Dómstólaleit

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var að viðurkenna kröfu sem A16 ehf. hafði lýst við slit L ehf. þar sem henni hafði ekki verið lýst fyrr en eftir að kröfulýsingarfrestur rann út og var A16 ehf. ekki talið hafa sýnt fram á að uppfyllt væru skilyrði 5. töluliðar 118. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var að viðurkenna að kröfum AB ehf. yrði skipað í réttindaröð við slit K ehf. Taldi AB ehf. að K ehf. hefði með ólögmætum hætti leyst til sín innstæðu á handveðsettum bankareikningum félagsins til fullnustu á kröfu K ehf. á hendur AB ehf. vegna uppgjörs á lánssamningi milli aðila. Með ákvörðun F voru kröfur K ehf. á hendur AB ehf. vegna fyrrgreinds lánssamnings framseldar til Nýja K hf. AB ehf. bar því meðal annars við að A hf. hefði ekki verið heimilt að framselja lánssamninginn aftur til K ehf. Hæstiréttur vísað til þess að með ábyrgðarbréfi A hf. til fyrirsvarsmanns AB ehf. hefði honum verið tilkynnt að bankinn hefði framselt kröfur samkvæmt lánssamningnum til K ehf. Í bréfinu hefði verið vísaði til framsalsheimildar í lánssamningnum og var því staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að með framsalinu til K ehf. hefði fylgt ráðstöfunarréttur yfir þeim handveðsettu verðmætum sem sett höfðu verið til tryggingar efndum lánssamningsins. Þá bar AB ehf. fyrir sig að kröfum sem félagið hafði lýst á grundelli tveggja skuldabréfa við slit varnaraðila hefði verið skuldajafnað á móti skuld hans samkvæmt fyrrnefndum lánssamningi aðila. Slitastjórn K ehf. hafði hafnað kröfunni. Vísaði Hæstiréttur til þess að ágreiningslaust væri að AB ehf. hefði ekki andmælt afstöðu slitastjórnar K ehf. í samræmi við ákvæði laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Höfnun kröfu AB ehf. hefði því verið endanleg, sbr. 3. mgr. 120. gr. laga nr. 21/1991, enda ætti undantekningarákvæði 3. tölul. 118. gr. þeirra ekki við í málinu. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var að viðurkenna kröfu sem P hafði lýst við slit L ehf. þar sem henni hafði ekki verið lýst fyrr en eftir að kröfulýsingarfrestur rann út og var P ekki talinn hafa sýnt fram á að uppfyllt væru skilyrði 2. töluliðar 118. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Þ krafði D hf. um endurgreiðslu þess sem hann taldi sig hafa ofgreitt af skuldabréfi sem hann gaf út til SPRON og D hf. tók síðar yfir. Við skuldskeytingu varð S ehf. síðar skuldari bréfsins. Í fyrra máli milli aðila hafði héraðsdómur komist að þeirri niðurstöðu að lánið væri í íslenskum krónum með ólögmætri gengistryggingu. Fyrir lá að Þ hafði að mestu leyti staðið skil á greiðslum samkvæmt skuldabréfinu. Þá hafði skiptastjóri þrotabús A ehf., sem áður hét S ehf., staðfest með yfirlýsingu að búið ætti ekki kröfu á hendur D hf. vegna greiðslna af bréfinu, þar sem Þ hafði staðið straum af þeim. Var því talið að Þ hefði öðlast rétt til að hafa upp að fullu endurkröfu á hendur D hf. vegna þess sem hann taldi sig hafa ofgreitt, sbr. 7. og 8. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Deildu aðilar um hvort greiðslur Þ og síðar S ehf. á umsömdum vöxtum á tilteknu tímabili hefðu falið í sér fullnaðargreiðslu eða hvort D hf. gæti haft uppi viðbótarkröfu miðað við vexti eftir 4. gr. laga nr. 38/2001. Talið var að þótt fjárhæð viðbótarkröfunnar væri nokkur þegar litið væri til þess hverjir greiddir vextir voru af bréfinu væri hún á hinn bóginn óveruleg sem hluti af höfuðstól bréfsins. Þá yrði að virða fjárhagslega röskun Þ vegna viðbótarkröfunnar í því ljósi að hann hafði þegar greitt skuldina. Væru því ekki efni til að víkja frá meginreglu kröfuréttar um rétt kröfuhafa til viðbótargreiðslu. Var því talið að D hf. gæti teflt fram viðbótarkröfunni gegn kröfu Þ. Þá var talið að greiðslur sem inntar hefðu verið af hendi inn á reikning sem var handveðsettur D hf. samkvæmt skilmálabreytingu sem gerð var á bréfinu hefðu átt að renna til uppgjörs á skuldabréfinu. Af þeim sökum var talið að skuldin hefði ekki verið öll í gjalddaga fallin þannig að reiknaðir yrðu dráttarvextir af henni. Samkvæmt þessu var D hf. gert að endurgreiða Þ nánar tilgreinda fjárhæð.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem kröfu Ö var hafnað og staðfest sú afstaða slitastjórnar G hf. að taka kröfu Ö ekki inn á kröfuskrá þar sem henni hafði ekki verið lýst fyrr en eftir að kröfulýsingarfrestur samkvæmt 118. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. rann út.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfum L hf. aðallega um að viðurkenndur yrði eignarréttur hans, en til vara veðréttur, að fjármunum í vörslum þrotabús B ehf. sem endurgreiddir hefðu verið eða yrðu síðar endurgreiddir vegna staðgreiðslu af fjármagnstekjum sem dregin hafði verið af tveimur bankareikningum þrotabúsins. Byggði L hf. á því að á grundvelli handveðs í innstæðu á bankareikningunum sem gengið hefði verið að, hefði hann öðlast eignarrétt yfir öllu hinu veðsetta, þar á meðal fjármunum í vörslum þriðja manns. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um að eignarréttur L hf. að framangreindum fjármunum yrði hvorki leiddur af handveðsyfirlýsingunum sjálfum né öðrum réttar- eða eignarheimildum. Að því er varðaði varakröfu L hf. féllst Hæstiréttur á með héraðsdómi að veðkröfu L hf. hefði verið nægjanlega lýst við gjaldþrotaskipti B hf. Því næst var rakið að í yfirlýsingunum tveimur um handveðið hefðu verið ákvæði um að innstæður á bankareikningunum eins og þær væru á hverjum tíma, hefðu verið settar að veði. Hefði þar einnig komið fram að handveðið tæki til hvers konar arðs af hinu veðsetta og næði til allrar innstæðunnar. Féllst Hæstiréttur ekki á það með L hf. að með þessu hefði honum verið settar að veði kröfur um endurgreiðslu sem kynnu að stofnast vegna ofgreidds fjármagnstekjuskatts sem dreginn hefði verið af reikningunum. Þegar af þeirri ástæðu var varakröfu L hf. hafnað og niðurstaða héraðsdóms staðfest.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem kröfu B var hafnað og staðfest sú afstaða slitastjórnar S hf. að taka kröfu B ekki inn á kröfuskrá, þar sem henni hafði ekki verið lýst fyrr en eftir að kröfulýsingarfrestur rann út og var B ekki talinn hafa sýnt fram á að uppfyllt væru skilyrði 5. töluliðar 118. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem kröfu L var hafnað og staðfest sú afstaða slitastjórnar G hf. að taka kröfu L ekki inn á kröfuskrá þar sem henni hafði ekki verið lýst fyrir slitastjórn fyrr en eftir að kröfulýsingarfrestur samkvæmt 118. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. rann út. Kom fram í hinum kærða úrskurði að þrátt fyrir að fallast yrði á það með L að kröfuréttindi teldust eign í merkingu stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og 1. viðauka mannréttindasáttmálans mætti með skýrri lagaheimild setja eignarréttindum ýmsar takmarkanir án þess að þær yrðu taldar fara gegn ákvæðum 72. gr. stjórnarskrárinnar. Í íslenskri löggjöf sé víða að finna dæmi um lagaákvæði sem leitt geti til missis eignarréttinda eftir tilgreindan tíma sé þeim ekki haldið fram, svosem ákvæði um vanlýsingaráhrif við dánarbús- og gjaldþrotaskipti. Ákvæði 118. gr. laga nr. 21/1991 sé ætlað að ná til allra kröfuhafa í sambærilegri stöðu og hafi markmiðið með setningu þess verið málefnalegt. Það verði því ekki talið í andstöðu við fyrrgreint ákvæði stjórnarskrárinnar.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var að taka kröfu I Ltd. á kröfuskrá við slit fjármálafyrirtækisins K hf. Slitastjórn K hf. hafði hafnað kröfu I Ltd. með vísan til þess að kröfulýsing hafði borist eftir að kröfulýsingarfresti lauk. Ekki var fallist á með I Ltd. að kröfunni hefði í raun verið lýst fyrir lok frestsins með tilteknu bréfi til skilanefndar K hf. Í dómi Hæstaréttar kom fram að I Ltd. hafði ekki fengið tilkynningu samkvæmt 1. mgr. 86. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. þrátt fyrir að vera búsettur erlendis í skilningi 2. töluliðar 118. gr. sömu laga. Þegar nærri hálfur annar mánuður var eftir af kröfulýsingarfresti K hf. hafði I Ltd. borist bréf frá fyrirtæki sem fór með vörslur skráðra rafrænna skuldabréfa þar sem ítarlega var rakið hvernig standa ætti að lýsingu kröfu á hendur K hf., hver frestur væri til þess og áhrif þess að kröfu yrði ekki lýsti innan frestsins. Þá lá fyrir I Ltd. hafði uppgötvað þann 8. mars 2010, eftir að kröfulýsingarfresti var lokið, að krafa sín væri ekki á kröfuskrá K hf. Engu að síður hefði kröfunni ekki verið lýst fyrr en 14. apríl sama ár. Vegna þessa þótti skilyrðum 2. töluliðar 118. gr. laga nr. 21/1991 ekki fullnægt. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Þb. S ehf. lýsti kröfum við gjaldþrotaskipti I ehf. sem skiptastjóri þess síðarnefnda hafnaði og var ágreiningi aðila vísað til úrlausnar héraðsdóms. Deildu aðilar um það hvort kröfur þb. S ehf. skyldu komast að við skipti á búi I ehf. á grundvelli 2. eða 5. tl. 118. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., en þb. S ehf. hafði lýst kröfum sínum í bú I ehf. eftir að kröfulýsingarfresti lauk. Í úrskurði héraðsdóms, sem staðfestur var með vísan til forsendna, kom fram að undantekningar frá meginreglu 118. gr. laganna sem taldar væru upp í sex töluliðum ákvæðisins bæri að skýra þröngt. Þannig yrði orðalag 2. tl. ákvæðisins ekki skýrt og túlkað á þann hátt sem þb. S ehf. hélt fram í málinu, hvorki með rýmkandi lögskýringu né lögjöfnun. Þá var jafnframt talið að þb. S. ehf. hefði ekki tekist að sanna að skiptastjóri I ehf. hefði með saknæmum og ólögmætum hætti brugðist skyldum sínum þannig að bótaábyrgð varði og komst krafa þb. S. ehf. því heldur ekki að samkvæmt 5. tl. ákvæðisins. Var kröfum þb. S ehf. því hafnað.

S höfðaði mál gegn fjármálafyrirtækinu A hf. og krafðist greiðslu á kröfu sem S taldi sig eiga í samræmi við nauðasamning sem staðfestur hafði verið fyrir A hf. eftir að síðarnefnda félagið hafði verið tekið til slitameðferðar. Kröfu S hafði ekki verið lýst innan kröfulýsingarfrests og var því talið að hún hefði fallið niður gagnvart A hf.

