Dómstólaleit

I krafðist bóta vegna tjóns sem hann taldi að orðið hefði vegna ólögmætrar málsmeðferðar samgönguráðuneytisins við úthlutun á sérleyfisleið á Vestfjörðum á árinu 1997. Talið var að I hefði fært fullnægjandi sönnur fyrir því að tjón hefði leitt af hinni ólögmætu ákvörðun samgönguráðuneytisins vegna markaðsstarfs sem unnið var af hálfu félagsins á umræddum árum en nýttist ekki eftir 1997. Það var talið réttilega metið í matsgerð sem lá fyrir í málinu og var sá kröfuliður því tekinn til greina.

Skaðabætur. Örorka. Sjúkrahús. Börn. Læknaráð. Sönnunarbyrði. Frávísun máls að hluta frá héraðsdómi. Gjafsókn. Þegar móðir D hafði gengið með hann í 41 viku kom í ljós við mæðraskoðun að nær ekkert legvatn var til staðar, fóstrið sýndi smávægileg vaxtarfrávik og móðirin var með of háan blóðþrýsting. Var hún lögð inn og átti að framkalla fæðingu tveimur dögum síðar. Morguninn eftir var D tekinn með keisaraskurði. Í aðdraganda fæðingar varð D fyrir fósturköfnun. Hann var strax lagður inn á vökudeild. Fljótlega eftir fæðingu féll blóðsykur hans. Þá fékk hann krampa sem erfiðlega gekk að ráða bót á. Á fyrstu æviárum sínum fékk D ítrekað flogaköst. Fljótlega fór að bera á heilsufarsvandamálum og þroskafrávikum hjá D. Tveir læknar voru fengnir til að meta fötlun D og töldu þeir varanlegan miska hans 90 stig en varanlega örorku 100%. Talið var að leggja yrði til grundvallar, meðal annars vegna ófullnægjandi skráninga, að mistök hefðu orðið í aðdraganda fæðingar D og að Í bæri fébótaábyrgð á þeim afleiðingum sem taldar yrðu stafa af fósturköfnun. Matsmenn og læknaráð töldu að fleiri atriði en fósturköfnun í aðdraganda fæðingar kynnu að vera orsök fyrir fötlun D. Sönnunarbyrðin fyrir því að D hefði allt að einu orðið fyrir tjóni þótt engin mistök hefðu verið gerð hvíldi á Í. Hafði Í ekkert gert til að axla þá sönnunarbyrði. Þar sem ekki þótti fært að láta D gjalda fyrir ófullnægjandi sönnunarfærslu með því að ákveða bætur að álitum var skaðabótaskylda vegna alls þess tjóns sem umrædd fötlun hafði valdið D felld á Í. Þegar litið var til þess að D yrði til frambúðar háður aðstoð annarra um helstu athafnir daglegs lífs þótti rétt að hækka miskabætur honum til handa um 35% með vísan til þágildandi ákvæðis 1. mgr. 4. gr. skaðabótalaga. Krafa um annað fjártjón þótti svo vanreifuð að óhjákvæmilegt þótti að vísa henni sjálfkrafa frá héraðsdómi.

K krafðist skaðabóta úr hendi Í vegna fjártjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir vegna þess að ÁTVR hélt einkarétti til innflutnings og heildsöludreifingar á áfengi eftir gildistöku EES-samningsins 1. janúar 1994. Byggði hann á því að vegna 11. og 16. gr. samningsins hefði Í borið að hlutast til um að umræddur einkaréttur yrði afnuminn áður en samningurinn tók gildi, en það hafi hins vegar ekki verið gert fyrr en með lögum sem tóku gildi 1. desember 1995 eða 23 mánuðum seinna. Í byggði á því að K hefði ekki sýnt fram á tjón sitt af því að hafa ekki fengið að stunda innflutning og heildsöludreifingu á áðurnefndu tímabili eða sýnt fram á orsakasamband milli slíks hugsanlegs tjóns og saknæmrar háttsemi Í. Við úrlausn um kröfu K var ekki talið hjá því komist að líta til þess hvernig hann hefði í raun nýtt sér heimild til að flytja inn og dreifa áfengi í heildsölu fyrstu 23 mánuðina eftir að honum varð það heimilt frá 1. desember 1995. Fyrir lá að K hafði aðeins í litlum mæli hafið innflutning áfengis á árinu 1996 að undanskilinni einni tegund, en að það hefði breyst nokkuð á árinu 1997. Ekki var talið að neitt benti til þess að K hefði þegar á árunum 1994 og 1995 hafið innflutning fyrir ÁTVR á öllum áfengistegundum, sem hann hafði áður umboð fyrir eða fékk á þeim tíma, en að leggja yrði til grundvallar að það hefði gerst með líkum hraða og raunin varð frá 1. desember 1995. Í málinu gerði K aðalkröfu og varakröfu sem byggðar voru á útreikningum hans á tjóni sínu, en þeir voru af nánar tilgreindum ástæðum taldir haldslausir. Önnur og þriðja varakrafa K voru studdar við matsgerðir dómkvaddra manna, en ekki var talið að með þeim hefði verið gert nægilega líklegt að hann hefði orðið fyrir tjóni vegna þess að fyrrgreindum einkarétti ÁTVR var ekki aflétt fyrr en 1. desember 1995. Samkvæmt framangreindu var ekki talið sannað að K hefði beðið tjón af fyrrgreindum orsökum og var því ekki talin þörf á að taka afstöðu til málsástæðna Í sem lutu að því að ekki fengi staðist úrlausn héraðsdóms um álitaefni sem tengdust EES-samningnum eða túlkun hans á lögum nr. 2/1993. Var Í því sýknað af kröfum K.

B varð fyrir slysi er hann var að losa óökufæra bifreið frá dráttarbifreið sinni. Deilt var um hvort slysið væri bótaskylt úr ökumannstryggingu dráttarbifreiðarinnar á grundvelli 2. mgr. 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Slysið varð með þeim hætti að hluti dráttarútbúnaðar bifreiðarinnar slengdist af miklu afli í B. Umræddur búnaður mun hvorki hafa verið knúinn sérstaklega af aflvél dráttarbifreiðarinnar né verið áfastur við hana. Hann var eigi að síður hluti af sérhæfðum fylgibúnaði slíkra dráttarbifreiða og meðal annars notaður þegar dregnar eru bifreiðar með laskaðan hjólabúnað. Hæstiréttur taldi losun bifreiðar frá dráttarbifreið vera þátt í notkun hennar. Yrði því talið að slys B hefði orsakast af notkun tækis sem heyrði til nauðsynlegs útbúnaðar dráttarbifreiðar til venjulegra nota bifreiðarinnar sem dráttarbifreiðar. Taldist B hafa verið við stjórn bifreiðarinnar í skilningi 92. gr. umferðarlaga þegar slysið varð. Bar S því fébótaábyrgð á tjóni hans. Krafa S um lækkun bótagreiðslna á grundvelli 2. mgr. 2. gr. og 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 var of seint fram komin og gegn mótmælum B kom hún ekki til álita í málinu hvað varðaði aðalsök.

H og G, ábúendur ríkisjarðanna R og G, kröfðust þess að Í yrði gert að greiða þeim skaðabætur vegna vanrækslu á að kaupa af þeim greiðslumark sauðfjár í samræmi við samkomulag frá 29. júní 1998 sem gert var í tilefni af hugsanlegum ábúðarlokum þeirra. Í 8. lið samkomulagsins kom fram að næðist samkomulag um kaup á eignum H og G myndi landbúnaðarráðuneytið hlutast til um að samhliða yrði gerður samningur um kaup á greiðslumarki jarðanna. Hinn 5. mars 1999 gerðu aðilar kaupsamning um mannvirki o.fl. á jörðunum og sérstakt samkomulag um önnur atriði. Í samkomulaginu var tekið fram að búfénaður H og G yrði ekki sérstaklega bættur, en að þau njóti beingreiðslna á árinu 1999. Einnig var áréttað að hvorugur aðila ætti kröfu á hinn umfram efni kaupsamningsins og samkomulagsins. Hvað sem liði skýringu á 8. lið fyrra samkomulags aðila var fallist á með Í að á endanum hafi verið samið um uppgjör allra lögskipta aðila með gerningnum 5. mars 1999. Fengi framburður starfsmanns landbúnaðarráðuneytisins um að hann teldi Í bundið af umræddu ákvæði engu breytt í þessu efni, enda hefði hann ekki komið að síðari samningsgerð aðila. Þá fylgdi greiðslumark lögbýli við eigenda- eða ábúendaskipti og væri því ekki lagagrundvöllur fyrir því að ábúandi gæti litið á slíkt greiðslumark sem eign sína í lok ábúðar. Að þessu virtu var Í sýknaður af kröfu H og G.

