Dómstólaleit

Staðfestur var dómur héraðsdóms þar sem O ehf. og R ehf. voru sýknaðir af kröfu L hf. um ógildingu úrskurðar kærunefndar útboðsmála. Ekki var fallist á að úrskurður nefndarinnar hafi verið haldinn form- eða efnisannmörkum eða að nefndin hafi við meðferð og úrlausn málsins farið út fyrir hlutverk sitt og valdsvið lögum samkvæmt.

F ehf. var lægstbjóðandi í lokuðu útboði sem fram fór á vegum Ö ehf. til að afla tilboða í verkfræðihönnun á burðarvirki og jarðvinnu vegna byggingar á nýjum íbúðarhúsum fyrir aldraða. F ehf. kvað tilboð sitt hafa miðast við að stærð bygginganna, að meðtöldum tengigangi, bílakjallara og geymslum í kjallara, hafi verið 7.560 fermetrar, eins og fram kæmi í grein 1.1 í útboðslýsingu. Honum hafi síðar orðið ljóst að raunstærð bygginganna væri 10.084,2 fermetrar og næmi stærðarfrávikið því 33,4%. Ágreiningur málsins laut að því hvort F ehf. ætti rétt á viðbótarþóknun vegna þessa stærðarfráviks. Í dómi Landsréttar kom fram að stærð bygginganna sem F ehf. kvaðst hafa lagt til grundvallar tilboðum sínum hafi verið sá hluti þeirra sem var ofanjarðar. Að meðtöldum tengigangi, bílakjallara og geymslum í kjallara hafi heildarstærð bygginganna numið rétt rúmlega 10.000 fermetrum, eins og fram kæmi í fylgiskjölum með útboðsgögnum. Var fallist á það með héraðsdómi að tilvísun greinar 1.1 í útboðslýsingu til 7.560 fermetra áætlaðrar brúttóstærðar bygginganna hafi ekki falið í sér villu, þótt greinin hafi aðeins tilgreint byggingarmagn ofanjarðar, sem valdið gat misskilningi. Þá taldi Landsréttur að líta yrði til þess að hefði F ehf. kynnt sér öll útboðsgögnin, eins og honum hafi borið að gera samkvæmt útboðslýsingunni, hefði honum ekki átt að geta dulist hver heildarstærð bygginganna var, auk þess sem hann átti þess kost að leita frekari skýringa Ö ehf. á efni útboðsgagnanna. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.

H og R höfðuðu mál á hendur I og kröfðust þess annars vegar að I yrði gert að greiða R nánar tiltekna fjárhæð og hins vegar að rekstrarleyfissamningi H og I um aðstöðu hópferðabifreiða við flugstöð Leifs Eiríkssonar í Keflavík yrði breytt og I gert að greiða H nánar tiltekna fjárhæð í samræmi við þá breytingu. Ágreiningur aðila laut að möguleikum annarra aðila en þeirra tveggja sem hlutskarpastir urðu í útboði að halda uppi áætlunarferðum frá flugstöðinni af svokölluðum fjarstæðum og gjaldtöku af notkun þeirra. H og R byggðu einkum á því að I hefði ekki staðið við skuldbindingar sínar samkvæmt rekstrarleyfissamningi og því hefðu þær forsendur fyrir rekstrinum, sem þeir töldu sig hafa mátt með réttu gefa sér, ekki gengið eftir. Landsréttur taldi á hinn bóginn að ekkert lægi fyrir um það að I hefði gengist undir skuldbindingu sem laut að fjárhæð þess gjalds sem innheimt yrði vegna notkunar á fjarstæðum eða því hvernig gjaldtöku yrði að öðru leyti háttað. Var það því niðurstaða Landsréttar að I hefði hvorki vanefnt samninginn né sýnt af sér saknæma háttsemi í ákvörðunum um þau atriði sem bótakröfur H og R voru reistar á. Þá féllst Landsréttur jafnframt ekki á með H að efni væru til að breyta samningnum á þann veg sem hann gerði kröfu um en af því leiddi að þær fjárkröfur sem H hafði uppi í málinu samhliða kröfunni komu ekki til álita. Öllum málsástæðum og kröfum H og R var þannig hafnað og hinn áfrýjaði dómur staðfestur um sýknu I.

Aðilar málsins gerðu með sér verksamning um breikkun Reykjanesbrautar, Í hf. sem verktaki og V sem verkkaupi. Ágreiningur reis milli aðila um það hvort og þá hvaða áhrif lækkun byggingarvísitölu í maí 2020 ætti að hafa á samning aðila. Byggði Í hf. á því að samkvæmt grein 5.1.13 í ÍST 30:2012, sem var hluti útboðslýsingar, ætti að breyta samningsfjárhæð aðila til hækkunar. Taldi Í hf. að lög nr. 25/2020 hefðu leitt til þess að byggingarvísitala hefði lækkað um 2,8% í maí 2020 í stað þess að hækka um 0,3% og byggði þar á matsgerð dómkvadds matsmanns. Í dómi Landsréttar kom fram að samkvæmt umræddu ákvæði í ÍST 30:2012 ætti að meta sérstaklega hvaða áhrif lagabreytingar hefðu á „kostnað“ aðila til hækkunar eða lækkunar. Ekki yrði þó ráðið af gögnum málsins hvort eða þá hvernig kostnaður væri skilgreindur í samningi aðila. Í ljósi þessa og að teknu tilliti til þess að verksamninga sem gerðir væru á grundvelli ákvæða laga nr. 120/2016 um opinber innkaup bæri að túlka samkvæmt orðanna hljóðan var hafnað þeirri málsástæðu Í hf. að endurgjald hans skyldi hækkað á grundvelli greinar 5.1.13 í ÍST 30:2012. Ekki var heldur á það fallist að réttarreglur um brostnar forsendur gætu leitt til þeirrar niðurstöðu. Loks var ekki talið að efni væru til að víkja ákvæði samnings aðila um endurgjald til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um sýknu V af kröfum Í hf.

