Dómstólaleit

KHG krafðist viðurkenningar á eignarrétti sínum að íslenskum þjóðbúningi, svonefndum upphlut. Upphluturinn var í fórum KV en hafði áður verið í vörslum móður KHG, sem hafði ráðstafað honum til KV með gjafabréfi á árinu 2007. Byggði KHG á því að hún hefði fengið upphlutinn að gjöf þegar hún var barn að aldri, en að móðir sín hefði tekið hann til varðveislu þar til hún yrði fullvaxta. Héraðsdómur taldi að KHG hefði ekki lánast að færa viðhlítandi sönnur fyrir staðhæfingu sinni um eignarhald á upphlutnum og sýknaði KV af kröfum hennar. Í dómi sínum vísaði Hæstiréttur til þess að ganga yrði út frá þeirri reglu að líkur standi almennt til að sá sem hefur lausafjármuni í vörslum sínum og fer með þá eins og þeir tilheyri sér, sé réttur eigandi þeirra. Óumdeilt væri að móðir KHG hefði um árabil farið með vörslur upphlutarins og að ekki yrði annað ráðið af ráðstöfun þeirri sem fólst í gjafabréfinu en að hún hafi talið sig eiga hann. Hvíldi því á KHG að hnekkja þeim líkum fyrir eignarrétti sem af þessu yrðu leiddar og hefði henni ekki tekist sú sönnun. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem L hf. var heimilað að fá nánar tilgreind tæki tekin með beinni aðfarargerð úr vörslum F ehf. og fengin sér, en F ehf. hafði ekki staðið í skilum með greiðslur samkvæmt kaupleigusamningi aðilanna um fyrrgreind tæki.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem tekin var til greina krafa S um að henni yrði heimilað að fá nánar tilgreinda lausafjármuni tekna úr vörslum Þ og fengna sér með beinni aðfarargerð. Málavextir voru þeir að er S rýmdi íbúðarhúsnæði, sem hún hafði á leigu hjá Þ, flutti hún búslóð sína í geymsluhúsnæði sem Þ útvegaði henni. Er S óskaði eftir því við Þ að fá aðgang að geymsluhúsnæðinu til að taka þaðan búslóðina, krafði Þ hana um greiðslu vegna vangreiddrar húsaleigu fyrir íbúðarhúsnæðið, viðgerða á því og hreingerninga, auk tryggingar fyrir greiðslu vegna frekari viðgerða. Hafnað var þeirri viðbáru Þ að S hefði sett honum búslóð sína að handveði til tryggingar kröfum, sem hann teldi sig geta reist á leigumála þeirra um íbúðarhúsnæði. Þá var Þ ekki talið heimilt eins og atvikum máls var háttað að halda fyrir S búslóð hennar til tryggingar ógreiddum geymslukostnaði.