A krafði Í um greiðslu skaðabóta á þeim forsendum að hann hefði með saknæmum og ólögmætum hætti veitt öðrum en A sérleyfi til fólksflutninga, á milli byggðakjarnanna á norðanverðum Vestfjörðum og Ísafjarðar. A hafði sérleyfi á umræddri leið frá 20. mars 1992 til 1. september 1997. Með bréfi 1. september 1997 veitti samgönguráðuneytið Ísafjarðarbæ sérleyfi á leiðinni. Var talið að slíkir hnökrar hefðu verið á stjórnsýslumeðferð ráðuneytisins að bakað hefði Í bótaskyldu vegna þess tjóns sem af því kynni að hafa leitt að A fékk ekki sérleyfið. A studdi fjárkröfur sínar við greinargerð löggilts endurskoðanda. Var ekki talið unnt að byggja á greinargerðinni í málinu þar sem hún var reist á ótraustum grunni og að sumu leyti hæpnum forsendum. Einnig voru dómkvaddir menn til að meta fjárhagslegt tjón A en ekki var talið unnt að leggja matsgerðina til grundvallar ákvörðun bóta. Var talið að þrátt fyrir að það kynni að vera erfiðleikum bundið að færa nákvæmar sönnur á fjárhæð tjóns gagnáfrýjanda hefði honum verið í lófa lagið að leggja fram ítarlegri gögn sem hefðu getað orðið viðhlítandi grunnur mats á fjártjóni hans. Þar sem það var ekki gert var ekki ljóst hvort hann hefði orðið fyrir tjóni vegna aðgerða Í, né þá hvaða fjárhæð tjónið hefði numið. Var málið vanreifað að þessu leyti og því talið óhjákvæmilegt að vísa því sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Deilt var um eignaskipti og uppgjör J, G og S vegna slita á sameiginlegum rekstri hlutafélagsins H og þriggja annarra félaga. Fyrir lágu drög að samkomulagi frá 1989 um skiptingu á eignum H til undirbúnings því að J gengi úr félaginu og skjal frá 5. desember 1990 sem hafði að geyma samkomulag um þau verðmæti, sem koma áttu í hlut J, en þar var þess sérstaklega getið að um fullnaðargreiðslu væri að ræða fyrir allt hlutafé hans í félögunum. Þessi skjöl voru talin fela í sér efnisatriði samnings J, G og S um slit á sameiginlegum rekstri félaganna, þau verðmæti sem koma áttu í hlut J af því tilefni og kaup G og S á hlutum hans í félögunum. Ekki var fallist á með J að samkomulagið hefði falið í sér að hann ætti að fá í sinn hlut þær fjárhæðir sem G og S voru ætlaðar vegna lækkunar á hlutafé í H. Talið var nægilega sýnt fram á að G og S hefðu efnt samninginn og J og eiginkona hans þar með fengið fullnaðargreiðslu þá, sem um ræddi í samkomulaginu frá 5. desember 1990, fyrir alla hluti sína í félögunum. Talið var með öllu ósannað að J hefði verið beittur svikum eða misneytingu við gerð samningsins. Þá var 33. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga ekki talin standa því í vegi að H, G og S gætu borið samninginn fyrir sig og því hafnað að 36. gr. sömu laga yrði beitt til að breyta umsömdu kaupverði til hækkunar.

GH krafði F um skaðabætur vegna óhapps, sem hann varð fyrir 1992, þegar hann rak annan fótinn í járnbolta, sem festur hafði verið í gólf nýbyggingar þar sem hann var að vinna, og féll í gólfið. Talið var að GH, sem var lærður smiður og hafði unnið við nýbyggingar frá 1987, hafi mátt vera ljóst að ekki var búið að fjarlægja alla járnboltana. Hafi honum borið að sýna aðgát þar sem hann var með fangið fullt af timbri og sá ekki fram fyrir sig. Varð óhappið ekki rakið til sakar F og var hann því sýknaður af kröfum GH. Hann krafði GV einnig um skaðabætur vegna þess að hann taldi að GG, sem GV sat í óskiptu búi eftir, hefðu orðið á mistök við meðhöndlun á áverka á hné GH og að það hafi valdið því að afleiðingar óhappsins hafi orðið meiri en ella hefðu orðið. Í dómi Hæstaréttar var staðfest sú niðurstaða dómkvaddra matsmanna og héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, að nær útilokað hefði verið, að árangur meðferðar gegn sýkingu í hnénu í kjölfar aðgerðar á því hefði orðið annar, þótt meðferðin hefði hafist fyrr. Þá var staðfest niðurstaða hinna dómkvöddu matsmanna, sem báðir voru bæklunarlæknar, að GG hefði í einu og öllu staðið eðlilega að meðferð GH miðað við þær hefðir, sem voru ríkjandi á þeim tíma, enda hefði álit þeirra ekki verið hrakið. GV var því sýknuð af öllum kröfum GH.

S fæddist á fæðingardeild Landspítalans 10. september 1992 eftir 32ja vikna meðgöngu. Skömmu fyrir fæðinguna hafði móðir S þrívegis leitað til spítalans vegna blæðinga og blóðleitrar útferðar auk þess sem hún óttaðist að hún væri að missa legvatn. Eftir fæðinguna kom í ljós að S hafði orðið fyrir súrefnisskorti eða blóðflæðitruflunum sem leiddu til heilalömunar. Krafðist S bóta úr hendi Í og byggði á því að mistök hefðu verið gerð af hálfu starfsmanna spítalans við meðferð móður hans á síðustu dögum meðgöngu eða við fæðingu hans. Fyrir héraðsdómi voru staðhæfingar um mistök starfsmanna spítalans ekki reistar á sérfræðilegum gögnum. Með ítarlegri umfjöllun í héraðsdómi, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, var komist að þeirri niðurstöðu að vinnubrögð starfsmanna spítalans við þær skoðanir, sem fram fóru dagana fyrir fæðinguna, hefðu verið eðlileg og þær rannsóknir, sem þá voru gerðar, hefðu ekki gefið til kynna að legvatn hefði þá verið farið. Þá var í héraðsdómi talið að ekki hefðu verið gerð mistök við fæðinguna og að S hefði fengið alla þá umönnun og læknishjálp, sem unnt var að veita, eftir hana. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að niðurstöðu héraðsdóms hefði ekki verið hnekkt með matsgerð dómkvaddra manna eða á annan hátt og að S þyrfti að bera sönnunarbyrðina fyrir því að starfsmönnum spítalans hefði orðið á þau mistök, sem haldið væri fram af hans hálfu að gerð hefðu verið. Af þessum sökum varð að sýkna Í af kröfu S með vísan til forsendna héraðsdóms.

S krafði Í um skaðabætur vegna þess að ekki hafði verið brugðist rétt við þegar móðir hans kom til mæðraskoðunar skömmu fyrir fæðingu hans. Kvaðst móðirin þar hafa sagt ljósmóðurinni, sem annaðist skoðunina, að hreyfingar fóstursins hefðu minnkað skyndilega, en henni verið tjáð að allt væri með eðlilegum hætti. S fæddist með keisaraskurði þremur dögum síðar og kom þá í ljós að naflastrengurinn var vafinn um háls hans auk þess sem „ekta“ hnútur var á honum. Greindist S með spastíska lömun eftir fæðinguna, sem rakin var til súrefnisskorts fyrir fæðingu. Byggðist skaðabótakrafa S á því að koma hefði mátt í veg fyrir fötlun hans ef rétt hefði verið staðið að skoðun og eftirliti við mæðraskoðunina. Í héraðsdómi, sem skipaður var sérfróðum meðdómendum, var talið ósannað að önnur viðbrögð við mæðraskoðunina hefðu skipt sköpum þar sem fullvíst þótti að skaðinn hefði átt sér stað í móðurkviði fyrr á meðgöngunni. Þar sem þessu mati hafði ekki verið hnekkt varð það niðurstaða Hæstaréttar að staðfesta dóminn. Var Í því sýknað af kröfu S.