L ehf. höfðaði mál gegn A og krafðist þess að viðurkennd yrði skaðabótaskylda A vegna tjóns sem hefði falist í missi á hagnaði sem L ehf. kynni að hafa notið, hefði ekki verið gengið fram hjá honum við úthlutun verkefna sem lægstbjóðanda í nánar tilgreindum flokkum í útboðinu „Snjómokstur og hálkuvarnir á Akureyri árin 2019- 2022“, á tímabilinu 25. október 2019 til 31. október 2020. Í dómi Landsréttar kom fram að af málatilbúnaði L ehf. yrði ekki ráðið í hvaða tilvikum hann teldi A hafa vanefnt skyldur sínar samkvæmt grein 4.3 í útboðsgögnum. Þessi óskýrleiki leiddi meðal annars til þess að það væri verulegum vandkvæðum háð að leggja efnislegt mat á þá málsástæðu L ehf. að A hefði ekki virt forgang hans og brotið gegn ákvæðinu þegar verktakar hefðu verið kallaðir til. Um leið gæti, að virtri héraðsdómsstefnu og skýringum L ehf. fyrir dómi, ekki komið til álita að takmarka viðurkenningu á skaðabótaskyldu við tiltekin atvik eða afmarka kröfuna. Vegna þessa væri sú staða uppi að yrði krafan tekin til greina í dómi væri óljóst hvaða atvik það væru sem hefðu leitt til ætlaðs tjóns L ehf. og samsvarandi bótaábyrgðar A. Við bættist að það skorti verulega á samhengi í málatilbúnaði L ehf. hvað varðaði tengsl ætlaðs tjóns hans við þau atvik sem bótaábyrgð væri reist á. Taldi Landsréttur að krafan uppfyllti ekki meginreglur réttarfars um skýran og afdráttarlausan málatilbúnað. Þegar af þeirri ástæðu væri óhjákvæmilegt að vísa kröfunni sjálfkrafa frá héraðsdómi. Þá krafðist L ehf. þess að viðurkennd yrði skaðabótaskylda A gagnvart L ehf. vegna tjóns sem hefði falist í missi á hagnaði sem hann kynni að hafa notið á tímabilinu 1. nóvember 2020 til 31. mars 2021 hefði ekki komið til ákvörðunar A að fresta innleiðingu ferilvöktunarbúnaðar 16. nóvember 2020, í stað þess að rifta samningum við þá verktaka sem ekki höfðu útbúið tæki sín með búnaðinum 1. nóvember 2020 í samræmi við grein 5.3 í útboðsskilmálum fyrrgreinds útboðs. Landsréttur féllst ekki á að A hefði verið óheimilt að framlengja frest verktaka til að uppfylla skilyrði greinar 5.3 í útboðsgögnum. Telja yrði að um óverulega breytingu hefði verið að ræða sem hefði ekki teljandi áhrif á efni þeirra samninga sem gerðir hefðu verið, sbr. til hliðsjónar e- lið 1. mgr. 90. gr. laga nr. 120/2016, sbr. 4. mgr. sama ákvæðis, sem túlka bæri með hliðsjón af 72. gr. tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 2014/24/EB um opinber innkaup. Yrði því að hafna þeim málatilbúnaði L ehf. að A hefði verið skylt að rifta samningum við aðra verktaka 1. nóvember 2020 og fela honum einum þá vinnu sem um ræddi. Þegar af þeirri ástæðu var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu A af þessari kröfu. Til vara krafðist L ehf. þess samhliða fyrri aðalkröfu, yrði ekki fallist á seinni aðalkröfu, að viðurkennd yrði skaðabótaskylda A gagnvart L ehf. vegna tjóns sem fælist í missi á hagnaði, sem hann kynni að hafa notið, hefði ekki verið gengið fram hjá honum við úthlutun verkefna sem lægstbjóðanda í nánar tilgreindum flokkum í fyrrgreindu útboði tímabilið 1. nóvember 2020 til 31. mars 2021. Landsréttur vísaði kröfunni sjálfkrafa frá héraðsdómi enda væri krafan öllum sömu annmörkum háð og fyrri aðalkrafa L ehf.

S bs. auglýsti árið 2009 eftir þátttakendum í lokuðu útboði um akstur almenningsvagna. T ehf. var meðal þeirra sem bauð í aksturinn. Að útboðinu loknu gekk S bs. til samninga við H hf. og K ehf. Höfðaði T ehf. í kjölfarið mál á hendur S bs. og krafðist þess að viðurkenndur yrði réttur félagsins til skaðabóta vegna missis hagnaðar sem það hefði notið ef tilboði þess hefði ekki verið hafnað. Með dómi Hæstaréttar 1. júní 2017 í máli nr. 485/2016 var fallist á kröfu T ehf. um viðurkenningu á bótaskyldu S bs. Í málinu staðfesti Landsréttur niðurstöðu héraðsdóms um greiðslu skaðabóta til T ehf. að því undanskildu að upphafstíma dráttarvaxtakröfu var breytt auk þess sem fjárhæð kröfu T ehf. var lækkuð til samræmis við leiðrétta undirmatsgerð sem niðurstaða um fjárhæð bóta byggði að hluta til á.