Dánarbú A, föður B, var tekið til gjaldþrotaskipta 16. júní 2009. A átti lögheimili erlendis en hafði fasta búsetu á Í er hann lést. Meðal lýstra krafna í búið var krafa H sem var tilkomin vegna lánasamnings við félagið G en A var einn eigandi þess og hafði tekist á hendur sjálfskuldarábyrgð á greiðslu vegna skuldbindinga G samkvæmt lánasamningnum. Krafan barst skiptastjóra 29. október 2009, tæpur tveimur mánuðum eftir að kröfulýsingarfresti lauk. Skiptastjóri taldi kröfuna ekki niður fallna vegna vanlýsingar og samþykkti hana inn á kröfulýsingarskrá. Í dómi Hæstaréttar var talið að H hefði ekki mátt vera kunnugt um að bú A hefði verið tekið til opinberra skipta og fallist á að ákvæði 2. töluliðar 1. mgr. 58. gr. laga nr. 20/1991 ættu við. Fyrir lægi að íslensk lögmannsstofa á vegum H hóf innheimtuaðgerðir 27. ágúst 2009 vegna skuldbindinga A og miða bæri við að H yrði samsamaður lögmannsstofunni þegar metið væri hvort hann ætti að glata þeim rétti sem hann hefði samkvæmt fyrrnefndu lagaákvæði. Talið var að H yrði að bera hallann af því að hafa freistað þess að nýta hagræði leitarvélar á vefsvæði Lögbirtingablaðsins sem ekki skilaði árangri. Kröfulýsing H í dánarbúið var ekki móttekin fyrr en 29. október 2010 þótt krafan hafi verið send til innheimtu í ágústmánuði. Yrði að fallast á með B að H hefði ekki lýst kröfu sinni án ástæðulausra tafa frá því að honum mátti vera kunnugt um að bú hins látna hafi verið tekið til opinberra skipta. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem kröfu V var hafnað og staðfest sú afstaða slitastjórnar G að taka kröfu V ekki inn á kröfuskrá þar sem henni hafði ekki verið lýst fyrir slitastjórn fyrr en eftir að kröfulýsingarfrestur rann út. Ekki var talið að tölvupóstur sem V sendi G innan kröfulýsingarfrests, þar sem hann óskaði eftir staðfestingu á því að eyðublað um kröfulýsingu væri fyllt út með fullnægjandi hætti, fullnægði þeim kröfum sem ákvæði laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. gera til kröfulýsingar.

C o.fl. kröfðust þess að viðurkennt yrði að þeir nytu við gjaldþrotaskipti S ehf. stöðu í réttindaröð samkvæmt 111. gr. laga nr. 21/1991 í skjóli veðréttar í innstæðu bankareiknings fyrir fjárkröfu samkvæmt lánssamningi, en til vara að þeir ættu skaðabótakröfu á hendur þrotabúi S ehf. sömu fjárhæðar sem stæði í réttindaröð samkvæmt 3. tölulið 110. gr. laganna. Talið var að C o.fl. hafi með kröfulýsingu aðeins krafist að fá að njóta veðréttar fyrir fjárkröfu sinni samkvæmt lánssamningnum í nánar tilteknum fjölda hlutabréfa S ehf. í L hf. Hafi kröfu um að fá að njóta veðréttinda fyrir fjárkröfu í innstæðu bankareikningsins ekki verið réttilega lýst innan kröfulýsingarfrests við gjaldþrotaskipti S ehf. Þá var talið að ákvæði 1. til 6. töluliðar 118. gr. laga nr. 21/1991 gætu ekki staðið til þess að C o.fl. fengju nú komið að vanlýstri kröfu sinni um veðréttindi yfir fjárhæðinni sem hafi verið á bankareikningnum og var aðalkröfu þeirra því hafnað. Þá var varakröfu C o.fl. einnig hafnað þar sem ráðstafanir skiptastjóra hafi ekki verið með þeim hætti að þeir hafi öðlast vegna þeirra kröfu um skaðabætur á hendur þrotabúinu.

C o.fl. kröfðust þess að viðurkennt yrði að þeir nytu við gjaldþrotaskipti S ehf. stöðu í réttindaröð samkvæmt 111. gr. laga nr. 21/1991 í skjóli veðréttar í innstæðu bankareiknings fyrir fjárkröfu samkvæmt lánssamningi, en til vara að þeir ættu skaðabótakröfu á hendur þrotabúi S ehf. sömu fjárhæðar sem stæði í réttindaröð samkvæmt 3. tölulið 110. gr. laganna. Talið var að C o.fl. hafi með kröfulýsingu aðeins krafist að fá að njóta veðréttar fyrir fjárkröfu sinni samkvæmt lánssamningnum í nánar tilteknum fjölda hlutabréfa S ehf. í L hf. Hafi kröfu um að fá að njóta veðréttinda fyrir fjárkröfu í innstæðu bankareikningsins ekki verið réttilega lýst innan kröfulýsingarfrests við gjaldþrotaskipti S ehf. Þá var talið að ákvæði 1. til 6. töluliðar 118. gr. laga nr. 21/1991 gætu ekki staðið til þess að C o.fl. fengju nú komið að vanlýstri kröfu sinni um veðréttindi yfir fjárhæðinni sem hafi verið á bankareikningnum og var aðalkröfu þeirra því hafnað. Þá var varakröfu C o.fl. einnig hafnað þar sem ráðstafanir skiptastjóra hafi ekki verið með þeim hætti að þeir hafi öðlast vegna þeirra kröfu um skaðabætur á hendur þrotabúinu.