I, sem var 23 ára, slasaðist er bifreið hennar skall á bifreið, sem kom úr gagnstæðri átt. Á slysdegi hafði I lokið fyrsta námsári af fjórum til BS gráðu í sjúkraþjálfun við Háskóla Íslands. I og vátryggingarfélagið S hf. deildu um hvort bætur fyrir varanlega örorku hennar skyldu ákveðnar á grundvelli 5.-7. gr. skaðabótalaga, eins og ákvæðin voru á slysdegi eða eftir þágildandi 8. gr. laganna. Þá deildu aðilar um fjárhæð bóta vegna óhagræðis og röskunar á stöðu og högum, sbr. 1. mgr. 1. gr. sömu laga. Talið var að bætur fyrir varanlega örorku I bæri að ákveða á grundvelli 8. gr. skaðabótalaga og tekið fram að í þeim tilvikum, þar sem fallist hafi verið á að þau ákvæði ættu við um námsmenn, hafi tjónþolar verið komnir að námslokum þegar þeir slösuðust. Var S hf. því sýknað af kröfu I um frekari bætur fyrir varanlega örorku en höfðu þegar verið greiddar. Á hinn bóginn var fallist á kröfu I um hærri bætur vegna óhagræðis og röskunar á stöðu og högum með vísan til þess að kröfunni væri í hóf stillt.

Líkamstjón. Örorka. Slysatrygging. Kjarasamningur. Vátryggingasamningur. Gjafsókn. Frávísun máls frá héraðsdómi. S reisti kröfur sínar um bætur úr slysatryggingu samkvæmt kjarasamningi ríkisins og Sjúkraliðafélags Íslands á því, að við útreikning bóta úr slysatryggingunni bæri að leggja til grundvallar mat dómkvaddra matsmanna á 100% varanlegri örorku eftir 5. gr. skaðabótalaga, en ekki 40% varanlegum miska, svo sem gert hafði verið. Talið var að þetta ágreiningsefni væri um túlkun á kjarasamningi og reglum um skilmála slysatrygginga ríkisstarfsmanna og því lögfræðilegs eðlis og kallaði ekki á sérfróða meðdómendur. Varð krafa S um ómerkingu því ekki reist á þeim grundvelli. Var fallist á þá niðurstöðu héraðsdóms að með orðalaginu varanleg örorka í fyrrnefndum kjarasamningi og reglum, hafi verið vísað til læknisfræðilegrar örorku í þeim skilningi sem lagður var til grundvallar fyrir gildistöku skaðabótalaga. Þá var fallist á þau rök S að varanleg örorka hennar yrði ekki réttilega metin með mati á varanlegum miska eftir 4. gr. skaðabótalaga. Í héraði hafi ekki verið lagt fram mat dómkvaddra manna um læknisfræðilega örorku S, eins og slík örorka var metin fyrir gildistöku skaðabótalaga, og ekki úr þessu bætt fyrir Hæstarétti með viðbótarmati sem lagt var fram. Vegna þessa var málið talið hafa verið svo vanreifað eins og það var lagt fyrir héraðsdóm, að ekki hefði átt að leggja á það dóm. Var málinu því sjálfkrafa vísað frá héraðsdómi.

V krafði B um greiðslu vangoldinna reikninga, auk leigugjalds fyrir notkun vörumerkis o.fl. Að teknu tilliti til mótmæla B var reikningsfjárhæð lækkuð að litlum hluta. Jafnframt var B dæmd til greiðslu vanefnds leigugjalds. Skaðabótakrafa B á hendur V vegna ólögmætrar uppsagnar leigusamnings þeirra kom til lækkunar og var B dæmd til greiðslu mismunarins.

G starfaði sem prófessor við læknadeild H og einnig sem yfirlæknir á L samkvæmt samningi H og L. G var á árinu 1999 vikið um stundarsakir úr prófessorsstöðu sinni vegna tilgreindra ávirðinga í starfi. Sama ár var honum jafnframt sagt upp störfum yfirlæknis á L. Í dómi Hæstaréttar 18. maí 2000 var sú uppsögn metin ógild. Nefnd samkvæmt 27. gr. laga nr. 70/1996 komst að þeirri niðurstöðu 31. maí 2000, að háskólarektor hefði ekki verið rétt að veita G lausn um stundarsakir frá prófessorsstöðunni. G fékk ekki stöður þessar að nýju, en prófessorsstaðan var lögð niður rúmu ári síðar. G krafði H og L um vangoldin laun og bætur. Annars vegar beindi hann kröfum að H og L sameiginlega vegna vangoldinna launa G í starfi yfirlæknis auk miskabóta vegna ólögmætrar uppsagnar. H og L voru sýknaðir af þessari kröfu. Á hinn bóginn krafðist G bóta úr hendi H þar sem prófessorsstaða hans hefði verið lögð niður með ólögmætum hætti, svo að jafngilti brottvikningu. Var talið að H hefði ekki sýnt fram á að aðrar efnislegar forsendur hafi legið til grundvallar því að umrædd staða var lögð niður en þær, sem beint hafi tengst G. Var í því ljósi ekki unnt að fallast á að staðan hefði verið lögð niður í skilningi 34. gr. laga nr. 70/1996. Ljóst hafi verið að ríkur vilji hafi verið til þess innan læknadeildar H að víkja G úr starfi vegna ætlaðra ávirðinga hans. Hefði því borið að gera það í samræmi við ákvæði VI. kafla sömu laga, sbr. 3. mgr. ákvæðis til bráðabirgða, svo að G fengi notið þeirrar réttarverndar, sem ríkisstarfsmönnum sé þar tryggð. Þar sem svo hafði ekki verið gert var talið að brotinn hefði verið réttur á G og varðaði það H bótaskyldu samkvæmt 2. mgr. 32. gr. laga nr. 70/1996. Var H dæmdur til að greiða G bætur vegna starfsmissis auk miskabóta samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Matvælainnflytjandinn G hafði greitt jöfnunargjald sem lagt var á kartöflur sam­kvæmt reglu­gerð um sérstakt jöfnunargjald af kartöflum og vörum unnum úr þeim nr. 223/1987 og nr. 468/1993. Með dómi Hæstaréttar 19. desember 1996, sem birtur er í dómasafni þess árs á bls. 4260, var álagning jöfnunargjaldsins talin hafa verið ólögmæt. G krafði íslenska ríkið um greiðslu skaðabóta vegna tjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir vegna álagningarinnar. Ósannað var talið að G hefði orðið fyrir skaðabótaskyldu tjóni sem rakið yrði til álagningar jöfnunargjaldsins. Kröfum G var því hafnað.

Á krafði vátryggingafélagið V um bætur vegna líkamstjóns sem hún varð fyrir í bílslysi á árinu 1992. V viðurkenndi bótaskyldu sína og vefengdi ekki að sum einkenni Á mætti rekja til slyssins, en taldi ósannað að samhengi væri milli slyssins og einkenna í öxl hennar, auk þess sem krafan væri fyrnd. Eftir uppkvaðningu héraðsdóms var aflað matsgerðar um heilsufarssögu og heilsufarslegt ástand Á og svo yfirmatsgerðar um hver væri varanleg læknisfræðileg örorka hennar vegna slyssins. Fyrir yfirmatsmönnum lágu ítarlegri gögn og upplýsingar en áður voru fram komnar. Var mat þeirra um orsakasamband og þróun einkenna Á lagt til grundvallar við úrslausn málsins. Voru samkvæmt því ekki komin fram haldbær rök fyrir því að tímabært hafi verið að leggja mat á varanlega læknisfræðilega örorku Á fyrr en gert var. Krafan var því ekki fyrnd samkvæmt 99. umferðarlaga nr. 50/1987 við birtingu stefnu til héraðsdóms. Niðurstaða héraðsdóms um bótafjárhæð var staðfest.

S, starfsmaður á sambýlinu S, tilkynnti lögreglu um tilefnislausa líkamsárás sem hún hafi orðið fyrir af hálfu vistmanns stofnunarinnar. Síðar tilkynnti hún jafnframt bótanefnd, sem starfar á grundvelli laga nr. 69/1995 um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota, um atvikið. Nefndin tók umsókn S um bætur tvisvar sinnum til efnislegrar meðferðar, en gaf S ekki tilefni til að kæra tjónvald og setja fram kröfu um skaðabætur, eins og þótti mega ætla að S hefði ella gert. Samkvæmt þessu og með hliðsjón af lögskýringargögnum þóttu skilyrði 1. mgr. 6. gr. laga nr. 69/1995 ekki standa í vegi fyrir greiðslu bóta til S.