S bs. bauð út með almennu útboði verk sem fólst í því að reisa gas- og jarðgerðarstöð á Álfsnesi. Fjögur tilboð bárust í verkið en þau voru öll 10% hærri en kostnaðaráætlun verksins og hafnaði S bs. þeim því öllum. Í kjölfarið var ákveðið af hálfu S bs. að hefja samningskaupaferli við þá bjóðendur sem uppfylltu fjárhagslegar og tæknilegar kröfur, sbr. a-lið 1. mgr. 39. gr. laga nr. 120/2016 um opinber innkaup. Þrjú félög tilkynntu um þátttöku í samningskaupaferlinu en þeirra á meðal voru ÍA hf. og Í hf. Lögðu félögin þrjú fram ný tilboð og var tilboð Í hf. samþykkt. Í málinu byggði ÍA hf. á því að S bs. hefði í samningskaupaferlinu brotið gegn 15. gr. laga nr. 120/2016 um jafnfræði bjóðenda og gagnsæi við innkaupin. Hafi Í hf. lagt fram frávikstilboð sem hafi verið óheimilt samkvæmt skilmálum sem giltu um samningskaupin. Í dómi Landsréttar kom fram að skilmálarnir sem giltu um samningskaupaferlið hefðu verið misvísandi og til þess fallnir að valda misskilningi hjá þeim sem tóku þátt í ferlinu um að hvaða marki þeim væri heimilt að víkja frá skilmálum samningskaupanna með frávikum eða undanþágum. Hefði Í hf. talið sér það heimilt en ÍA hf. ekki. Þótti ljóst að óskýrleiki í tilboðsskilmálum samningskaupanna hefði leitt til þess að tilboð sem bárust frá Í hf. og ÍA hf. hefðu ekki verið samanburðarhæf þar sem þau byggðu á mismunandi forsendum. Var S bs. talið hafa gerst brotlegt við 1. mgr. 15. gr. laga nr. 120/2016 og valdið ÍA hf. bótaskyldu tjóni enda væri skilyrðum um orsakatengsl og sennilega afleiðingu fullnægt. Um fjárhæð bóta var tekið mið af niðurstöðu matsgerðar sem aflað var við rekstur málsins í héraði. Dráttarvaxtakröfu ÍA hf. var vísað frá Landsrétti.

V auglýsti á árinu 2019 útboð á stækkun Lækjarbotnavatnsveitu sem V rekur. Fjórir aðilar buðu í verkið, þar með talið S ehf. Lægstbjóðandi treysti sér ekki til að standa við boð sitt og var þá leitað til S ehf. sem átti næstlægsta boðið. V gekk ekki til samninga við S ehf. þar sem V taldi að S ehf. uppfyllti ekki skilyrði útboðsins. S ehf. höfðaði mál á hendur V og krafðist viðurkenningar á rétti S ehf. til skaðabóta úr hendi V vegna missis hagnaðar. V krafðist fyrir Landsrétti frávísunar frá héraðsdómi en til vara sýknu. S ehf. byggði aftur á móti á því að frávísunarkrafa V kæmist ekki að fyrir Landsrétti vegna framsetningar í áfrýjunarstefnu. Landsréttur taldi að þrátt fyrir að ekki hafi verið sérstaklega vísað til úrskurðar héraðsdóms, þar sem frávísunarkröfu V var hafnað, hafi verið augljóst að leitað var endurskoðunar á þeim úrskurði, þótt með réttu lagi hefði átt að tiltaka það sérstaklega í áfrýjunarstefnunni. Til stuðnings frávísunarkröfu sinni vísaði V bæði til þess að eitt frumskilyrða skaðabótaábyrgðar, tjón, væri ekki uppfyllt, og að S ehf. hafi ekki leitt nægar líkur að tjóni sínu eins og áskilið er í 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Landsréttur hafnaði frávísunarkröfunni. Taldi rétturinn að í ljósi dómaframkvæmdar Hæstaréttar teldist lágmarksskilyrðum um að nægar líkur hefðu verið leiddar að tjóni fullnægt þannig að krafan væri tæk til efnisdóms en frekari athugun á því hvort frumskilyrðinu um tjón teldist mætt ætti undir efnishlið málsins. Þá er rakið í dómi Landsréttar að lagagrundvöllurinn, lög nr. 120/2016 og stjórnsýslulög, sem málsaðilar studdu málsástæður sínar við í héraði og héraðsdómur byggði á, væri ekki réttur. Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti töldu málsaðilar þó að framangreint stæði því ekki í vegi að fært væri að leysa efnislega úr málinu og var á það fallist. Landsréttur komst að þeirri niðurstöðu að þegar V hafnaði S ehf. sem samningsaðila, hefði S ehf. ekki sýnt fram á með gögnum að hann uppfyllti kröfu útboðsins um lágmarks veltu, og því hefði V verið heimilt samkvæmt útboðsskilmálum að hafna S ehf. sem bjóðanda. Þá var ekki talið að V, sem hefði ítrekað og umfram skyldu gefið S ehf. kost á að skila inn frekari gögnum, hafi verið skylt að óska eftir enn frekari gögnum eða rannsaka málið nánar, samkvæmt ólögfestum reglum stjórnsýslu- og útboðsréttar, enda hafi það hvílt á S ehf. að sýna fram á að hann uppfyllti kröfur útboðsskilmálanna. S ehf. hefði ekki á annan hátt sýnt fram á saknæma háttsemi V er leitt gæti til þess að krafa hans um viðurkenningu á skaðabótaskyldu yrði tekin til greina. V var því sýknaður af kröfu S ehf. og S ehf. gert að greiða V málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.

