Dómstólaleit

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu X um að fella úr gildi synjun H á að taka til greina ábendingu X um dómkvaðningu matsmanns og vísað frá dómi kröfum X um dómkvaðningu, og til vara að dómari legði fyrir H að fara fram á dómkvaðningu matsmanns. Í úrskurði Landsréttar kom fram, varðandi fyrri kröfu X, að könnun á því hvort tiltekin samskipti þriðja manns væru á meðal gagna máls sem til rannsóknar væru, eða hvort X eða verjandi hennar hefðu haft aðgang að þeim, fæli ekki í sér rannsókn sakamáls í þeim skilningi sem leggja yrði í það hugtak samkvæmt lögum nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Yrði því ekki litið svo á að H hafi borið að taka til greina ábendingu X um að hlutast til um dómkvaðningu matsmanns til að leiða í ljós framangreind atriði. Þá hafnaði Landsréttur síðari kröfu X með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar, en héraðsdómur hafði talið að lagaheimild stæði ekki til að verða við henni.

A stefndi Í til greiðslu bóta vegna miska og fjártjóns sökum þvingunar- og rannsóknaraðgerða sem A var gert að þola vegna rannsóknar tiltekins lögreglumáls, sem síðar var fellt niður. Í héraði féllst Í á bótaskyldu vegna miska á grundvelli 2. mgr. 246. gr. laga nr. 88/2008 vegna húsleitar og laut ágreiningur málsins að því hvort A ætti óskertan bótarétt á grundvelli 246. gr. laga nr. 88/2008 ásamt rétti A til bóta vegna meints fjártjóns. Í dómi Landsréttar var rakið að meðan á rannsókn á umræddu lögreglumáli stóð bárust lögreglu fleiri kærur á hendur A um sömu eða svipuð brot og í upphaflega málinu og voru þau mál rannsökuð samhliða því. Á meðal rannsóknargagna í málunum voru borðtölvur og farsímar sem hald hafði verið lagt á í tengslum við upphaflega málið. Tvö af málunum, sem síðar voru kærð, leiddu til sakfellingar A. Vísaði Landsréttur meðal annars til þess að þótt A hefði verið frjálst að taka þá afstöðu á ljá ekki atbeina sinn við rannsókn hinna haldlögðu tækja væri ljóst samkvæmt málsgögnum að með henni, sem og dvöl erlendis, en einnig með framningu refsiverðra brota eftir að rannsókn á umræddu lögreglumáli hófst, hefði hann stuðlað að því að rannsókn málsins og þar með haldlagning raftækjanna dróst á langinn. Að framangreindu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur um rétt A til miskabóta á grundvelli 246. gr. laga nr. 88/2008 að fjárhæð 250.000 krónur og sýknu Í af kröfu A um bætur vegna fjártjóns.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu L um að L yrði heimilt að koma fyrir hljóð- og myndupptökubúnaði til að taka myndir af fólki, í og við nánar tilgreindar íbúðir, í því skyni að rannsaka hugsanlega vændisstarfsemi sem þar færi fram.

Felldur var úr gildi úrskurður héraðsdóms þar sem L var veitt heimild til rannsóknar á rafrænu efnisinnihaldi tilgreindra muna sem haldlagðir voru í þágu rannsóknar á sakamáli.

A var stöðvaður af lögreglu við akstur bifreiðar 15. nóvember 2018. Í lögregluskýrslu kom fram að grunur hefði vaknað um akstur undir áhrifum fíkniefna og var A handtekinn og færður á lögreglustöð. A var gert að sæta blóð- og þvagrannsókn og greindist umbrotsefni THC sem er í kannabis í þvagi hans. Seinna var rannsókn á máli A hætt. Höfðaði A málið til heimtu bóta vegna þvingunaraðgerða sem hann hafði verið beittur, bæði handtöku og líkamsrannsókn. Í dómi Landsréttar var rakið að með hliðsjón af 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar stæðu efnisrök til að beita bótareglu 246. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála með lögjöfnun um handtöku A og jafnframt stæðu efnisrök til að beita bótareglunni og þá blóð- og þvagrannsókn sem A varð að sæta meðan hann var sviptur frelsi á grundvelli 2. mgr. 47. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Landsréttur vísaði til þess að skilyrðum 1. mgr. 246. gr. laga nr. 88/2008 fyrir bótaábyrgð Í væri fullnægt. Aftur á móti komst Landsréttur að þeirri niðurstöðu að A hefði valdið eða stuðlað sjálfur að þeim aðgerðum lögreglu sem hann reisti kröfu sína á. Samkvæmt niðurlagi 2. mgr. 246. gr. laga nr. 88/2008 þótti rétt að fella að öllu leyti niður bætur til A. Var því fallist á kröfu Í um sýknu af kröfu A.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem L var heimilt í þágu rannsóknar á máli að taka lífsýni úr X og rannsaka þau.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu X um að aflétt yrði haldi á tilgreindum fjármunum sem sóknaraðili haldlagði í þágu rannsóknar sakamáls.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu L um rannsókn á efnisinnihaldi tilgreinds farsíma X.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu L um rannsókn á efnisinnihaldi tilgreinds farsíma X.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu L um rannsókn á efnisinnihaldi tilgreinds farsíma X.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu L um heimild til tiltekinna rannsóknaraðgerða.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu L um heimild til tiltekinna rannsóknaraðgerða.

