Dómstólaleit

K krafði R um greiðslu fjárhæðar sem nam því tapi sem R hafði beðið af tveimur skiptasamningum sem hann gerði við K. Þar sem samningsskyldur aðila voru tíundaðar í umræddum samningum var ekki fallist á að K hefði brotið gegn 17. gr. þágildandi laga nr. 13/1996 um verðbréfaviðskipti. Þá var ekki talið að K hefði brotið gegn fyrirmælum 15. gr. sömu laga um að gæta þess að viðskiptamenn njóti jafnræðis. Þar sem R hafði með undirritun á samningana staðfest að hann hefði kynnt sér eðli þeirra og aflað sér sérfræðiráðgjafar þriðja aðila var ekki talið að hann gæti nú þegar hann hefði orðið fyrir tapi haldið því fram að hann hefði ekki skilið þá. Þá var ekki talið sýnt fram á að K hefði vanrækt upplýsingaskyldu sína gagnvart R og var þvert á móti talið að viðskipti aðila hefðu verið í samræmi við ákvæði laga nr. 13/1996. Jafnframt hlyti R að hafa gert sér grein fyrir því að viðskiptum sem þessum fylgdi áhætta. Að öllu virtu var ekki fallist á að K hefði með framgöngu sinni í viðskiptum aðila bakað R tjón og bæri því ábyrgð á tapi hans vegna samninganna. Þá var ekki talið að umræddir samningar væru ógildir með vísan til 31. og 33. gr. laga nr. 7/1936 eða að víkja bæri þeim til hliðar á grundvelli 36. og 36. gr. a. – d. sömu laga. Var krafa K því tekin til greina.

Þar sem héraðsdómari hafði ekki tekið rökstudda afstöðu til tiltekinnar málsástæðu K þótti ekki verða hjá því komist að ómerkja héraðsdóminn og vísa málinu heim í hérað til munnlegs málflutnings og dómsálagningar að nýju, sbr. f. lið 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991.

S ehf. gaf út skuldabréf til KB ehf. með sjálfskuldarábyrgð G. KB ehf. framseldi bréfið til SK en við það tók félagið á sig sjálfskuldarábyrgð á skuldinni. Það greiddi síðan skuldina sem ábyrgðaraðili og krafði S ehf. og G um greiðslu hennar. Ekki var talið að áritanir á skuldabréfið um greiðslu KB ehf. hefðu leitt til þess að krafa á hendur S ehf. og G yrði talin fallin niður. Varð að líta svo á að KB ehf. hefði fengið kröfuna framselda með áritunum og afhendingu skuldabréfsins og var því fallist á kröfu þess um greiðslu bréfsins.

R krafði L um greiðslu reikninga, sem R hafði fengið framselda frá F. Af hálfu L voru ekki gerðar athugasemdir við fjárhæð reikninganna. L kvaðst hafa náð samkomulagi við F um uppgjör reikninganna, en gegn mótmælum R voru fullyrðingar L um það taldar ósannaðar. Var því lagt til grundvallar að R væri réttur eigandi kröfunnar og hún tekin til greina. Við úrlausn málsins var litið fram hjá skriflegri yfirlýsingu sem L lagði fyrir Hæstarétt og sérstaklega var útbúin í tengslum við rekstur málsins, en efni hennar hefði með réttu átt að koma fram í munnlegri vitnaskýrslu eftir reglum VIII. kafla laga nr. 91/1991.

