Dómstólaleit

X kærði úrskurð Landsréttar þar sem áfrýjun hans á dómi héraðsdóms 11. mars 2021 þar sem hann var sakfelldur fyrir líkamsárás var vísað frá dómi á þeim grunni að X hefði fallið frá áfrýjun með bindandi hætti þegar honum var birtur dómurinn. Skipaður verjandi X var viðstaddur dómsuppsögu í héraði en ekki X sjálfur og var lögreglu falið að birta honum dóminn. Lögregla hafði í kjölfarið samband við X símleiðis 25. mars 2021 og var bókað í dagbók lögreglu sama dag að hringt hefði verið í X sem hafi kvaðst ætla að áfrýja dómnum en honum hafi verið bent á að hann þyrfti samt sem áður að undirrita og móttaka dóminn. Daginn eftir mætti X á lögreglustöð og var bókað í dagbók lögreglu að hann hefði komið og undirritað dóm sem hann kveddist ætla að una. Strikað hafði verið undir orðin „Ég uni dómi“ í texta sem færður var með stimpli á endurrit dómsins og bar með sér að X hefði undirritað ásamt lögreglumanni. X lýsti yfir áfrýjun dómsins til Landsréttar með bréfi til ríkissaksóknara 30. mars 2021. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þeirrar meginreglu að dómfelldir menn í sakamáli eigi að jafnaði kost á endurskoðun dómsúrlausnar. Hæstiréttur tók fram að réttur X til áfrýjunar dóms héraðsdóms hefði engum takmörkunum sætt að lögum öðrum en að honum hafi borið að lýsa yfir áfrýjun innan frests, sbr. 2. mgr. 199. gr. laga nr. 88/2008. Þá væri hvergi í lögum að finna ákvæði um að yfirlýsing sakfellds manns um að hann uni dómi teldist bindandi og yrði ekki dregin til baka með yfirlýsingu um áfrýjun fyrir lok áfrýjunarfrests eða með öðru móti. Komst Hæstiréttur því að þeirri niðurstöðu að lög hefðu ekki staðið því í vegi að X fengi lýst yfir áfrýjun málsins innan lögboðins áfrýjunarfrests og var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir Landsrétt að taka mál X til efnismeðferðar.

X var sakfelldur fyrir brot sem heimfært var undir 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa haft samræði við B, en við það notfærði X sér að B var ekki fær um að taka afstöðu til þess hvort hún vildi hafa samræði við hann sökum ölvunar og svefndrunga. Var refsing X ákveðin sem hegningarauki samkvæmt 78. gr. almennra hegningarlaga. Til refsiþyngingar var litið til alvarleika brotsins og 1. og 3. tölul. 1. mgr. 70. gr. sömu laga, en til refsimildunar horfði ungur aldur X, sbr. 4. tölul. 1. mgr. sömu greinar, sem var á 19. ári þegar hann framdi brotið. Var refsing X ákveðin fangelsi í tvö ár, en vegna dráttar á meðferð málsins sem X var ekki um kennt var fullnustu 21 mánaðar af refsingunni frestað skilorðsbundið. Þá var X gert að greiða B miskabætur að fjárhæð 800.000 krónur.

K höfðaði faðernismál á hendur M, portúgölskum ríkisborgara sem búsettur var þar í landi. K fékk útgefna áfrýjunarstefnu, en málið var ekki þingfest sökum þess að fyrirséð var að birting stefnunnar tækist ekki innan frestdags samkvæmt e. lið 1. mgr. 155. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Fékk K við svo búið stefnuna endurútgefna samkvæmt heimild í 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en birting tókst ekki heldur í það sinnið sökum þess að sýslumaður synjaði um að senda gögnin til birtingar í Portúgal því ekki væri raunhæft að birting tækist innan frestdags. Var áfrýjunarstefnan þá birt í Lögbirtingablaði á grundvelli 1. mgr. 89. gr. laga nr. 91/1991. Hæstiréttur taldi að skilyrði lagaákvæðisins væru ekki uppfyllt til að birta hefði mátt stefnuna í Lögbirtingablaði og vísaði jafnframt til þess að ekkert hefði verið því til fyrirstöðu að frestur samkvæmt e. lið 1. mgr. 155. gr. laga nr. 91/1991 hefði verið ákveðinn svo rúmur að birta hefði mátt áfrýjunarstefnuna fyrir stefnda í tæka tíð. Var málinu vísað frá Hæstarétti.

