Dómstólaleit

J o.fl. kröfðust þess í fyrsta lagi aðallega að viðurkennt yrði að samningur eigenda jarðarinnar K og hitaveitunnar HR 6. nóvember 1998 hefði veitt OR og V ohf. tímabundinn rétt til að bora eftir heitu vatni á jörðinni og virkja og nýta þar jarðhita í 25 ár, svo og að þeim væru slíkar ráðstafanir óheimilar eftir það tímamark. Til vara kröfðust J o.fl. að samningnum yrði vikið til hliðar og efni hans breytt á þann veg að nýtingarréttur væri tímabundinn til 25 ára frá gerð samningsins. Í öðru lagi kröfðust J o.fl. þess aðallega að viðurkennd yrði greiðsluskylda OR og V ohf. vegna nýtingar þeirra á heitu vatni umfram 5.256 rúmmetra á ári úr jörðinni K árin 2012 til 2016 en til vara að samningnum yrði vikið til hliðar og efni hans breytt þannig að OR og V ohf. yrði heimilt að nýta fyrrnefnt magn af heitu vatni á ári. Í dómi Hæstaréttar kom fram að í samningnum hefði verið afmarkað hvaða réttindum væri ráðstafað með honum en hvergi rætt um að ráðstöfun á jarðhitaréttindum í landi K hefði verið tímabundin með einum eða öðrum hætti. Þá hefðu engin fyrirmæli verið í samningnum um hvernig fara skyldi með búnað vegna hitaveitunnar á jörðinni að ætluðum samningstíma loknum en ljóst væri að HR hefði lagt í verulegar fjárfestingar til að nýta jarðhitann. Þá höfðu aðilar sammælst um að áður en samningnum yrði þinglýst yrði leitað samþykkis jarðanefndar og ráðherra en dómurinn taldi að það hefði ekki verið gert í öðrum tilgangi en að afla heimildar til að skilja jarðhitaréttindi varanlega frá jörðinni, sbr. 1. mgr. 12. gr. laga nr. 57/1998 um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu. Slíkt samþykki var veitt í júní 1999. Var því talið að með samningnum hafi jarðhitaréttindum jarðarinnar K verið afsalað varanlega til HR. Þá kom fram að tilvísun samningsins í 5.256 rúmmetra hefði verið hluti af ákvörðun endurgjalds samkvæmt samningnum sem metið hafði verið til fjár sem verðmæti þess vatns sem ella hefði verið afhent til frambúðar til eigenda jarðarinnar sem endurgjald fyrir jarðhitaréttindi. Var vísað til þess að ekki hefði verið andmælt þeirri staðhæfingu OR og V ohf. að fyrrgreint magn af heitu vatni hefði eingöngu nægt til upphitunar á innan við tíu einbýlishúsum á veitusvæði HR og var talið fjarstæðukennt að hitaveitan hefði gert samning sem fæli aðeins í sér réttindi til að nýta svo óverulegt magn af vatni. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að sýkna OR og V ohf. einnig af síðari aðalkröfu J o.fl. Varðandi varakröfur J o.fl. vísaði dómurinn til þess að þau hefðu ekki fært nokkur haldbær rök fyrir því hvaða efnisþættir samningsins, staða samningsaðila, atvik við samningsgerðina ellegar síðar tilkomin atvik gætu á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga haft þau áhrif að dómstólum yrði nú fært að breyta þeirri varanlegu ráðstöfun fasteignarréttinda sem hefði átt sér stað með samningnum í tímabundna ráðstöfun. Þá var talið að í ljósi áðurgreindrar niðurstöðu um aðalkröfu J o.fl. um viðurkenningu á því að samningurinn hafi falið í sér takmörkun á nýtingarrétti OR og V ohf. gæti ekki komið til álita að breyta honum í það horf á grundvelli 36. gr. fyrrnefndra laga. Voru því OR og V ohf. sýknuð af kröfum J. o.fl.