Dómstólaleit

H höfðaði mál til heimtu bóta vegna tveggja umferðarslysa. Í fyrra slysinu var hann ökumaður bifreiðar í eigu föður síns, J. Bifreiðin var tryggð ökumannstryggingu samkvæmt 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 hjá V og beindist krafa H að eiganda hennar og vátryggjanda. Í síðara slysinu var H farþegi í bifreið sem lenti í árekstri við bifreið í eigu G hf. og var síðarnefnda tryggð ábyrgðartryggingu hjá V. Við meðferð málsins fyrir Hæstarétti féll H frá kröfum á hendur G, þar sem meðferð máls á hendur fjármálafyrirtæki sem veitt hefur verið greiðslustöðvun verður ekki fram haldið á meðan á greiðslustöðvun stendur, sbr. 4. mgr. 2. gr. laga nr. 129/2008 um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002. Var honum talið það heimilt. Í kjölfar nýrra upplýsinga frá H um tekjuöflun hans á árinu 1997 gerði V upp bætur til hans í október 2005 vegna beggja slysanna. Hæstiréttur staðfesti með vísan til forsendna úrlausnir héraðsdóms um einstaka liði í kröfum H vegna slysanna tveggja að öllu öðru leyti en um dráttarvexti af bótum vegna síðara slyssins 25. janúar 2003. Var J því sýknaður af kröfu H. Hafði H og V greint á um við hvaða laun bæri að miða við útreikning bóta til H eftir síðara slysið. Leiddi það til þess að V féllst í tölvubréfi 11. október 2004 á að miða útreikning bóta fyrir varanlega örorku H við tekjur hans á slysaárinu 2003. Í málinu lá ekki fyrir hvenær H afhenti V staðfestar upplýsingar um nefnd árslaun. Þær lágu að minnsta kosti fyrir 11. október 2004 og þótti með vísan til 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu mega miða við að krafa H vegna þessa slyss skyldi bera dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna frá 11. nóvember 2004.

R lenti í umferðarslysi 7. september árið 2000 og var óumdeilt í málinu bótaábyrgð vegna tjónsins hvíldi á S, sem eiganda ökutækis þess sem tjóninu olli og T sem vátryggjanda sama ökutækis. Greiddi T bætur til R að frádregnum 40% af eingreiðsluverðmæti örorkulífeyris sem R átti rétt til úr lífeyrissjóðum. Við útreikning umræddrar fjárhæðar miðaði T afvöxtunarhlutfallið 4,05. Í málinu krafðist R þess aðallega að T og S yrði gert að greiða 2.239.544 krónur en það var fjárhæð þess frádráttar sem bætur til R sættu samkvæmt framansögðu. Til vara krafðist R greiðslu á 76.302 krónum og miðaðist sú fjárhæð við að rétt hefði verið að nota afvöxtunarhlutfallið 4,5 við útreikninginn. Ekki var fallist á með R að regla 4. ml. 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. 4. gr. laga nr. 37/1999, væri í andstöðu við 65. gr. og 72. gr. stjórnarskrárinnar og var aðalkröfu hans því hafnað. Hins vegar var fallist á varakröfu hans, enda byggði hún á skýru ákvæði síðastnefndrar lagagreinar.

A höfðaði mál á hendur Þ og vátryggingafélaginu L til greiðslu skaðabóta vegna umferðarslyss sem varð 11. maí 1998. Í málinu var deilt um hvort ætluð skaðabótakrafa hans hefði fyrnst, sbr. 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Þar sem ekki var talið að A hefði átt þess kost að leita fullnustu kröfu sinnar fyrr en kom fram á árið 1999 taldist fjögurra ára fyrningarfrestur nefnds lagaákvæðis hafa byrjað að líða við lok þess árs. Ekki var fallist á að aðild hins stefnda vátryggingafélags L að beiðni 30. apríl 2003 um örorkumat og greiðsla félagsins á kostnaði vegna matsins hefði rofið fyrningu á kröfu A. Þá þurfti ekki að taka afstöðu til þess hvort fyrirvaralaus tillaga L um tjónsuppgjör á árinu 2000 skyldi hafa þessi áhrif þar sem tillagan var gerð meira en fimm árum fyrir málshöfðun. Bótakrafa A var talin löngu fyrnd þegar mál var höfðað um hana 7. nóvember 2005 og voru Þ og L því sýknuð af kröfum A í málinu.