Bú V&Þ var tekið til gjaldþrotaskipta 7. september 2004. Félagið gaf út á árinu 1998 tryggingarbréf til bankans B fyrir greiðslu hvers konar skuldbindinga þess að fjárhæð allt að 404.000.000 krónur, en þessu til tryggingar voru bankanum meðal annars veðsettar með 1. veðrétti allar vörubirgðir félagsins. Með bréfi 27. ágúst 2004, sem birt var samdægurs fyrir fyrirsvarsmanni V&Þ, beindi bankinn K, sem þá var kominn í stað áðurnefnds banka, áskorun til félagsins um að greiða nánar tilteknar skuldir var og jafnframt vísað til tryggingarbréfsins og tekið fram að vegna fyrirmæla í lögum um samningsveð væri félaginu upp frá þessu óheimilt án samþykkis bankans að skipta út eða framselja veðsettar vörubirgðir. V&Þ gaf út reikning dagsettan 26. ágúst 2004 á hendur T fyrir vörubirgðum sem greiða skyldi fyrir samtals 31.186.999 krónur. Nafni T var breytt í V 6. október 2004 en þá var stjórnarmaður og framkvæmdastjóri þess félags sami maður og gegnt hafði starfi framkvæmdastjóra V&Þ. Í skýrslu sem hann gaf skiptastjóra í þrotabúi V&Þ var bókað eftir honum að þessi viðskipti milli félaganna tveggja hefðu verið ákveðin 26. ágúst 2004, en fyrrnefndur reikningur ekki gerður fyrr en þremur eða fjórum dögum síðar. Tékki að fjárhæð 30.440.000 krónur sem T gaf út fyrir meginhluta kaupverðsins var ekki innleystur fyrr en 30. sama mánaðar. Með því var greidd upp skuld vegna yfirdráttar á reikningnum V&Þ hjá K. Með bréfi til K lýsti skiptastjóri þrotabús V&Þ yfir riftun á greiðslu skuldar að fjárhæð 30.440.000 krónur. K greiddi skiptastjóra þessa fjárhæð með fyrirvara. Þrotabú V&Þ höfðaði síðan mál á hendur V og fleirum til riftunar á gjafagerningi, sem þrotabúið taldi fólginn í áðurnefndum viðskiptum. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur voru kröfur þrotabúsins teknar til greina og var sú niðurstaða staðfest í Hæstarétti. Ágreiningur um réttindi N, sem tekið hafði yfir réttindi K gagnvart búinu, samkvæmt tryggingarbréfinu í verðmætum, sem komið hefðu í stað vörubirgða félagsins var skotið til dómstóla. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt 2. mgr. 34. gr., sbr. 2. mgr. 27. gr. laga nr. 75/1997 var V&Þ óheimilt að skipta út vörubirgðum sínum eða framselja þær án samþykkis K eftir að hann fékk birta greiðsluáskorun á hendur félaginu til undirbúnings fullnustugerðar fyrir veðkröfu sinni 27. ágúst 2004. Eins og staðið var að gerð reiknings og greiðslu hans var talið að forráðamönnum V&Þ hefði verið í lófa lagið að tryggja sér viðhlítandi sönnur fyrir því að þessi kaup hefðu í reynd verið gerð á þeim tíma, sem síðar var haldið fram. Af þeim sökum varð að fella á L sönnunarbyrði fyrir því að svo hefði verið. Gegn andmælum N var talið að slík sönnun hefði ekki komið fram og því til samræmis var lagt til grundvallar að V&Þ hefði ekki selt vörubirgðirnar sem um ræðir fyrr en eftir greiðsluáskorun K hafði verið birt forráðamanni félagsins. Var því fallist á með N að veðréttur samkvæmt tryggingarbréfinu hefði færst yfir á andvirði veðsettra vörubirgða, sem þrotabú V&Þ fékk í hendur annars vegar með greiðslu K 8. október 2004 á 30.440.000 krónum og hins vegar með uppgjöri á kröfu samkvæmt áðurnefndum dómi Hæstaréttar.

G kærði úrskurð héraðsdóms, þar sem staðfest var ákvörðun sýslumanns um að nauðungarsala á nánar tilgreindu sumarhúsi í eigu V skyldi ekki fara fram. Byggðist nauðungarsölubeiðni G á tryggingarbréfum, sem S hafði gefið út til tryggingar á skuld samkvæmt tveimur handhafaskuldabréfum frá 1988, en S var þá eigandi sumarhússins. Ekki var fallist á þá röksemd V að endurgjaldskrafa ábyrgðarmanna skuldarinnar hefði verið fyrnd þegar G átti að hafa fengið hana framselda til sín. V reisti kröfu sína ennfremur á því að umrædd tryggingarbréf gætu ekki staðið til tryggingar á kröfu samkvæmt héraðsdómi í máli G gegn S, auk þess sem V vísaði til þess að G hefði í sama máli fallið frá kröfu á hendur V um viðurkenningu á veðrétti í sumarhúsinu til tryggingar skuldinni. Ekki var á þetta fallist í dómi Hæstaréttar og vísað til þess að með umræddum héraðsdómi hefði grundvöllur að kröfu G á hendur aðalskuldara í engu breyst. Þá var ekki talið að G hefði gefið eftir veðréttindi í sumarhúsinu með því að falla frá kröfu þar að lútandi á hendur V. Ekki var heldur fallist á að með greiðslu, sem vísað var til í áritun á afrit tryggingarbréfanna, hefði skuld aðalskuldara verið greidd upp. Þeirri málsástæðu V, að tryggingarbréfin stæðu ekki lengur til tryggingar á skuldinni vegna þess að hún hefði verið að fullu greidd, var því hafnað. Þar sem ekki yrði annað séð en að skilyrði 2. tölul. 1. mgr. og 3. mgr. 6. gr. laga nr. 90/1991 fyrir því að krefjast mætti nauðungarsölu á sumarhúsinu væru uppfyllt var umrædd ákvörðun sýslumanns felld úr gildi.

