Dómstólaleit

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

BGE ehf. og G gerðu með sér þrjá lánssamninga, en fyrir lánsféð seldi félagið G hlutafé í B hf. sem G starfaði fyrir. G vanefndi greiðsluskyldu sína samkvæmt lánssamningunum og höfðaði þrotabú BGE ehf. því mál og krafði G um fulla greiðslu á gjaldfallinni skuld vegna þeirra. G taldi sér ekki skylt að greiða hina umkröfðu fjárhæð og vísaði m.a. til þess að lánssamningarnir hefðu verið hluti af samningum sem gerðir hefðu verið vegna kaupréttarkerfis B hf. og hefði starfsfólki félagsins verið heitið því að áhætta þess af hlutafjárkaupunum yrði aldrei meiri en fjárframlag hvers um sig til þeirra. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði m.a. að lánssamningarnir kvæðu allir á um fyrirvaralausa greiðsluskyldu G á lánunum á tilgreindum gjalddögum. Hefði G sönnunarbyrði fyrir því að aðrir samningar eða atvik ættu að leiða til þess að greiðsluskylda hans samkvæmt lánssamningunum væri niður fallin eða ætti að sæta takmörkunum. G hefði ekki sýnt fram á að skilyrði riftunar hefðu verið fyrir hendi í júlí 2009 er hann sendi tilkynningu þess efnis. Hið gjaldþrota félag hefði efnt skyldur sínar um afhendingu hlutabréfa þeirra, sem það seldi G og ekki lá annað fyrir en að handveði í bréfunum hefði mátt aflétta ef hann hefði greitt lánin. Var fallist á með héraðsdómi að hvorki yrði talið að tilteknar yfirlýsingar K hf. og B hf. takmörkuðu einar og sér heimildir þrotabúsins til að ganga að G til fullnustu á greiðsluskyldu hans, væri hún fyrir hendi, né að nánar tiltekin gögn gætu leitt til þess að forsendur hefðu brostið fyrir efndum eða orðið grundvöllur ógildingar á samningunum samkvæmt 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Vísaði Hæstiréttur til þess að þegar G hefði í desember 2004 gert fyrsta samninginn sem kröfur voru reistar á í málinu, hefði hann samtímis gert kaupsamning um hluti í B hf. sem sagður var viðauki við samning frá desember 2003 milli G, BGE ehf. og B hf. Í síðargreinda samningnum hefði m.a. verið mælt fyrir um kaupskyldu B hf. á þeim hlutabréfum sem G keypti og skyldi kaupverðið aldrei vera lægra en 90% af upphaflegu kaupverði að viðbættri þeirri fjárhæð sem G hefði greitt í vexti af lánum sem hann hefði tekið. Voru sambærileg ákvæði tveimur öðrum kaupsamningnum sem gerðir voru í tengslum við gerð hinna lánssamninganna. Taldi Hæstiréttur að ákvæði samninganna um sölurétt G á tilteknum kjörum tækju til atvika eins og þeirra að bú B hf. yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Þótt ákvæðin væru hvorki skýr né ótvíræð yrði að túlka þau svo að ábyrgð G og annarra starfsmanna B yrði einungis 10% af lánsfjárhæðinni. Var G því gert að greiða þrotabúi BGE ehf. 10% af hinni umkröfðu fjárhæð.