Talið var að V ehf. hefði brugðist við áskorun L hf. á þann veg að ekki væri fullnægt skilyrðum til töku búsins til gjaldþrotaskipta samkvæmt 5. tölul. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

R og db. S áfrýjuðu til Hæstaréttar úrskurði og dómi héraðsdóms þar sem viðurkenndur var eignarréttur A o.fl., í tilteknum sameignarhlutföllum, að jörðinni G. Fram kom í greinargerð R og db. S fyrir Hæstarétti að fallið væri frá kröfum á hendur tilteknum aðilum, er höfðu verið meðal stefnenda í héraði, og að þeir hefðu lýst því að þeir afsöluðu sér ætluðum réttindum til J, sonar R og S. Þessum aðilum var ekki gefinn kostur á að svara til sakar fyrir Hæstarétti. Sökum þess að jörðin G var í óskiptri sameign og ekki hafði verið verið gætt ákvæða 1. og 2. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála var málinu vísað sjálfkrafa frá Hæstarétti.

Úrskurður héraðsdóms um gjaldþrotaskipti á búi A var felldur úr gildi þar sem skipuðum lögráðamanni hans hafði ekki verið birt fyrirkall um að krafan yrði tekin fyrir á dómþingi.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 23. janúar 2009. Hann krefst þess að viðurkennt verði með dómi að S sé faðir hans. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Stefndi hefur ekki sótt þing fyrir Hæstarétti. Hefur honum með vísan til 13. gr. barnalaga nr. 76/2003 verið skipaður málsvari fyrir réttinum, Jónas Þór Guðmundsson hæstaréttarlögmaður. Hann krefst aðallega frávísunar málsins frá Hæstarétti en til vara að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Þá krefst hann þóknunar úr ríkissjóði. Með vísan til 2. mgr. 161. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála var málsaðilum gefinn kostur á að tjá sig munnlega fyrir Hæstarétti um birtingu áfrýjunarstefnu fyrir stefnda og atriði sem varðar rekstur málsins í héraði. Svo sem fram kemur í héraðsdómi er stefndi talinn eiga tiltekið heimilisfang í Englandi. Var stefna til héraðsdóms birt þar og lagðar fram í málinu fullnægjandi upplýsingar um að við birtinguna hefði verið farið eftir breskum lögum, sbr. 90. gr. laga nr. 91/1991. Fyrir Hæstarétt hafa verið lögð gögn um að reynt hafi verið að birta áfrýjunarstefnu fyrir stefnda á sama stað en birting ekki tekist. Var þá gripið til þess ráðs að birta stefnuna í Lögbirtingablaði og birtist hún þar 6. mars 2009. Telur áfrýjandi að þessi birting sé fullnægjandi, þar sem ekki hafi tekist að birta stefnuna þar sem stefndi hafi verið talinn eiga heima. Í áfrýjunarstefnunni er fyrrgreint heimilisfang stefnda tilgreint. Ekki er í þar tekið fram af hverri ástæðu birt sé í Lögbirtingablaði svo sem áskilið er í 2. mgr. 89. gr. laga nr. 91/1991. Samkvæmt 1. mgr. 89. gr. laga nr. 91/1991 eru þau skilyrði meðal annars sett fyrir að birta megi stefnu í Lögbirtingablaði, að upplýsinga verði ekki aflað um hvar birta megi stefnu eftir almennum reglum eða erlend yfirvöld neiti eða láti hjá líða að verða við ósk um birtingu samkvæmt 90. gr. laganna. Hvorugu þessara skilyrða er fullnægt í þessu máli. Verður málinu því vísað frá Hæstarétti. Með vísan til 11. gr. barnalaga greiðist málskostnaður áfrýjanda úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans sem ákveðst eins og í dómsorði greinir. Þóknun skipaðs málsvara stefnda greiðist samkvæmt 13. gr. barnalaga úr ríkissjóði og verður ákveðin eins og í dómsorði greinir.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms, þar sem hafnað var kröfu G að felld yrði úr gildi ákvörðun sýslumannsins í Reykjavík um að nauðungarsölu tiltekinnar fasteignar skyldi fram haldið.