B krafði tryggingafélagið V um bætur á grundvelli tilgreindra tryggingaskilmála, sem hún taldi kveða á um bótarétt hennar fyrir varanlega örorku vegna slyss, sem hún hafði orðið fyrir. Læknisfræðileg örorka B hafði verið metin 20% en fjárhagsleg örorka 50%. Hélt B því fram að hugtakið varanleg örorka skyldi túlkað í samræmi við ákvæði skaðabótalaga nr. 50/1993, þ.e. að átt væri við varanlega fjárhagslega örorku en ekki læknisfræðilega. Talið var að þar sem tryggingarskilmálarnir byggðust á samningi B við V yrði að ákvarða bætur samkvæmt tryggingunum í samræmi við þá en ekki samkvæmt ákvæðum skaðabótalaga. Af ákvæðum skilmálanna yrði ekki dregin önnur ályktun en sú að við mat á varanlegri örorku samkvæmt þeim skyldi leggja til grundvallar læknisfræðilega örorku. Með því að V hafði greitt B bætur í samræmi við niðurstöðu mats um læknisfræðilega örorku var félagið sýknað af kröfu B um frekari bætur.

B slasaðist er hún hrasaði um brún á gólfi húsnæðis T, en húsnæðið var í eigu Í. Voru aðstæður þannig að í afgreiðslusal voru ljósar steinflísar á gólfi, en innan við salinn var skrifstofurými þar sem voru brúnar korkflísar. Var B á leið sinni út þegar hún hnaut um samskeyti gólfefnanna. Var gangvegur á milli þessara rýma hvor sínu megin við burðarsúlu, en óljóst var hvoru megin við hana B fór þegar hún hrasaði á leið sinni út. Samkvæmt skýrslu Vinnueftirlitsins var brúnin skörp og u.þ.b. 10 mm. Talið var að litamunur, ólík gerð gólfefnanna og brún á samskeytum þeirra hafi mátt vera augljós hverjum þeim, sem þarna fór á milli rýma í húsnæðinu. Hafi frágangur á samskeytunum ekki brotið í bága við lög eða reglugerðir. Þá lægi ekki fyrir að þar hafi áður orðið slys eða að mönnum hafi verið slysahætta ljós. Verði ekki talið að um vanbúnað hafi verið að ræða sem ljós slysahætta hafi stafað af og slysið því hlotist fyrir óhapp og aðgæsluleysi B. Voru Í og T því sýknuð af kröfu B.

G slasaðist alvarlega við vinnu sína hjá O er hann fór upp í staur með háspennulínu, sem straumur var á. Deilt var annars vegar um það hvort G ætti sjálfur að bera hluta tjónsins vegna eigin sakar og hins vegar hvort uppfyllt væru skilyrði þágildandi 1. mgr. 4. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 til að ákveða hærri bætur en þær, sem fólust í hinum metna varanlega miska. Fyrir Hæstarétti byggði O á því að sér bæri ekki að bæta tjónið að stærri hluta en 2/3. Fallist var á það með héraðsdómi að ekki væri útilokað að veður- og birtuskilyrði umræddan dag hefði átt sinn þátt í að slysið varð. Þá lá fyrir að ekki hafði verið fylgt ströngum öryggisreglum, sem áttu að fela í sér margþætta vörn gegn því að starfsmenn yrðu fyrir slysum, þegar slysið varð. Þótti óhætt að slá því föstu að slysið hefði ekki orðið hefði þeim verið fylgt. Þá yrði í ljósi stöðu og starfsemi O að gera ríkar kröfur til þess varðandi öryggisráðstafanir. Með vísan til þessa var sök O metin svo yfirgnæfandi í samanburði við það aðgæsluleysi, sem G kynni að hafa sýnt, að ekki þótti ástæða til að leggja hluta sakar á hann. Var því staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að O skyldi bæta tjón G að fullu. Þegar litið væri til miska G, einkum þess, hve háður hann væri aðstoð annarra við helstu athafnir daglegs lífs, var fallist á að hinn metni 90% miski næði ekki að bæta miska hans að fullu. Þótti réttlætanlegt að hækka bætur til hans vegna þessa um 35%.

B, sem var farþegi í bifreið R, slasaðist þegar bifreiðinni var ekið í veg fyrir bifhjól á árinu 1994. Var bifreiðin skylduvátryggð hjá S hf. Örorkunefnd mat varanlegan miska B 20% og varanleg örorku 20%. Í máli sem hann höfðaði á hendur R og S hf. krafðist hann bóta vegna slyssins. Töldu dómkvaddir matsmenn varanlegan miska B 45% og varanlega örorku 45%. Í tilefni af því fékk S hf. dómkvadda yfirmatsmenn sem komust að þeirri niðurstöðu að varanlegur miski væri 50%, en varanleg örorku 35%. Tók B við greiðslu frá S hf. á grundvelli yfirmatsgerðarinnar en með fyrirvara og án viðurkenningar á forsendum bótaútreikningsins. Í dómi Hæstaréttar var yfirmatið lagt til grundvallar bótum fyrir þjáningar og tekið fram að almennt verði maður ekki talinn veikur í merkingu áðurgildandi 1. mgr. 3. gr. skaðabótalaga nema hann hafi verið óvinnufær. Þá var yfirmatið lagt til grundvallar bótum fyrir varanlegan miska og varanlega örorku. Var í því sambandi miðað við að B hafi verið í 75% starfi á næstliðnu ári fyrir slysdag, en upplýsingar um lægra starfshlutfall þóttu of óljósar til að unnt væri að leggja þær til grundvallar. Voru B dæmdir 2% ársvextir af kröfu sinni frá slysdegi fram til þess dags að krafan bar dráttarvexti, en sá dagur var miðaður við einn mánuð frá þeim degi að B tilkynnti S hf. um niðurstöðu undirmats. Var S hf. því gert að greiða honum bætur samkvæmt framansögðu að frádregnum greiðslum sem félagið hafði þegar innt af hendi.

J varð fyrir líkamstjóni í umferðarslysi á árinu 1992. Í álitsgerð tveggja lækna á árinu 1995 var varanleg læknisfræðilega örorka hennar metin 5%, en fjárhagsleg örorka engin. Samdi J á grundvelli þessa við vátryggingafélagið T hf. um bætur vegna slyssins með fyrirvörum um rétt sinn til frekari bóta. Lutu þeir að rétti J til frekari bóta annars vegar ef henni yrði síðar metin fjárhagsleg örorka og hins vegar ef dómaframkvæmd þróaðist á þann veg að eingöngu bæri að miða bætur við læknisfræðilega örorku vegna slysa, sem orðið hefðu fyrir gildistöku skaðabótalaga. Í álitsgerð tveggja lækna á árinu 1999 var varanleg læknisfræðileg örorka J metin 20% og varanleg fjárhagsleg örorka sú sama. J taldi sig á hinn bóginn með öllu ófæra um að afla sér vinnutekna og krafði T hf. um bætur fyrir 100% varanlega örorku o.fl. Bauð T hf. henni þá bætur í samræmi við niðurstöðu álitsgerðarinnar um 20% varanlega örorku auk miskabóta, vaxta, kostnaðar vegna þóknunar lögmanns ásamt útlögðum kostnaði að frádregnu verðmæti greiðslunnar sem félagið innti af hendi á árinu 1995. Tók J við greiðslu samkvæmt boðinu, en gerði fyrirvara um fjárhæð einstakra liða hennar. Höfðaði hún í framhaldi af því mál á hendur T hf. til greiðslu mismunarins auk bóta vegna tannlækniskostnaðar o.fl. Undir rekstri málsins fékk J dómkvadda tvo lækna sem komust að þeirri niðurstöðu að varanleg læknisfræðileg örorku hennar væri 20%, en fjárhagsleg örorka 60%. Í dómi Hæstaréttar voru ekki taldar forsendur til að víkja frá þeirri aðferð að leggja læknisfræðilega örorku til grundvallar varðandi verðmæti tapaðra framtíðartekna vegna örorku þótt matsgerð dómkvaddra manna hafi leitt í ljós að fjárhagsleg örorka væri meiri en læknisfræðileg örorka. Þá var T hf. í uppgjörinu frá 1995 ekki talið hafa skuldbundið sig við hugsanlega endurupptöku til að greiða J bætur fyrir varanlega örorku til samræmis við fjárhagslega örorku. Var J því talin þegar hafa fengið varanlega örorku sína hæfilega bætta frá T hf. Þá var T hf. jafnframt sýknað af öðrum liðum í kröfu J með vísan til þess að hún hafi þegar fengið þá bætta eða þeir væru ósannaðir.