D ehf. höfðaði mál til viðurkenningar á bótaskyldu I ohf. vegna hagnaðarmissis sem leiddi af ákvörðun I ohf. um að semja ekki við D ehf. um verslunarrými í Flugstöð Leifs Eiríkssonar í kjölfar útboðs sem D ehf. tók þátt í árið 2014. Í dómi Landsréttar var ekki fallist á með D ehf. að I ohf. hefði borið að fylgja stjórnsýslulögum eða öðrum almennum reglum stjórnsýsluréttar við forvalið og útleigu verslunarrýmis í flugstöðinni. Þá var hvorki fallist á að þágildandi lög nr. 84/2007 um opinber innkaup né lög nr. 65/1993 um framkvæmd útboða hefðu gilt um útboð I ohf. Jafnframt væri ósannað að I ohf. eða nefndarmenn í matsnefnd um útboðið hefðu sýnt af sér saknæma og ólögmæta háttsemi við mat og meðferð á tilboði D ehf. Yrði ekki annað ráðið af gögnum málsins en að vandað hefði verið til forvalsins, forsendur þess hefðu legið ljósar fyrir í útboðsgögnum, jafnræðis verið gætt og að lögmæt og málefnaleg sjónarmið hafi ráðið för við mat á tilboði D ehf. Við það mat yrði einnig að hafa í huga tilgang I ohf., sem væri að annast rekstur, viðhald og uppbyggingu flugstöðvarinnar, og að I væri sem rekstraraðila hennar heimilt að gera hvers konar samninga við aðra aðila til að ná þeim tilgangi sínum á sem hagkvæmastan hátt. Yrði því að játa I ohf. ákveðið svigrúm við mat á því hvaða tilboð og viðskiptahugmyndir féllu best að tilgangi félagsins þannig að markmiðum þess um þjónustu við farþega og hagnað fyrir rekstur flugstöðvarinnar yrði sem best náð. Skilyrði almennu skaðabótareglunnar um saknæma og ólögmæta háttsemi væru því ekki uppfyllt í málinu og var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að sýkna I ohf. af kröfum D ehf.

Sóknaraðili R ehf. kærði úrskurð Héraðsdóms Reykjavíkur þar sem gagnsök R ehf. var vísað frá dómi í máli sem R höfðaði á hendur honum ásamt V og S&R hf. Í úrskurði Landsréttar var komist að þeirri niðurstöðu að krafa sóknaraðilans R ehf. í gagnsök hafi hvorki verið samkynja aðalkröfu í málinu né ætti hún rætur að rekja til sama atviks, aðstöðu eða löggernings sbr. 2. mgr. 28. gr. laga nr. 19/1991. Brast því skilyrði fyrir höfðun gagnsakarinnar. Var af þeirri ástæðu hinn kærði úrskurður staðfestur.

Deilt var um hvort ógilda bæri úrskurð kærunefndar útboðsmála 11. júní 2021 í máli nr. 44/2020. ON ohf. varð hlutskarpastur í útboðinu sem R stóð að og tókust samningar þeirra á milli um uppsetningu og rekstur hleðslustöðva fyrir rafbíla í Reykjavík. Beindi Í ehf. kæru til kærunefndar útboðsmála af því tilefni. Með fyrrgreindum úrskurði var samningurinn lýstur óvirkur og lagt fyrir R að bjóða verkið út að nýju og R gerð stjórnvaldssekt, auk þess sem viðurkennd var skaðabótaskylda R gagnvart Í ehf. Í hinum áfrýjaða dómi var fallist á kröfur ON ohf. um ógildingu fyrrgreinds úrskurðar vegna fjölþættra annmarka á úrskurðinum um form og efni. Í dómi Landsréttar var rakið að Í ehf. hefði breytt kröfugerð sinni fyrir kærunefndinni 8. febrúar 2021 þegar fjórir mánuðir voru liðnir frá því að Í ehf. setti fram upprunalega kröfugerð sína í kæru 8. október 2020. Gerði Í ehf. þá fyrst kröfu um að samningurinn yrði lýstur óvirkur, með eða án annarra viðurlaga, samkvæmt 115. gr. laga um opinber innkaup nr. 120/2016. Þá kom fram að samkvæmt 1. málslið 1. mgr. 106. gr. sömu laga skuli bera skriflega kæru undir kærunefnd útboðsmála innan 20 daga frá því að kærandi vissi eða mátti vita um þá ákvörðun, athöfn eða athafnaleysi sem hann teldi brjóta gegn réttindum sínum. Þó væri heimilt samkvæmt 2. málslið sömu lagagreinar að bera kröfu um óvirkni samnings undir nefndina innan 30 daga frá framangreindu tímamarki. Krafa um óvirkni yrði þó ekki höfð upp þegar sex mánuðir væru liðnir frá gerð samnings, sbr. 3. málslið 1. mgr. 106. gr. laganna. Þá sagði að um túlkun 1. mgr. 106. gr. væri til þess að líta að úrskurður um óvirkni samnings samkvæmt 115. gr. laganna hefði þau réttaráhrif að réttindi og skyldur aðila samkvæmt aðalefni samnings féllu niður. Slíkur úrskurður væri í eðli sínu mjög íþyngjandi fyrir hlutaðeigandi. Yrði gildissviði ákvæðisins því ekki gefið víðtækara gildissvið en skýrlega megi ráða af orðalagi þess. Var lagt til grundvallar að frestur Í ehf. til að setja fram kröfu um óvirkni samningsins hefði verið liðinn 8. febrúar 2021. Kærunefndinni hafi því verið óheimilt að taka þá kröfu til meðferðar. Þar sem niðurstaða nefndarinnar hafi verið að taka kröfuna til greina væri slíkur annmarki á málsmeðferð hennar að óhjákvæmilegt væri að staðfesta niðurstöðu hins áfrýjaða dóms.