Ákærðu voru ákærðir fyrir brot gegn höfundalögum nr. 73/1972 með því að gera ólögmæt eintök af höfundaréttarvernduðu efni, vistað það í nettengdum tölvum og birt það hópi fólks á lokuðu svæði án heimildar rétthafa með því að nýta eiginleika DC++ skráarskiptaforrits. Um var að ræða forrit, kvikmyndir, sjónvarpsþætti, teiknimyndir, tónlistamyndbönd og tónlist. Efni þetta var bæði íslenskt og erlent, samtals 130.430 eintök. Í Hæstarétti var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að allt það efni sem ákært hefði verið fyrir nyti verndar höfundalaga. Einnig var tekið undir með héraðsdómi að ákæru hefðu stundað ólögmæta eintakagerð á höfundaréttarvörðu efni og að sá háttur sem hafður væri á dreifingu þess, að deilda því með öðrum á fjölmennu en lokuðu jafningjaneti, jafngilti opinberri birtingu og félli ekki undir undanþáguákvæði 11. gr. höfundalaga, sem leyfi eintakagerð til einkanota. Með þeirri háttsemi var staðfest niðurstaða héraðsdóms að ákærðu hefðu gerst sekir um brot gegn lögum nr. 73/1972. Ákærði B var einnig sakfelldur fyrir hlutdeilt í brotum meðákærðu með því að hafa hýst og haft umsjón með miðlæga nettengipunktinum „Ásagarði“. Með því hefði hann í verki hvatt til þess að meðákærðu birtu á veraldarvefnum ólögmæt eintök af höfundaréttarvörðu efni, án heimildar frá rétthöfum.

H og Ó byggðu á því að hafna bæri kröfu K um útburð þar sem boðun til þinghalds til fyrirtöku beiðninnar hefði ekki farið fram með lögmætum hætti. Talið var að aðfararbeiðni hefði verið birt H og Ó með lögformlegum hætti og að efni birtingarvottorðs hefði ekki verið hnekkt. Þar sem K naut umráðaréttar yfir eigninni samkvæmt 55. gr. laga um nauðungarsölu nr. 90/1991 var fallist á kröfu bankans um útburð H og Ó.

X var ákærður fyrir kynferðisbrot með því að hafa með ofbeldi þröngvað Y til samræðis og var brotið talið varða við 194. gr. almennra hegningarlaga. Héraðsdómur taldi að ekki yrði litið fram hjá því að framburður stúlkunnar um að mökin hefðu verið gegn hennar vilja hefði verið afar óljós og benti ekki skýrlega til þess að X hefði beitt hana ofbeldi eða hótað henni ofbeldi eða að hann hafi mátt skynja af hegðun hennar að mökin væru gegn hennar vilja. Í dómi Hæstaréttar var með vísan til tilvitnana í skýrslur Y fyrir dómi ekki talið rétt það sem fram kom í forsendum héraðsdóms um óskýrleika framburðar hennar um hvort mökin hefðu verið gegn hennar vilja og að hann benti ekki skýrlega til að X hafi mátt skynja af hegðun hennar að svo væri, enda kæmi skýrt fram í tilvitnuðum svörum Y að mökin hefðu verið gegn hennar vilja og að hún segðist hafa gefið X það til kynna með ótvíræðum hætti. Þá var tekið fram að hafi héraðsdómur talið vafa leika á hvort beitt hafi verið ofbeldi eða hótun um það í umrætt sinn hafi borið að veita sakflytjendum kost á að reifa málið út frá því hvort heimfæra ætti brot X undir þágildandi ákvæði 195. gr. almennra hegningarlaga. Af framangreindum ástæðum var héraðsdómur ómerktur og málinu vísað heim í hérað til meðferðar og dómsálagningar að nýju.