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Sumarið 2007 stóð H að umfangsmiklum framkvæmdum á svokölluðum Byggðasafnsreit í Hafnarfirði sem náði að hluta inn á lóð H ehf. Fyrirhuguð framkvæmd var kynnt fyrir H ehf. sem veitti samþykki sitt fyrir því að farið yrði inn á lóð hans. Ekki var gerður skriflegur samningur um framkvæmdirnar og fyrirkomulag þeirra. Árið 2013 höfðaði H ehf. mál gegn H til heimtu skaðabóta vegna skemmda á fasteign sinni sem hann taldi að mætti rekja til uppgraftar og vinnu því samfara á lóðinni. Í dómi héraðsdóms var H gert að greiða H ehf. 4.865.699 krónur í skaðabætur. Í dómi Hæstaréttar kom fram að meta yrði samskipti aðila á þann veg að í reynd hefði komist á í millum þeirra munnlegur samningur um framkvæmd verksins og að leggja yrði til grundvallar að samþykki H ehf. við framkvæmdunum hefði verið bundið þeirri forsendu að hann yrði skaðlaus af þeim nema á annan veg væri samið. Ekki hefði komið fram að svo hefði verið gert. Af því leiddi að H hefði verið skylt að bæta tjón sem varð á fasteign H ehf. og gilti þá einu hvort það yrði rakið til H eða þeirra sem á hans vegum unnu. Talið var að H hefði ekki hnekkt niðurstöðu yfirmatsgerðar í málinu um að nauðsynlegt væri að byggja undirstöður undir fasteigninni og var sá kostnaðarliður því tekin til greina í Hæstarétti, en honum hafði verið hafnað í héraði. Var H gert að greiða H ehf. 5.415.699 krónur í skaðabætur.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem krafa SPB hf. var viðurkennd sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. við skipti á þrotabúi SM ehf. A og T höfðu verið eigendur alls hlutafjár í SM ehf. og höfðu einnig lýst kröfu í bú félagsins. Kröfu sína í málinu byggði SPB hf. á tveimur lánssamningum. Skuld samkvæmt þeim var tryggð með handveði í 38% eignarhlut SM ehf. í félögunum Sp ehf. og Sb ehf. vegna skulda allra félaganna þriggja við bankann. Leysti SPB hf. síðar hina handveðsettu hluti SM ehf. í félögunum tveimur til sín með tilkynningu til SM ehf. miðað við fyrirliggjandi verðmat V hf. Aðila greindi m.a. á um hvort um hafi verið að ræða lán í erlendri mynt eða lán í íslenskum krónum með ólögmætri gengistryggingu. Með vísan til ýmissa dóma réttarins sem gengið höfðu um sambærileg álitaefni komst Hæstiréttur að þeirri niðurstöðu að um skuldbindingu í erlendum gjaldmiðli væri að ræða sem ekki færi gegn ákvæðum laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Aðila greindi einnig á um hvort í áðurnefndri tilkynningu SPB hf. til SM ehf. hafi falist bindandi yfirlýsing um það verð sem hann leysti umrædda hluti til sín á. Taldi Hæstiréttur efni tilkynningarinnar hafa verið skýrt og afdráttarlaust. Henni hafi verið beint til forsvarsmanns SM ehf. og væri bindandi samkvæmt efni sínu fyrir SPB ehf. Bankinn hafi verið upplýstur um breyttan hag og bága fjárhagsstöðu félaganna Sp ehf. og Sb ehf. auk þess sem hann hafði gert reka að því að afla frekari upplýsinga um stöðu þeirra. Hefði SPB hf. því haft allar forsendur til að leggja mat á verðmæti hinna veðsettu hluta. Yrði ekki fallist á að umrædd tilkynning væri ekki skuldbindandi vegna rangra eða brostinna forsenda eða með vísan til 32. gr. og 33. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Þá greindi aðila á um hvernig ráðstafa ætti þeirri fjárhæð milli félaganna sem gengju upp í þær skuldir sem framangreint handveð stóð til tryggingar á. Taldi Hæstiréttur að áðurnefnd tilkynning yrði ekki skilin á annan hátt en þann að þar hafi með bindandi hætti af hálfu SPB hf. verið tilkynnt um að andvirði veðsins gengi til niðurgreiðslu skulda allra félaganna þriggja. Ráðstafa skyldi greiðslunni upp í skuldir félaganna í sama hlutfalli og verið hafði milli fjárhæðar þeirra skulda félaganna við forvera SPB hf. sem handveðunum hafði verið ætlað að tryggja. Komu þessar fjárhæðir því til lækkunar kröfu SPB hf. við skipti á þrotabúi SM ehf. og voru eftirstöðvar hennar viðurkenndar í réttindaröð sem almenn krafa.