Kærður var úrskurður héraðsdóms um að sóknaraðila yrði heimilað að rannsaka rafrænt efnisinnihald tveggja farsíma varnaraðila sem haldlagðir voru í þágu rannsóknar á sakamáli. Í dómi Landsréttar kom fram að héraðsdómari hefði ekki boðað verjanda til að sækja dómþing, sem honum bar að gera samkvæmt 2. mgr. 104. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Þar sem þess hefði ekki verið gætt yrði ekki hjá því komist að ómerkja hinn kærða úrskurð og leggja fyrir héraðsdómara að taka málið til meðferðar á ný.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu L um að tekin yrði vitnaskýrsla af A fyrir dómi meðan á rannsókn sakamáls stæði yfir. Í úrskurði Landsréttar kom meðal annars fram að af þingbók héraðsdóms mætti ráða að A hefði nú stöðu vitnis í málinu og þá var talið að c-liður 59. gr. laga nr. 88/2008 ætti við um heimild til skýrslutöku af A fyrir dómi meðan á rannsókn málsins stæði yfir. Var því fallist á kröfu L um að taka skyldi skýrslu af A fyrir dómi meðan á rannsókn málsins stæði yfir.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem L var heimiluð rannsókn á rafrænu efnisinnihaldi tilgreinds síma í eigu X.

A höfðaði mál gegn Í og krafðist skaðabóta á grundvelli 264. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála vegna margvíslegra rannsóknaraðgerða sem hann hafði sætt samkvæmt IX-IXV. kafla sömu laga. Í dómi Landsréttar var rakið að A hefði verið sviptur frelsi í 15 daga á tilgreindu tímabili og máli hans hefði lokið án þess að ákæra væri gefin út og málið því fellt niður í skilningi 1. mgr. 246. gr. laganna. Ætti A því rétt á bótum vegna þeirra aðgerða sem hann sætti á grundvelli IX. til XIV. kafla laganna, nema því væri slegið föstu að hann hafi valdið eða stuðlað að aðgerðunum, sbr. 2. málslið 2. mgr. 246. gr. sömu laga. Byggði Í meðal annars á því að A hefði stuðlað að rannsóknaraðgerðunum með því að hafa dýran fatnað og muni, sem væru hugsanlegt þýfi í vörslum sínum svo og vegna tengsla sinna við tilgreindar konur sem grunur lék á að væru fórnarlömb mansals og með óljósum og misvísandi skýringum við yfirheyrslur. Í dómi Landsréttar kom fram að ljóst væri að sum atvik komu ekki til fyrr en eftir að gripið var til rannsóknaraðgerðanna og gætu því ekki talist hafa stuðlað að þeim. Var ekki talið að Í hefði tekist sönnun þess þannig að rök stæðu til að lækka bætur hans á grundvelli 2. málslið 2. mgr. 246. gr. laganna. A gerði einnig kröfu um skaðabætur vegna aðgerða sem falla utan 246. gr. laganna en ekki var fallist á að A hefði sýnt fram á saknæma eða ólögmæta háttsemi í tengslum við aðgerðirnar eða að hann ætti á öðrum grunni rétt til bóta vegna þeirra. Var á hinn bóginn staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að A ætti rétt á bótum vegna þess óhóflega dráttar sem varð á meðferð málsins hjá lögreglu samkvæmt b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Voru miskabætur til A vegna framangreinds metnar í einu lagi og þóttu hæfilega ákveðnar 2.000.000 króna.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu X um að felld yrði úr gildi synjun H við því að afhenda X afrit af gögnum sem bárust frá erlendum stjórnvöldum á grundvelli réttarbeiðni H.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu L um rannsókn á efnisinnihaldi þriggja tilgreinda farsíma í umráðum X.