X var ákærð fyrir skjalafals og var dómur í málinu birtur henni 12. október 2006. Var strikað undir orðin ,,Ég uni dómi“ í texta sem hún undirritaði ásamt birtingarmanni og færður var með stimpli á endurrit dómsins. Af hálfu ríkissaksóknara var sama endurrit dómsins áritað viku síðar um að honum yrði ekki áfrýjað af hálfu ákæruvaldsins. Nokkru síðar lýst verjandi X því yfir að hún hefði ákveðið að áfrýja dóminum og var tekið fram að hún hefði ekki tekið afstöðu til áfrýjunar málsins við móttöku dómsins. Ríkissaksóknari gaf út áfrýjunarstefnu, en krafðist þess að málinu yrði vísað frá Hæstarétti sökum þess að X hefði áður lýst því með bindandi hætti að hún yndi hinum áfrýjaða dómi. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að samkvæmt áðurgreindum texta hefði X lýst því yfir við birtingarmann að hún yndi niðurstöðu dómsins. Samkvæmt 3. mgr. 87. gr. laga nr. 91/1991, sem talin var eiga við með lögjöfnun, teldist efni þessa birtingarvottorðs rétt þar til hið gagnstæða sannaðist. Var ekki talið að X hefði hnekkt því sem fram kæmi í vottorðinu og því lagt til grundvallar að hún hefði gefið umrædda yfirlýsingu og með því afsalað sér rétti til málskots svo bindandi væri. Áfrýjun héraðsdóms af hennar hendi, sem síðar var lýst yfir, var þessu ósamþýðanleg og var málinu því vísað frá Hæstarétti.

F fór þess á leit að mál, sem H hafði höfðað gegn honum og dæmt hafði verið í héraði 11. maí 2004, yrði endurupptekið, en F hafði ekki sótt þing í héraði. Sannað var, að F varð kunnugt um úrslit í málinu 5. júlí 2004. Sá eins mánaðar frestur, sem F hafði samkvæmt 137. gr. laga um meðferð einkamála til að beiðast endurupptöku málsins, var löngu liðinn er hann kom fram með beiðni þar um í febrúar 2005. Þegar af þeirri ástæðu var hafnað kröfu hans um endurupptöku.