M og K bjuggu í óvígðri sambúð frá mars 1998 til maí 2004. K hafði fest kaup á íbúð fyrir 11.400.000 krónur við upphaf sambúðarinnar og fjármagnaði kaupin með sölu annarrar fasteignar og tveimur veðlánum að fjárhæð 6.035.000 krónur. Á sambúðartímanum greiddi M afborganir af áhvílandi lánum, sem samtals námu 3.454.207 krónum. Eftir sambúðarslitin krafðist M endurgreiðslu þessarar fjárhæðar úr hendi K. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að töluverð fjárhagsleg samstaða virtist hafa verið með M og K á sambúðartímanum. M var ekki talinn hafa leitt sönnur að því að þessar greiðslur hefðu átt að vera framlag hans samkvæmt samningi um hlutdeild í eign K sem honum bæri að fá endurgreitt vegna brostinna forsendna. Yrði frekar að telja að þær hefðu verið framlag hans til heimilisins án sérstaks samkomulags um að þær leiddu til eignamyndunar. Þá var ekki fallist á að M hefði sýnt fram á að grundvöllur væri fyrir kröfu hans samkvæmt óskráðri bótareglu um óréttmæta auðgun. Var K því sýknuð af kröfu M.

Ú ehf. var gert að greiða F ehf. skuld samkvæmt átta reikningum fyrir 54 líkkistur auk fylgibúnaðar. Mótmælum Ú ehf. við reikningunum, sem komu fyrst fram eftir að F ehf. stefndi Ú ehf. til greiðslu þeirra, var hafnað, en Ú ehf. hafði áður greitt inn á kröfuna. Voru reikningarnir því lagðir til grundvallar um fjölda þeirra líkkista sem Ú ehf. hafði móttekið. Aftur á móti var samningur aðila ekki talinn hafa heimilað F ehf. að fella niður afsláttarkjör til Ú ehf. Var krafa F ehf. því lækkuð um fjárhæð sem svaraði til afsláttarins.

Þ, sem var bóndi að atvinnu en rak einnig vörubifreið í atvinnuskyni, hafði komist í samband við Á í gegnum blaðaauglýsingu og taldi Á sig geta útvegað Þ vörubifreið frá Danmörku. Þ gerði Á grein fyrir verðhugmyndum sínum og að bifreiðin þyrfti að vera búin svokölluðum loftbúkka. Bauð Á Þ til Danmerkur að skoða vörubifreið sem Á kvað fást fyrir endurgjald sem væri í samræmi við verðhugmyndir Þ, að meðtöldum þeim breytingum sem gera þyrfti á bifreiðinni við að búa hana loftbúkka. Í Danmörku ritaði Þ samþykkivokölluðum loftbúkka. Bauð Á Þ til Danmerkur að skoða vörubifreið sem Á kvað fást fyrir endurgjald sem væri í samræmi við verðhugmyndir Þ, að meðtöldum þeim breytingu sitt án fyrirvara á reikning seljandans, P, fyrir bifreiðinni ásamt fylgihlutum, m.a. loftbúkka. Eftir komu Þ til Íslands kom í ljós að kostnaður við að útbúa bifreiðina loftbúkka var mun meiri en Á hefði talað um og þegar í kjölfarið tilkynni Þ Á að ekki gæti orðið af kaupunum. P taldi samning hafa verið kominn á um kaupin og krafði Þ um greiðslu á reikningnum. Var talið að Þ hafi haft réttmæta ástæðu til að líta svo á að Á hefði haft stöðuumboð sem sölumaður fyrir P í viðskiptunum. Var Þ því heimilt að beina tilkynningu sinni um að ekki yrði úr kaupunum að Á. Þá var fallist á með P að formlega gildur samningur hafi komist á milli aðilanna en ekki aðeins gefin út viljayfirlýsing, svo sem Þ hélt fram. Var talið að gera hafi mátt þá kröfu til P, sem hefði atvinnu af því að selja vörbifreiðir og gámabifreiðir, að hann kannaði rækilega hvort forsendur Þ um útbúnað bifreiðarinnar og verð stæðust, en hins vegar hafi hann látið það sig einu gilda. Ófullnægjandi upplýsingar af hálfu P hafi leitt til þess að Þ gekk til kaupanna í trausti þess að kostnaður við að breyta bifreiðinni væri mun minni en raun varð á. Var fallist á með Þ að ósanngjarnt væri af hálfu P að bera samninginn fyrir sig og að honum yrði því vikið til hliðar í heild með stoð í 36. gr. samningalaga.