Ágreiningur málsaðila átti rætur að rekja til þess að árið 1991 keypti DG félagslega kaupleiguíbúð á Blönduósi af F. DG lést árið 1999 og krafðist D þess með kröfubréfi að H greiddi eignarhlut D í andvirði íbúðarinnar, en H hafnaði erindinu. D höfðaði þá mál þetta gegn F og H og var kröfugerð gegn H reist á því að H bæri einfalda ábyrgð á skuldbindingum F. Engar málsástæður fyrir kröfunni voru hins vegar tilgreindar í stefnunni og lagarök var þar ekki heldur að finna. Fyrir Hæstarétti voru kröfur D hins vegar aðallega reistar á því að kaupskylda hvíldi á H sem raunverulegum framkvæmdaaðila við að koma upp íbúðunum samkvæmt þágildandi lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins. Var málatilbúnaður D fyrir Hæstarétti í meginatriðum reistur á allt öðrum grunni en þeim, sem lagður var með stefnu til héraðsdóms. Þá hafði D enga grein gert fyrir því hvort skilyrði væru uppfyllt varðandi eignaleysi þrotabús F til þess að einföld ábyrgð gæti af þeim ástæðum hafa orðið virk. Kröfugerð D var sú að H yrði dæmd til að greiða ákveðna fjárhæð sem væri eignarhluti D í umræddri íbúð. Í engu var þó getið um afleiðingar þess að öðru leyti að viðurkennd yrði kaupskylda H, svo sem um ábyrgð á áhvílandi veðskuldum á íbúðinni eða yfirfærslu eignarréttar á henni að hluta eða öllu leyti. Samkvæmt öllu framanröktu þóttu slíkir annmarkar á málatilbúnaði D að óhjákvæmilegt var að vísa málinu sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Stjórnarskrá. Kaupskylda. Félagslegar íbúðir. Frávísunarkröfu frá héraðsdómi hafnað. Lögvarðir hagsmunir. Aðild. Lagaskil. Flýtimeðferð. Með yfirlýsingu húsnæðisnefndar H 19. júní 2000 til dánarbús HE var af hálfu H fallið frá kaupskyldu félagslegrar eignaríbúðar, sem afhent hafði verið HE 16. janúar 1990. V krafðist þess að viðurkennt yrði með dómi að H hefði verið óheimilt að falla frá kaupskyldunni. Var V talinn hafa lögvarða hagsmuni af að fá úr því skorið fyrir dómi, hvort H hafi borið að innleysa umrædda íbúð eða ekki. Frávísunarkröfu H var hafnað af þessum sökum, auk þess sem ekki var talin nauðsyn á samaðild H og dánarbúsins skv. 2. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991, svo sem H hélt fram. Ágreiningslaust var að 84. gr. laga nr. 97/1993 um Húsnæðisstofnun ríkisins, sbr. 26. gr. laga nr. 58/1995, ætti við um hina umþrættu íbúð, en laga­greinin er enn í gildi eftir því sem við getur átt, sbr. ákvæði I til bráðabirgða í lögum nr. 44/1998 um húsnæðismál. Samkvæmt nefndri 84. gr. hefur sveitar­stjórn kaupskyldu á félags­legum eignaríbúðum, byggðum samkvæmt lögum nr. 51/1980 um Húsnæðis­stofnun ríkisins, fyrstu 15 árin frá afhendingu íbúðar. Eftir þann tíma á sveitarstjórn forkaups­rétt á þeim íbúðum, sem boðnar hafa verið til sölu. Talið var að eftir gildistöku laga nr. 44/1998 hefði áfram hvílt fortakslaus kaupskylda sveitarstjórna á félags­legum eignaríbúðum, byggðum samkvæmt lögum nr. 51/1980, sem koma til inn­lausnar innan lögákveðins kaupskyldutíma og að hvorki sveitarfélög né eigendur slíkra íbúða hafi nokkurt val í þeim efnum. Íbúðin hefði samkvæmt þessu verið háð kaupskyldu til 16. janúar 2005 og var því talið að H hefði verið óheimilt að falla frá kaupskyldu á henni, enda hafði H ekki tekist að sýna fram á að kaupskyldan væri reist á ómálefnalegum forsendum og færi í bága við eignarréttarákvæði og jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar.

Félag eldri borgara í A (F) og héraðsnefnd A (H) lögðu fram umsókn um lán til Húsnæðisstofnunar ríkisins þegar undirbúningur hófst að byggingu félagslegra íbúða á Blönduósi á árinu 1989. J og V fengu almenna kaupleiguíbúð afhenta í janúar 1993. Í júní 1998 óskuðu þau eftir að F leysti til sín íbúðina. Stjórn F samþykkti að verða við óskum J og V fyrir sitt leyti, en vísaði málinu að öðru leyti til H. Talið var að V og J hefðu beint innlausnarkröfu sinni réttilega að F og hefði sú innlausnarkrafa bundið nefndina ef því hefði verið að skipta. Hins vegar hefði krafan komið fram þegar liðin voru fimm ár og fjórir mánuðir frá því að þau fengu íbúð sína afhenta og samkvæmt ákvæði 83. gr. laga nr. 97/1993, sbr. lög nr. 58/1995 hefði kaupskylda framkvæmdaraðila á almennum kaupleiguíbúðum þá verið fallin niður, en við tekinn forkaupsréttur hans, væri íbúðin boðin til sölu. Þar sem H hafði neitað innlausnarskyldu sinni var hann sýknaður af kröfum V og J. Héraðsdómur hafði fallist á kröfur J og V á hendur F og var sú niðurstaða staðfest, þar sem F skilaði ekki greinargerð til Hæstaréttar.

Við nauðungarsölu félagslegrar íbúðar í apríl 1992 varð Byggingarsjóður verkamanna, B, hæstbjóðandi. Við nauðungarsöluna reis ágreiningur um hvort sveitarfélaginu A bæri skylda til þess að leysa til sín íbúðina samkvæmt 100. gr. laga nr. 86/1988 um Húsnæðisstofnun ríkisins, eins og því ákvæði hafði verið breytt með lögum nr. 70/1990. Afsal var gefið út til B í febrúar 1993 en B krafðist þess í júlí 1996 að A leysti til sín eignina. Talið var að orðalag 100. gr. laganna yrði ekki skýrt á annan veg en að skylda hefði hvílt á A til að kaupa umrædda íbúð og hann hefði ekki átt neitt val í þeim efnum. Þá var það engu talið breyta um skyldu A til þess að axla slíkt lögákveðið verkefni að B hafði dregið það lengur en þurfti að leita réttar síns. Að lokum var það ekki talið hafa þýðingu fyrir úrslit málsins að B hafði tekið við afsali án sérstaks fyrirvara um innlausnarskyldu A. Var fallist á kröfu Í, sem tekið hafði við hlutverki B, um að A yrði gert að leysa til sín íbúðna.