Í ehf. krafðist þess að viðurkennt yrði að álagning lyfjaeftirlitsgjalds fyrir árin 1997 og 1998 væri ólögmæt og H hf. fyrir árið 1999. Tekið var fram að ekki væri deilt um gjaldskyldu félaganna samkvæmt þágildandi 3. mgr. 2. gr. lyfjalaga nr. 93/1994. Á hinn bóginn hefði ákvæðið ekki falið í sér heimild fyrir heilbrigðisráðherra til að láta innheimta lyfjaeftirlitsgjöld fyrir árin 1997-1999 einungis á grundvelli greinargerðar ráðgjafa um kostnaðargreiningu og útreikning gjaldskrár vegna veittrar þjónustu. Hefði ráðherra borið samkvæmt lagafyrirmælum og dómvenju að setja reglugerð, sem hefði að geyma nánari reglur um grundvöll álagningar og innheimtu eftirlitsgjalda og birt væri í samræmi við fyrirmæli laga nr. 64/1943 um birtingu laga og stjórnvaldaerinda. Var því fallist á kröfur Í ehf. og H hf. Stefnendur málsins eru Ísrann ehf., kt. 431078-1129, Heiðmörk 59, Hveragerði, og Hagræði hf., kt. 650299-2499, Suðurlandsbraut 8-12, Reykjavík, en stefndi er íslenska ríkið. Jóni Kristjánssyni heilbrigðismálaráðherra er stefnt fyrir þess hönd. Málið er höfðað með stefnu dagsettri 14. febrúar sl., sem árituð er um birtingu af ríkislögmanni 15. sama mánaðar. Það var þingfest hér í dómi 19. febrúar sl., en dómtekið 10. júní að afloknum munnlegum málflutningi. Stefnendur gera eftirfarandi dómkröfur: Stefnandinn Ísrann ehf. gerir þá kröfu, að viðurkennt verði með dómi, að álagning lyfjaeftirlitsgjalds fyrir árin 1997 og 1998 sé ólögmæt. Stefnandinn Hagræði hf. krefst þess, að viðurkennt verði með dómi, að álagning lyfjaeftirlitsgjalds fyrir árið 1999 sé ólögmæt. Stefnendur krefjast þess enn fremur, að stefndi verði dæmdur til að greiða hvorum þeirra um sig málskostnað að mati dómsins. Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda og að honum verði tildæmdur málskostnaður úr hendi þeirra in solidum að mati réttarins. Til vara krefst stefndi lækkunar á kröfum stefnanda og að málskostnaður verði felldur niður. Málavextir, málsástæður og lagarök. Lyfjastofnun hafi krafið Lyf og heilsu, Hveragerðisapótek, um greiðslu lyfja­eftirlitsgjalda vegna áranna 1997-1999 með bréfi, dagsettu 29. mars 2001. Stefnandi, Hagræði hf., sem reki lyfjabúðir undir heitinu Lyf og heilsa, hafi tekið við rekstri apóteks í Hveragerði hinn 1. febrúar 1999, en frá og með 1. janúar 1997 til þess tíma hafi stefnandinn, Ísrann ehf., rekið apótekið. Lögmaður stefnanda hafi með bréfi, dagsettu 6. desember 2001, tilkynnt heilbrigðisráðuneytinu um þá afstöðu stefnenda, að rekstraraðili einn bæri ábyrgð á greiðslu lyfjaeftirlitsgjalds á þeim tíma er gjöldin féllu til. Í bréfi heilbrigðisráðuneytisins, dagsettu 10. desember 2001, sé lýst þeirri skoðun, að Hagræði hf. verði aðeins krafið um lyfjaeftirlitsgjald fyrir það tímabil, sem félagið hafi verið rekstraraðili að Lyf og heilsu, Hveragerðisapóteki, ef ekki hafi um annað verið samið. Því liggi fyrir, að stefnandi, Ísrann ehf., verði krafinn um greiðslu lyfjaeftirlits­gjalds fyrir árin 1997 og 1998 og stefnandi, Hagræði hf., fyrir árið 1999, verði fallist á það með stefnda, að greiðsluskylda sé á annað borð fyrir hendi. Lyf og heilsa, Hveragerðisapótek, hafi verið krafin í einu lagi um greiðslu lyfjaeftirlitsgjalds fyrir margnefnd ár 1997-1999, en í ljós sé leitt, að stefnendur beri ábyrgð á greiðslu þess gjalds, sem Lyf og heilsa, Hveragerðisapótek, sé krafið um. Því sé ljóst, að skilyrði 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, (eftirleiðis eml.), þar sem lyfjaeftirlitsgjald fyrir árin 1997-1999 hafi verið lagt á Lyf og heilsu, Hveragerðisapótek, sbr. bréf frá 29. mars 2001. Málssókn stefnenda eigi rætur að rekja til þess sama atviks, að lyfjaeftirlitsgjald fyrir árin 1997-1999 hafi verið lagt á Lyf og heilsu, Hveragerðisapótek, sbr. bréf frá 29. mars 2001 og telja. Því sé augljóst, að skilyrði 1. mgr. 19. gr. eml., séu fyrir hendi. Sameiginlegar málsástæður stefnenda vegna álagningar lyfjaeftirlitsgjalds 1997-1999. Stefnendur byggja í fyrsta lagi á því, að álagning lyfjaeftirlitsgjalds fyrir árin 1997-1999 sé of seint fram komin og samrýmist ekki ákvæði 72. gr. stjórnar­skrárinnar. Hafi þeir haft réttmæta ástæðu til að ætla, að álagningu lyfjaeftirlitsgjalda fyrir þessi ár hafi verið lokið á árinu 2001 og verði þeim því ekki gert standa skil á umkröfðu gjaldi. Vísi stefnendur um þessi sjónarmið til dóms Hæstaréttar, H. 1984. 560, sem og þeirra sjónarmiða, sem liggja til grundvallar 2. mgr. 77. gr. stjórnar­skrárinnar. Stefnendur styðja málsókn sína með vísan til 72. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 um friðhelgi eignaréttarins, sbr. 10. gr. stjórnskipunarlaga nr. 97/1995, en vísa auk þess til meginreglna stjórnsýsluréttar, einkum til þeirra megin­reglna, sem gildi um álagningu þjónustugjalda. Einnig vísa stefnendur til meginreglna stjórnsýsluréttar um endurupptöku mála og afturköllun, sbr. m. a. 24. og 25. gr. stjórn­sýslulaga nr. 37/1993. Þá styðja stefnendur kröfur sínar með tilvísun til lyfjalaga nr. 93/1994, eins og þau voru fyrir breytingu með lögum nr. 108/2000, sérstaklega 3. mgr. 2. gr. laganna, svo og til reglugerðar nr. 325/1996, um eftirlitsgjald vegna lyfjaeftirlits fyrir árið 1996. Um heimild til samlagsaðildar byggja stefnendur á 19. gr. eml., en styðja málskostnaðarkröfu sína með vísan til 129. og 130. gr. laga um meðferð einkamála. Þessi niðurstaða leiðir til þess, að óþarft er að taka afstöðu til annarra málsástæðna málsaðila. Samkvæmt framansögðu ber því að fallast á kröfu stefnenda, eins og nánar er kveðið á um í dómsorði. Þessi úrslit málsins leiða til þess, með vísan til 1. tl. 130. gr. eml., að stefnda ber að greiða stefnendum málskostnað, sem þykir hæfilegur miðað við umfang málsins 400.000 krónur. Þar af ber stefnandanum, Ísrann ehf., 2/3 hlutar af tildæmdum málskostnaði, en stefnandanum Hagræði hf., 1/3 hluti tildæmds málskostnaðar. Skúli J. Pálmason héraðsdómari dæmdi þetta mál. Dómsorð: Viðurkennt er, að álagning lyfjaeftirlitsgjalds fyrir árin 1997 og 1998, sem snýr að stefnandanum, Ísrann ehf., sé ólögmæt. Viðurkennt er, að álagning lyfjaeftirlitsgjalds fyrir árið 1999, sem varðar stefnandann, Hagræði hf., sé ólögmæt. Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnandanum, Ísrann ehf., 2/3 hluta af 400.000 krónum í málskostnað, en stefnandanum, Hagræði hf., 1/3 þeirrar fjárhæðar.