K krafði D um greiðslu eftirstöðva kaupverðs og dráttarvaxta vegna tiltekinna viðskipta. Fyrir Hæstarétti var ekki ágreiningur um hverjar væru eftirstöðvar kaupverðs en aðila greindi á um dráttarvexti. Af hálfu D var sótt þing við þingfestingu málsins í héraði en þingsókn féll síðar niður án þess að varnir kæmu fram af hálfu félagsins. D gagnáfrýjaði málinu á grundvelli 4. mgr. 96. gr. eml. Gegn mótmælum K komust kröfur og málsástæður D ekki að fyrir Hæstarétti, sbr. 2. mgr. 163. gr. eml. Frá upphafi viðskipta, sem stóðu í nærfellt tvö og hálft ár, voru vörusendingar frá K afhentar D án greiðslu kaupverðs en D greiddi síðan K eftirá. Með hliðsjón af gögnum málsins var ekki talið að gjalddagi einstakra reikninga hafi verið umsaminn eða fyrirfram ákveðinn. Fór því um upphafstíma dráttarvaxta samkvæmt 3. mgr. 9. gr. þágildandi vaxtalaga. K krafði farmflytjandann F jafnframt um greiðslu eftirstöðva og dráttarvaxta vegna viðskiptanna þar eð hann hefði afhent vörur til D í heimildarleysi án þess að krefjast greiðslu. Farmflytjandinn F krafðist sýknu af kröfu K m.a. á grundvelli þess að krafan væri fyrnd samkvæmt 29. gr. laga nr. 24/1982, en K taldi hinn skamma fyrningarfrest þess ákvæðis ekki taka til kröfunnar og væri hún því ófyrnd. Talið var að 29. gr. tæki til krafna er stöfuðu af óheimilli afhendingu farms án heimtu greiðslu fyrir hana samkvæmt fylgibréfi. Þá varð ekki annað ráðið af reglum félags vöruflytjenda, sem K taldi að gilda ættu í viðskiptum aðila, en að þær væru til fyllingar ákvæðum laga nr. 24/1982 varðandi ábyrgð flytjanda en kæmu ekki í stað þeirra. Samkvæmt því var F sýknaður af kröfum K.

G keypti landspildu af S og Ó. Í kaupsamningi um spilduna var tekið fram að á henni væri vatnslind sem sífellt streymdi vatn úr. Eftir að kaupin voru gerð þvarr allt vatn úr lindinni skömmu eftir að G hóf að sækja vatn í hana. Höfðaði G mál á hendur S og Ó þar sem hún krafðist skaðabóta af þessu tilefni og vegna fleiri annmarka sem hún taldi að væru á spildunni. Með dómi héraðsdóms, sem Hæstiréttur staðfesti með vísan til forsendna hans, var fallist á með G að um væri að ræða galla á eigninni sem S og Ó bæru skaðabótaábyrgð á, en öðrum liðum í kröfu hennar hafnað. Var G því dæmd til að greiða S og Ó eftirstöðvar kaupverðsins að frádregnum bótum vegna lindarinnar ásamt dráttarvöxtum frá þeim tíma sem greiðslur samkvæmt kaupsamningnum átti að inna af hendi.

H krafði S um greiðslu á eftirstöðvum skuldar. Tekið var fram að skuld S í árslok 1995 væri óumdeild. Þá hefði S greitt inn á skuldina á árinu 1998. Ekki var fallist á innborgun S með þremur skuldabréfum þar sem þau báru ekki með sér að greiðsla hefði verið innt af hendi til H á grundvelli þeirra. Var því héraðsdómur staðfestur um kröfu H.

Krafa E um efndir samnings var að svo verulegu leyti vanreifuð, að ekki varð lagður á hana efnisdómur. Hið sama gilti um kröfu hans um skaðabætur. Var niðurstaða héraðsdóms um frávísun málsins án kröfu því staðfest. Þá þóttu engin efni til að fallast á að vísun til rangs ákvæðis í 143. gr. laga nr. 91/1991, sem heimildar fyrir kæru í málinu, gæti varðað frávísun málsins frá Hæstarétti.

S leigði Í nánar tiltekin tæki til kvikmyndatöku. Umsaminn leigutími var frá 10. til 12. júlí 1999 og skyldi skila búnaðinum 13. sama mánaðar. Í framleigði búnaðinn erlendu félagi. Búnaðinum var aldrei skilað og í ljós kom að svik voru í tafli og erlenda félagið ekki til. Þann 6. september sama árs veitti S viðtöku nýjum búnaði í stað þess, sem leigt hafði verið. Krafðist S leigugjalds vegna tækjanna til þess tíma. Talið var, að almennt væri óheimilt að framleigja hlut sem tekinn hefur verið á leigu, án samþykkis leigusala. Yrði Í að bera hallann af því að ósannað var að S hafi samþykkt framleiguna. Fari leigutaki út fyrir heimildir sínar varðandi meðferð leiguhlutar, þar á meðal með óheimilli framleigu hans, beri hann fébótaábyrgð vegna þess tjóns leigusala, sem af hlýst. Hins vegar verði því ekki fundin lagastoð að óheimil meðferð leigutaka á leiguhlut valdi því að leigusali geti krafið leigutaka um greiðslu leigu vegna hlutarins eftir lok umsamins leigutíma og eftir að hluturinn ferst eða týnist og leigunotum lýkur. Ljóst var að krafa S í málinu væri leigukrafa en ekki skaðabótakrafa og var ekki fallist á, að S gæti átt leigukröfu á Í vegna tímans eftir að hið leigða hvarf. Þá var ekki heldur fallist á að Í hafi samþykkt leigukröfu S. Var Í sýknað af kröfu S.

