Dómstólaleit

T og B höfðuðu mál gegn L hf. og kröfðust endurgreiðslu á vöxtum sem þau töldu sig hafa ofgreitt af tveimur verðtryggðum skuldabréfum með breytilegum vöxtum. Skuldabréfin höfðu þau upphaflega gefið út til LÍ hf. í júní 2006 og innt síðustu greiðslur af hendi í júní 2021. Í 2. tölulið skuldabréfanna var samhljóða skilmáli um breytingar á vöxtum. Byggðu T og B á því að hann hefði farið gegn 2. mgr. 6. gr. og 9. gr. þágildandi laga nr. 121/1994 um neytendalán og hann einnig verið ósanngjarn og ógildur samkvæmt 36. og 36. gr. c laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Hæstiréttur féllst ekki á málsástæður L hf. um að T og B hefðu glatað rétti til hugsanlegrar endurgreiðslu á grundvelli traustfangsreglna um viðskiptabréf eða vegna tómlætis. Niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að skilmálinn hefði ekki fullnægt ákvæðum laga nr. 121/1994 var staðfest enda yrði ekki séð hvernig sæmilega upplýstur og athugull neytandi hefði með fullnægjandi hætti getað ráðið af honum af hvaða tilefni bankinn hygðist breyta samningsvöxtum. Þá var skilmálinn talinn hafa verið til þess fallinn að raska til muna jafnvægi milli réttinda og skyldna samningsaðila T og B í óhag samkvæmt 36. gr. c laga nr. 7/1936 og því ógildur eftir 36. gr. sömu laga. Þar sem upphaflegt vaxtaákvæði bréfanna taldist þrátt fyrir þetta hafa verið gilt kom ekki til álita að T og B gætu byggt fjárkröfu á 1. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Vísað var til þess að vegna ógildis skilmálans hefði L hf. ótvírætt verið óheimilt að byggja ákvarðanir um hækkun samningsvaxta af lánum T og B á honum. Á því tímabili sem kröfur T og B töldust ófyrndar höfðu vextir af lánunum hins vegar í öllum tilvikum verið lægri en þeir sem upphaflega hafði verið samið um. Hæstiréttur leit til þess að eitt meginefni lánasamninganna hefði verið að vextir skyldu vera breytilegir. Var talið að T og B hefðu því mátt hafa ákveðnar væntingar um að L hf. lækkaði samningsvexti samhliða almennri vaxtaþróun, þó þannig að þau hefðu ekki mátt vænta þess að breytingar á samningsvöxtum fylgdu tafarlaust eða nákvæmlega slíkri þróun. Með hliðsjón af málatilbúnaði aðila og gögnum málsins var ekki talið liggja fyrir að vegna hins ólögmæta og ógilda skilmála hefðu þau greitt hærri vexti en þeim bar á umræddu tímabili eða með öðrum hætti orðið fyrir tjóni af þessum sökum. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu L hf. af kröfum T og B.

Í málinu var deilt um heimild Í til að krefja Ó og M um þóknun við uppgreiðslu á húsnæðisláni sem þau höfðu tekið í júlí 2008 hjá Í. Ágreiningurinn laut einkum að afleiðingum þess að í skilmálum lánssamnings aðila skorti ákvæði um útreikning þóknunarinnar þrátt fyrir lagaskyldu þar um og hvort Ó og M ættu af þeirri ástæðu rétt á endurgreiðslu hennar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að uppgreiðslugjaldinu yrði ekki jafnað til vaxta eða annars lántökukostnaðar sem lánveitanda var skylt að veita neytanda upplýsingar um þegar lán var veitt í skilningi 1. mgr. 14. gr. laga nr. 121/1994. Fengi krafa Ó og M um endurgreiðslu þóknunar vegna uppgreiðslu því ekki stoð í ákvæðinu eða meginreglu þess. Þá kom fram í dóminum að við heildarmat á efni veðbréfsins, stöðu aðila, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar komu til yrði ekki fallist á með Ó og M að það teldist ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að Í bæri fyrir sig skilmála veðbréfsins um uppgreiðsluþóknun. Því væru ekki efni til að víkja 5. tölulið skilmála veðbréfsins og samkomulagi aðila um greiðslu uppgreiðsluþóknunar til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936. Var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu Í af kröfu Ó og M um endurgreiðslu uppgreiðsluþóknunar að öllu leyti eða að hluta og um málskostnað.