Þ, sem um árabil hafði verið í viðskiptasambandi við K og forvera þess, krafðist greiðslu tveggja reikninga, en K krafðist lækkunar með vísan til þess að Þ stæði í skuld við félagið. Með hliðsjón af framlögðum viðskiptayfirlitum var á þetta fallist með K og félaginu gert að greiða Þ mismuninn.

J og K höfðu verið í hjúskap og leituðu skilnaðar. Ekki tókst samkomulag um fjárskipti og var úrskurður um opinber skipti til fjárslita milli þeirra kveðinn upp 10. september 2002. J var skráður eigandi bifreiðar, sem hann afsalaði Þ þann 9. ágúst 2002. K krafðist ógildingar afsalsins og hafði skiptastjóri ekki uppi athugasemdir við að hún hefði uppi kröfuna í eigin nafni. Í héraðsdómi, sem staðfestur var með vísan til forsendna hans, var talið sýnt að umrædd bifreið hefði verið ætluð til persónulegra nota K og hefði J því verið framsalið óheimilt án samþykkis hennar samkvæmt 61. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993. Taldist Þ ekki hafa verið grandlaus um þessa aðstöðu í skilningi 65. gr. sömu laga og var fallist á ógildingu afsalsins.

Í málinu krafðist G leigu samkvæmt fjármögnunarleigusamningi og hafði héraðsdómur fallist á kröfur hans. Um var að ræða leigu á svokallaðri skæralyftu en armar lyftunnar brotnuðu þegar hún var í notkun á árinu 1999. Taldi K að lyftan hefði verið haldin leyndum galla og því hefði honum verði heimilt að rifta samningnum. K lagði fyrir Hæstarétt skýrslu vinnueftirlitsins og úttekt iðntæknistofnunar frá árinu 1999 um ástæður bilunarinnar. K aflaði ekki matsgerðar dómkvaddra manna um orsakir tjónsins á lyftunni. Var talið að K hafi ekki getað gefið haldbærar skýringar á því hvers vegna framangreind gögn höfðu ekki verið lögð fram við meðferð málsins í héraði, sem þó hefði verið mjög brýnt þar sem málið hafi þar verið til meðferðar fyrir tveimur sérfróðum meðdómendum auk embættisdómara. Héraðsdómur hafi talið ósannað að gallar hafi verið á burðarvirki lyftunnar þegar K hafi fengið hana afhenta haustið 1998 og gögn þau sem hann hafi lagt fyrir Hæstarétt voru ekki talin breyta þeirri niðurstöðu. Héraðsdómur var því staðfestur með vísan til forsendna hans.

B, sem samið hafði við S um kaup á bát, hélt eftir lokagreiðslu kaupverðs vegna galla sem B taldi vera á bátnum. Með hliðsjón af matsgerð og niðurstöðu héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, voru tilgreindir kröfuliðir B teknir til greina, en S hafði ekki óskað eftir yfirmati. Að gengnum dómi héraðsdóms hafði S einnig fallist á greiðsluskyldu sína varðandi suma galla á bátnum. Dæmdar skaðabætur til B drógust frá lokagreiðslunni sem haldið var eftir og var B dæmdur til að greiða mismuninn ásamt dráttarvöxtum frá tímamarki sem B hafði sjálfur tiltekið.