B krafðist þess að K og Þ yrðu dæmd til að víkja af jörð í eigu B. Tekið var fram að þegar byggingarbréf fyrir jörðina sem aðilar undirrituðu 1994 rann út á fardögum 1999 hefði B tilkynnt K og Þ að með vísun til vanefnda þeirra á ákvæðum byggingarbréfsins yrði ekki um endurnýjun ábúðarsamnings að ræða. Gat það því ekki talist vanræksla af hálfu B í skilningi 6. gr. ábúðarlaga nr. 64/1976 sem gæti leitt til lífstíðarábúðar þeirra K og Þ að ekki var gert nýtt byggingarbréf fyrir jörðina. Var því fallist á kröfu B.

F hf. krafði E ehf. um greiðslu reikninga vegna þjónustu í tengslum við tískusýningu sem haldin var hér á landi í samvinnu við R en E ehf. hafði fengið styrk úr borgarsjóði vegna þessa. Engar athugasemdir voru gerðar af hálfu E ehf. við reikningana fyrr en rúmlega hálfu ári síðar þegar F hf. barst tilkynning frá E ehf. þess efnis að reikningarnir hefðu átt að greiðast af Í ehf. þar sem E ehf. hefði aðeins verið verktaki á tískusýningunni. Tekið var fram að gögn málsins bæru með sér að F hf. hefði aldrei verið tilkynnt um stofnun Í ehf. sem ætti að bera fjárhagslega ábyrgð á verkinu auk þess sem ekki lá fyrir að R hefði verið tilkynnt um breyttan styrkþega. Hefði það ekki verið fyrr en með bréfi E ehf. sem F hf. var tilkynnt að beina ætti kröfunni að Í ehf. Talið var að eins og öllum atvikum hefði verið háttað yrði að líta svo á, að F hf. hefði mátt treysta því, að E ehf. hefði verið samningsaðili félagsins, sem félagið ætti að beina kröfum sínum að. Var héraðsdómur því staðfestur.

Höfðað var mál til innheimtu kröfu samkvæmt fjórum reikningum, dagsettum 17.-23. desember 1997, sem gefnir höfðu verið út á hendur sameignarfélaginu G. Fyrirtækið D eignaðist kröfuna fyrir framsal og tók við aðild málsins fyrir Hæstarétti. Deilt var um hvort H væri persónulega ábyrg fyrir greiðslu kröfunnar en hún var tilgreindur eigandi helmingshlutar í umræddu sameignarfélagi. H hélt því fram að reikningarnir sem stefnukrafan var reist á væru frá því áður en hún gekk í sameignarfélagið og því yrði hún ekki krafin um greiðslu þeirra. Við aðalmeðferð málsins í héraði hafði H borið því við að hana bæri að sýkna vegna aðildarskorts með því að beina hefði átt kröfunni með réttu að öðru félagi sem hafi í júní 1997 tekið yfir rekstur sameignarfélagsins. Þeirri málsástæðu var hafnað sem of seint fram kominni. Í samræmi við tilkynningu til firmaskrár var miðað við að H hafi rekið sameignarfélagið ásamt öðrum manni frá 18. desember 1997. Ekki varð litið svo á að H hafi með efni þeirrar tilkynningar vikið frá því, sem leiði af almennum reglum, og gengist þannig undir ábyrgð á þeim skuldbindingum sameignarfélagsins sem stofnað hafi verið til fyrir þann tíma. Var H talin bera ábyrgð gagnvart D á greiðslu skuldar vegna þeirra viðskipta sem skuldbinding hafði komist á um eftir 18. desember 1997.