Aðilar deildu um hvernig haga skyldi vaxtaútreikningi á lánssamningi sem var bundinn ólögmætri gengistryggingu. G og H kröfðust viðurkenningar á því að árleg hlutfallstala kostnaðar 3,95% í greiðsluáætlun sem gerð var samhliða veðskuldabréfinu skyldi halda gildi sínu fram að endurútreikningi lánsins hjá A hf. Var sýknukrafa A hf. reist á því að um útreikning vaxta skyldi fara samkvæmt bráðabirgðaákvæði X við lög nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu þannig að um uppgjör skuldbindingarinnar færi eftir því sem greindi í 18. gr. laganna. Með vísan til dóms Hæstaréttar í máli nr. 327/2013 taldi Hæstiréttur að bein og órjúfanleg tengsl hefðu verið milli gengisbreytingarinnar og þeirra vaxta sem vísað var til í lánssamningnum. Samkvæmt því hefði ákvæði hans um vexti verið ógilt í skilningi 1. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001. Þá var ekki fallist á að greiðsluáætlunin hefði falið í sér bindandi loforð um að árleg hlutfallstala kostnaðar yrði óbreytt óháð þeim forsendum sem bjuggu að baki lánskjörum og skilmálabreytingum sem átt höfðu sér stað. Var niðurstaða héraðsdóms um sýknu A hf. því staðfest.

Í hf. krafði R um greiðslu tiltekinnar fjárhæðar samkvæmt lánssamningi útgefnum af R til forvera Í hf. á árinu 2008. Þá krafðist Í hf. þess jafnframt að honum yrði dæmdur réttur til að gera fjárnám í tiltekinni fasteign S ehf. á grundvelli tryggingarbréfs sem tryggt var með veði í fasteigninni. R byggði sýknukröfu sína á því að lánið samkvæmt lánssamningnum hefði verið tekið til uppgreiðslu á eldra láni, samkvæmt samningi hans við SV frá 2005 og bæri að líta á síðara lánið sem skilmálabreytingu hins eldra og því væru þau einn gerningur sem fæli í sér lán í íslenskum krónum sem bundið væri við gengi erlendra gjaldmiðla í andstöðu við þágildandi 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Talið var að lánssamningurinn frá 2005 hefði verið í erlendum myntum og að síðari lánssamningurinn yrði ekki skilinn öðruvísi en svo að hann mælti fyrir um lán til R í íslenskum krónum til að greiða upp lán í erlendum gjaldmiðlum sem væri lögmætt. Þá var hvorki fallist á með R að lækka bæri kröfu Í hf. á grundvelli bráðabirgðaákvæðis X í lögum nr. 38/2001 né að vísa bæri lánssamningunum til hliðar á grundvelli tiltekinna ógildingarreglna laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Voru kröfur Í hf. því teknar til greina.