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu X um að L yrði gert að afhenda henni öll gögn nánar tiltekins lögreglumáls. Í úrskurði Landsréttar kom fram að L hefði lagt fram yfirlit úr gagnagrunni lögreglu og ljóst væri af því að X hefði fengið afhent gögn er vörðuðu hana sjálfa. Fyrir lá að meirihluti þeirra gagna sem lágu fyrir í málinu vörðuðu aðra sakborninga og í ljósi þess að í framburðarskýrslum annarra sakborninga komu fram upplýsingar sem gátu spillt rannsóknarhagsmunum ef X yrði veittur aðgangur að þeim var fallist á með L að heimilt væri að neita afhendingu þeirra gagna að svo stöddu. Þá var talið að nokkur gögn vörðuðu samskipti við erlend ríki í þágu rannsóknar málsins og að rannsóknarhagsmunum sem 3. mgr. 37. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála sé ætlað að vernda kynni að verða stefnt í hættu yrði X veittur aðgangur að umræddum gögnum. Jafnframt byggði L á því að nokkur gögn málsins væru vinnugögn lögreglu. Að mati Landsréttar var talið að ekkert lægi fyrir um að þau vinnugögn sem lögregla hefði undir höndum væru sönnunargögn um atvik máls sem L væri skylt að leggja fram. Að lokum var þeim hluta krafna X er lutu að því að synja verjanda X um aðstöðu til að kynna sér gögnin vísað frá Landsrétti þar sem X brást heimild til að kæra þann hluta úrskurðarins. Að öðru leyti var hinn kærði úrskurður staðfestur.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu verjanda X um aðgang að gögnum í málum X. Í úrskurði Landsréttar kom fram að ekki lægu nein gögn fyrir um þau mál sem L hefði til rannsóknar og virtust rannsóknargögn málsins ekki hafa verið lögð fyrir héraðsdóm. Eins og málið hefði legið fyrir héraðsdómara væri útilokað að meta hvort þau almennu sjónarmið um rannsóknarhagsmuni, sem vísað væri til af hálfu L, ættu við í öllum þeim málum sem um ræddi. Þá skorti verulegu á að tekin hefði verið rökstudd afstaða í úrskurði héraðsdóms til þess hvort afhending einstakra skjala sem aflað hefði verið í málunum, þar á meðal um hótanir sem verjandi X hefði sérstaklega beðið um að fá afhent, gæti skaðað rannsókn þeirra. Í þessu ljósi yrði ekki komist hjá því að ómerkja hinn kærða úrskurð og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar.

A var gert að sæta gæsluvarðhaldi í tengslum við rannsókn lögreglu á ætluðum peningaþvættis- og fíkniefnalagabrotum hans. Með dómi héraðsdóms í sakamáli sem höfðað var gegn A var hann sakfelldur fyrir stórfellt fíkniefnalagabrot samkvæmt 173. gr. a almennra hegningarlaga og dæmdur í þriggja mánaða skilorðsbundið fangelsi. Rannsókn á hendur A vegna ætlaðs peningaþvættisbrots var aftur á móti felld niður. Í bótamáli sem A höfðaði vegna rannsóknaraðgerða lögreglu krafði hann Í um miskabætur vegna gæsluvarðhaldsins. Með dómi Landsréttar var staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að rannsókn á fíkniefnalagabrotum A hefði verið grundvöllur gæsluvarðhalds hans og voru skilyrði 1. og. 2. mgr. 246. gr. laga um meðferð sakamála fyrir greiðslu miskabóta því ekki talin uppfyllt. Þá taldi Landsréttur ætlaða bótakröfu á grundvelli b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga vegna vistunar A í fangageymslum lögreglu í níu daga meðan á gæsluvarðhaldi hans stóð fyrnda þar sem fyrningarfrestur kröfunnar hefði tekið að líða þegar gæsluvarðhaldsvist hans lauk 2010. Að lokum var krafa A um bætur vegna ætlaðs dráttar á meðferð sakamálsins talin vanreifuð og ekki tæk til efnisúrlausnar.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem X ehf. var gert að veita lögreglu upplýsingar um hvaða geymslurými A og B hefðu aðgang að auk aðgangs að tölvu- og myndavélakerfum X ehf. á nánar tilgreindu tímabili. Þá var X ehf. gert skylt að upplýsa lögreglu um hver væri leigutaki að þeim geymslurýmum sem A og B hefðu aðgang að. Jafnframt var lögreglu heimiluð húsleit í geymslurýmum A og B hjá X ehf. Landsréttar hafnað á hinn bóginn heimild til leitar í raftækjum sem þar væri að finna.