A hf. samdi við franska verslunarkeðju um sölu á kavíar. Tók S hf. að sér að flytja kavíarinn til Frakklands, en S hf. átti sjálft að flytja þessa sendingu sjóleiðina til Hollands. Var kavíarinn settur í frystigám, sem S hf. lagði til, en það hafði gengist undir þann skilmála að hitastig á farminum yrði 0° meðan á flutningum stæði. Þegar gáminum hafði verið skipað upp í Hollandi barst 13° heitt loft út úr gáminum. Rifti franska verslunarkeðjan þá kaupunum og féllst A hf. á riftunina. Greiddi T hf., sem hafði vátryggt farminn, A hf. bætur fyrir vörusendinguna. Í máli sem T hf. höfðaði á hendur S hf. vegna þessa krafðist félagið nánar tiltekinnar fjárhæðar fyrir andvirði vörusendingarinnar auk endurgreiðslu geymslu- og förgunarkostnaðar. Talið var að frönsku verslunarkeðjunni hafi verið rétt að neita að taka við vörusendingunni vegna áhættu á að gæði hennar væru ófullnægjandi sökum óvissu um að áskildu hitastigi hafi verið haldið á henni meðan á flutningum stóð. Því bæri að líta svo á að farmurinn hafi skemmst í skilningi 1. mgr. 68. gr. siglingalaga, en engu breytti þótt ekki hafi verið leitt í ljós að vörurnar hafi af þessum sökum orðið óhæfar til manneldis eða geymsluþol þeirra rýrnað frá því, sem ætlast var til. Var ákvæði 1. mgr. 70. gr. laganna um að bætur skyldu ákveðnar eftir því verðgildi, sem vara mundi hafa haft ósködduð við afhendingu á réttum stað og tíma, ekki talið girða fyrir að T hf. gæti krafið S hf. um bætur fyrir annað sannanlegt tjón, sem stafaði beinlínis af vanefndum þess. Var krafa T hf. því tekin til greina.

Móðir Z greindist með meðgöngueitrun í mæðraskoðun og skrifaði læknir í mæðraskrá að hún skyldi leggjast inn á kvennadeild. Hún fór samt heim að lokinni skoðuninni en til stóð að hún legðist inn að morgni næsta dags. Í kjölfar skyndilegarar blæðingar um kvöldið var hún flutt á sjúkrahús þar sem í ljós kom að um fylgjulos var að ræða. Z fæddist skömmu síðar en hún er mjög skert andlega. Talið var að miða yrði við það að ástand konunnar í skoðuninni hefði verið mjög alvarlegt og að lækninum er annaðist hana hefði verið þetta ljóst. Þegar litið væri annars vegar til þessa alvarlega ástands og hins vegar til skrásetningar læknisins við mæðraskoðunina og aðgerðarlýsingar hans eftir fæðinguna yrði að telja að Í hefði ekki tekist sönnun þess að konunni hefði verið gerð nægileg grein fyrir nauðsyn innlagnar þegar í stað og hvað í húfi væri ef ekki kæmi til þess. Að öllu athuguðu hefðu ekki verið gerðar viðhlítandi ráðstafanir til að bregðast við þeirri alvarlegu hættu sem blasti við. Yrði því að fallast á þá niðurstöðu héraðsdóms að það hefðu verið mistök sem Í bæri ábyrgð á að móðir Z lagðist ekki tafarlaust inn á sjúkrahúsið í framhaldi skoðunarinnar. Þegar litið væri til gagna málsins í heild yrði því mati héraðsdóms ekki haggað að líklegast væri að meðgöngueitrun sú er móðirin var með hefði komið fylgjulosi af stað og leitt til þess að barnið varð fyrir súrefnisskorti. Væri fötlun þess þannig sennileg afleiðing af ofangreindum mistökum. Var niðurstaða héraðsdóms um fébótaábyrgð Í á tjóni Z því staðfest og henni dæmdar bætur.

P hafði setið í gæsluvarðhaldi vegna gruns um aðild að ólöglegum innflutningi á tollskyldum varningi. Hafði ákæra á hendur honum verið afturkölluð þar sem umræddur varningur hafði farið forgörðum hjá tollgæsluyfirvöldum. Krafðist P bóta á þeim grundvelli að hann hefði sætt gæsluvarðhaldi að ósekju og sætt ólögmætri frelsisskerðingu. Fallist var á það með Í að eyðing sönnunargagna hefði legið til grundvallar afturköllun ákæru en ekki það að sönnunargögn hefðu ekki komið fram við rannsókn eða meðferð máls, sbr. 175. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Var því talið að lagaskilyrði hefðu verið uppfyllt til að kveða á um gæsluvarðhaldsvist P og dómsúrlausnir í máli hans reistar á lögmætum grunni og í samræmi við ákvæði laga um meðferð opinberra mála, stjórnarskrá nr. 33/1944 og mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Þá var það mat dómsins að P hefði ekki setið lengur í gæsluvarðhaldi en nauðsyn bar til þar sem sönnunargögn gátu með réttu bent til aðildar hans að málinu þó að ekki lægi fyrir hve stór þáttur hans væri. Að lokum var með vísan til 1. mgr. 105. gr. laga nr. 91/1991 ekki fallist á að P hefði verið í haldi án heimildar. Var bótakröfu P því hafnað.

E hf. keypti allt hlutafé K og fjölskyldu hans í fyrirtækinu K ehf. Sama dag og gengið var frá kaupunum gerði E hf. ráðningarsamning við K. Samkvæmt honum var K ráðinn til tímabundinna ráðgjafarstarfa í tvö ár en ekkert uppsagnarákvæði var í samningnum. Rúmum sjö mánuðum síðar rifti E hf. ráðningarsamningnum. Í bréfi E hf. til K þar sem riftuninni var lýst yfir kom fram að tilefni hennar væru mjög verulegar og alvarlegar vanefndir K og fjölskyldu hans á kaupsamningi aðila í ljósi rangra og villandi upplýsinga um verðmæti hlutafjár í K ehf. fyrir kaup E hf. á félaginu. K krafðist skaðabóta vegna riftunar á ráðningarsamningnum. Tekið var fram að með dómi réttarins í máli nr. 143/2002 hefði verið staðfest niðurstaða héraðsdóms um að K hefði hvorki vanrækt upplýsingaskyldu sína né sýnt af sér aðra saknæma háttsemi við gerð kaupsamningsins. Bar því að miða við að E hf. hefði rift ráðningarsamningi við K án lögmætrar ástæðu. Var E hf. dæmt til að greiða K skaðabætur vegna ólögmætrar riftunar á ráðningarsamningi aðila.

L höfðaði mál til heimtu skaðabóta úr hendi SH. Taldi hún sig hafa orðið fyrir tjóni þar sem SH hafi glatað víxilrétti á hendur útgefanda tveggja víxla en hún hafi sem eigandi fasteignar, sem stóð til tryggingar greiðslu samkvæmt víxlunum, orðið að greiða kröfur samkvæmt þeim. Báðir víxlarnir voru samþykktir til greiðslu af fyrirtækinu H og útgefnir og framseldir eyðuframsali af sama einstaklingnum. SH hafði höfðað mál á hendur H og útgefanda víxlanna en fallið frá kröfum á hendur útgefanda, þar sem víxilréttur hafi verið fyrndur á hendur honum. Dómkröfur SH á hendur H voru teknar til greina með áritun um aðfararhæfi en nokkrum dögum síðar var bú H tekið til gjaldþrotaskipta. Leitaði SH þá fullnustu í fasteign L, sem veðsett hafði verið með tveimur tryggingarbréfum til tryggingar greiðslu víxlanna. Áður en boð var samþykkt í eignina voru SH greiddar að fullu kröfur hans samkvæmt víxlunum. Talið var að SH hafi sem víxilhafa verið rétt að beina kröfum sínum samkvæmt víxlunum hvort sem var að útgefanda þeirra, samþykkjanda eða þeim saman. Hefði hann beint slíkri kröfu í tíma að útgefanda víxlanna og útgefandinn leyst þá til sín, hefði útgefandinn öðlast kröfu samkvæmt víxlunum á hendur samþykkjanda þeirra samkvæmt ákvæðum víxillaga. Veð samkvæmt tryggingarbréfunum hefði staðið til tryggingar þeirri kröfu útgefanda víxlanna á hendur samþykkjanda þeirra með sama hætti og hún stóð til tryggingar kröfu SH á hendur samþykkjandanum. Tryggingarbréfin með veði í fasteign L hafi þannig staðið til tryggingar greiðslu samþykkjanda víxlanna, sem var endanlegur greiðandi þeirra, án tillits til þess hvort SH hafi kosið sem víxilhafi að beina kröfu sinni um greiðslu þeirra að útgefanda eða samþykkjanda. Var SH því ekki talinn hafa bakað L tjón með því að halda ekki fram víxilkröfu á útgefanda víxlanna. Samkvæmt framansögðu var SH sýknaður af kröfu L.

