Dómstólaleit

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem tekin var til greina beiðni D ehf. og S ehf. um að tilteknir yfirmatsmenn yrðu kvaddir fyrir dóm til að svara spurningum um nánar tilgreind atriði. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þó að yfirmatsgerð hefði ekki verið lögð fram í málinu þá væri heimilt samkvæmt 1. mgr. 65. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála að kveðja yfirmatsmenn fyrir dóm í því skyni að fá úr því skorið hvort þeir hefðu lagt mat á tiltekin atriði. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem þóknun til handa S, vegna vinnu hennar við matsgerð í tilgreindu einkamáli, var ákveðin 2.590.320 krónur.

Í hinum kærða úrskurði héraðsdóms var hafnað mótmælum gegn ákvörðun dómara um að löggiltu endurskoðendurnir M og J yrðu dómkvödd til að gera matsgerð á grundvelli beiðni B Ltd. o.fl. Í dómi Hæstaréttar kom fram að A og K hefðu ekki fært haldbær rök fyrir andmælum sínum og var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem kröfu X, um að dómkvöddum yfirmatsmönnum í máli ákæruvaldsins gegn honum yrði vikið frá, var hafnað. Í dómi Hæstaréttar kom fram að nánar tilgreind ummæli yfirmatsmannanna um X væru til þess fallin að hann hefði réttmæta ástæðu til að draga óhlutdrægni þeirra í efa. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að dómkveðja nýja yfirmatsmenn.

X var ákærður fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum með því að hafa látið undir höfuð leggjast að telja fram fjármagnstekjur að fjárhæð 120.026.444 krónur sem voru tekjur X af uppgjöri tveggja framvirkra skiptasamninga. Kröfu X um frávísun málsins var hafnað. Vísað var til þess að í dómaframkvæmd Hæstaréttar hefði ekki verið talið að það færi í bága við bann við endurtekinni málsmeðferð þótt stjórnvöld hefðu áður gert manni að greiða skatt af álagi á skattstofn og sama manni væri síðan í öðru máli gerð viðurlög vegna sömu málsatvika. Þá varðaði það ekki frávísun málsins þótt skattrannsóknarstjóri eða sérstakur saksóknari hefði tjáð sig með almennum hætti um fyrirhugaða lagasetningu á sviði skattaréttar, enda væri slík umfjöllun saksókninni óviðkomandi. Ekki var heldur fallist á að tilteknir annmarkar á samningu héraðsdóms yllu því að ómerkja bæri dóminn. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að þótt lögum hefði síðar verið breytt um skattlagningu fjármagnstekna breytti það engu um refsinæmi þess að skýra rangt eða villandi frá því sem máli skipti við álagningu tekjuskatts. Var málið því dæmt eftir gildandi skattalögum á þeim tíma er ákærði aflaði teknanna. Talið var að hagnaður X af gerð umræddra framvirkra skiptasamninga hefði falið í sér skattskyldar fjármagnstekjur og að ekki hefði staðið heimild til að draga frá þeim tap af öðrum sams konar samningum eða beinan kostnað við öflun teknanna. Ekki var fallist með X að um hefði verið að ræða tekjur í sjálfstæðri atvinnustarfsemi. Þá leysti það X ekki undan refsiábyrgð þótt samningsaðili hans hefði vanrækt skyldu sína til að standa skil á skattinum eftir lögum nr. 94/1996 um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur. X var fundinn sekur um brot gegn 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 sbr. og 1. mgr. 109. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. Var hann dæmdur í þriggja mánaða skilorðsbundið fangelsi. Þá var honum gert að greiða 21.000.000 krónur í sekt og skyldi átta mánaða fangelsi koma í stað sektarinnar yrði hún ekki greidd.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem A hf. var gert að afhenda dómkvöddum matsmönnum tiltekin gögn vegna máls S hf. gegn A hf. Í dómi Hæstaréttar kom fram að A hf. hefði ekki fært haldbær rök fyrir þeirri staðhæfingu að honum væri óheimilt að afhenda gögnin vegna leyndarmála um viðskipti, sbr. d. lið 2. mgr. 53. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála eða af öðrum sökum. Þá hefði hann heldur ekki fært rök fyrir því að hann gæti sem vitni skorast undan vitnaskyldu um matsatriði eða að honum væri það óheimilt sbr. 3. mgr. 62. gr. sömu laga. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem þóknun til handa Þ og K, vegna vinnu þeirra við matsgerð sem lögð var fram í tveimur einkamálum, var ákveðin 56.000.000 krónur.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að ógilt yrði ákvörðun S um að skipa H sem matsmann til að meta eign dánarbús. Fallist var á með héraðsdómi að um hæfi matsmanna sem tilnefndir væru samkvæmt 2. mgr. 18. gr. laga nr. 20/1991, gildi 3. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991, en hvorki reglur um hæfi dómara samkvæmt 5. gr. þeirra laga, né hæfisregla 6. tl. 1. mgr. 3. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Talið var að þótt matsmaðurinn hefði sem lögmaður rekið mál, sem lauk fyrir um átta árum, fyrir gagnaðila föður sóknaraðila, leiddi það ekki til þess að hann teldist ekki hæfur til að meta það sem S tilnefndi hann til. Þá var heldur ekki talið leiða til vanhæfis hans sem matsmanns þótt fasteignasala, sem hann rak, hefði tekið til sölumeðferðar fasteign, sem var í eigu félags er einn erfingja dánarbúsins átti hlut í. Ekki hvíldi lagaskylda á S að leita samráðs við skiptastjóra bús sem var til opinberra skipta áður en matsmaður var tilnefndur, sbr. 2. mgr. 18. gr. laga nr. 20/1991. Þá var ekki talið að sóknaraðilar hefðu leitt líkur að því að slíkt samráð hefði verið nauðsynlegt við tilnefninguna. Samkvæmt þessu var niðurstaða héraðsdóms staðfest um að hafna kröfu sóknaraðila að ákvörðun S um að skipa H sem matsmann til að meta eign dánarbúsins yrði ógilt.