E ehf. hélt lokað útboð í desember 2018 vegna gerðar gámasvæðis, 11 kV háspennubúnaðar og tenginga á athafnasvæði félagsins við Sundahöfn í Reykjavík. R ehf. var lægstbjóðandi í verkið en E ehf. tók tilboði O ehf. Bar E ehf. því við að sá búnaður sem R ehf. byði upp á rúmaðist fyrirsjáanlega ekki í byggingunni sem ætti að hýsa hann. R ehf. höfðaði mál á hendur E ehf. og krafðist skaðabóta sem næmu hagnaði þeim sem hann hefði haft af verkinu ef samið hefði verið við hann, sem og vinnukostnaði við að gera tilboð í það. Landsréttur vísaði til þess að samkvæmt grein 0.4.9 í í útboðs- og samningsskilmálum E ehf. hafi honum borið að taka lægsta tilboði sem uppfyllti tæknilegar kröfur útboðsins eða hafna öllum. Landsréttur lagði til grundvallar að útboðsteikningar, sem samkvæmt grein 0.3.1 í skilmálunum voru hluti útboðsgagna, hefðu geymt upplýsingar um tæknilegar kröfur sem tilboð skyldu uppfylla samkvæmt grein 0.4.9 og að umræddar teikningar sýndu glöggt það rými sem hýsa skyldi þann búnað sem útboðið laut að. Var E ehf. sýknað af öllum kröfum R ehf.

A ehf. höfðaði mál gegn I ohf. og krafðist þess aðallega að viðurkennd yrði með dómi skaðabótaskylda I ohf. vegna missis hagnaðar sem A ehf. taldi sig hafa notið ef ekki hefði komið til ákvörðunar I ohf. um að hafna tilboði A ehf. í útboði um aðgang að aðstöðu hópferðabifreiða við flugstöð Leifs Eiríkssonar og semja við H hf. Til vara krafðist A ehf. skaðabóta úr hendi I ohf. vegna tjóns sem hefði hlotist af undirbúningi og þátttöku í útboðinu. Deildu málsaðilar um það hvort I ohf. hefði gætt réttra reglna við framkvæmd útboðsins. Í dómi Landsréttar kom fram að ákvæðum laga nr. 120/2016 um opinber innkaup, að undanskildum ákvæðum kafla XI og XII, yrði ekki beitt um útboðsferlið. Þá vísaði rétturinn til þess að í lögum væri ekki að finna ákvæði sem með einhverjum hætti vikju til hliðar almennum reglum um framkvæmd útboða samkvæmt lögum nr. 65/1993 um framkvæmd útboða. Var ákvæðum laga nr. 65/1993 því beitt við úrlausn á ágreiningi málsaðila. Í dóminum kom fram að sá sem býður út rekstur á þjónustu ákveði hvort og að hve miklu leyti kröfur til tæknilegra eiginleika þjónustu séu gerðar að hæfisskilyrðum. Krafa í útboðskilmálum um að bjóðandi skyldi hafa yfir að ráða miðstöð eða aðalstoppistöð hefði ekki verið gerð að hæfiskilyrði og var málsástæðum A ehf. um að I ohf. hafi borið að vísa frá tilboði H hf. hafnað. Þá var ekki talið að bjóðendur hefðu þurft að hafa tiltæka miðstöð eða aðalstoppistöð þegar tilboð voru gerð heldur væri nægjanlegt að hún væri til staðar þegar starfsemin hæfist. Þá taldi Landsréttur að þótt H hf. hafi samið við AD ehf. um að annast framkvæmd á þjónustunni bæri fyrrnefnda félagið ábyrgð á efndum samningsins gagnvart I ohf. Af þeim ástæðum hafi það ekki verið nauðsynlegt fyrir I ohf. að ganga sérstaklega úr skugga um það hvort AD ehf. uppfyllti hæfiskröfur greina 0.3.6.1 og 0.3.6.2 í útboðsskilmálum. Var I ohf. því sýknað af kröfum A ehf.

HA ehf. höfðaði mál gegn H og krafðist þess að viðurkennd yrði með dómi skaðabótaskylda H vegna missis hagnaðar sem félagið taldi sig hafa notið ef ekki hefði komið til ákvörðunar H um að ganga ekki til samninga við HA ehf. um hönnun og ráðgjöf fyrir Hamranesskóla að undangengnu lokuðu útboði í verkið. Deila málsaðila laut að því hvort tilboðum í fyrrgreint verk hefði verið hafnað og hvort H hefði verið heimilt að hætta við verkið vegna verulegs forsendubrests í kjölfar efnahagshrunsins 2008. Í dómi Landsréttar voru rakin skilyrði þágildandi 1. mgr. 74. gr. laga nr. 84/2007 um opinber innkaup um það hvenær kaupandi teldist hafa hafnað tilboði. Þá kom fram að óumdeilt væri að H hefði ekki tekið neinu þeirra þriggja tilboða sem bárust í umrætt verk fyrir framlengdan skilafrest tilboða 13. janúar 2009. Gildistími tilboða hafi verið átta vikur frá skilum þeirra og því hafi tilboðin runnið út 10. mars 2009. Með því að gildistími tilboðs HA ehf. var liðinn án þess að óskað hefði verið eftir framlengingu þess yrði í samræmi við fyrrgreint ákvæði laga nr. 84/2007 litið svo á að tilboðinu hefði verið hafnað. Þá gætu samskipti HA ehf. og H eftir að tilboðsfrestur rann út ekki breytt þeirri niðurstöðu. Einnig þótti H hafa sýnt fram á að forsendur fyrir byggingu skólans hefðu brostið og hann því haft málefnalegar ástæður fyrir því að ganga ekki til samninga við HA ehf. um fyrrgreint verk. Dómurinn féllst því á það með H að hann hefði ekki verið bundinn af tilboði HA ehf. lengur en til 10. mars 2009. H var því sýknaður af kröfum HA ehf.