Aðilar deildu um upphafstíma dráttarvaxta á bætur sem stefndi VÍS greiddi X fyrir missi framfæranda vegna andláts barnsmóður hans, A, sem lést í bifreiðaslysi í september 1996. VÍS hafði áður hafnað bótaskyldu þar sem ekki þætti unnt að fullyrða á grundvelli fyrirliggjandi gagna að X og A hafi verið í sambúð þegar A lést. Lagði X fram frekari gögn til staðfestingar á sambúð hans og A fyrir tjónanefnd vátryggingarfélaganna, sem lagði til 15. febrúar 2000, að fallist yrði á rétt X til bóta. VÍS hafnaði enn bótaskyldu og fór X með málið fyrir úrskurðarnefnd í vátryggingamálum, sem staðfesti niðurstöðu tjónanefndar. Með dómi Hæstaréttar 1. mars 2001 í forsjármáli, sem foreldrar A höfðuðu á hendur X, var á það fallist að X hafi verið í sambúð með A þegar hún lést, en kröfur foreldra A byggðust á því að svo hefði ekki verið. Að gengnum þeim dómi greiddi VÍS lágmarksbætur til X samkvæmt 13. gr. skaðabótalaga. Hæstiréttur taldi að X hafi ekki sýnt nægilega fram á að hann hafi verið í sambúð með A þegar hún lést fyrr en hann lagði erindi sitt, ásamt gögnum til staðfestingar sambúðinni, fyrir tjónanefnd vátryggingarfélaganna, sem nefndin tók afstöðu til 15. febrúar 2000. Þótti X því eiga rétt til dráttarvaxta af kröfu sinni frá 15. mars 2000, þegar mánuður var liðinn frá þeim degi er tjónanefnd komst að niðurstöðu sinni. Var með þessu hvorki fallist á aðalkröfu X né varakröfu. Þótti 1. mgr. 111. gr. laga um meðferð einkamála ekki standa í vegi fyrir að X yrði dæmd sú fjárhæð sem af þessari niðurstöðu leiddi, enda sýnilegt að í heild yrði krafan lægri í þessari mynd en næmi heildarfjárhæð aðalkröfu eða varakröfu þegar tillit hefði verið tekið til áfallinna vaxta.

S krafði íslenska ríkið (Í) um greiðslu skaða- og miskabóta á þeim grundvelli að hann hefði að ósekju sætt handtöku og setið í gæsluvarðhaldi í 8 daga. Krafa S var og reist á því að hann hefði sætt harðræði í gæsuvarðhaldinu og að hann hefði verið borinn sökum um alvarlegt brot gegn almennum hegningarlögum allt þar til ríkissaksóknari hefði fellt málið niður rúmu ári síðar. Hæstiréttur taldi að lögmæt skilyrði hefðu verið til handtöku og gæslu­varðhalds S samkvæmt 97. og 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, og að sá tími, sem hann sat í gæsluvarðhaldinu, hefði verið nýttur til rannsóknar málsins. Þá taldi Hæstiréttur ekki efni til að dæma S sérstaklega bætur þótt ákvörðun ríkis­saksóknara um að höfða ekki mál á hendur honum hefði dregist nokkuð. Aftur á móti var Í ekki talið hafa sýnt fram á, að S hefði fengið þá læknisþjónustu og lyfjagjöf, sem honum bar samkvæmt 2. mgr. 30. gr. reglugerðar nr. 172/1992 um gæsluvarðhaldsvist, sbr. 2. gr. reglugerðar nr. 259/1995 fyrr en á þriðja degi gæsluvarðhaldsins. Þótti S hafa leitt líkur að því að þetta kynni að hafa haft áhrif á framvindu sjúkdóms hans í ein­hverjum mæli. Voru S því dæmdar miskabætur.

S varð fyrir líkamsmeiðslum er bifreið G var ekið yfir á öfugan vegarhelming og í veg fyrir bifreið er S var farþegi í. Taldi S bætur fyrir varanlega örorku vanreiknaðar í uppgjöri V hf., vátryggingafélags G. Hélt S því fram að bætur skyldi reikna samkvæmt 5.-7. gr. laga nr. 50/1993 en G og V hf. töldu að þær bæri að reikna samkvæmt 8. gr. laganna. Þegar litið var til þess hversu skammt S var komin á veg í námi sínu þegar slysið bar að höndum var ekki hjá því komist að ákveða henni þessar bætur eftir ákvæði þágildandi 8. gr.

V gerði kröfu um greiðslu úr ökumannstryggingu á hendur vátryggingafélagi um eftirstöðvar skaða- og miskabóta vegna tjóns sem hann varð fyrir í alvarlegu umferðarslysi í júlí 1994. Ekki var deilt um greiðsluskyldu félagsins heldur um uppgjör tiltekinna bótaliða, sem V gerði fyrirvara um þegar gengið var frá öðrum þáttum uppgjörsins. V, sem var námsmaður þegar slysið átti sér stað, krafðist þess að bætur fyrir varanlega örorku yrðu miðaðar við þágildandi 5.-7. gr. skaðabótalaga en ekki 8. gr. laganna. Miðað við aldur V þegar slysið varð og stöðu hans í námi, dómaframkvæmd og forsendur héraðsdóms að öðru leyti, var niðurstaða héraðsdóms staðfest um að tjón V vegna varanlegrar örorku skyldi bætt eftir reglum 8. gr. skaðabótalaga. Eins og aðstæðum V var háttað þóttu ekki efni til að taka til greina kröfu V um óbættan varanlegan miska og beita hinni sérstöku heimild 4. gr. skaðabótalaga til að ákveða hærri bætur en aðalregla ákvæðisins mælir fyrir um. Þá var krafa V um vangreiddar þjáningarbætur að hluta til tekin til greina og við það miðað að V stundaði nám á hluta þess tíma sem hann taldist veikur án þess að vera rúmliggjandi samkvæmt kröfugerð, auk þess að hafa verið við störf hjá föður sínum. Krafa V um bætur vegna námstafa og ýmiss ógreidds útlagðs kostnaðar var einnig tekin til greina að hluta og niðurstaða héraðsdóms um þá kröfuliði staðfest.

J, sem keypt hafði utanlandsferð hjá ferðaskrifstofunni Í ehf., varð fyrir fjártjóni þegar Í ehf. skilaði starfsleyfi sínu og lýsti því yfir að grundvöllur fyrir rekstrinum væri ekki lengur fyrir hendi. Krafðist J þess að fá tjón sitt bætt úr sérstakri tryggingu sem ferðaskrifstofum bar að setja vegna starfsemi sinnar. Þrátt fyrir skýr fyrirmæli 5. gr. reglugerðar nr. 281/1995 um að lágmarkstrygging skyldi vera 10.000.000 krónur hafði samgönguráðuneytið ekki krafið Í ehf. um hækkun 6.000.000 króna tryggingar sem félagið hafði sett fyrir gildistöku reglugerðarinnar. Kröfur vegna innborgana á ferðir með Í ehf., sem ekki nýttust, og kostnaður við heimflutning farþega rúmuðust innan þeirrar tryggingarfjárhæðar sem ráðuneytinu bar að sjá til að félagið setti. Var fallist á með J, að vanræksla ráðuneytisins hefði valdið honum tjóni og var krafa hans var samkvæmt því tekin til greina.