Í málinu gerði A bótakröfu á hendur Í og byggði hann kröfu sína á að hann ætti bótarétt á hlutlægum grundvelli samkvæmt 246. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála vegna handtöku sem hann sætti […] febrúar 2016 og útgáfu ákæru á hendur sér og eftirfarandi sakamálameðferðar vegna brots gegn 109. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sem hann var sýknaður af. Til vara reisti hann kröfu sína á sakarábyrgð Í. Málavextir voru í aðalatriðum þeir að A var handtekinn og var tilefni handtökunnar SMS-skilaboð milli A og lögreglumanns hjá fíkniefnadeild lögreglunnar og vörðuðu tiltekna skýrslu sem A var að reyna að verða sér úti um gegn ákveðnu endurgjaldi. Í dómi Landsréttar er rakið að reglan í 246. gr. laga nr. 88/2008 sé hlutlæg bótaregla sem ætti eingöngu við um þvingunarráðstafanir samkvæmt IX og XIV. kafla laga nr. 88/2008 ef mál væri fellt niður eða maður sýknaður. Reglan ætti aftur á móti ekki við um útgáfu ákæru og meðferða sakamáls að öðru leyti. Ákvæði 246. gr. laga nr. 88/2008 ætti því við um handtökuna sem slíka. Í dóminum kom til skoðunar hvort A hafi sjálfur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir bótakröfu sína á samkvæmt reglunni þannig að varðaði hann missi réttar til bóta. Tvö skilyrði þyrfti að uppfylla til að svo mætti verða. Hið fyrra er að orsakatengsl væru á milli háttsemi sakbornings og þeirrar þvingunarráðstöfunar sem hann mátti sæta. Þá þyrfti þvingunarráðstöfun að vera fyrirsjáanleg afleiðing háttsemi sakbornings. Var litið svo á í dómi Landsréttar að orsakasamhengi hafi verið á milli umræddra samskipta og handtöku A. Aftur á móti var ekki fallist á að uppfyllt væru skilyrði um að handtaka A og frelsissvipting í tvær klukkustundir hafi verið fyrirsjáanleg afleiðing af fyrrgreindum skilaboðum sem fram hefðu farið tveimur og hálfu ári áður en til handtöku kom. Við svo búið var ekki litið svo á að A hafi mátt sjá það fyrir um að umrædd samskipti gætu orðið tilefni til sérstakra aðgerða gagnvart honum á grundvelli laga um meðferð sakamála. Bar A því réttur til bóta vegna handtöku og frelsissviptingar þeirrar sem hann mátti sæta. Í málinu lágu ekki fyrir gögn sem veittu dóminum grundvöll til að álykta hvað af tjóni A yrði rakið til handtökunnar og þess tíma sem A var í haldi lögreglu. Voru því miskabætur til A vegna handtökunnar sérstaklega metnar að álitum og þóttu í ljósi atvika hæfilegar ákveðnar 300.000 krónur með vöxtum eins og greinir í dómsorði. Í dóminum var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að hafna bótakröfu A á sakargrundvelli að því er varðaði ætlað tjón hans vegna útgáfu ákæru og eftirfarandi sakamálameðferðar.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu L um rannsókn á efnisinnihaldi tveggja farsíma og spjaldtölvu í umráðum X.