S eignaðist íbúð á árinu 1996 við Austurbrún í Reykjavík. Bjó hún á þeim tíma í íbúðinni ásamt sambúðarmanni sínum, E, syni A. Í febrúar 1997 heimilaði S að íbúðin yrði sett að veði til tryggingar tveimur skuldabréfum, sem voru gefin út af fyrirtækinu G. Varð ekki ráðið af málatilbúnaði A að dregið væri í efa að S hafi gert þetta að beiðni E, svo og að hann hafi verið þátttakandi í rekstri umrædds félags. Þá hafði S einnig gengist í sjálfskuldarábyrgð með E fyrir skuld forsvarsmanns G. Vegna vanskila á greiðslu umræddra skulda var íbúð S seld nauðungarsölu í september 1999 og fékk A boð kaupanda íbúðarinnar framselt sér. Í mars 2000 rituðu A og S undir skjal þar sem A afsalaði íbúðinni til S. Bar A því við í málinu að þessi ráðstöfun hafi verið gerð til málamynda enda hafi hann eftir sem áður í raun verið eigandi íbúðarinnar. A og E slitu sambúð í september 2000 og í október sama árs gaf S út afsal til móður sinnar fyrir íbúðinni. Ekki var talið að A hafi sýnt fram á að afsalið til S fyrir íbúðinni hafi verið gert til málamynda. Með því að málatilbúnaður A var að öllu leyti reistur á því að þessi eignarheimild S að íbúðinni hafi verið gerð til málamynda og S því verið óheimilt gagnvart honum að ráðstafa síðar íbúðinni á þann hátt sem hún gerði, gat engu breytt um niðurstöðu málsins hvort S hafi átt frekari hagsmuna að gæta af rekstri fyrirtækisins G en upplýst var um fyrir héraðsdómi, svo sem A hafði leitast við að sýna fram á fyrir Hæstarétti. Var S því sýknuð af kröfum A í málinu.

Máli H ehf. gegn S var vísað frá dómi vegna vanreifunar.

K keypti af B verslunar- og skrifstofuhúsnæði við Ármúla og iðnaðarhúsnæði við Suðurlandsbraut, fyrir 285 milljónir króna. K vildi skipta um gólfefni á götuhæð verslunarhúsnæðisins og fékk verktaka með vélgröfu og öflugan vökvafleyg til þess að fjarlægja slitlagið. Leiddi þetta til þess að gólfplata götuhæðar, sem jafnframt var loftplata í bílkjallara hússins, „fór í sprungið ástand“ og tók að leka. Við undirritun afsals nokkru síðar og greiðslu mikils hluta kaupverðs gerðu aðilar með sér samkomulag um að 3,5 milljónir króna af eftirstöðvum samkvæmt lokauppgjöri skyldu lagðar inn á sérstakan fjárvörslureikning á nafni B vegna athugasemda K varðandi lekann. K fékk nokkrum dögum síðar dómkvaddan matsmann til þess að segja til um orsök lekans og kostnað viðgerðar. Komst matsmaðurinn að þeirri niðurstöðu að þétting á yfirborði plötunnar hefði verið ófullnægjandi og að kostnaður við úrbætur ásamt matskostnaði væri hæfilega metinn um 3,5 milljónir króna. B viðurkenndi ekki gallann og krafðist þess að fá umrædda fjárhæð greidda. Áréttaði hann að í samkomulagi aðila hefði ekki falist viðurkenning á því að eignin hefði við sölu verið haldin leyndum galla. Sérfróðir meðdómsmenn í héraði féllust á álit matsmannsins og töldu þetta leyndan galla sem B bæri ábyrgð á og að kostnaði við úrbætur væri í hóf stillt. Taldi Hæstiréttur ekki efni til annars en að fallast á mat héraðsdóms um galla og kostnað við úrbætur og var dómurinn því staðfestur að niðurstöðu til.