Í hf. krafðist þess að felldur yrði úr gildi úrskurður áfrýjunarnefndar neytendamála þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að bankinn hefði brotið gegn 2. mgr. 6. gr. og 9. gr. laga nr. 121/1994 um neytendalán, með því að tilgreina ekki í tilteknum lánssamningi við S við hvaða aðstæður vextir breyttust, auk þess sem Í hf. var bannað að breyta vöxtum samkvæmt 4. lið skilmála lánssamningsins. Hæstiréttur vísaði til þess að er S beindi erindi til Neytendastofu vegna viðskipta sinna við Í hf. hefðu lög nr. 121/1994 verið fallin úr gildi og í þeirra stað komin lög nr. 33/2013, en öll atvik, er erindi S laut að, gerðust í tíð eldri laganna. Þá var vísað til þess að sömu reglur giltu eftir lögum nr. 33/2013 og giltu í tíð laga nr. 121/1994 um skyldur lánveitanda til að gefa neytanda upplýsingar um vexti við gerð lánssamnings og einnig um eftirlit Neytendastofu með neytendalánum, úrræði stofnunarinnar vegna brota á lagaákvæðum um þau og meðferð mála um beitingu slíkra úrræða. Taldi Hæstiréttur að þrátt fyrir ófullkomið ákvæði um lagaskil í 36. gr. laga nr. 33/2013 hefði nægilega skýr lagaheimild búið að baki ákvörðun Neytendastofu og úrskurði áfrýjunarnefndar neytendamála. Komst Hæstiréttur að þeirri niðurstöðu að þrátt fyrir að í fyrirsögn skuldabréfs S segði að það bæri fasta vexti hefði vegna ákvæðanna í 4. lið skilmála þess um heimild lánveitanda til að endurskoða hæð vaxta skuldin í raun borið breytilega vexti í skilningi 6. gr. og 9. gr. laga nr. 121/1994. Hefði því borið að tilgreina í skuldabréfinu við hvaða aðstæður mætti beita þeirri heimild. Taldi Hæstiréttur að þeim áskilnaði hefði ekki verið fullnægt í þessu tilviki þar sem ákvæði skuldabréfsins hefði einungis snúið að aðferð til að hrinda í framkvæmd breytingu á vöxtum en ekki tilefninu til að taka ákvörðun um hana. Um slíkt tilefni hefði þar ekkert verið sagt. Þegar að þessum sökum uppfylltu skilmálar skuldabréfsins ekki það skilyrði 2. mgr. 6. gr. og 9. gr. laga nr. 121/1994 að þar yrði að tilgreina við hvaða aðstæður breyta mætti vöxtum af skuld S. Fékk það engu breytt í þessu sambandi að S hefði getað vikist undan breytingunni með því að greiða upp skuld sína án sérstaks kostnaðar, enda hefði S átt rétt á því að Í hf. stæði fyrir sitt leyti við lögmæta skilmála gagnkvæms lánssamnings þeirra. Voru Neytendastofa og S því sýknuð af kröfu Í hf.

B krafðist viðurkenningar á því að í veðskuldabréfi sem hann hafði gefið út til Í hf. hefði falist lán í íslenskum krónum, bundið gengi erlendra gjaldmiðla í andstöðu við 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001. Í dómi héraðsdóms var vísað til þess að í dómaframkvæmd hefði verið lagt til grundvallar að miða bæri við skýringu á texta þess skuldaskjals sem lántaki hefði samþykkt hverju sinni og að það væri einungis í þeim tilvikum þegar slík textaskýring tæki ekki af tvímæli um hvers efnis skuldbindingin væri, sem rétt væri að líta til annarra atriða. Benti héraðsdómur á að fyrirsögn veðskuldabréfsins bæri skýrlega með sér að um væri að ræða skuldbindingu í erlendum gjaldmiðlum og að hún hefði verið nákvæmlega tilgreind í bréfinu. Með hliðsjón af ítrekuðum dómafordæmum Hæstaréttar taldi héraðsdómur því að samningurinn hefði tekið til gildrar skuldbindingar í erlendum gjaldmiðlum. Þá féllst héraðsdómur ekki á að vanræksla lánveitanda á því að fylgja ákvæðum laga um neytendalán við lánveitingu gæti leitt til þess að líta bæri á lánið sem gengistryggt lán í íslenskum krónum. Var Í hf. því sýknaður af kröfum B. Hæstiréttur staðfesti héraðsdóm með vísan til forsendna hans.