Skipverjinn J hafði leynt tollskyldum varningi um borð og var því talið ótvírætt að skipstjóri hefði haft heimild samkvæmt 6. tl. 1. mgr. 24. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 til að víkja J úr skipsrúmi vegna brota hans. Þar sem það var ekki gert innan þess 7 daga frests sem mælt er fyrir um í 2. mgr. 24. gr. sömu laga, og S hf. hafði ekki sýnt fram á að í þessu tilviki væru sérstakar ástæður sem réttlættu lengri frest, var uppsögn J talin ólögmæt. Á þeim grundvelli átti J rétt til bóta samkvæmt 1. mgr. 25. 25. gr. sjómannalaga, sbr. 9. gr. laganna.

Skipverjinn G hafði leynt tollskyldum varningi um borð og var því talið ótvírætt að skipstjóri hefði haft heimild samkvæmt 6. tl. 1. mgr. 24. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 til að víkja G úr skipsrúmi vegna brota hans. Þar sem það var ekki gert innan þess 7 daga frests sem mælt er fyrir um í 2. mgr. 24. gr. sömu laga, og S hf. hafði ekki sýnt fram á að í þessu tilviki væru sérstakar ástæður sem réttlættu lengri frest, var uppsögn G talin ólögmæt. Á þeim grundvelli átti G rétt til bóta samkvæmt 1. mgr. 25. 25. gr. sjómannalaga, sbr. 9. gr. laganna.

O, sem einn var til frásagnar um atvik, krafðist bóta fyrir líkamstjón, sem hann taldi sig hafa orðið fyrir þegar hann starfaði við fiskvinnslu M ehf. Mjög óljóst var með hvaða hætti hinn umdeildi atburður varð. Þar á meðal þótti með öllu óvíst hvaða áraun bak O varð fyrir við slysið. Læknir skoðaði O ekki eftir slysið og ekkert samtímamat lá því fyrir á meiðslum hans. Með hliðsjón af þessu og atvikum málsins að öðru leyti var talið ósannað, þrátt fyrir framlagt örorkumat, að líkamstjón O yrði rakið til umrædds atviks. Þar sem einnig var ósannað að M ehf. bæri sök á líkamstjóni O vegna þess vinnulags, sem M ehf. viðhafði eða að verkstjórn hefði verið ábótavant, var félagið sýknað af kröfum O.

R, sem ráðinn hafði verið framkvæmdastjóri kertaverksmiðju með samningi við fjármálaráðuneytið, var sagt upp störfum og krafði í framhaldi af því sveitarfélagið V um bætur, en V hafði tekið við rekstrinum sem reynslusveitarfélag með samningi við félagsmálaráðuneytið á grundvelli laga nr. 82/1994. Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. laganna skyldi engin breyting verða á ráðningarstöðu ríkisstarfsmanna við tilflutning verkefna ríkisins til reynslusveitarfélaga og var R því ekki unnt að beina kröfum sínum í málinu gegn V, þar sem sveitarfélagið var ekki aðili að fyrrgreindum ráðningarsamningi, enda var litið svo á að það hefði sagt R upp störfum í umboði ríkisins.

S greindist með krabbameinsæxli í endaþarmi og meinvarp í lifur í september 1997. Í desember s.á. gekkst hann undir skurðaðgerð á Sjúkrahúsi Reykjavíkur þar sem æxlið og hnútur í lifur var fjarlægt. Eftir aðgerðina kom í ljós að taugar þær sem valda stinningu getnaðarlimsins höfðu skaddast og S því misst kyngetu. Þá þurfti S að notast við stómabúnað eftir aðgerðina. Krafði hann Í um skaðabætur og byggði á því að hann hefði ekki verið varaður við því að slíkum aðgerðum kynni að fylgja stómanotkun og missir kyngetu. Talið var eðlilegt að samskipti læknis og S hefðu fyrst og fremst snúist um hinn lífshættulega sjúkdóm en S hefði þó átt rétt á upplýsingum um vel þekktar afleiðingar aðgerðarinnar. Hins vegar hefði S viðurkennt að hann hefði undirgengist aðgerðina þó að honum hefðu verið afleiðingarnar ljósar, auk þess sem sýnt þótti að skurðaðgerð hefði í raun verið eini valkosturinn til að freista þess að bjarga lífi S. Skilyrði skaðabótaskyldu þóttu því ekki fyrir hendi í málinu og þurfti þá ekki að taka afstöðu til þess hvort S hefði fengið fullnægjandi upplýsingar um afleiðingar aðgerðarinnar.

Sjómaðurinn R slasaðist við vinnu sína um borð í togaranum Pétri Jónssyni RE-69. Mjög slæmt veður var þegar slysið átti sér stað, og fór vindhraðinn, þegar slysið varð, allt upp í 12 stig. Hafði skipstjóri frestað því að láta trollið fara í sjó aftur eftir síðasta hal vegna veðurs. Skipstjóri tók síðan ákvörðun um að láta trollið fara. Slysið varð með þeim hætti að svokallaður grandari festist uppi á seiðaskilju, sem var bundin upp neðan í efra þilfar skipsins. R hljóp þá yfir þilfarið og hugðist komast undir grandarann til þess að geta spyrnt í hann þannig að hann losnaði ofan af seiðaskiljunni. Þegar R var undir grandaranum slitnaði seiðaskiljan niður og skall grandarinn á bak og háls R sem féll við það og keyrðist niður á dekkið. Talið var að slysið mætti fyrir og fremst rekja til þeirrar háttsemi skipstjóra að hefja veiðar á ný þrátt fyrir vonskuveður, svo og til ófullnægjandi verkstjórnar við þær aðstæður. Á hinn bóginn var talið að R, sem var þaulvanur sjómaður, hafi hlotið að vera ljóst að sú háttsemi hans, að fara undir strengdan grandara til að komast að til að losa hann, var hættuleg. Hafi enda önnur ráð verið tiltæk til að leysa þann vanda, sem skapaðist við það að grandarinn festist. Var talið hæfilegt að R bæri sjálfur 1/3 hluta tjóns síns, en útgerðarmaður skipsins 2/3. Bætur til R voru ákveðnar miðað við meðaltekjur hans síðustu þrjú ár fyrir slysið, sbr. þágildandi 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

R var ásamt öðrum skipverjum á ms. G handtekinn og settur í gæsluvarðhald í tengslum við rannsókn opinbers máls vegna ólöglegs innflutnings á tollskyldum varningi. Rannsókn málsins leiddi ekkert í ljós er benti til þess að R væri við það riðinn og krafði R íslenska ríkið (Í) um skaðabætur á þeim grundvelli. Ekki varð af gögnum málsins ráðið að grunur hefði á frumstigi málsins beinst að tilteknum einstaklingum og fallist var á það með Í að rökstuddur grunur hafi leikið á því að R, sem og hinir tíu skipverjarnir á G, hefði átt þátt í refsiverðum verknaði og nauðsyn hafi borið til handtökunnar til að koma í veg fyrir að sakargögnum væri spillt. Var því talið að lögreglu hefði verið heimilt, eins og á stóð, að handtaka R. Fram var komið að mikilsverðar upplýsingar hefðu ekki verið lagðar fram þegar krafa var gerð um gæsluvarðhald R og talið var með öllu óvíst að héraðsdómur hefði úrskurðað R í gæsluvarðhald hefðu þessi gögn verið kynnt dóminum. Með hliðsjón af þessu var fallist á það með R að Í hefði ekki sýnt fram á að nauðsyn hafi borið til að halda honum eftir að gögn þessi fundust og setja hann í gæsluvarðhald. R var því talinn eiga rétt til bóta með vísan til 176. gr., sbr. 1. mgr. 175. gr. laga nr. 19/1991.