Skiptastjóri í þrotabúi Í ehf. neitaði að taka afstöðu til kröfu J sem hann hafði lýst í búið um það bil fjórtán mánuðum eftir að frestur til þess var á enda. Í kröfulýsingu J var greint frá þeim atvikum að baki kröfunni að tilteknu skipi í eigu Í ehf. hefði verið siglt á skip í eigu J. Á þessum tíma rak J mál á hendur tryggingafélaginu V til greiðslu sömu kröfu í skjóli ábyrgðartryggingar, sem Í ehf. hafði keypt vegna skips síns. Héraðsdómur sýknaði V af kröfunni þar sem ákvæði 1. mgr. 95. gr. laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga stæðu í vegi fyrir að J gæti sótt kröfu sína beint á hendur því. Í kjölfarið óskaði J á nýjan leik eftir því að skiptastjóri tæki afstöðu til kröfunnar, en skiptastjóri ítrekaði fyrri afstöðu sína. Hæstiréttur taldi að skýra yrði heimild skiptastjóra samkvæmt lokamálslið 1. mgr. 119. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. til að taka ekki afstöðu til kröfu með tilliti til þess að með henni væri vikið frá meginreglu 1. mgr. 119. gr. sömu laga og sýnilega í þeim tilgangi að einfalda skiptastjóra störf þegar engir lögvarðir hagsmunir gætu tengst því að hann legði mat á einstakar kröfur. Þegar hagsmunir J væru virtir yrði ekki fallist á að skiptastjóri mætti neyta fyrrnefndrar heimildar til að víkjast undan því að taka afstöðu til kröfu J. Þá var ekki talið að skiptastjóri gæti neitað að taka afstöðu til kröfunnar án þess að J gæfist áður kostur á að koma henni að við gjaldþrotaskiptin eftir reglu 1. töluliðar 118. gr. laga nr. 21/1991. Var því felld niður ákvörðun skiptastjóra í þrotabúi Í ehf. um að taka ekki afstöðu til kröfu J.

O hf. kærði úrskurð héraðsdóms þar sem felld var úr gildi ákvörðun skiptastjóra í þrotabúi S ehf. (Þ) um að hafna viðurkenningu á nánar tilteknum kröfum S og J og lagt fyrir hann að úthluta þeim tilteknum fjárhæðum í skjóli sjóðveðréttar í skipinu K fyrir þeim kröfum. Með því að kröfur S og J voru taldar hafa orðið til fyrir upphaf gjaldþrotaskipta gat 5. töluliður 118. gr. laga nr. 21/1991 ekki átt við um þær. Þar sem kröfum þeirra var ekki lýst innan kröfulýsingarfrests samkvæmt 2. mgr. 85. gr. laganna gátu S og J ekki komið ofangreindum kröfum sínum að við gjaldþrotaskiptin og voru þær þannig niður fallnar gagnvart Þ. Af þeirri niðurstöðu leiddi að sjóveðréttur, sem S og J kunnu að hafa notið, var jafnframt niður fallinn. Var því kröfum S og J hafnað.

Sameignarfélagið R gaf úr skuldabréf í janúar 1990 og voru H og S, tveir af eigendum félagsins, sjálfskuldarábyrgðarmenn á bréfinu. Bréfið var framselt L í febrúar 1990. Var bréfið í vanskilum frá því í byrjun janúar 1991. Bú R, H og S voru tekin til gjaldþrotaskipta í september 1992 og var kröfu á grundvelli skuldabréfsins ekki lýst í búin. Árið 1998 höfðaði L mál til innheimtu skuldarinnar. Talið var að sem eigendur R hefðu H og S borið ábyrgð á skuldbindingum félagsins, og var ábyrgðin talin sambærileg því að þeir hefðu lýst yfir sjálfskuldarábyrgð á skuldbindingunum. Var fyrning kröfu L talin ráðast af ákvæði 4. tölul. 3. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda, hvort sem ábyrgð S og H væri studd við yfirlýsingu þeirra um sjálfskuldarábyrgð á skuldabréfinu eða stöðu þeirra sem eigenda að félaginu. Var fyrningartími kröfunnar því löngu liðinn þegar mál var höfðað, enda hafði L ekki borið því við að nokkuð hefði verið aðhafst fyrr til að rjúfa fyrningu hennar. Voru S og H sýknaðir af kröfum L.