P slasaðist í umferðarslysi í nóvember 1998 og hlaut af því varanlega örorku og varanlegan miska. Ágreiningur aðila snerist annars vegar um hvort varanleg örorka P skyldi bætt samkvæmt þágildandi 5. – 7. gr. skaðabótalaga eða á grundvelli 8. gr. sömu laga, svo sem V hafði gert. Í annan stað deildu þeir um rétt P til bóta fyrir annað fjártjón í skilningi 1. gr. skaðabótalaga, sem var að rekja til ferða hans milli Keflavíkur og Reykjavíkur vegna slyssins. Með vísan til þess að P hefði verið á vinnumarkaði með hléum í um 20 mánuði þegar slysið varð, þeirrar skoðunar sem fram kom í matsgerð og örorkumati um að miða yrði við að P muni stunda störf fyrir ófaglærða í framtíðinni, til heilsufars P og til árangurs hans í námi fyrir slys var fallist á með honum að leggja bæri til grundvallar að skólagöngu hans hefði verið lokið þegar slysið varð og hann búinn að marka sér starfsvettvang til framtíðar. Bar samkvæmt því að fara eftir 5. – 7. gr. skaðabótalaga við uppgjör bóta og var talið rétt að miða við tekjureynslu P eftir að námi lauk við útreikning bóta. Kröfu P um bætur fyrir annað fjártjón var hafnað þar sem engin gögn höfðu verið lögð fram henni til stuðnings.

D slasaðist í umferðarslysi í nóvember 1998. Ágreiningur reis um það hvort miða ætti bætur vegna varanlegrar örorku við 8. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 eða 5. - 7. gr. sömu laga. Þá var deilt um kröfu D vegna tímabundinnar örorku og hvaða árslaun skyldi miða við ef fallist yrði á sjónarmið hennar. Talið var að þar sem D sinnti eingöngu heimilisstörfum og hefði því nýtt vinnugetu sína þannig að hún hefði engar eða takmarkaðar vinnutekjur færi um bætur til hennar eftir 1. mgr. 8. gr. skaðabótalaga enda ekki unnt að fallast á að hún hefði verið atvinnulaus þegar slysið varð þannig að 2. mgr. 7. gr. laganna ætti við. D átti rétt á bótum fyrir tímabundna örorku, sbr. 3. mgr. 1. gr. og 2. gr. skaðabótalaga. Fallist var á það með héraðsdómi að hún hefði ekki firrt sig þessum rétti þegar krafa um þær var ekki gerð í kröfubréfi lögmanns hennar til vátryggingafélagsins enda nægur fyrirvari gerður þegar aðrar bætur voru greiddar. Engra gagna naut í málinu um það hvaða launaviðmiðun gæti almennt verið réttlætanleg vegna heimilisstarfa en krafa D um meðaltekjur verkamanna þótti ekki úr hófi og því tekin til greina.

V gerði kröfu um greiðslu úr ökumannstryggingu á hendur vátryggingafélagi um eftirstöðvar skaða- og miskabóta vegna tjóns sem hann varð fyrir í alvarlegu umferðarslysi í júlí 1994. Ekki var deilt um greiðsluskyldu félagsins heldur um uppgjör tiltekinna bótaliða, sem V gerði fyrirvara um þegar gengið var frá öðrum þáttum uppgjörsins. V, sem var námsmaður þegar slysið átti sér stað, krafðist þess að bætur fyrir varanlega örorku yrðu miðaðar við þágildandi 5.-7. gr. skaðabótalaga en ekki 8. gr. laganna. Miðað við aldur V þegar slysið varð og stöðu hans í námi, dómaframkvæmd og forsendur héraðsdóms að öðru leyti, var niðurstaða héraðsdóms staðfest um að tjón V vegna varanlegrar örorku skyldi bætt eftir reglum 8. gr. skaðabótalaga. Eins og aðstæðum V var háttað þóttu ekki efni til að taka til greina kröfu V um óbættan varanlegan miska og beita hinni sérstöku heimild 4. gr. skaðabótalaga til að ákveða hærri bætur en aðalregla ákvæðisins mælir fyrir um. Þá var krafa V um vangreiddar þjáningarbætur að hluta til tekin til greina og við það miðað að V stundaði nám á hluta þess tíma sem hann taldist veikur án þess að vera rúmliggjandi samkvæmt kröfugerð, auk þess að hafa verið við störf hjá föður sínum. Krafa V um bætur vegna námstafa og ýmiss ógreidds útlagðs kostnaðar var einnig tekin til greina að hluta og niðurstaða héraðsdóms um þá kröfuliði staðfest.