X var ákærður fyrir fjárdrátt, en til vara umboðssvik, með því að hafa á tilgreindu tímabili dregið sér samtals 1.727.599 krónur af bankareikningum félaganna M ehf. og B ehf. en X var einn af eigendum félaganna og prókúruhafi þeirra. Með hinum áfrýjaða dómi var X sýknaður af fyrri lið ákærunnar og sakfelldur samkvæmt seinni ákærulið þar sem honum var gefið að sök að hafa í 18 skipti dregið sér fé af bankareikningi M ehf. á nánar tilgreindu tímabili. Til úrlausnar fyrir Landsrétti var að endurskoða niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um sakfellingu samkvæmt seinni lið ákærunnar. Í dómi Landsréttar kom fram að í sakamálaréttarfari gildi sú meginregla að sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik, sem telja megi honum í óhag, hvíli á ákæruvaldinu. Í samræmi við það væri markmið rannsóknar sakamáls að afla allra nauðsynlegra gagna til þess að ákæranda sé fært að ákveða að henni lokinni hvort sækja skuli mann til sakar. Þá þurfi ákæruvaldið sanna sekt ákærða svo hún verði ekki vefengd með skynsamlegum rökum. Af því leiði að vafa um sönnun sektar verði að skýra ákærða í hag. Fram kom að X hefði leitt ákveðnar líkur að því að hann hafi sem tengdur aðili átt fjárkröfu á hendur M ehf. meðal annars vegna sölu á fiskiskipinu O. Ekkert hefði verið upplýst um að aðrir tengdir aðilar hafi átt fjárkröfur á félagið. Fyrir lægi að lögregla hefði ekki aflað gagna úr bókhaldi M ehf. í því skyni að staðreyna hvort ákærði hafi átt kröfu sem hann hafði endurgreitt með þeim greiðslum sem hann greiddi út af bankareikningi M ehf. Þá virtist ekki hafa verið reynt að rannsaka hvort þær greiðslur sem X innti af hendi til þriðja aðila hefðu getað tengst rekstrinum en sumar þeirra gætu verið vegna eðlilegra aðfanga fyrir félagið. Rannsókn lögreglu á málinu væri því verulega ábótavant og ekki talið að ákæruvaldinu hefði tekist að sanna að X hefði gerst sekur um að hafa dregið sér fé af reikningum M ehf. Var X því sýknaður af sakargiftum.

Fallist var á kröfu L um leit í verki X og Y sem lagt var hald á í þágu rannsóknar sakamáls.

Með dómi Hæstaréttar árið 1980 var K sakfelldur fyrir tvö manndráp af gáleysi og gert að sæta fangelsi í 16 ár. Árið 2017 var mál K endurupptekið í Hæstarétti og hann í kjölfarið sýknaður af framangreindum brotum með dómi Hæstaréttar 2018. K höfðaði mál gegn Í og krafðist miskabóta vegna sakfellingar að ósekju, frelsissviptingar sem hann hefði sætt vegna gæsluvarðhalds og afplánunar, tímabils reynslulausnar auk ólögmætra rannsóknaraðferða, galla á málsmeðferð og opinberra yfirlýsinga um sekt hans á rannsóknartíma. Þá krafðist K skaðabóta vegna fjártjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir við það að möguleikar hans til tekjuöflunar ónýttust. Í dómi Landsréttar kom fram að í ákvæðum 246. til 248. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og áður ákvæðum 150. til 157. gr. laga nr. 74/1974 um meðferð opinberra mála væri mælt fyrir um hlutlæga bótaskyldu ríkisins að uppfylltum nánar tilgreindum skilyrðum og með því hefði löggjafinn sett reglur sem ætlað væri að tryggja rétt manna til bóta vegna frelsissviptingar og sakfellingar að ósekju samkvæmt ákvæðum 67. gr. stjórnarskrárinnar, 5. mgr. 5. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og 3. gr. samningsviðauka nr. 7 við sáttmálann. Komst Landsréttur að þeirri niðurstöðu að ákvæðum 246. til 248. gr. laga nr. 88/2008 yrði beitt við úrlausn á bótakröfum K sem byggðu beinlínis á sýknudómi Hæstaréttar, það er kröfum hans vegna sakfellingar, gæsluvarðhalds og afplánunar, sbr. 2. mgr. ákvæðis til bráðabirgða VI í lögunum, enda hefði það atvik sem væri skilyrði bótaskyldu samkvæmt ákvæðunum, sýkna með dómi, átt sér stað eftir að lög nr. 88/2008 tóku gildi. Þar sem K hefði með dómi Hæstaréttar verið