H var ráðinn framkvæmdastjóri verðbréfafyrirtækisins H hf. í október 1998. Gerði G í eigin þágu og í nafni fyrirtækisins B tilboð í H hf. 12. mars 1999. Viku síðar gerðu H og G samning við lífeyrissjóðinn L um að L breytti kröfum sínum í H hf. í hlutafé, sem þeir skuldbundu sig til að kaupa eða tryggja sölu á. Þegar til kom samþykkti Fjármálaeftirlitið ekki að L eignaðist svo mikið hlutafé í H hf., sem samningur aðila gerði ráð fyrir. Var fyrrgreindum samningi þá breytt á þá leið, að G keypti framangreindar kröfur L með nánar tilgreindum skilmálum, en H skyldi vera ábyrgðarmaður á skuldabréfum sem G gaf út til fjármögnunar kaupanna. Samhliða þessu gerðu H og G samning þar sem G ábyrgðist H skaðleysi af kaupunum upp að ákveðnu marki. H var sagt upp störfum 30. júní 1999 og gerður við hann starfslokasamningur 22. september sama ár. Í framhaldi af því höfðaði H mál gegn G og L og krafðist þess aðallega að sjálfskuldarábyrgð hans á skuldabréfunum yrði dæmd ógild en til vara að G leysti hann undan ábyrgðinni eða tryggði skaðleysi hans með öðrum hætti. Ekki var fallist á málsástæður H fyrir því að ábyrgð hans væri ógild vegna brostinna forsendna. Þar sem gjalddagi skuldabréfanna var ekki fyrr en 22. mars 2005 hafði ekki enn reynt á skuldbindingu G um að tryggja skaðleysi H af viðskiptunum. Voru G og L því sýknaðir af öllum kröfum H.

Eigendur hlutafélagsins V keyptu allt hlutafé í hlutafélaginu F en F var eignalaust félag sem ekki hafði neinn rekstur með höndum. Voru félögin sameinuð í þeim tilgangi einum að nýta uppsafnað tap F á móti hagnaði V við álagningu skatta. Skattyfirvöld höfnuðu því að taka tillit til sameiningarinnar við álagningu skatta og var réttmæti þeirrar ákvörðunar staðfest með dómi. Reis ágreiningur um hvort kaupandi gæti rift samningnum vegna þessa. Í samningi aðila var kveðið á um að það væri forsenda kaupenda fyrir kaupunum að skattalegur tapfrádráttur nýttist þeim og að ef þetta skattalega hagræði nýttist ekki vegna breytinga á skattareglum skyldu seljendur endurgreiða kaupendum kaupverðið. Lá fyrir að þetta ákvæði var upphaflega runnið frá kaupendum, en að tillögu lögmanns seljenda var því breytt í það horf að það var takmarkað við þau atvik að breytingar yrðu á skattareglum. Þóttu kaupendurnir samkvæmt þessu ekki eiga endurgreiðslukröfu á seljendurna, enda væru ákvarðanir skattyfirvalda ekki byggðar á breytingum á skattareglum og skattaframkvæmd.

Eigendur hlutafélagsins V keyptu allt hlutafé í hlutafélaginu G en G var eignalaust félag sem ekki hafði neinn rekstur með höndum. Voru félögin sameinuð í þeim tilgangi einum að nýta uppsafnað tap G á móti hagnaði V við álagningu skatta. Skattyfirvöld höfnuðu því að taka tillit til sameiningarinnar við álagningu skatta og var réttmæti þeirrar ákvörðunar staðfest með dómi. Reis ágreiningur um hvort kaupandi gæti rift samningnum vegna þessa. Í samningi aðila var kveðið á um að það væri forsenda kaupenda fyrir kaupunum að skattalegur tapsfrádráttur nýttist þeim og að ef þetta skattalega hagræði nýttist ekki vegna breytinga á skattareglum skyldu seljendur endurgreiða kaupendum kaupverðið. Lá fyrir að þetta ákvæði var upphaflega runnið frá kaupendum og var nánast orðrétt tekið upp úr kaupsamningi þeirra um annað fyrirtæki í sama tilgangi, en að tillögu lögmanns seljenda þess fyrirtækis var því breytt í það horf að það var takmarkað við þau atvik að breytingar yrðu á skattareglum. Þóttu kaupendurnir samkvæmt þessu hafa sætt sig við að endurgreiðslufyrirvarinn væri takmarkaður með þessum hætti og ættu þeir því ekki kröfu á seljendurna, enda væru ákvarðanir skattyfirvalda ekki byggðar á breytingum á skattareglum og skattaframkvæmd.