Þ, sem gert hafði samkomulag við H um að þau ættu saman tiltekinn hest að jöfnu, tók sjálf ákvörðun um að flytja hestinn úr landi. Tókst Þ ekki að sýna fram á að H hefði veitt Þ heimild til þessa flutnings. Engin efni voru til að ætla að hesturinn ætti afturkvæmt hingað til lands, sbr. að nokkru aðalreglu 1. mgr. 2. gr. laga nr. 54/1990. Með því að flytja hestinn utan án samþykkis H hafði Þ því í reynd svipt H öllum eignarráðum yfir hestinum með ólögmætum hætti og bakað sér skaðabótaábyrgð gagnvart H. Kröfur H um skaðabætur voru samkvæmt þessu teknar til greina.

S leigði Í nánar tiltekin tæki til kvikmyndatöku. Umsaminn leigutími var frá 10. til 12. júlí 1999 og skyldi skila búnaðinum 13. sama mánaðar. Í framleigði búnaðinn erlendu félagi. Búnaðinum var aldrei skilað og í ljós kom að svik voru í tafli og erlenda félagið ekki til. Þann 6. september sama árs veitti S viðtöku nýjum búnaði í stað þess, sem leigt hafði verið. Krafðist S leigugjalds vegna tækjanna til þess tíma. Talið var, að almennt væri óheimilt að framleigja hlut sem tekinn hefur verið á leigu, án samþykkis leigusala. Yrði Í að bera hallann af því að ósannað var að S hafi samþykkt framleiguna. Fari leigutaki út fyrir heimildir sínar varðandi meðferð leiguhlutar, þar á meðal með óheimilli framleigu hans, beri hann fébótaábyrgð vegna þess tjóns leigusala, sem af hlýst. Hins vegar verði því ekki fundin lagastoð að óheimil meðferð leigutaka á leiguhlut valdi því að leigusali geti krafið leigutaka um greiðslu leigu vegna hlutarins eftir lok umsamins leigutíma og eftir að hluturinn ferst eða týnist og leigunotum lýkur. Ljóst var að krafa S í málinu væri leigukrafa en ekki skaðabótakrafa og var ekki fallist á, að S gæti átt leigukröfu á Í vegna tímans eftir að hið leigða hvarf. Þá var ekki heldur fallist á að Í hafi samþykkt leigukröfu S. Var Í sýknað af kröfu S.

Málsaðilar deildu um kröfu V um bætur vegna tveggja bílaþvottavéla, sem hann hafði keypt af E en reyndust síðar ónothæfar. Talið var að bílaþvottavélarnar hefðu verið í mun lakara ásigkomulagi en við hefði mátt búast en báðir málsaðilar og fasteignasali virtust hafa miðað við að nokkur viðgerð þeirra á vegum V myndi leiða til þess að vélarnar yrðu honum nothæfar. Þær voru því ekki taldar hafa haft þá kosti, sem hefði mátt ætla að væru áskildir og telja varð að E hefði ábyrgst, sbr. 2. mgr. 42. gr. kaupalaga. Þá var talið að V hefði ekki sem leikmaður mátt gera sér fulla grein fyrir raunverulegu ástandi vélanna við skoðun þeirra og var 47. gr. kaupalaga ekki talin standa í vegi fyrir bótaábyrgð E. V hafði krafist bóta vegna vélanna í beinu framhaldi af niðurstöðu vélfróðra skoðunarmanna um ástand vélanna og var þannig talinn hafa uppfyllt skilmála 52. gr. kaupalaga. Niðurstaða héraðsdóms um bótaskyldu E var því staðfest.

Ó ehf. rak hótel í fasteign í eigu fyrirsvarsmanns félagsins. Svo fór að fasteignin var seld nauðungarsölu. Í kjölfarið reis ágreiningur um veðsetningu lausafjár í eigu Ó ehf., sem staðsett var í fasteigninni. Með dómi Hæstaréttar 27. maí 1997 í máli nr. 213/1997 var fallist á að veðsetning umrædds lausafjár samkvæmt þar til gerðum lista væri andstæð ákvæðum 2. mgr. 4. gr. laga nr. 18/1887 um veð. Að gengnum dómi Hæstaréttar gerðu nokkrir kröfuhafar Ó ehf. fjárnám í ýmsu því lausafé, sem tilgreint var á nefndum lista. Voru þeir munir síðan seldir nauðungarsölu. Á árinu 2001 krafðist Ó ehf. innsetningar í muni, sem voru enn staðsettir í fasteigninni og höfðu verið tilgreindir á áðurnefndum lista. Litið var svo á að umræddir munir hefðu verið í eigu Ó ehf. þegar fasteignin var seld nauðungarsölu. Talið var að munirnir væru lausafé, en ekki fast fylgifé fasteignarinnar. Með vísan til þessa og að munirnir væru eign Ó ehf. var fallist á kröfu félagsins um að því yrði með beinni aðfarargerð heimilað að taka munina í sínar vörslur.