Ágreiningur aðila laut að gildi veðleyfis sem P veitti í fasteign sinni með samþykki á skuldabréfi útgefnu af J til L árið 2006 og síðar við skuldskeytingu árið 2009. Ekki var fallist á með P að L hefði við umrædda lánveitingu og töku veðs til tryggingar láninu farið á svig við lánareglur sínar þegar hann lagði mat á greiðslugetu J. Hvað varðaði skuldskeytinguna var vísað til þess að P hefði veitt samþykki sitt fyrir skuldaraskiptum með undirritun á skjali þar sem kom fram að lánið væri í vanskilum og að samhliða skuldaraskiptum ætti sér stað tiltekin skuldbreyting að ósk nýs skuldara, þar á meðal að endurgreiðsluskilmálum yrði breytt. Þá var talið að ganga yrði út frá því að það hefði verið forsenda fyrir skuldaraskiptum af hálfu L að veðréttur hans í fasteign P stæði óhaggaður við þau. Með þessu var litið svo á að skuldskeytingin hefði tekið gildi og að með henni hefði staða P ekki orðið lakari en verið hafði fyrir hana. Að þessu gættu og með hliðsjón af atvikum málsins gæti P ekki borið það fyrir sig að ákvæði 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga og önnur lagaákvæði sem byggt var á til stuðnings aðal- og varakröfu hans ættu að leiða til þess að veðréttur í fasteign hans, sem stofnað hafði verið til árið 2006, yrði felldur úr gildi. Af því leiddi að ekki kæmi til álita kröfur P um viðurkenningu á bótarétti hans vegna saknæmrar háttsemi L við öflun veðs frá honum í tilefni af lántökunni og við skuldskeytinguna. Var L sýknað af kröfum P.

Í málinu kröfðust GO og GU að fellt yrði úr gildi veð sem þau upphaflega veittu í fasteign sinni að M, sem var þinglýst eign GO, með samþykki á veðskuldabréf útgefnu af syni þeirra. Með yfirlýsingu var veðið síðar flutt á þinglýsta eign þeirra beggja að L. Töldu GO og GU að L hefði brotið gegn samkomulagi um notkun ábyrgða frá árinu 2001 og af því leiddi að það færi í bága við 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga að L bæri fyrrgreint samþykki fyrir sig. Í dómi Hæstaréttar kom fram að GO og GU hefðu undirritað staðfestingu þess efnis að þau hefðu kynnt sér skjal sem bar yfirskriftina ábendingar og var beint til þeirra sem heimiluðu lántaka að veðsetja eign sína. Var því talið að þau gætu ekki byggt á því að ætlaðir gallar á greiðslumati á lántaka ætti að leiða til þess að upphafleg veðsetning í M væri ógild. Þá var ekki talið að hið nýja veð er varðaði eignarhluta GO yrði ógilt á grundvelli laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn þar sem lögin ættu ekki við þegar veð væru flutt af einni eign yfir á aðra í eigu sama veðsala til tryggingar efndum á sama lánssamningi. Að lokum var því hafnað að felld yrði úr gildi veðsetning á eignarhluta GU þar sem að L hefði ekki framkvæmt nýtt greiðslumat á lántaka. Var meðal annars vísað til þess að flutningur veðsins hefði verið að frumkvæði og í þágu GO og GU og að ætluð vanræksla á gerð þess í tilefni af veðflutningi hefði enga þýðingu haft um þá ákvörðun GU að setja að veði eignarhluta sinn í íbúðinni að L. Var L því sýknað af kröfum GO og GU.

Dánarbú M og krafðist þess að ógilt yrði veðsetning sem M veitti í fasteign sinni með áritun á skuldabréf vegna láns sem G veitti Þ. Ágreiningslaust var að ekki fór fram mat á greiðslugetu Þ í aðdraganda lánveitingarinnar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að G væri ekki aðili að samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001 og ekki væri fram komið að hann hefði með öðrum hætti verið skuldbundinn til að hlíta ákvæðum þess. Hefði G því verið óbundinn af ákvæðum samkomulagsins við veitingu lánsins. Samkvæmt lánareglum G, sem hann hafði sett sér í samræmi við 27. gr. laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, hefði honum verið heimilt en ekki skylt að óska eftir greiðslumati lántaka. Samkvæmt því hefði dánarbú M ekki sýnt fram á að G hefði við lánveitinguna og töku veðs til tryggingar láninu vanrækt skyldur sínar samkvæmt lögum þeim og reglum sem um starfsemi hans giltu. Var því ekki fallist á með dánarbúi M að skilyrði væru til að fella úr gildi með vísan til 33. gr. og 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga veðsetningu M á fasteigninni. Var G því sýknaður af kröfu dánarbús M.