V gerði kauptilboð í fasteign JR og JÞ 25. október 1999 og var tilboðið samþykkt degi síðar. Þrátt fyrir að samningur teldist þannig kominn á milli aðila, átti enn eftir að kveða endanlega á um ýmsa skilmála kaupanna með skriflegum kaupsamningi. Til þess kom þó aldrei og 1. febrúar 2000 var af hálfu JR og JÞ lýst yfir riftun kaupanna, vegna vanefnda V. V mótmælti riftun með bréfi til þeirra 2. febrúar 2000 og mun 28. sama mánaðar hafa fengið kauptilboði sínu þinglýst á fasteignina. Krafðist V þess fyrir dómi að viðurkennt yrði að gildur og skuldbindandi kaupsamningur hefði komist á milli aðila. Að öllum atvikum málsins virtum var álitið, að JÞ og JT hefðu mátt telja svo fyrirséð 1. febrúar 2000 að V tækist ekki að efna skyldur sínar samkvæmt samningi þeirra, að þeim hefði verið heimilt að rifta kaupunum. Samkvæmt þessu voru JÞ og JT sýknuð af kröfu V, en jafnframt fallist á kröfu þeirra í gagnsök um að V bæri að fá afmáð úr fasteignabók fyrrgreinda færslu um samþykki JÞ og JT á kauptilboði V.

A krafði J um þóknun og endurgreiðslu útlagðs kostnaðar í tengslum við lögfræðilega þjónustu og ráðgjöf sem A kvaðst hafa veitt J á árunum frá 1990 til 1994. A gerði J fyrst reikning vegna kröfunnar 3. október 1996. Viðurkenndi einn fyrirsvarsmanna A að framtaksleysi hans hefði verið einu um að kenna að J var ekki gerður reikningur fyrr. Ekki varð ráðið af gögnum málsins að A hefði unnið að þeim málum, sem krafan laut að, eftir 24. janúar 1994. Var því talið að krafan hefði orðið gjaldkræf þann dag. A höfðaði mál á hendur J 10. júní 1997, en því var vísað frá héraðsdómi 6. apríl 1998. Þar sem A gætti ekki að því að höfða nýtt mál innan sex mánaða frá þeim degi var fyrningu ekki slitið fyrr en nýtt mál var höfðað 3. nóvember 1998. Voru þá liðin meira en fjögur ár frá því að krafan varð gjaldkræf og var hún því fyrnd. Var J sýknaður af kröfu A.

R rifti leigusamningi um fasteign við K og M vegna vanefnda þeirra á greiðslu leigugjalds. Krafði R þau K og M um eftirstöðvar leigugjaldsins og bætur vegna skemmda á húsnæðinu. K og M kröfðust skuldajafnaðar vegna endurbóta sem þau höfðu gert á húsnæðinu. R fullnægði ekki þeirri skyldu sinni að gefa K og M kost á að vera viðstödd úttekt á íbúðinni og setti ekki fram bótakröfu fyrr en 8 mánuðum eftir að að íbúðinni var skilað. Vegna þessara annmarka á framgöngu R var bótakrafa hans ekki tekin til greina. Ekki var fallist á kröfu K og M um skuldajöfnuð þar sem ekki hafði verið samið sérstaklega um að R tæki þátt í kostnaði vegna endurbótanna að leigutíma loknum og óvíst var að endurbæturnar hefðu aukið verðgildi fasteignarinnar. Voru þau K og M dæmd til að greiða eftirstöðvar leigugjaldsins.

Fjárfestingarfélagið S hafði milligöngu um verðbréfaviðskipti H. Tap varð á viðskiptunum og stofnaðist við það skuld H við S. F, sem tók yfir réttindi og skyldur S, krafði H um skuldina. H hafnaði greiðsluskyldu og bar því einkum við að til viðskiptanna hefði að nokkru verið stofnað án síns samþykkis, auk þess sem ráðgjöf S hefði verið ábótavant. Að svo miklu leyti sem H hafði ekki samþykkt viðskiptin var talið að hann hefði með athafnaleysi sínu orðið skuldbundinn af þeim. Sýnt þótti að H hefði verið kynnt eðli viðskiptanna og sú áhætta sem þeim fylgdi. Var því ekki fallist á að ráðgjöfinni hefði verið svo ábótavant að skuldbindingar H við S væru niður fallnar eða að stofnast hefði til bótaréttar hans á hendur S. Þótti ekki hagga því að S hafði vanrækt skyldu sína til að gera skriflegan samning við H. Þá var ekki fallist á að viðskiptunum yrði jafnað til veðmála eða fjárhættuspila, enda hafði verið gert ráð fyrir viðskiptum sem þessum í lögum frá því fyrir þann tíma er til viðskiptanna var stofnað.