D ehf. krafðist þess að viðurkennd yrði skaðabótaábyrgð I ohf. vegna tjóns sem D ehf. taldi sig hafa orðið fyrir vegna hagnaðarmissis sem leiddi af ákvörðun I ohf. um að semja ekki við D ehf. um verslunarrými í Flugstöð Leifs Eiríkssonar í kjölfar útboðsins ,,Commercial Opportunities at Keflavik Airport“. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að í málinu reyndi meðal annars á það álitaefni hvort matsnefnd hefði með málefnalegum hætti komist að þeirri niðurstöðu að tilboð D ehf. hefði verið óraunhæft. Svo að unnt væri að taka afstöðu til þess hvort fjárhagsáætlanir D ehf. hefðu verið raunhæfar miðað við tæknilega hluta forvalsins og forsendur sem að öðru leyti voru gefnar upp í forvalsgögnum þyrfti sérfræðiþekkingu á sviði smásöluverslunar og gerð fjárhagsáætlana. Landsréttur taldi að héraðsdómara hefði verið rétt að kveðja til meðdómsmann með sérkunnáttu til að fjalla um þessi atriði. Var héraðsdómur því ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Héraðsdómur var ómerktur og málinu vísað heim í hérað til munnlegs málflutnings og dómsálagningar á ný þar sem samning dómsins var ekki í samræmi við f-lið 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

C ehf. efndi til lokaðs útboðs og óskaði eftir tilboðum í framkvæmd á nánar tilgreindu verki. Frávikstilboð voru einnig heimiluð í útboðinu. Alls bárust þrjú tilboð, tvö í allt verkið og eitt frávikstilboð frá Í hf., og var boð Þ ehf. lægst tilboðanna sem bárust. C ehf. gekk til samninga við Í hf. og í kjölfarið krafðist Þ ehf. viðurkenningar á rétti sínum til skaðabóta úr hendi C ehf. sem næmi missi hagnaðar vegna þeirrar ákvörðunar C ehf. að hafna tilboði hans í verkið. Byggði Þ ehf. annars vegar á því að tilboð Í hf. hefði ekki verið gilt tilboð þar sem efni þess hefði ekki verið lesið upp á opnunarfundi tilboða og hins vegar á því að hann hefði átt hagstæðasta tilboðið og því hefði C ehf. borið að ganga til samninga við hann. Í dómi héraðsdóms, sem staðfestur var í Landsrétti með vísan til forsendna, kom fram að þeir annmarkar sem hefðu verið á upplýsingagjöf á opnunarfundi tilboðanna væru ekki af því tagi að þeir gætu leitt til þess að tilboð einstaks bjóðanda væri ógilt enda ekkert fram komið um að tilboð Í hf. sem slíkt hefði verið haldið annmarka. Þá var rakið að tilboðsfjárhæðir í verkið hefðu numið um það bil tveimur og hálfum milljarði króna og að munurinn á tilboðum Þ ehf. og Í hf. hefði numið átta milljónum króna. C ehf. hefði metið tilboð Í hf. hagstæðast og hefði rökstutt val sitt, sbr. 2. mgr. 14. gr. laga nr. 65/1993 um framkvæmd útboða. Hefði það fyrst og fremst verði styttri verktími sem C ehf. hefði talið að gerði tilboð Í hf. hagstæðara en tilboð Þ ehf. þar sem samkvæmt tilboði Í hf. skyldu verklok vera mánuði fyrr en tilboð Þ ehf. gerði ráð fyrir. Það væri í höndum verkkaupa að meta hvaða tilboð hann teldi hagstæðast og honum bæri að leggja útboðsskilmála til grundvallar því mati, sbr. 16. gr. laga nr. 65/1993. Hefði Þ ehf. ekki sýnt fram á að C ehf. hefði látið hjá líða að meta tilboðin á grundvelli útboðsskilmála eða að útboðsgögn hefðu með réttu gefið honum tilefni til að álykta að styttri verktími hefði ekki áhrif á mat á hagkvæmni tilboða. Þá var ekki talið, í ljósi þess hve lítill munur var á fjárhæðum tilboðs Þ ehf. og þess sem C ehf. mat hagstæðast, að matið á áhrifum styttri verktíma hefði verið ómálefnalegt eða í ósamræmi við raunverulegt hagræði af því. Var því talið ósannað að Þ ehf. hefði í reynd átt hagstæðasta tilboðið í hið umdeilda verk og var C ehf. því sýknað af kröfum hans.

Í hf. var lægstbjóðandi í útboði F um byggingu stúdentagarða við Sæmundargötu 21 í Reykjavík. Í hf. lagði fram bæði aðaltilboð í verkið og frávikstilboð. F fjármagnaði framkvæmdina með framkvæmdaláni frá L hf. en greiddi það lán upp að framkvæmdum loknum með láni frá ÍB. F ákvað að hafna öllum tilboðum í verkið en samdi síðan við ÍS hf. sem átt hafði hæsta tilboðið. Byggðist höfnun F á því að tilboð Í hf. væri yfir hámarki á því láni sem sá fyrrnefndi gæti tekið hjá ÍB til framkvæmdanna og vísaði til greinar 0.2.5 í útboðslýsingu. Í hf. höfðaði mál á hendur F og krafðist viðurkenningar á skaðabótaskyldu F vegna missis hagnaðar og byggði á því að ákvörðun F hefði verið ólögmæt. Landsréttur sló því föstu að Í hf. hefði verið eða mátt vera ljóst að umrætt verk væri háð fjármögnun með láni frá ÍB og að lánveitingar til verkefnisins tækju mið af þeim reglum sem um sjóðinn giltu. Í hf. gæti ekki borið fyrir sig ókunnugleika um þessar reglur eða að honum hafi annars verið ókunnugt um að lánafyrirgreiðsla frá ÍB væri hluti af valforsendum útboðsins. Landsréttur lagði til grundvallar að tilboð Í hf. hefði ekki uppfyllt reglur ÍB. Var því ekki fallist á það með Í hf. að höfnun tilboða hans hefði verið ómálefnaleg og ólögmæt og F bakað sér skaðabótaskyldu gagnvart honum. Var F sýknaður af öllum kröfum Í hf.