Í málinu krafðist A þess aðallega að fellt yrði úr gildi veð sem hún veitti í fasteign sinni til tryggingar tveggja lána sem bróðir hennar tók hjá S á árunum 2005 og 2006 og að S yrði gert að aflýsa þeim, en til vara að viðurkenndur yrði bótaréttur hennar vegna saknæmrar háttsemi S við öflun veðanna. Reisti hún kröfur sínar meðal annars á 1. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Í dómi Hæstaréttar kom fram að A hefði ekki sýnt fram á að S hefði við lánveitingarnar vanrækt skyldur sínar samkvæmt lögum þeim og reglum sem um starfsemi hans giltu, meðal annars um að óska ekki eftir greiðslumati á lánsumsækjanda. Voru því ekki skilyrði til að fella veðsetninguna úr gildi með vísan til 1. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936. Af þeirri niðurstöðu leiddi að skilyrði skorti til að taka til greina varakröfu A. Var S því sýknaður af kröfum A.

R gerði lánssamning við Sparisjóð vélstjóra 27. desember 2005 og var lánsfjárhæðin þar tilgreind í erlendum gjaldmiðlum. Til tryggingar láninu fékk sparisjóðurinn veð í eignarhluta S ehf. í fasteign. Hinn 21. nóvember 2008 gerði R lánssamning við Byr sparisjóð sem tekið hafði við réttindum og skyldum Sparisjóðs vélstjóra. Í samningnum kom fram að tilgangur lánveitingarinnar væri að myntbreyta lánssamningnum frá 27. desember 2005. Höfðaði Í hf. mál þetta til heimtu skuldar samkvæmt síðari lánssamningnum. Í dómi Hæstaréttar kom fram að við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti hefði því verið lýst yfir af hálfu Í hf. að fyrri lánssamningurinn gæti að hans mati haft áhrif á skyldur R eftir þeim síðari. Fæli sú yfirlýsing í sér þá ráðstöfun á sakarefninu að seinni samningurinn hefði raun aðeins verið samkomulag um umlíðan skuldarinnar með breytingu á gjaldmiðli hennar og hæð vaxta. Væri þetta í ósamræmi við málatilbúnað Í hf. í héraði, en í stefnu hefði aðeins verið byggt á því að skuldin væri samkvæmt lánssamningnum 21. nóvember 2008 án þess að nokkuð væri vikið að samningnum frá 27. desember 2005 þar sem stofnað var samkvæmt yfirlýsingunni til skuldarinnar. Var því talið að málið hefði verið vanreifað í héraði auk þess sem grundvelli málsins yrði ekki raskað fyrir Hæstarétti með þessu móti. Var málinu því vísað frá héraðsdómi.

T og H höfðuðu mál gegn Í og kröfðust viðurkenningar á því að staða láns samkvæmt skuldabréfi sem þau gáfu út í tilefni lánveitingarinnar hefði á tilteknum gjalddaga numið nánar tilgreindri fjárhæð. Var krafan á því reist að Í hefði verið óheimilt að innheimta verðbætur af láninu en af því leiddi að umframgreiðslur vegna verðbóta á afborganir og vexti yrðu reiknaðar strax við greiðslu hvers gjalddaga til frádráttar höfuðstól lánsins sem ætti að lækka sem því næmi. Í dómi Hæstaréttar kom fram að tilhögun verðtryggingarinnar sem samið hefði verið um við útgáfu skuldabréfsins hefði verið lögmæt í ljósi ákvæða laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Þá hefði Í við lánveitinguna til T og H borið að fara að fyrirmælum þágildandi laga nr. 121/1994 um neytendalán að því marki sem ekki hefði verið vikið frá þeim með sérlögum er hefðu gilt um starfsemi Í. Loks var talið að hvorki reglur Í um greiðslumat né fyrirmæli laga og stjórnvaldsákvarðana sem um starfsemi Í hefðu gilt hefðu vikið til hliðar skyldum hans sem lánveitanda samkvæmt lögum nr. 121/1994. Að fengnum framangreindum niðurstöðum kom næst til úrlausnar sú málsástæða T og H að Í hefði við lánveitinguna vanrækt að upplýsa þau um atriði sem honum hefði borið að tilgreina og varðaði kostnað T og H af láninu samkvæmt 5. og 6. gr. laga nr. 121/1994. Var í því sambandi gengið út frá því að til álita gæti komið að víkja til hliðar ákvæðum skuldabréfsins á grundvelli 36. gr., sbr. 1. mgr. 36. gr. c. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, hefði Í látið hjá líða að veita T og H upplýsingar um efni og áhrif skilmála skuldabréfsins í þeim mæli að ósanngjarnt væri af Í eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera þá fyrir sig. Að virtum dómi Hæstaréttar í máli nr. 160/2015 og ákvæðum tilskipunar nr. 87/102/EBE um samræmingu á lögum og stjórnsýslufyrirmælum aðildarríkjanna varðandi neytendalán, svo sem henni hafði verið breytt með tilskipun nr. 90/88/EBE, var talið að samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 121/1994 hefði hvílt sú skylda á Í við gerð lánssamningsins að veita T og H upplýsingar um fjögur atriði. Í fyrsta lagi um höfuðstól lánsins sem væri fjárhæð þess án nokkurs kostnaðar, í öðru lagi um heildarlántökukostnað, í þriðja lagi um árlega hlutfallstölu kostnaðar sem skyldi lýst sem árlegri prósentu heildarlántökukostnaðarins af höfuðstól skuldarinnar og í fjórða lagi um heildarupphæð sem greiða ætti og væri samtala höfuðstóls, vaxta og lántökukostnaðar. Með hliðsjón af orðalagi skuldabréfsins og þeirri fjármálaráðgjöf sem leggja yrði til grundvallar að Í hefði veitt við undirritun lánsins taldi Hæstiréttur að Í hefði fullnægt þeirri upplýsingaskyldu sem á honum hefði hvílt samkvæmt þágildandi lögum nr. 121/1994. Þá var með hliðsjón af fyrrgreindum dómi Hæstaréttar ekki talið að Í hefði verið skylt samkvæmt síðastnefndum lögum að láta T og H í té við lánveitinguna sérstaka greiðsluáætlun sem gerði ráð fyrir tiltekinni hækkun vísitölu neysluverðs og að við gerð lánssamningsins hefði verið þörf að gera ráð fyrir að verðbætur teldust til heildarlántökukostnaðar. Við úrlausn málsins var enn fremur litið til þess að tilskipun 87/102/EBE hefði ekki haft lagagildi hér á landi og gæti lögskýring með hliðsjón af 3. gr. laga nr. 2/1993 ekki leitt til annarrar niðurstöðu um túlkun ákvæða laga nr. 121/1994, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar í máli nr. 79/2010. Samkvæmt framansögðu var Í sýknað af kröfu T og H.

G bar undir dómstóla lögmæti fjárnáms sem gert var í eignarhluta hans í fasteign fyrir kröfu Í hf. á grundvelli skuldabréfs. Deila aðila laut að lögmæti og skuldbindingargildi verðtryggingarákvæðis í skuldabréfinu, en fjárhæð þess var bundin vísitölu neysluverðs samkvæmt heimild í lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Höfðu mótmæli G við fjárnámsgerðina verið reist á því að verðtryggingarákvæði skuldbréfsins væri ólögmætt og í andstöðu við 36. gr. og 36. gr. a. til c. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, sbr. tilskipun ráðsins nr. 93/13/EBE um óréttmæta skilmála í neytendasamningum. Undir meðferð málsins í héraði lét EFTA-dómstóllinn í té ráðgefandi álit í málinu um skýringu á tilskipunum 93/13/EBE og 87/102/EBE um samræmingu á lögum og stjórnsýslufyrirmælum aðildarríkjanna varðandi neytendalán. Í dómi Hæstaréttar kom fram að með hliðsjón af 2. mgr. 1. gr. fyrrnefndu tilskipunarinnar og að virtum VI. kafla laga nr. 38/2001, lögum nr. 12/1995 um vísitölu neysluverðs og reglum Seðlabanka Íslands um verðtryggingu sparifjár og lánsfjár, yrði að staðfesta þá niðurstöðu hins kærða úrskurðar að 