Fasteign E skemmdist í jarðskjálfta. E fól H, sem var byggingarmeistari, að semja við Viðlagatryggingu Íslands um bætur vegna tjónsins og annast viðgerð á húsinu. E krafði H um tiltekna fjárhæð vegna aukaverka umfram þá verkþætti sem falist í samkomulagi við Viðlagatryggingu en H hafnaði greiðsluskyldu. Mjög skorti á að fyrir lægi hvað hefði þegar verið greitt af verkinu, hvernig staðið var að greiðslu reikninga, hvernig reikningar voru sundurliðaðir og hvenær þeir voru útgefnir. Því þótti ekki unnt að leysa úr þeim ágreiningi hvort einstakir reikningar vörðuðu verkþætti sem féllu innan verkáætlunar sem E hafði samþykkt. Var málinu því vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi.

H starfaði sem skipverji á skipi Á en lét fyrirvaralaust af störfum í kjölfar ágreinings sem upp kom milli þeirra. H hafði slasast um borð í skipinu nokkru áður og greiddi Á honum tiltekna fjárhæð vegna veikindaforfalla. H tók hins vegar við nokkru hærri fjárhæð úr slysatryggingu sjómanna og vátryggingu hjá Tryggingastofnun ríkisins. Var fallist á að Á bæri að standa H skil á mismuninum, enda var ekki talið að Á hefði verið heimilt að taka til sín hluta fjárins þar sem tryggingarnar hefðu verið teknar til hagsbóta fyrir H. Samið hafði verið um að laun H yrðu tiltekið hlutfall af verðmæti heildarafla. Krafðist H til viðbótar greiðslna fyrir orlof en Á bar að hin umsamda hlutdeild H í verðmæti heildarafla fæli meðal annars í sér orlofslaun. Með hliðsjón af gögnum málsins var fallist á að svo hefði verið um samið og var ekki talið að ákvæði laga um orlof stæðu slíku samkomulagi í vegi. Ekki var talið að Á ætti rétt til að skerða greiðslur til H á grundvelli 60. gr. sjómannalaga vegna brotthvarfs hans úr skipsrúmi. H og S voru hins vegar dæmd til að greiða Á tiltekna fjárhæð vegna úttekta þeirra í verslun Á, enda höfðu þau H og S viðurkennt þá kröfu.