K játaði að hafa í nokkur skipti stolið vörum úr verslun í Reykjavík. Héraðsdómur taldi að K hefði með brotum sínum rofið skilorð dóms frá 2. júní 1999. Var átta mánaða skilorðs­bundið fangelsi samkvæmt þeim dómi dæmt með og K gerð tólf mánaða fangelsisrefsing í einu lagi. Fyrir Hæstarétti krafðist K þess að ekki yrði hróflað við skilorði dómsins frá 1999 þar sem hann hefði ekki verið viðstaddur uppsögu dómsins og því væru ekki uppfyllt skilyrði 4. mgr. 57. gr. almennra hegningarlaga um að dómari skuli kynna dóm­fellda rækilega skilyrði fyrir frestun refsingar og gera honum ljósar afleiðingar skilorðs­rofa. Í dómi Hæstaréttar segir að umræddur dómur hafi verið birtur fyrir K áður en hann hafi framið brot þau, sem hann sé nú sakfelldur fyrir. Sú birting hafi farið fram fyrir gildistöku laga nr. 39/2000 um breyting á almennum hegningarlögum. Ekkert sé fram komið um að birtingunni hafi verið áfátt. Af hálfu K sé ekki haldið fram að hann hafi ekki verið kvaddur til að vera viðstaddur uppsögu umrædds dóms. K verði því sjálfur að bera ábyrgð á því að dómara málsins hafi ekki verið unnt að brýna fyrir honum þau atriði, sem áður sé getið. Var héraðsdómur staðfestur.