36. gr. og 36. gr. a. til c. laga nr. 7/1936 gætu aðeins tekið til skilmála um þá þrjá þætti í lánssamningi sem aðilum hans væri að lögum frjálst að semja um að því er varðaði verðtryggingu með vísitölu neysluverðs, nánar tiltekið hvort fjárhæð lánsins skyldi yfirleitt vera háð verðtryggingu að hluta eða öllu leyti, hvort þar yrði miðað við vísitölu neysluverðs eða hlutabréfavísitölur samkvæmt 2. mgr. 14. gr. laga nr. 38/2001 og hver grunnvísitalan skyldi vera. Taldi Hæstiréttur að engin efni væru til að líta svo á að skilmálar um þessi þrjú atriði í skuldabréfinu hefðu strítt gegn góðum viðskiptaháttum og raskað til muna jafnvægi milli réttinda og skyldna G í óhag, þannig að þeir yrðu taldir ósanngjarnir í skilningi 3. mgr. 36. gr. c. laga nr. 7/1936, skýrðrar til samræmis við 1. og 2. mgr. 3. gr. tilskipunar 93/13/EBE, sbr. 3. gr. laga nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið. Hins vegar kæmi til álita hvort lánveitandinn hefði látið hjá líða að veita G upplýsingar um efni og áhrif skilmála um verðtrygginguna í þeim mæli að það yrði talið ósanngjarnt af Í hf. eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera þá fyrir sig samkvæmt 36. gr., sbr. 1. mgr. 36. gr. c. laga nr. 7/1936. Með hliðsjón af þeirri greiðsluáætlun sem G undirritaði samhliða skuldabréfinu og yfirliti sem fylgdi henni, taldi Hæstiréttur að upplýsingaskyldu hefði verið fullnægt sem á honum hvíldi samkvæmt þágildandi lögum nr. 121/1994 um neytendalán. Við úrlausn málsins var enn fremur litið til þess að tilskipun 87/102/EBE hefði ekki haft lagagildi hér á landi og gæti lögskýring með hliðsjón af 3. gr. laga nr. 2/1993 ekki leitt til annarrar niðurstöðu um túlkun ákvæða laga nr. 121/1994, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 9. desember 2010 í máli nr. 79/2010. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr ágreiningi um gildi nauðungarsölu. Hafnað var kröfu P og S um að ógilt yrði nauðungarsala á fasteign þeirra, sem fram fór að beiðni A hf. á grundvelli veðskuldabréfs sem var gjaldfallið og í vanskilum. Samhliða kæru til Hæstaréttar höfðu P og S uppi beiðni um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tiltekin atriði er lutu að skýringu á tilskipun ráðsins 93/13/EBE um óréttmæta skilmála í neytendasamningum, en þeirri beiðni var hafnað undir meðferð málsins fyrir réttinum.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli T og M á hendur Í var vísað frá dómi. T og M höfðu aðallega krafist þess að viðurkennt yrði að Í væri óheimilt að krefjast greiðslu á nokkrum hluta heildarlántökukostnaðar í merkingu tiltekins lagaákvæðis af tilteknu húsnæðisláni Í til T og M. Til vara kröfðust þau viðurkenningar þess að Í hefði verið óheimilt að krefjast greiðslu á nokkrum hluta heildarlántökukostnaðar vegna sama láns sem fælist í verðbótum af láninu á grundvelli vísitölu neysluverðs. Í dómi Hæstaréttar kom fram að kröfugerð T og M fæli í sér að dómstólar skýrðu tilgreind ákvæði laga án þess að það tengdist úrlausn um ákveðið sakarefni. Bryti hún því í bága við 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Aðilar málsins gerðu með sér bílasamning þar sem B tók á leigu bifreið af L hf. Samkvæmt ákvæðum samningsins var L hf. eigandi bifreiðarinnar en eftir að eftirstöðvar samningsins væru greiddar gæfi félagið út afsal fyrir bifreiðinni til B. Krafa samkvæmt samningnum var endurreiknuð í kjölfar dóma Hæstaréttar um að óheimilt væri að binda lán í íslenskum krónum