Deilt var um afleiðingar slyss er E varð fyrir við vinnu um borð í Arnarbergi ÁR 150. Hinn 26. júní 2007 fór V fram á dómkvaðningu matsmanna. Mátu þeir varanlegan miska 3 stig en varanlega örorku enga. Í þinghaldi 30. nóvember 2007 féll E frá dómkvaðningu yfirmatsmanna, sem hann hafði óskað eftir, en lagði jafnframt fram bókun með áskorun og gögn vegna meints vanhæfis matsmannsins M, sem hann taldi eiga að leiða til ógildingar matsins. Ágreiningsefnið fyrir Hæstarétti var hvort matsgerð hinna dómkvöddu manna yrði metin fullgilt sönnunargagn vegna starfstengsla matsmannsins M við V. E kvaðst hafa komist að því eftir að matsgerð var lokið að M hefði unnið fyrir V. Taldi E að líta ætti fram hjá matsgerðinni og byggja á mati tveggja lækna er aðilar höfðu áður sameiginlega óskað eftir. Héraðsdómur hafnaði málflutningi E um þetta og byggði niðurstöðu sína á mati hinna dómkvöddu manna. Þegar virtar voru upplýsingar um tengsl M við V og það að V varð ekki við áskorun um að gera nánari grein fyrir þeim var ekki talið óyggjandi að M hefði uppfyllt skilyrði 3. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til að verða dómkvaddur til mats um þau atriði sem um ræddi og því hefði átt að synja um dómkvaðningu hans ef þessar upplýsingar hefðu þá legið fyrir. Þessi annmarki á málsmeðferðinni í héraði var þess eðlis, að óhjákvæmilegt þótti að ómerkja héraðsdóm án kröfu og vísa málinu heim til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.

C og dánarbú D kröfðust aðallega ómerkingar úrskurðar héraðsdóms um dómkvaðningu matsmanna, þar sem héraðsdómara hefði borið að hafna framlagningu greinargerðar af hálfu matsbeiðenda en ella gefa C og dánarbúinu færi á að koma að athugasemdum við efni hennar. Til vara kröfðust þau að beiðni um dómkvaðningu yrði hafnað. Ekki var á það fallist að við meðferð beiðninnar hefði verið brotið gegn almennum málsmeðferðarreglum laga nr. 91/1991 þannig að það varðaði ómerkingu hins kærða úrskurðar. Þá var talið að skilyrði væru uppfyllt til að dómkveðja matsmenn til að framkvæma hið umbeðna mat. Úrskurðurinn var því staðfestur um að matsmenn skyldu dómkvaddir í samræmi við matsbeiðnina.