A krafði Í um bætur vegna fjárhagslegs og ófjárhagslegs tjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir. Opinbert mál hafði verið höfðað gegn A vegna gruns um að hann hefði dregið sér fé en hann verið sýknaður. Taldi A að Í hefði bakað sér tjón með rannsóknaraðgerðum lögreglu og málsmeðferð í sakamálinu sem hefði verið höfðað án nægjanlegs tilefnis. Fallist var á að Í hefði ekki fært fram viðhlítandi rök fyrir því að nauðsyn hefði borið til að halda A í gæslu í rúmar tvær klukkustundir á rannsóknarstigi hins opinbera máls. Þá var fallist á að ekki hefði verið ástæða til að endurtaka leit á heimili A og í sameign fjöleignarhúss, sem hann bjó í. Voru honum dæmdar miskabætur vegna þessa. Þá var fallist á að A bæru skaðabætur vegna skyrtu sem lögregla hafði lagt hald á við rannsókn málsins en ekki skilað. Hins vegar var hafnað að ákvæði XXI. kafla laga nr. 19/1991 fælu í sér heimild til að dæma bætur vegna þess að A hefði verið sóttur til sakar án nægjanlegs tilefnis. Þótti ekki sýnt að skilyrði væru til slíkra bóta á grundvelli sakarreglunnar. Þá var hafnað kröfu A um bætur vegna mismunar á lögmannskostnaði samkvæmt gjaldskrá og tildæmdum málsvarnarlaunum í sakamálinu.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 10. ágúst 2000. Krefst hann aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda, en til vara að fjárhæðin, sem gagnáfrýjanda var dæmd í héraði, verði lækkuð. Í báðum tilvikum krefst aðaláfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Gagnáfrýjandi áfrýjaði fyrir sitt leyti 25. október 2000. Hann krefst staðfestingar héraðsdóms að öðru leyti en því að aðaláfrýjanda verði gert að greiða dráttarvexti samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 560.250 krónum frá 15. júní 1997 til greiðsludags, auk málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. I. Í máli þessu deila aðilar um hvort stofnast hafi samningur með þeim um afnot aðaláfrýjanda af aðstöðu, sem gagnáfrýjandi hafði hjá flutningaþjónustu TVG-Zimsen hf. í Reykjavík, en þaðan kveðst sá síðarnefndi hafa sinnt vöruflutningum á sunnanverða Vestfirði frá árinu 1993. Þeir deila einnig um hvert hafi verið efni slíks samnings, einkum að því er varðar tímalengd hans og það endurgjald, sem aðaláfrýjandi skyldi greiða fyrir afnotin. Málið var höfðað í héraði af gagnáfrýjanda til heimtu leigugjalds úr hendi aðaláfrýjanda vegna afnotanna. Aðaláfrýjandi höfðaði gagnsök í héraði, þar sem hann krafðist greiðslu skuldar vegna þjónustu við vöruafgreiðslu á Patreksfirði fyrir gagnáfrýjanda. Aðilar una héraðsdómi um gagnsökina og er hún ekki til endurskoðunar fyrir Hæstarétti. Bú gagnáfrýjanda var tekið til gjaldþrotskipta 9. júlí 1999. Hann hélt sjálfur áfram rekstri málsins fyrir héraðsdómi í þágu þrotabúsins með heimild í 130. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Skiptum á búinu lauk 29. mars 2000 og hefur gagnáfrýjandi tekið á ný við aðild að málinu fyrir Hæstarétti. II. Fallist er á með héraðsdómi að aðaláfrýjandi hafi ekki sýnt fram á að gagnáfrýjanda hafi mátt vera ljóst í viðskiptum þeirra að aðaláfrýjandi taldi sig koma þar fram í nafni einkahlutafélags, Vöruafgreiðslunnar, sem hann kveðst eiga og reka ásamt eiginkonu sinni. Verður aðaláfrýjandi því ekki sýknaður vegna aðildarskorts. Í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi kvað aðaláfrýjandi samkomulag hafa orðið um að hann og gagnáfrýjandi sinntu frá hausti 1996 sameiginlega flutningaþjónustu þeirri, er gagnáfrýjandi hafði haft með höndum. Fyrir héraðsdómi voru lögð fram þrjú bréf forstjóra TVG-Zimsen hf., þar sem hann staðfesti að gagnáfrýjandi hafi haft til umráða aðstöðu fyrir vöruflutninga hjá fyrirtækinu til 1. júní 1997 og að aðaláfrýjandi hafi haft aðgang að og nýtt sér þessa aðstöðu á tímabilinu 15. október 1996 til 1. júní 1997. Sér hafi ekki verið kunnugt um hvort aðaláfrýjandi hafi gert þetta í eigin nafni eða í nafni framangreinds einkahlutafélags. Með vísan til þessa og röksemda héraðsdómara um þennan þátt málsins verður að leggja til grundvallar að stofnast hafi samningur um not aðaláfrýjanda af aðstöðu þeirri, er gagnáfrýjandi hafði og hér um ræðir. Er þá einnig litið til þess að aðaláfrýjandi viðurkenndi í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi að hafa nýtt sér aðstöðu þessa, en kvað það þó ekki hafa verið lengur en um tveggja mánaða skeið. Ósannað er að aðaláfrýjandi hafi tilkynnt gagnáfrýjanda um slit á samningi þeim, sem samkvæmt framansögðu stofnaðist með þeim. Verður því að miða við að samningstíminn hafi verið sá, sem gagnáfrýjandi heldur fram, eða frá 15. október 1996 til 1. júní 1997. Aðilar sömdu ekki um endurgjald úr hendi aðaláfrýjanda fyrir afnotin. Krafði gagnáfrýjandi fyrst um 1.634.063 krónur og var málið höfðað í héraði til heimtu þeirrar fjárhæðar. Í greinargerð fyrir héraðsdómi andmælti aðaláfrýjandi ekki þessari fjárhæð sem ósanngjarnri og hafði ekki uppi málsástæður um það efni. Hann gerði þó kröfu um lækkun stefnukröfunnar án þess að rökstyðja hana sérstaklega. Þrátt fyrir þetta aflaði gagnáfrýjandi matsgerðar dómkvadds manns, þar sem hann óskaði eftir mati á því hvað telja bæri sanngjarna leigu fyrir þá hagsmuni, sem aðaláfrýjandi hafði not af. Niðurstaða matsmannsins var sú að hæfilegt endurgjald að meðtöldum virðisaukaskatti væri 560.250 krónur og gerði gagnáfrýjandi varakröfu um þá fjárhæð við aðalmeðferð málsins í héraði. Samkvæmt 5. gr. laga nr. 39/1922 um lausafjárkaup, sem hér verður beitt með lögjöfnun, ber kaupanda, þegar kaup eru gerð en ekkert er samið um kaupverðið, að greiða það, sem seljandi heimtar, ef eigi verður að telja það ósanngjarnt. Ákvæðið hefur verið skýrt svo að það sé kaupandi, sem hefur sönnunarbyrði um hvort kaupverð það, sem seljandi heimtar, sé ósanngjarnt. Þótt aðaláfrýjandi hafi ekki fært fram sannanir um að endurgjald það, sem gagnáfrýjandi krafðist í öndverðu, sé ósanngjarnt verður niðurstaða hins dómkvadda matsmanns um hvað sé hæfilegt endurgjald lögð til grundvallar, enda hefur mati hans ekki verið hnekkt og gagnáfrýjandi unir við niðurstöðu héraðsdómara um það efni. Verður því staðfest niðurstaða héraðsdóms um skyldu aðaláfrýjanda til að greiða gagnáfrýjanda 560.250 krónur. Málið var höfðað með birtingu stefnu 2. október 1997. Samkvæmt 4. mgr. 9. gr. vaxtalaga verða gagnáfrýjanda dæmdir dráttarvextir á kröfuna frá þeim degi. Aðaláfrýjandi verður dæmdur til að greiða gagnáfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem er ákveðinn í einu lagi eins og greinir í dómsorði.