H, T og einkafirma Á gerðu með sér samning um kaup hins síðastnefnda og yfirtöku á rekstri útvarpsstöðvarinnar F. Samkvæmt kaupsamningnum skyldi Á birta allar auglýsingar, sem samið hafði verið um fyrir afhendingardag og voru óbirtar, en greiðslur fyrir þær birtingar skyldu vera eign seljenda. Gerðu tveir starfsmenn F lista um þá aðila, sem samið höfðu um auglýsingar við F og voru þar talin upp 32 fyrirtæki, en fjárhæðir aðeins tilgreindar við 22 þeirra. Á skuldbatt sig einnig til að birta auglýsingar að verðmæti 2.000.000 krónur, sem seljendur mættu eftir afhendingu selja öðrum en þeim sem þá væru í viðskiptum við F. H, sem T hafði framselt réttindi sín samkvæmt kaupsamningnum, taldi Á ekki hafa innt af hendi þær greiðslur, sem hann átti að gera með birtingu auglýsinganna fyrir framangreind 22 fyrirtæki og þeirra auglýsinga, sem semja hefði mátt um eftir afhendingu F. Þegar litið var til skýrslna þeirra starfsmanna F, sem útbúið höfðu listann, var talið, að samningar hefðu verið fyrir hendi við þá 22 aðila, sem þar voru tilgreindir þótt ekki hefði verið endanlega samið um hvenær auglýsingarnar skyldu birtar. Þótti Á ekki hafa sannað, að hann hefði greitt þennan hluta kaupverðsins og var fallist á að honum bæri að greiða þá fjárhæð, sem H krafði hann um vegna þessarar samningsskyldu. Talið var, að H hefði að sönnu sýnt nokkuð tómlæti við sölu á auglýsingum, sem Á hafði skulbundið sig til þess að birta eftir afhendingu F. Þegar hins vegar var litið til þess að honum voru ekki sett nein tímatakmörk við það og Á hafði lýst því í bréfi um 10 mánuðum eftir að gengið var frá kaupsamningnum, að ekki yrðu birtar fleiri auglýsingar nema gegn greiðslu þætti ekki rétt að láta hann bera halla af því. Þar sem Á hafði ekki sýnt fram á að hann hefði greitt þennan hluta kaupverðsins var einnig fallist á kröfu H að þessari fjárhæð.

Umboðsmaður tryggingarfélagsins T fór þess á leit við bílaleiguna L, að hún legði K til bifreið til afnota meðan bifreið K væri í viðgerð eftir umferðaróhapp, en T og L höfðu gert með sér sérstakan samning um leiguverð bifreiða. L afhenti K bifreiðina, en að kvöldi sama dags eyðilagðist bifreiðin við ákeyrslu. L krafði T um skaðabætur fyrir bifreiðina, þar sem T hefði verið leigutaki hennar og borið ábyrgð á skemmdum, sem á henni kynnu að verða meðan hann hefði umráð hennar. T taldi hins vegar K hafa verið leigutaka bifreiðarinnar og því bera ábyrgð á skemmdunum. Talið var, að í málatilbúnaði L fælist staðhæfing um að T hefði með samningi við L ábyrgst afnot tjónþola af bifreiðum, sem þeir fengju tímabundið til umráða. Var talið að slík skuldbinding væri óvenjuleg og umfram þá, sem T hefði áður undirgengist í vátryggingarsamningum. Þótti L bresta sönnun fyrir því, að efni samninga málsaðila hefði verið þess efnis, sem hann hélt fram. Var T sýknað af kröfu L um skaðabætur.