sýknaður af tveimur ákærum um manndráp sem hann hafði áður verið sakfelldur fyrir með dómi réttarins og verið gert að sæta refsingu vegna sakfellingarinnar voru skilyrði 4. mgr. 246. gr. laganna fyrir hlutlægri bótaábyrgð Í á miska og fjártjóni K talin uppfyllt. Ekki var talið að háttsemi K við rannsókn málsins og meðferð þess fyrir dómi hefði leitt til sakfellingar hans með dómi Hæstaréttar árið 1980 þannig að Landsréttur nýtti heimild ákvæðisins til að lækka bótakröfur hans vegna eigin sakar. Þá taldi Landsréttur að beita ætti almennum reglum skaðabótaréttar við úrlausn á bótakröfum K vegna ólögmætra rannsóknaraðferða, galla á málsmeðferð og opinberra yfirlýsinga um sekt hans á rannsóknartíma. Með vísan til laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda, sem voru í gildi þegar sakfellingardómur Hæstaréttar yfir K var kveðinn upp og afplánun og reynslulausn hans lauk, byggði Landsréttur á því að kröfur K vegna þessa þátta hefðu stofnast og orðið gjaldkræfar í síðasta lagi þegar afplánun eða reynslulausn lauk og væru því fallnar niður fyrir fyrningu. Við mat á fjárhæð bóta var lagt til grundvallar að tímalengd og aðstæður í einangrunarvist hans hefðu falið í sér vanvirðandi meðferð í skilningi núgildandi 68. gr. stjórnarskrárinnar og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Að virtum þeim rannsóknaraðferðum sem beitt var við rannsókn málsins var einnig litið til þess að með sakfellingardóminum hefði K orðið fyrir alvarlegum réttarspjöllum, sbr. 3. gr. 7. viðauka við mannréttindasáttmálann, auk þess að opinber umræða sem málið hefði hlotið hefði litað líf hans frá því að hann stóð á tvítugu þar til að hann hefði verið kominn á sjötugsaldur. K hefði þannig til viðbótar við miska vegna frelsissviptingar þurft að þola umtalsvert miskatjón vegna sakfellingarinnar sjálfrar. Á hinn bóginn var tekið tillit til þess að með sakfellingardómi Hæstaréttar hefði K einnig verið dæmdur fyrir brot sem hann hefði sætt fangelsisrefsingu fyrir þó að ekki hefði verið ákært fyrir manndráp í málinu. Þá var að nokkru leyti horft til eldri dómafordæma sem tengdust rannsókn sama máls en einnig til seinni tíma þróunar í dómaframkvæmd um fjárhæð miskabóta. Var Í því dæmt til að greiða K miskabætur sem þóttu hæfilega ákvarðaðar 350.000.000 króna en frá þeirri fjárhæð skyldi draga 204.000.000 króna sem Í hafði þegar greitt K á grundvelli laga nr. 128/2019. Þar sem K lagði ekki fram nein gögn til stuðnings kröfu sinni um skaðabætur vegna tekjumissis var þeirri kröfu vísað frá héraðsdómi sökum vanreifunar.

Með dómi Hæstaréttar árið 1980 var T sakfelldur fyrir manndráp af gáleysi og gert að sæta fangelsi í 13 ár. Árið 2017 var mál T endurupptekið í Hæstarétti og hann í kjölfarið sýknaður af framangreindu broti með dómi Hæstaréttar 2018. T lést árið 2009. Dánarbú T höfðaði mál gegn Í og krafðist miskabóta vegna sakfellingar T að ósekju að undangenginni óréttlátri málsmeðferð, frelsissviptingar og harðræðis í gæsluvarðhaldi, afplánunar og tímabils reynslulausnar. Þá krafðist dánarbú T skaðabóta vegna atvinnumissis og annars fjárhagslegs tjóns sem það taldi T hafa orðið fyrir vegna málsins. Í dómi Landsréttar kom fram að ákvæðum 246. til 248. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála yrði beitt við úrlausn á bótakröfum dánarbús T sem byggðu beinlínis á sýknudómi Hæstaréttar, það er kröfum hans vegna sakfellingar, gæsluvarðhalds og afplánunar, sbr. 2. mgr. ákvæðis til bráðabirgða VI í lögunum, enda hefði það atvik sem væri skilyrði bótaskyldu samkvæmt framangreindum ákvæðum, sýkna með dómi, átt sér stað eftir að lög nr. 88/2008 tóku gildi. Að því marki sem þættir í bótakröfu dánarbús T féllu ekki undir 246. gr. laga nr. 88/2008 yrði almennum reglum skaðabótaréttar beitt við úrlausn á þeim. Fram kom að í 