S stóð fyrir útboði á sorphirðu í sveitarfélaginu fyrir árin 2012 til 2016 og skiluðu tveir bjóðendur tilboði í verkið. S ákvað að hafna báðum boðunum sökum annmarka á útboðinu sem það taldi til þess fallna að raska jafnræði bjóðenda. G hf. krafði S um skaðabætur þar sem það taldi að S hefði verið skylt að gera verksamning við það í kjölfar útboðsins. Á miðju ári 2017 framseldi G hf. kröfur sínar til E ehf. og tók E ehf. við aðild G hf. að málinu. Kröfugerð E ehf. tók til ætlaðs missis hagnaðar G hf. á árinu 2012 en við úrlausn málsins í héraði lágu fyrir matsgerð og yfirmatsgerð. Í hinum áfrýjaða dómi var meðal annars talið að E ehf. hefði sýnt fram á saknæma háttsemi S við höfnun beggja tilboðanna og að ef ekki hefði komið til hennar, þá hefði verið gengið til samninga við G hf. Á hinn bóginn taldi héraðsdómur að undirmatsgerð gæfi ekki rétta mynd af umfangi verksins og að úr þeim ágöllum hefði ekki verið bætt í yfirmatsgerð. Því var S sýknað af skaðabótakröfu E ehf. Undir rekstri málsins fyrir Landsrétti fékk E ehf. yfirmatsmennina dómkvadda að nýju til viðbótarmats og leitaðist þannig við að bæta úr þeim annmörkum sem héraðsdómur taldi vera á yfirmatsgerðinni. Með dómi Landsréttar var hafnað kröfu S um ómerkingu hins áfrýjaða dóms og vísað til þess að héraðsdómur hefði tekið efnislega afstöðu til málsástæðna aðila hvað varðaði sönnun á meintu tjóni G hf. og komist að niðurstöðu sem ekki væri tilefni til að ómerkja. Þá taldi rétturinn að ekki hefðu verið efnisleg skilyrði samkvæmt þágildandi lögum um opinber innkaup nr. 84/2007 til að hafna tilboðum í verkið og að ákvörðun S þar um hefði af þeirri ástæðu verið ólögmæt, en einnig sökum vanhæfis eins af bæjarstjórnarmönnum S við ákvörðunina, sbr. 5. tölulið 1. mgr. 3. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Því var fallist á það með héraðsdómi að ef ekki hefði komið til réttarbrots S hefði verið samið við G hf. og jafnframt að skilyrðum 2. mgr. 101. gr. laga nr. 84/2007 til greiðslu skaðabóta væri fullnægt. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að þær matsgerðir sem lagðar hefðu verið fram í málinu yrðu á hinn bóginn ekki alfarið lagðar til grundvallar niðurstöðu um umfang tjóns G hf. Þrátt fyrir annmarka á matsgerðunum þættu þær leiða fullnægjandi líkum að því að tekjur G hf. af verkinu hefðu orðið mun hærri en kostnaður hans af því og G hf. því orðið af talsverðri framlegð vegna bótaskyldrar háttsemi S. Því þótti nægilegur grundvöllur til að dæma E ehf. bætur að álitum úr hendi S sem ákveðnar voru 11.398.875 krónur að teknu tilliti til fjárhæðar sem S hafði þegar greitt G hf. vegna kostnaðar af þátttöku í útboðinu.