I, sem var vélstjóri á fiskiskipi í eigu S hf., lenti í bifreiðarslysi í tengslum við vinnu sína og varð óvinnufær vegna þess um níu mánaða skeið. Í málinu lá fyrir að I átti að vera í launalausu leyfi í tveimur veiðiferðum sem voru farnar í kjölfar slyssins. Í málinu deildu aðilar um hvort draga ætti staðgengilslaun, sem I fékk greidd fyrir umræddar ferðir samkvæmt 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985, frá bótum til hans fyrir tímabundið atvinnutjón, sbr. 2. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Hæstiréttur taldi að við skýringu á þágildandi 2. mgr. 2. gr. yrði að hafa að leiðarljósi að ákvæðið væri reist á þeirri meginreglu skaðabótaréttar að tjónþoli ætti ekki rétt á hærri bótum en svöruðu raunverulegu fjártjóni hans. Af því leiddi að greiðslur, sem tjónþoli nyti úr hendi þriðja manns, yrðu að meginreglu dregnar frá kröfu tjónþola um skaðabætur fyrir tímabundið atvinnutjón nema mælt væri á annan veg í lögum. Skaðabótakrafa I yrði því eingöngu að taka mið af þeim launum sem hann hefði haft ef hann hefði ekki orðið fyrir slysinu. Taldi Hæstiréttur að líta yrði á greiðsluna sem laun og að hvorki yrði leitt af 36. gr. sjómannalaga né 2. mgr. 2. gr. skaðabótalaga að slík launagreiðsla ætti að koma öðru vísi til álita við uppgjör skaðabóta fyrir tímabundið atvinnutjón, en aðrar launatekjur tjónþola. Var S hf. ásamt vátryggingafélagi bifreiðarinnar því sýknað af kröfu I.

Ó ók að kvöldlagi upp blindhæð á þjóðvegi. Handan hæðarbrúnarinnar blöstu við henni hross og varð folald, í eigu E, fyrir bifreiðinni, en S og E höfðu rekið hrossin eftir þjóðveginum umrætt kvöld. Í máli sem var höfðað á hendur H, S og E til greiðslu á tjóni, sem varð á bifreiðinni, héldu þeir því fram að hrossin hefðu verið í lausagöngu, en þau hefðu sjálf farið af stað úr haga þar sem þau hefðu verið skilin eftir meðan hlé var gert á rekstrinum. Hæstiréttur taldi að H, S og E bæru sönnunarbyrðina fyrir þessari staðhæfingu sinni og að þeirri sönnunarbyrði hefði ekki verið fullnægt. Samkvæmt 2. mgr. 78. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 hefði heimild til að reka hrossin eftir þjóðveginum verið háð því að nægilega margir gæslumenn fylgdu rekstrinum og að einn gæslumaður færi fyrir, enda hefði mátt vænta umferðar ökutækja um veginn. Að hvorugu þessu hefði verið gætt við rekstur hrossanna. Samkvæmt því yrði að fella bótaábyrgð vegna tjóns á bifreiðinni sameiginlega á H, S og E. Ó var ekki talin hafa sýnt gáleysi í umrætt sinn.

Héraðsdómur var ómerktur og málinu vísað heim í hérað til munnlegs málflutnings og dómsuppsögu að nýju, þar sem ekki hafði verið fylgt fyrirmælum síðari málsliðar 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991. Að gefnu tilefni var tekið fram að rétt hefði verið að bóka í þingbók yfirlýsingar aðilanna um að ekki væri þörf á að flytja málið á ný eða leggja fram á dómþingi við uppkvaðningu dómsins bréflegar yfirlýsingar þeirra um þetta.

S varð fyrir slysi þegar timburborð féllu á hann úr stæðu, sem hafði verið lyft frá jörðu með krana, sem var festur við vörubifreið og knúinn af aflvél hennar. Hæstiréttur taldi að slysið yrði rakið til atvika við fermingu bifreiðarinnar með tæki, sem væri hluti af búnaði hennar. Var eigandi bifreiðarinnar talinn bera skaðabótaskyldu á tjóni S samkvæmt 1. mgr. 88. gr., sbr. 1. mgr. 90. gr. umferðar­laga nr. 50/1987, ásamt umráðamanni hennar, sem hreyfði ekki sérstökum mótmælum við skaðabótaskyldu sinni á þessum grunni. Voru þeir dæmdir ásamt vátryggingafélagi, sem bifreiðin var ábyrgðartryggð hjá, til greiðslu bóta.

F gaf út skuldabréf í nafni H. Í máli, sem rekið var samkvæmt XVII. kafla þágildandi laga nr. 85/1936 um meðferð einkamála í héraði, var H dæmdur til að greiða kröfu samkvæmt skuldabréfinu, enda taldi dómari að varnir H, er lutu að umboðsskorti F, kæmust ekki að í málinu. K fékk framselda dómkröfu L á hendur H og lýsti yfir skuldajöfnuði gagnvart H. Höfðaði H í framhaldinu mál á hendur L og krafðist skaðabóta á þeirri forsendu að honum hefði borið sýkna í málinu ef varnir hans, er lutu að umboðsskorti F, hefðu komist að í málinu. Fallist var á að H hefði ekki orðið bundinn af nafnritun F undir skuldabréfið og að honum bæru af þeim sökum bætur. Var ekki fallist á þá málsástæðu L að bótaréttur H væri háður því að L hefði sýnt af sér saknæma háttsemi.

Þ vann sem sjúkraliði í hálfu starfi, en var að auki húsmóðir á fimm manna heimili þegar hún lenti í umferðarslysi og hlaut líkamstjón af. Ágreiningur reis um það, við hvaða laun skyldi miða bætur fyrir tímabundið atvinnutjón Þ vegna heimilisstarfa og hvaða laun skyldi leggja til grundvallar við ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku. Hæstiréttur féllst á kröfu Þ um að henni yrði bætt tímabundið atvinnutjón vegna heimilisstarfa með sömu fjárhæð og hún fékk samtals í mánaðarlaun í hálfu starfi sem sjúkraliði þann tíma sem hún var óvinnufær með öllu, enda væri þeirri kröfu svo í hóf stillt að hún yrði ekki skert. Jafnframt var fallist á kröfu hennar um bætur fyrir varanlega örorku. Tók sú fjárhæð mið af 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, eins og ákvæðið hljóðaði þá. Var talið, að bótagreiðendum hefði ekki tekist að sýna fram á, að Þ hefði ekki getað tvöfaldað tekjur sínar með því að vinna fulla vinnu sem sjúkraliði.

Við stofnun ÚT skráði T sig fyrir hlutafé og lagði skip sitt fram sem greiðslu á því. Með skipinu fylgdu aflaheimildir í eigu H, sem T hafði tekið að sér að geyma á skipinu samkvæmt samningi við H. Taldi H sig ekki hafa endurheimt að fullu umrædda aflahlutdeild og krafði T um bætur sem nam mismuninum. Var á það fallist að T hefði ekki efnt þá skyldu sína að skila H umræddum aflaheimildum að fullu. Var ekki talið að T hefði hnekkt fullyrðingum H um hver sú aflahlutdeild væri. Var T gert að greiða H bætur.

T tók árið 1974 að sér með samningi við flutningafyrirtækið E að gerast afgreiðslumaður fyrir það á Ísafirði. Meðal skyldna T var að leggja afgreiðslunni til húsnæði og geymslurými. Samkvæmt samningnum skyldi T bera ábyrgð á skemmdum sem kynnu að verða á munum á meðan þeir væru í geymslu hjá honum. T keypti árið 1984 vátryggingu vegna starfsemi sinnar hjá vátryggingafélaginu TR, þ.m.t. ábyrgðartryggingu fyrir atvinnurekstur. Samkvæmt skilmálum ábyrgðar-tryggingarinnar voru skemmdir á munum undanþegnar gildissviði hennar. T bar að hann hefði ítrekað reynt að fá TR til að breyta skilmálunum þannig að tryggingin næði jafnframt til skemmda á munum. Árið 1993 var gerður viðauki við skilmálana þar sem þeim var breytt á þann veg að undir trygginguna féllu jafnframt „vörur í upp og útskipun”. Deilt var um hvernig túlka bæri hin tilvitnuðu orð og hvort af þeim yrði leidd sú niðurstaða að vátryggingin skyldi bæta tjón sem varð þegar rækjufarmur í frystigámi skemmdist í meðförum T. Talið var ljóst að viðaukanum við skilmálana hefði verið ætlað að víkka gildissvið tryggingarinnar. Þar sem geymsla á vörum væri þáttur í skipaafgreiðslu var talið að TR hefði borið að afmarka skýrlega hvort og að hvaða nánara leyti sá þáttur í starfsemi T félli utan sviðs ábyrgðartryggingarinnar. Jafnframt var litið til þess að TR hafði áður greitt T bætur vegna sams konar tjóns á grundvelli tryggingarinnar. Var TR dæmt til að greiða T bætur.