T og H gerðu samning í september 1995 um að H fengi að geyma nánar tilgreinda aflahlutdeild á fiskiskipi T og lýsti T því yfir að kvótinn væri eign H og til frjálsrar ráðstöfunar fyrir H. Einnig gerðu aðilar með sér munnlegt samkomulag um löndun afla af skipi T hjá H og greinir aðila á um efni þess. Talið var að við úrlausn málsins yrði að leggja til grundvallar framburð fyrirsvarsmanns T fyrir héraðsdómi þar sem fram kom viðurkenning á því að T hafi borið að leggja til aflamark á móti aflamarki H til að veiða þann fisk, sem samið hafi verið um að landa hjá H gegn fyrir fram ákveðnu verði. Þó var ekki talið að skilja bæri ummælin sem viðurkenningu á að aðilarnir hefðu samið um að leggja til aflamark að jöfnu vegna fisks, sem H veiddi á skipi sínu og lagði upp hjá T. Var því talið að T hefði samkvæmt samningi aðilanna verið heimilt að veiða án sérstaks endurgjalds í skjóli aflamarks H þegar eigin aflamarki sleppti, gegn því að landa aflanum hjá H. Fyrir lá í málinu að T hafði veitt og lagt upp hjá H hluta aflamarks H og að H hafði með atbeina T flutt hluta aflamarksins af skipi T yfir á annað skip. Þegar H hugðist selja eftirstöðvar aflamarks, sem hann taldi sig eiga geymdar á skipi T, fyrir gangverð á þeim tíma kom í ljós að T hafði þegar nýtt sér allar eftirstöðvar aflamarksins. Var talið að T hefði með þessu vanefnt skyldu sína til að geyma það, sem eftir stóð af aflamarki H, til frjálsrar ráðstöfunar fyrir hann og var T dæmdur til að greiða H skaðabætur sem námu söluverði umrædds aflamarks á þeim tíma sem H hugðist selja það.

Þ og S kröfðust þess að F og V yrðu bornir út úr fasteign á grundvelli riftunar kaupsamnings. Engin gögn voru færð fram um réttindi Þ yfir fasteigninni, en S hafði áður eitt verið þinglýstur eigandi hennar. Þótti aðild Þ svo vanreifuð að vísa bæri kröfum hans sjálfkrafa frá héraðsdómi. Talið var ágreiningslaust, að þrátt fyrir vanefndir varnaraðila á kaupsamningnum um eignina hefðu þeir greitt hluta kaupverðsins. Þar sem sóknaraðilar höfðu hvorki boðið fram endurgreiðslu né sett tryggingu fyrir endurgreiðslum þótti við svo búið verða að staðfesta úrskurð héraðsdómara um að hafna kröfu um útburð F og V.