S stóð fyrir útboði á sorphirðu í sveitarfélaginu fyrir árin 2012 til 2016 og skiluðu tveir bjóðendur tilboði í verkið. S ákvað að hafna báðum boðunum sökum annmarka á útboðinu sem það taldi til þess fallna að raska jafnræði bjóðenda. G hf. krafði S um skaðabætur þar sem það taldi að S hefði verið skylt að gera verksamning við það í kjölfar útboðsins. Á miðju ári 2017 framseldi G hf. kröfur sínar til E ehf. og tók E ehf. við aðild G hf. að málinu. Dómkrafa E ehf. tók til ætlaðs missis hagnaðar G hf. vegna áranna 2013 til 2016 en við úrlausn málsins í héraði lágu fyrir matsgerð og yfirmatsgerð. Héraðsdómur sýknaði S á þeim grunni að krafa G hf. hefði þegar verið fyrnd við málshöfðun en fjallaði í kjölfarið jafnframt um aðrar málsálstæður S fyrir sýknu. Í dómi Landsréttar var hafnað kröfu S um ómerkingu héraðsdóms og skírskotað til þess að enda þótt jafnframt hefði verið tekin afstaða til annarra málsástæðna en fyrningar gæti umfjöllun um þær og afstaða til þeirra ekki leitt til ómerkingar dómsins, enda hefði héraðsdómur áður fjallað um málsástæður er lytu að fyrningu og komist að þeirri niðurstöðu að allar kröfur E ehf. væru fyrndar. Þá vísaði Landsréttur meðal annars til þess að í málinu lægi fyrir að S hefði 16. desember 2011 sent G hf. tilkynningu án rökstuðnings um að hafna öllum tilboðum í umrætt verk og 19. sama mánaðar sent G hf. rökstuðning fyrir þeirri ákvörðun. Fyrningarfrestur skaðabótakrafna byrjaði samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu að líða á þeim degi þegar tjónþoli fengi nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ábyrgð bæri á því eða bæri að afla sér slíkra upplýsinga. Ákvæðið yrði ekki skilið þannig að upphaf fyrningarfrests miðaðist við það tímamark þegar endanlega væri unnt að meta umfang tjónsins en fyrningarfrestum væri meðal annars ætlað að gefa tjónþola hæfilegt svigrúm til þess að staðreyna umfang tjóns. Þegar G hf. hefði borist tilkynning um að S hefði hafnað tilboði félagsins og rökstuðningur fyrir þeirri ákvörðun hefði félagið þegar haft undir höndum nægar upplýsingar um þær tekjur sem ætla mátti að það færi á mis við á samningstímanum. Jafnframt yrði að ætla að félagið hefði þá einnig haft undir höndum nægilega nákvæmar upplýsingar og útreikninga á væntanlegum kostnaði við verkið og þar með hafi stjórnendur þess getað áttað sig á að félagið hefði orðið fyrir tjóni vegna tapaðrar framlegðar á samningstímanum. Ekki þætti ástæða til að miða við að fyrningarfrestur hefði ekki hafist fyrr en eftir lok fyrirhugaðs samningstíma og var því fallist á með héraðsdómi að allar kröfur G hf. á hendur S hefðu verið fallnar niður fyrir fyrningu þegar málið var höfðað 28. febrúar 2017. Þegar af þeirri ástæðu var niðurstaða héraðsdóms um sýknu staðfest.

V hf. var verkkaupi og Ó sf. verktaki við gerð Vaðlaheiðarganga. Í febrúar 2015 óskaði V hf. eftir því við Ó sf. að félagið myndi lækka reikninga sína frá og með 1. janúar 2015 um 1,2% vegna lækkunar virðisaukaskatts úr 25,5% í 24% sem tók gildi þann dag. Ó sf. gaf út reikninga í samræmi við þessa kröfu V hf. með fyrirvara um réttmæti lækkunarkröfunnar. Ó sf. höfðaði í kjölfarið mál gegn V hf. til að heimta þá fjárhæð sem félagið taldi nema vangoldnum verklaunum vegna lækkunarkröfunnar. Landsréttur taldi að V hf. hefði, að uppfylltum skilyrðum greinar 31.12 í ÍST30:2003, getað krafist breytinga á endurgjaldi fyrir þann hluta verksins sem var unninn eftir 1. janúar 2015 vegna áhrifa sem breytingar á lögum um virðisaukaskatt hefðu á kostnað, en óhjákvæmilegt væri að líta á virðisaukaskatt sem kostnað í skilningi þeirrar greinar. Aðila máls greindi á um það hvort og þá að hvaða leyti ætti við úrlausn málsins að taka tillit til áhrifa breytinga 1. janúar 2015 á lögum nr. 50/1988 á þróun byggingarvísitölu. Taldi Landsréttur að þær breytingar sem gerðar voru á lögum nr. 50/1988 og áhrif þeirra á þróun byggingarvísitölu hefðu ekki skapað málsaðilum sjálfstæðan rétt til að krefjast breytinga á þeim hluta heildarendurgjalds fyrir verkið sem laut að verðbótum. Vegna þeirrar tengingar sem væri að finna í grein 31.12 í ÍST30:2003 milli leiðréttinga á samningsverði, sökum beinna kostnaðarbreytinga sem leiði af breytingum á lögum, og áhrifa lagabreytinga á verðbætur yrði hins vegar ekki hjá því komist að meta saman hin beinu áhrif lagabreytinganna á kostnað málsaðila og hin óbeinu áhrif þeirra á verðbætur. Með vísan til framlagðra matsgerða lá fyrir að Ó sf. fékk greiddar frá V hf. mun hærri verðbætur ofan á samningsfjárhæðina en hann hefði fengið ef umræddar lagabreytingar hefðu ekki komið til án þess þó að kostnaður hans hækkaði. Ósk V hf. um að um að reikningar Ó sf. yrðu lækkaðir vegna beinna áhrifa lækkunar virðisaukaskatts úr 25,5% í 24% á kostnað var því talin réttmæt. Var V hf. sýknað af kröfum Ó sf.

K auglýsti á árinu 2014 eftir tilboðum í leigu á líkamsræktaraðstöðu við sundlaugar í Kópavogsbæ. L gerði tilboð ásamt B ehf. Tilboð þess síðarnefnda var metið ógilt vegna annmarka á formi en tilboði L var hafnað þar sem það uppfyllti ekki kröfur í útboðslýsingu. L ehf. höfðaði mál á hendur K og krafðist skaðabóta vegna ákvörðunar K um að hafna tilboði L ehf. Landsréttur taldi að ákvörðun K um að hafna tilboði L ehf. hefði ekki verið stjórnvaldsákvörðun, heldur ákvörðun einkaréttarlegs eðlis. Lagt var til grundvallar að innkaupareglur K hefðu átt við um útboðið. Í ljósi þess að 17. gr. innkaupareglnanna gerði almennt ráð fyrir því að ekki yrði samið við bjóðanda sem væri með neikvætt eigið fé og að K hafði metið það svo að útskýringar L ehf. á eiginfjárstöðu hefðu ekki verið fullnægjandi yrði að leggja til grundvallar að ákvörðun K um að hafna tilboði L ehf. hefði verið byggð á málefnalegum forsendum. Var K sýknaður af kröfum L ehf.