M varð fyrir varanlegu líkamstjóni í umferðarslysi sumarið 1996. Var varanlegur miski og örorka metin 15%. Áður en slysið átti sér stað hafði M, sem var 24 ára er slysið varð, lokið öllum greinum í jarðfræðinámi við Háskóla Íslands. Haustið eftir slysið vann hún að lokaritgerð og útskrifaðist sem jarðfræðingur snemma árs 1997. Hún var í starfi er slysið varð og hafði aflað nokkurra tekna samhliða námi síðustu árin fyrir slysið. Í málinu krafðist hún þess að bætur fyrir varanlega örorku yrðu ákveðnar á grundvelli 5.-7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, en ekki 8. gr. sömu laga. Í dómi Hæstaréttar segir að líta verði svo á að í 5.-7. gr. laganna, sem í gildi voru þegar slysið varð, hafi komið fram aðalregla um ákvörðun bóta vegna varanlegrar skerðingar á vinnugetu. Þágildandi 8. gr. laganna, um útreikning bóta til barna og tjónþola, sem að verulegu leyti nýttu vinnugetu sína þannig að þeir hefðu engar eða takmarkaðar vinutekjur, hafi því haft að geyma undantekningarákvæði, sem skýra beri þröngt. Ákvæðinu verði einungis beitt að ekki sé fyrir hendi nærlæg viðmiðun við árslaun til að ákveða bætur fyrir varanlega örorku samkvæmt 5.-7. gr. laganna. Í málinu sé aðstaða tjónþola að mörgu leyti hliðstæð tilviki því, sem um sé fjallað í dómi Hæstaréttar í dómasafni 1998, bls. 1976. Með hliðsjón af aldri áfrýjanda og stöðu hennar í námi er slysið varð svo og af tekjuöflun hennar og í ljósi tilvitnaðs fordæmis verði henni því ákveðnar bætur fyrir varanlega örorku á grundvelli meginreglnanna í 5.-7. gr. þágildandi skaðabótalaga.

S lenti í umferðarslysi, en hann var þá framsætisfarþegi í bifreið Ó. S var 16 ára námsmaður á slysdegi og hlaut hann hálstognun í slysinu. Ekki varð ágreiningur um málavexti né fébótaábyrgð Ó og V samkvæmt umferðalögum, en ágreiningur stóð um kröfu S til bóta vegna varanlegrar örorku og annars fjártjóns samkvæmt 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga. Í matsgerð tveggja lækna var varanleg örorka S af völdum umferðarslyssins ekki talin vera fyrir hendi. Með hliðsjón af því kvað Hæstiréttur varanlega örorku S ekki verða metna til stiga og hefðu engar líkur verið leiddar að hugsanlegu atvinnutjóni hans síðar. Voru honum því ekki dæmdar bætur vegna varanlegrar örorku. Ó og V voru sýknaðir af kröfu S um bætur fyrir annað fjártjón þar sem kröfuliðurinn þótti óskilgreindur og áætlaður og væri ekki sýnt fram á að hann gæti fallið undir annað fjártjón samkvæmt téðu lagaákvæði.

K varð fyrir slysi, þegar hún var farþegi í jeppabifreið G, sem tryggð var lögboðinni ábyrgðartryggingu hjá V. Var K tæplega 18 ára þegar slysið varð og átti skammt eftir til stúdentsprófs, en eftir slysið hóf hún nám í hjúkrunarfræði. Að beiðni K tók örorkunefnd afstöðu til varanlegrar örorku K og mat hana 12%. V greiddi K bætur fyrir varanlega örorku samkvæmt 8. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 miðað við 125% af bótum fyrir varanlegan miska, en K höfðu áður verið greiddar bætur fyrir tímabundið atvinnutjón, þjáningar og varanlegan miska. K höfðaði mál gegn G og V og krafðist frekari bóta fyrir varanlega örorku. Taldi hún að ákveða ætti sér bætur samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga miðað við meðaltekjur hjúkrunarfræðinga. Á það var fallist með héraðsdómara, að með hliðsjón af skýringum í athugasemdum, sem fylgdu frumvarpi til skaðabótalaga, hefði V verið rétt að greiða K örorkubætur samkvæmt 8. gr. skaðabótalaga í samræmi við álit örorkunefndar um að varanleg örorka hennar væri 12%. Var ekki á það fallist, að sú niðurstaða bryti gegn jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Taldist varanleg örorka K því að fullu bætt og voru G og V sýknaðir af kröfum hennar.