K naut búmarks samkvæmt lögum nr. 95/1981 um Framleiðsluráð landbúnaðarins, verðskráningu og sölu á landbúnaðarafurðum o.fl., og reglugerðum settum samkvæmt þeim. Hann taldi að með breytingu á stjórn landbúnaðarframleiðslunnar sem leiddu af gildistöku laga nr. 46/1985, og reglum settum samkvæmt þeim, hefði framleiðslurétti hans verið raskað með sérstökum hætti og honum mismunað umfram það sem aðrir urðu fyrir. K vísaði einkum til þess að hann hefði flutt nær allt búmark sitt yfir í framleiðslu á nautgripakjöti en þessi réttindi hefðu orðið verðlaus með gildistöku framangreindra reglna. Hafi tilfærsla búmarksins reynst óafturtæk gagnstætt því sem hann hefði vænst. Litið var til þess að búmarki hafði ekki verið úthlutað sem framleiðslurétti heldur hafði það eingöngu verið viðmiðunartala sem skerðing á afurðaverði reiknaðist frá, væri henni beitt, en aldrei hefði komið til þess að búmark væri látið takmarka framleiðslu á nautgripakjöti. Ekki hefði orðið grundvallarbreyting á stjórn búvöruframleiðslunnar um framleiðslu nautgripakjöts. K hefði látið frá sér allar heimildir til framleiðslu mjólkur og hefði því ekki átt rétt að lögum til úthlutunar á slíkum framleiðslurétti. Það hefði ekki breyst með setningu laga nr. 46/1985. K hafi getað haldið áfram framleiðslu án afskipta yfirstjórnar landbúnaðarmála. Var ekki talið að K hefði sýnt fram á að breytt hefði verið á annan hátt gagnvart honum en öðrum eða brotið hefði verið gegn rétti hans. Var niðurstaða héraðsdóms um sýknu af kröfum K staðfest.

Þ tók við búi árið 1982 og naut búmarks samkvæmt lögum nr. 95/1981 um Framleiðsluráð landbúnaðarins, verðskráningu og sölu á landbúnaðarafurðum o.fl., og reglugerðum settum samkvæmt þeim. Hann taldi að með breytingu á stjórn landbúnaðarframleiðslunnar sem leiddu af gildistöku laga nr. 46/1985, og reglum settum samkvæmt þeim, hefði framleiðslurétti hans verið raskað með sérstökum hætti og honum mismunað umfram það sem aðrir urðu fyrir. Annars vegar vísaði Þ til þess að hann hefði flutt 100 ærgildi af búmarki sínu í mjólk yfir í nautgripakjöt á verðlagsárinu 1984/1985 en þau réttindi hefðu orðið verðlaus við gildistöku framangreindra reglna. Hins vegar taldi Þ að réttur hans til framleiðslu mjólkur hefði verið skertur með ólögmætum hætti þegar ekki var tekið tillit til afsals hans til Búnaðarsambands S á 100 ærgildum í mjólk framleiðsluárið 1985/1986, en í afsalinu var tiltekið að það skyldi ekki hafa áhrif á úthlutun næsta framleiðsluárs. Litið var til þess að búmarki hafði ekki verið úthlutað sem framleiðslurétti heldur hefði það eingöngu verið viðmiðunartala sem skerðing á framleiðslurétti reiknaðist frá, væri henni beitt, en aldrei hefði komið til þess að búmark væri látið takmarka framleiðslu á nautgripakjöti. Ekki hefði orðið grundvallarbreyting á stjórn búvöruframleiðslunnar um framleiðslu nautgripakjöts og forsendur hefðu ekki brostið í búskap Þ þegar ákveðið hefði verið að halda framleiðslu nautakjöts utan reglna sem settar voru á grundvelli laga nr. 46/1985 um framleiðslu mjólkur- og sauðfjárafurða. Þá var ekki talið að Þ hefði sýnt fram á brot gegn jafnræðisreglum eða aðrar ástæður er leitt gætu til skaðabótaskyldu vegna framleiðslu hans á nautgripakjöti. Þá var talið að heimilt hefði verið, með hliðsjón af því hvernig sá fullvirðisréttur sem Þ afsalaði sér hafði komið til, að takmarka endurúthlutun þessa fullvirðisréttar við raunverulega framleiðslu fyrra árs þrátt fyrir ákvæði í afsali Þ til Búnaðarasambands S. Var niðurstaða héraðsdóms um sýknu af kröfum Þ staðfest.