Aðila greindi á um þóknun handa B og M vegna starfa þeirra sem matsmanna, sem Ó fékk þá dómkvadda til. Samkvæmt 2. mgr. 63. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála var talið að greiða ætti matsmanni hæfileg laun fyrir störf hans, en ekki áskilið endurgjald sem kynni að miðast við rekstur hans. Af þeim sökum var því hafnað að hæfileg þóknun handa B og M ætti að fela í sér annað en laun fyrir vinnu við matið. Af sömu ástæðu var ekki talið hægt að leggja til grundvallar endurgjald sem sérfræðingar áskilja sér, enda væri tekið tillit til rekstrarkostnaðar við ákvörðun þess. Talið var að hæfilegt tímagjald fyrir vinnu B og M væri 6.000 krónur og var þóknun þeirra ákveðin með tilliti til þess.

L var gefið að sök að hafa veitt 600 tonn af loðnu í íslenskri lögsögu norðvestur af Horni, en ranglega gefið upp að aflinn hafi fengist í grænlenskri lögsögu, sem skipið hafi aldrei farið inn í á umræddu tímabili nema samkvæmt handfærðum og breyttum skráningum í afladagbók. Fóru tilkynningar L um ferðir skipsins út úr og inn í íslenska lögsögu í bága við upplýsingar um staðsetningu skipsins sem bárust Landhelgisgæslu Íslands um sjálfvirkt fjareftirlitskerfi. L undi sakfellingu samkvæmt héraðsdómi en krafðist þess fyrir Hæstarétti að refsing hans yrði lækkuð þar sem brot hans hafi verið framið af gáleysi en ekki ásetningi. Sú viðbára þótti haldlaus og ljóst af málsgögnum að um skýlaust ásetningsbrot væri að ræða. Var niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu L staðfest með vísan til forsendna hans, svo og um fjárhæð sektar. Þá var kröfum L sem lutu að upptöku á andvirði afla hafnað. Þóttu lögskýringargögn með lögum nr. 22/1998 eða öðrum lögum, sem heimila upptöku sjávarafla vegna fiskveiðibrota, ekki benda til að stefnt hafi verið að því að sérregla skyldi gilda um fjölda matsmanna á þessu sviði, þannig að þeir væru ætíð tveir eða fleiri óháð umfangi viðfangsefnis þeirra hverju sinni, líkt og L hafði haldið fram.

Í tilefni af skaðabótamáli F á hendur S hf. fékk hann dómkvadda tvo lækna til að leggja mat á heilsfar sitt. Þegar niðurstaða læknanna lá fyrir krafðist S hf. þess að dómkvaddir yrðu yfirmatsmenn. Tilkynnti héraðsdómari aðilunum að þrír nafngreindir læknar yrðu dómkvaddir sem yfirmatsmenn nema rökstudd mótmæli yrðu færð fram gegn því. Af hálfu F var þess krafist að dómkvaddur yrði einn yfirmatsmaður úr röðum geðlækna og annar með sérþekkingu í heilbrigðisfræðum. Hæstiréttur taldi F ekki hafa fært fram haldbærar ástæður fyrir því að þeir þrír menn, sem héraðsdómari hafði greint frá að hann myndi dómkveðja sem yfirmatsmenn, fullnægðu ekki skilyrðum laga um almennt og sérstakt hæfi til að leysa af hendi starfann. Var kröfu F því hafnað.

J höfðaði mál á hendur íslenska ríkinu til heimtu skaðabóta vegna tjóns, sem hún kvaðst hafa orðið fyrir vegna mistaka við læknisaðgerð. Með úrskurði lagði héraðsdómari fyrir læknaráð tíu nánar tilgreindar spurningar varðandi aðdraganda aðgerðarinnar, aðgerðina sjálfa, eftirmeðferð og mat á örorku J. Þegar umsögn læknaráðs hafði verið lögð fram krafðist J þess að G, prófessor, sem var einn þriggja lækna, sem stóð að umsögn læknaráðs kæmi fyrir dóm til skýrslugjafar við aðalmeðferð málsins. Héraðsdómari hafnaði kröfu J. Í dómi Hæstaréttar kemur fram að hlutverki læknaráðs verði jafnað til þess, sem matsmaður hefði annars með höndum eftir almennum reglum IX. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. að nokkru 3. mgr. 60. gr. þeirra laga. Að því leyti, sem lög mæli ekki á annan veg, séu ekki efni til annars en að beita þeim almennu reglum um þá menn, sem standi að umsögn læknaráðs. Matsmanni beri samkvæmt 65. gr. laga nr. 91/1991 að koma fyrir dóm samkvæmt kröfu málsaðila til að gefa skýrslu til skýringar á matsgerð og um atriði, sem tengjast henni, en um þá skýrslugjöf gildi reglur um vitni í VIII. kafla sömu laga eftir því, sem þær geta átt við. Í lögum nr. 14/1942 um læknaráð séu engin fyrirmæli um að menn, sem sæti eiga í læknaráði, séu lausir undan slíkri skyldu til að koma fyrir dóm. Var því fallist á kröfu J.