247. gr. laga nr. 88/2008 væri kveðið á um að sömu reglur giltu um aðilaskipti að bótakröfu samkvæmt 246. gr. laganna og um kröfu um bætur fyrir líkamstjón samkvæmt skaðabótalögum nr. 50/1993. Miskabótakrafa dánarbús T á grundvelli ákvæða 246. gr. laganna hefði hvorki verið viðurkennd né gerð fyrir dómi er T lést 1. maí 2009 eins og gert væri að skilyrði fyrir því að miskabótakröfur erfðust samkvæmt 2. mgr. 18. gr. skaðabótalaga. Ekki var talið að sú takmörkun 2. mgr. 18. gr. skaðabótalaga að miskabótakrafa erfðist ekki nema að framangreindum skilyrðum uppfylltum bryti gegn ákvæðum 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar og 3. gr. 7. viðauka við mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. einnig 72. gr. stjórnarskrárinnar og 1. gr. 1. viðauka við mannréttindasáttmálann. Þá var ekki fallist á það að með yfirlýsingu forsætisráðherra í kjölfar sýknudóms Hæstaréttar 2018 og greiðslu bóta til erfingja T árið 2020 hefði Í viðurkennt greiðsluskyldu sína eða aðild dánarbús T að dómsmáli um bótakröfur vegna miska T. Þar sem skilyrði væru ekki uppfyllt í málinu fyrir því að miskabætur erfðust var lagt til grundvallar að ætluð miskabótakrafa T hefði ekki getað runnið til dánarbús hans. Var Í því sýknað af kröfu dánarbús T um greiðslu miskabóta á grundvelli aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þar sem dánarbú T lagði ekki fram nein gögn til stuðnings kröfu sinni um skaðabætur vegna atvinnumissis og annars fjártjóns T var þeirri kröfu vísað frá héraðsdómi sökum vanreifunar.

Með dómi Hæstaréttar árið 1980 var G sakfelldur fyrir manndráp af gáleysi og gert að sæta fangelsi í tíu ár. Árið 2017 var mál G endurupptekið í Hæstarétti og hann í kjölfarið sýknaður af framangreindu broti með dómi Hæstaréttar 2018. G höfðaði mál gegn Í og krafðist miskabóta vegna sakfellingar að ósekju, frelsissviptingar sem hann hefði sætt vegna gæsluvarðhalds og afplánunar, tímabils reynslulausnar auk ólögmætra rannsóknaraðgerða, brota gegn réttindum hans sem sakbornings og opinberra yfirlýsinga um sekt hans á rannsóknartíma. Þá krafðist G skaðabóta vegna fjártjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir við það að möguleikar hans til menntunar og tekjuöflunar ónýttust. Í dómi Landsréttar kom fram að í ákvæðum 246. til 248. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og áður ákvæðum 150. til 157. gr. laga nr. 74/1974 um meðferð opinberra mála væri mælt fyrir um hlutlæga bótaskyldu ríkisins að uppfylltum nánar tilgreindum skilyrðum og með því hefði löggjafinn sett reglur sem ætlað væri að tryggja rétt manna til bóta vegna frelsissviptingar og sakfellingar að ósekju samkvæmt ákvæðum 67. gr. stjórnarskrárinnar, 5. mgr. 5. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og 3. gr. samningsviðauka nr. 7 við sáttmálann. Komst Landsréttur að þeirri niðurstöðu að ákvæðum 246. til 248. gr. laga nr. 88/2008 yrði beitt við úrlausn á bótakröfum G sem byggðu beinlínis á sýknudómi Hæstaréttar, sbr. 2. mgr. ákvæðis til bráðabirgða VI í lögunum, enda hefði það atvik sem væri skilyrði bótaskyldu samkvæmt ákvæðunum, sýkna með dómi, átt sér stað eftir að lög nr. 88/2008 tóku gildi. Að því marki sem þættir í bótakröfu G féllu ekki undir 246. gr. laganna yrði almennum reglum skaðabótaréttar beitt við úrlausn á þeim. Þar sem G hefði með dómi Hæstaréttar verið sýknaður af tveimur ákærum um manndráp sem hann hafði áður verið sakfelldur fyrir með dómi réttarins og verið gert að sæta refsingu vegna sakfellingarinnar voru skilyrði 4. mgr. 246. gr. laga nr. 88/2008 fyrir hlutlægri bótaábyrgð Í á miska og fjártjóni G vegna sakfellingar hans og frelsissviptingar talin uppfyllt. Var Í jafnframt talinn bera hlutlæga bótaábyrgð gagnvart G samkvæmt 1., sbr. 2. mgr. sama ákvæðis að svo miklu leyti sem G hefði