af hálfu eiganda Sigtúna hverju sinni sem og annarra aðila. Þá lægi ekkert fyrir í málinu sem gerði líklegt að þau hefðu vitað af tilkalli eiganda Sigtúna til helmings Bjarnastaða. Féllst Landsréttur á að skilyrðum 1. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 um hefð, um hefðartíma og umráð væri fullnægt. Var hinn áfrýjaði dómur staðfestur og H og E sýknuð af kröfu V um að viðurkennt yrði að hún væri eigandi helmings jarðarinnar Bjarnastaða.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu B og L um að fella úr gildi ákvörðun sýslumanns um að synja kröfu þeirra um nauðungarsölu á óskiptu sameignarlandi aðila sem er vegstæði er liggur milli tveggja jarða sem eru annars vegar í eigu B og L og hins vegar í eigu M og Ó. Í úrskurði Landsréttar kom fram að aðila greindi á um eignarhald vegstæðisins. Léki þannig vafi á því hvort nauðungarsölubeiðnin lyti að ráðstöfun sameignar málsaðila, sbr. frumskilyrði 2. mgr. 8. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Jafnframt væri ljóst að vegstæðinu yrði ekki skipt út úr landi aðila án samþykkis skipulagsyfirvalda. Af þeim sökum stæðu fyrirmæli skipulags- og jarðalaga því í vegi að krafa B og L um nauðungarsölu á vegstæðinu næði fram að ganga í samræmi við fyrrnefnt ákvæði. Með vísan til þess var niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

Í málinu var deilt um hvort jörðinni K, eign VH og RB, tilheyrði þriðjungur af óskiptum hlunnindum B og B2, eign BH og RM, þar með talinn þriðjungur veiðiréttar í Affalli og þriðjungur réttar til malarnáms, og tilheyrandi umferðarréttur. K var getið í jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalín og þar sögð vera hjáleiga frá B en hlunninda sem K fylgdu var þar ekki getið. Í dómi Landsréttar kom fram að það væri í samræmi við almenn viðhorf þess tíma um að hjáleiga ætti ekki tilkall til hlunninda úr landi þeirrar jarðar sem hún væri byggð úr nema fyrir því væru sérstakar heimildir. Hvað veiðirétt í Affalli varðaði taldi Landsréttur að með hliðsjón af jarðamötum frá árunum 1804, 1849 og 1861, jarðabók 1861 og fasteignamati 1916-1918, sem og af gildandi lögum og reglum hverju sinni, hefði VH og RB ekki tekist sönnun um að K hefði verið orðin sjálfstæð jörð við gildistöku vatnalaga nr. 15/1923. Því yrði hlutdeild K í veiðiréttindunum ekki reist á þeim grundvelli að jörðin hefði verið sjálfstæð jörð eða landareign sem legið hefði að ánni þegar lögin tóku gildi. Með landskiptagerð 1962 hefðu merki jarðanna K og B verið formlega ákvörðuð og liggi það land sem K fékk úthlutað ekki að Affalli. Undanskilin gerðinni hefði verið landspilda sem liggi að Affalli en ekki þótti sannað að K hefði með gerðinni eignast tilkall til þriðjungshlutar hennar. Þá var ekki talið að aðild eigenda K að Veiðifélagi Affalls gæti ein og sér stofnað til veiðiréttar í ánni eða falið í sér viðurkenningu annarra landeigenda á tilvist slíkra réttinda eða að veiðiréttur hefði getað stofnast fyrir hefð. Hvað önnur hlunnindi varðaði taldi Landsréttur VH og RB ekki hafa tekist sönnun um að fyrir hendi væru nokkur hlunnindi í óskiptri sameign þeirra þriggja jarða sem um ræddi. Var viðurkenningarkröfu þeirra þar að lútandi því hafnað. Af þeim sökum þótti óhjákvæmilegt að hafna einnig kröfu um viðurkenningu á tilheyrandi umferðarrétti. Að öllu framangreindu gættu var staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu BH og RM.

J, M og S keyptu jörðina Hróðnýjarstaði í Dalabyggð af E og D ásamt íbúðarhúsi og útihúsum sem á jörðinni stóðu og nánar tilgreindu fylgifé. Kaupendur kröfðust skaðabóta eða afsláttar vegna galla sem þeir töldu vera á íbúðarhúsinu auk skaðabóta fyrir óbeint tjón og kostnað vegna hreinsunar fasteignarinnar. Í dómi Landsréttar kom fram að tiltekna ágalla hefðu kaupendur átt að sjá við venjulega skoðun en ósannað væri að seljendur hefðu vitað um aðra. Þar af leiðandi hefði upplýsingaskylda seljenda ekki náð til þeirra og yrði meint tjón kaupenda ekki rakið til sakar seljenda. Samkvæmt niðurstöðu matsgerðar hefðu umræddir ágallar einungis numið 7,32% af kaupverði fasteignarinnar og yrði ekki talið eins og atvikum máls háttaði að þeir hefðu rýrt verðmæti hennar svo nokkru varðaði. Varðandi kröfu um hreinsun fasteignarinnar kom fram að leggja yrði til grundvallar að úrgangur í fjár- og haughúsi sem nýttur hefði verið af E og D sem áburður á tún teldist tilheyra búrekstri jarðarinnar og hefði því átt að fylgja með í kaupunum. Þá var lagt til grundvallar að ekki yrðu gerðar eins ríkar kröfur til seljenda um hreinsun fasteignar þegar um sölu á atvinnustarfsemi væri að ræða og fyrir lægi að kaupendur hygðust halda áfram sambærilegri starfsemi á eigninni. Í ljósi óverulegs umfangs þeirra hluta sem hefðu verið til staðar á jörðinni við afhendingu og að ætla mætti að hluti þeirra hefði getað nýst kaupendum við rekstur bújarðarinnar var ekki fallist á að E og D hefðu vanrækt skyldur sínar til að hreinsa fasteignina fyrir afhendingu. Voru þau samkvæmt því sýknuð af öllum kröfum J, M og S.

Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um að við sölu jarðarinnar F III á árinu 1943 hafi verið ólögmætt, samkvæmt þágildandi lögum um lax- og silungsveiði nr. 122/1941, að skilja veiðirétt að nokkru eða öllu leyti frá landareigninni. Samkvæmt kaupsamningnum hafði landspilda með veiðiréttindum, landsnytjum og vatnsnytjum sem tilheyrði jörðinni verið undanskilin við söluna. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að hlutfallsleg veiðiréttindi fyrir umræddri landspildu, með takmörkunum sem leiddu af lögmætu samkomulagi frá 1891 um skiptingu veiði milli nærliggjandi jarða, hefðu því fylgt með við sölu jarðarinnar. Var því viðurkennt að eigendur jarðarinnar F III ættu þann veiðirétt fyrir landspildu sem undanskilin var við sölu jarðarinnar og nú tilheyrir fasteignunum F 3 og S.