Ó gekkst undir aðgerð hjá S, þar sem fjarlægt var illkynja æxli í ristli. Ó taldi, að hluta þeirrar örorku, sem hann hafði hlotið í kjölfar aðgerðarinnar, mætti rekja til skorts á viðeigandi eftirmeðferð eftir aðgerðina. Talið var viðurkennt af hálfu S, að þau mistök hefðu orðið við brautskráningu Ó, að þess hefði ekki verið gætt að mæla fyrir um eða tryggja endurkomu hans til hefðbundins eftirlits. Að virtum þeim álitum lækna, sem fyrir lágu í málinu, þótti örorka Ó kunna að verða rakin að einhverju leyti til þessa gáleysis starfsmanna S. Þótti S ekki hafa sýnt fram á, að tjón Ó hefði allt eins orðið í þeim mæli sem varð, þótt fyllsta aðgæsla hefði verið viðhöfð. Voru Ó því dæmdar skaðabætur að álitum fyrir örorku og miska úr hendi S.

Á slasaðist í bifreiðaárekstri. Vátryggingarfélagið V viðurkenndi bótaskyldu sína, en ágreiningur var um hver varanleg örorka Á væri vegna slyssins. Samkvæmt ákvörðun Hæstaréttar var málið sent til læknaráðs til umsagnar. Þótt talið væri að læknaráði hefði verið rétt að leita umsagnar sérfræðinga í ljósi þess hversu umdeilt það var meðal lækna, hvort slysið hefði haft í för með sér framheilaskaða, þótti skortur á því ekki hafa það í för með sér að leggja bæri álit þess til hliðar. Til þess yrði litið eins og annarra gagna málsins. Að virtu áliti læknaráðs og öðrum gögnum málsins var talið að varanleg örorka Á vegna skertrar heilastarfsemi, sem rekja mætti til slyssins, væri hæfilega metin 10% og væri samanlögð örorka hans því 20%. Voru Á dæmdar skaðabætur fyrir varanlega örorku og miska úr hendi V í samræmi við þetta.

G gekkst undir aðgerð á fótum vegna of hárra rista þegar hann var tæplega 15 ára gamall. Við aðgerðina varð hann fyrir varanlegum skaða á æðakerfi annars fótarins auk þess sem taug skemmdist. G stefndi lækninum S, sem framkvæmdi aðgerðina, á grundvelli sakarreglunnar og sjúkrahúsinu, þar sem aðgerðin var framkvæmd, á grundvelli húsbóndaábyrgðar þess. Í málinu var lögð fram matsgerð tveggja dómkvaddra matsmanna og álit læknaráðs. Talið var ósannað að aðgerðin sjálf eða ráðgjöf læknisins í tengslum við hana hefði verið saknæm. Þá var talið ósannað að læknirinn hefði valdið taugaáverkanum með saknæmri háttsemi sinni. Hins vegar var talið að sá skaði sem varð á æðakerfi fótarins hefði orðið í gifsmeðferð eftir aðgerðina, en G hélt því fram að hann hefði fundið fyrir verkjum í fætinum á meðan hann var í gifsi og kvartað undan því við S. Þar sem S hafði ekki skráð neitt um komur G til sín á meðan hann var í gifsinu, var byggt á þessum fullyrðingum G og lögð bótaábyrgð á S og sjúkrahúsið á þeim grunni að ekki hefði verið fylgst nægilega vel með fætinum í gifsmeðferðinni. Var þeim gert að bæta G tjón hans að 2/3 hlutum.