að öðru leyti orðið fyrir tjóni vegna þeirra rannsóknaraðgerða sem heyrðu undir ákvæðið. Ekki var talið að háttsemi G við rannsókn málsins og meðferð þess fyrir dómi hefði valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann krafðist bóta fyrir eða átt sök á því að hann var sakfelldur með dómi Hæstaréttar árið 1980 þannig að Landsréttur nýtti heimildir 2. og 4. mgr. 246. gr. laganna til að lækka bótakröfur hans vegna eigin sakar. Með vísan til laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda byggði Landsréttur á því að miskabótakröfur G sem byggðu á almennum reglum skaðabótaréttar hefðu stofnast og orðið gjaldkræfar í síðasta lagi þegar afplánun eða reynslulausn lauk og væru því fallnar niður fyrir fyrningu. Við mat á fjárhæð miskabóta á grundvelli 246. gr. laganna var lagt til grundvallar að tímalengd og aðstæður í einangrunarvist hans hefðu falið í sér vanvirðandi meðferð í skilningi núgildandi 68. gr. stjórnarskrárinnar og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Að virtum þeim rannsóknaraðferðum sem beitt var við rannsókn málsins var einnig litið til þess að með sakfellingardóminum hefði G orðið fyrir alvarlegum réttarspjöllum, sbr. 3. gr. 7. viðauka við mannréttindasáttmálann, auk þess að opinber umræða sem málið hefði hlotið hefði litað líf hans frá því að hann var rúmlega þrítugur þar til hann hefði verið kominn á áttræðisaldur. G hefði þannig til viðbótar við miska vegna frelsissviptingar þurft að þola umtalsvert miskatjón vegna sakfellingarinnar sjálfrar. Þá var tekið tillit til þeirra rannsóknaraðgerða sem G hefði verið gert að sæta og Í bæri einnig hlutlæga bótaábyrgð á samkvæmt 1., sbr. 2. mgr. 246. gr. laga nr. 88/2008. Var jafnframt að nokkru leyti horft til eldri dómafordæma sem tengdust rannsókn sama máls en einnig seinni tíma þróunar í dómaframkvæmd um fjárhæð miskabóta. Var Í því dæmt til að greiða G miskabætur sem þóttu hæfilega ákvarðaðar 250.000.000 króna en frá þeirri fjárhæð skyldi draga 145.000.000 króna sem Í hafði þegar greitt G á grundvelli laga nr. 128/2019. Þá var Í gert að greiða G skaðabætur vegna fjártjóns sem hann varð fyrir meðan á afplánun hans stóð sem þóttu hæfilega metnar 10.000.000 króna.

Ágreiningur málsins átti rætur að rekja til afskipta M af búrekstri F og S á tilgreindri jörð í Borgarfirði sem lauk með vörslusviptingu lögreglunnar á sauðfé í þeirra eigu. Í málinu var meðal annars uppi ágreiningur um hvort vörslusvipting lögreglunnar hefði verið liður í rannsókn sakamáls og hvort F og dánarbú S, sem tekið hefði við rekstri málsins, gætu af þeim sökum reist bótakröfur sínar á nánar tilgreindum ákvæðum laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Í dómi Landsréttar var litið til þess að afskipti M af búrekstrinum hefðu hafist í kjölfar athugasemda um að búfjárhald á bænum hefði ekki verið í samræmi við ákvæði nr. 15/1994 um dýravernd og ákvæði þágildandi laga nr. 103/2002 um búfjárhald o.fl. Þá hefðu ákvarðanir stofnunarinnar verið reistar á ákvæðum þessara laga og þannig byggðar á dýraverndunarsjónarmiðum í samræmi við tilgang þágildandi laga nr. 103/2002. Jafnframt var litið til þess að aðgerðir lögreglu hefðu farið fram að beiðni M með vísan til 3. mgr. 16. gr. þágildandi laga nr. 103/2002. Í ljósi þessa og með hliðsjón af fyrirmælum 52. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að aðgerðir lögreglu umrætt sinn hefðu ekki geta talist liður í rannsókn sakamáls í skilningi laga nr. 88/2008. Loks var talið að vörslusviptingin hefði farið fram með formlegum hætti en á hinn bóginn hvorki fallist á hún hefði falið í sér ólögmæta stjórnvaldsákvörðun né að brotið hefði verið gegn málsmeðferðarreglum stjórnsýslulaga við töku hennar. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um sýknu Í af kröfum F og dánarbús S.