við gengi erlendra gjaldmiðla. Greiddi B kröfuna samkvæmt útreikningi L hf. en taldi hann rangan og höfðaði mál til innheimtu þess sem hann taldi sig hafa ofgreitt. B taldi L hf. hafa verið óheimilt að verðbæta þann hluta kröfunnar sem tilgreindur var í samningi aðila í íslenskum krónum auk þess sem honum hafi verið óheimilt að reikna breytilega vexti á þann hluta kröfunnar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að óumdeilt væri að lög nr. 121/1994 um neytendalán ættu við um samning aðila. Ljóst væri að lögin gerðu ríkar kröfur til skýrleika lánssamninga af þeim toga sem um ræddi. Hvergi kæmi fram í samningnum að hann væri verðtryggður að því er varðaði þann lánshluta sem var í íslenskum krónum. Þá væri þess hvergi getið í samningnum hver væri grunnvísitala hans. Samningurinn hafi því ekki borið með sér að sá hluti hans sem tilgreindur var í íslenskum krónum hafi verið verðtryggður. Þá þótti ljóst að hvorki samningur aðila né greiðsluáætlun sem var hluti hans hafi með skýrum hætti borið með sér að vextir af umræddum lánshluta hafi átt að vera breytilegir. Var það niðurstaða Hæstaréttar að L hf. gæti ekki byggt kröfur sínar á hendur B á skilmálum sem ekki komu skýrt fram í samningi aðila. Var L hf. dæmt til að greiða B þá fjárhæð sem hann hafði ofgreitt. Féllst Hæstiréttur ekki á að B hefði fyrirgert rétti sínum til endurgreiðslu með tómlæti.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A hf. um að bú A ehf. yrði tekið til gjaldþrotaskipta. A ehf. gerði lánssamning 26. febrúar 2007 við S sem A hf. mun hafa yfirtekið frá 1. júlí 2010. Samkvæmt samningnum fékk A ehf. 25.000.000 króna lán til allt að þriggja ára í tiltekinni myntkörfu og skyldi endurgreiða lánið að fullu 10. mars 2010. J gekkst í sjálfskuldarábyrgð vegna skuldarinnar í formi tryggingarvíxla og mun S hafa verið veitt allsherjarveð í nánar tiltekinni fasteign J fyrir skuld að fjárhæð allt 15.000.000 krónur með tryggingarbréfi 14. maí 2008. Munu 4.435.659 krónur hafa greiðst upp í framangreinda skuld. Með bréfi 3. september 2010 skoraði A hf. á A ehf. að lýsa því yfir skriflega að honum yrði fært að greiða kröfu samkvæmt samningnum sem næmi alls 78.851.791 krónu innan þriggja vikna að því viðlögðu að A hf. krefðist gjaldþrotaskipta á búi hans. Fyrir dómi reisti A ehf. mótmæli sín gegn kröfu A hf. einkum á því að lánssamningurinn hefði að geyma ákvæði um ólögmæta gengistryggingu sem virða bæri að vettugi í ljósi tiltekinna dóma Hæstaréttar, svo og á því að krafa A hf. væri tryggð með veði í fasteign J og fé sem A ehf. ætti á bundnum reikningi hjá A hf. Í dómi Hæstaréttar kom fram að án tillits til málsástæðna A ehf., sem lytu að gengistryggingu lánssamningsins, yrði ekki horft framhjá því að ekkert hefði komið fram til að hnekkja þeirri ályktun í hinum kærða úrskurði að krafa A hf. á hendur A ehf. gæti ekki verið lægri en sem næmi upphaflegum höfuðstól skuldarinnar á frádregnum innborgunum. Af hálfu A ehf. hefði ekki verið vikið að því að honum yrði innan skamms tíma fært að standa skil á lágmarksfjárhæð skuldarinnar eða að hann ætti eignir sem hrokkið gætu til tryggingar henni. Var A ehf. ekki talinn hafa sýnt fram á að krafa A hf. væri nægilega tryggð með veði í eignum hans eða þriðja manns eða með ábyrgð þriðja manns sbr. 1. tölulið 3. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Væri því fullnægt skilyrðum 5. töluliðar 2. mgr. sömu lagagreinar til að taka bú A ehf. til gjaldþrotaskipta.