Dómstólaleit

S var sakfelldur fyrir tilraun til manndráps með því að hafa veist með ofbeldi að A og stungið hann með hnífi tvisvar sinnum ofarlega í brjóstkassa með þeim afleiðingum að A hlaut lífshættulega áverka. Ekki var fallist á að athafnir S hefðu réttlæst af neyðarvörn. Refsing S var ákveðin fangelsi í fimm ár. Þá var S gert að greiða A 2.155.379 krónur í skaðabætur.

Með ákæru 5. janúar 2023 höfðaði héraðssaksóknari mál á hendur Á og X. Í 1. lið hennar var X gefin að sök líkamsárás samkvæmt 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa veist með ofbeldi að Á og ítrekað slegið hann í höfuð og bringu með nánar tilgreindum afleiðingum. Með 2. lið ákærunnar var Á sóttur til saka fyrir sérstaklega hættulega líkamsárás samkvæmt 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa í kjölfar þess að X veittist að Á með framangreindum hætti tekið upp steypuklump og slegið X ítrekað í höfuðið með tilgreindum afleiðingum. Í héraði var þáttur Á skilinn frá þætti X á grundvelli 2. mgr. 169. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Með dómi Landsréttar var Á sakfelldur fyrir sérstaklega hættulega líkamsárás en ekki var fallist á að verkið hefði verið unnið í neyðarvörn. Við ákvörðun refsingar var litið til 3. mgr. 218. gr. c almennra hegningarlaga og að nokkur dráttur hefði orðið á meðferð málsins fyrir dómi sem Á yrði ekki um kennt. Var refsing hans ákveðin fangelsi í fimm mánuði sem bundin var skilorði til tveggja ára. Þá var staðfest ákvæði héraðsdóms um einkaréttarkröfu X þannig að Á var gert að greiða X 400.000 krónur í miskabætur.

P var sakfelldur fyrir stórfellda líkamsárás samkvæmt 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa slegið A tvisvar sinnum með glerflösku í höfuðið með tilgreindum afleiðingum fyrir A. Þá var P einnig sakfelldur fyrir líkamsárás samkvæmt 217. gr. sömu laga með því að hafa slegið B í andlitið með krepptum hnefa með tilgreindum afleiðingum fyrir B. Í dómi Landsréttar kom meðal annars fram að samkvæmt framburðum fjögurra vitna í héraði og áverkavottorði væri sannað að A hefði hlotið tilgreinda áverka á enni og hnakka vegna þeirrar líkamsárásar sem P var sakfelldur fyrir í héraði. Hins vegar væri ósannað að hruflsár á framhandlegg A hefði hlotist vegna hennar. Þá var sýknukröfu P á grundvelli neyðarvarnar, sbr. 12. gr. almennra hegningarlaga hafnað, enda væri ekkert fram komið í málinu sem styddi þá vörn P að A hafi átt upptökin að átökunum eða að högg P hafi verið nauðsynlegt til að verjast eða afstýra ólögmætri árás A. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að P hafi verið sakfelldur fyrir tvær líkamsárásir og var önnur þeirra sérstaklega hættuleg þar sem glerflaska var notuð sem barefli. Refsing P var ákveðin sjö mánuðir en fullnustu hennar frestað skilorðsbundið í tvö ár og P gert að greiða A og B miskabætur.

L var ákærður fyrir sérstaklega hættulega líkamsárás með því að hafa, í félagi með meðákærða í héraði, Y, veist að A með nánar tilgreindum hætti, með þeim afleiðingum að A hlaut meðal annars höfuðkúpubrot, andlitsbeinabrot og mar í vinstri gagnaugaheilableðli með mildri blæðingu. L byggði sýknukröfu sína á því að háttsemi hans skyldi vera honum refsilaus á grundvelli neyðarvarnar, sbr. 12. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Með hinum áfrýjaða dómi var fallist á að uppfyllt hefðu verið skilyrði neyðarvarnar þegar L sparkaði í bringu A en talið að L hefði farið langt út fyrir mörk leyfilegrar neyðarvarnar þegar hann og Y héldu samhentir áfram og veittust að A með spörkum sem beindust að höfði og efri hluta líkama hans. Í dómi Landsréttar kom fram að jafnvel þótt lagt yrði til grundvallar að A hefði haft í hyggju að ráðast á L yrði hvorki ráðið af myndupptöku né framburði vitna að stafað hefði slík hætta eða ógn af A að sú háttsemi L að sparka í brjóstkassa hans og ráðast áfram að honum eftir að hann féll til jarðar yrði metin honum til refsileysis á grundvelli neyðarvarnarsjónarmiða. Var niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest um sakfellingu L og einkaréttarkröfu A. Var refsing L ákveðin fangelsi í sex mánuði en fullnustu refsingarinnar frestað skilorðsbundið í tvö ár.

E var gefin að sök tilraun til manndráps með því að hafa stungið A með hníf í vinstri öxl og hægri síðu, með þeim afleiðingum að A hlaut opið sár á vinstri öxl, opið sár hliðlægt framanvert á brjóstkassa hægra megin og loft- og blóðbrjóst. Var háttsemin í ákæru talin varða við 211. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. E neitaði sök og bar að mestu fyrir sig minnisleysi. Kröfu sína um sýknu reisti E meðal annars á sjónarmiðum um neyðarvörn. Héraðsdómur féllst ekki á með E að skilyrði neyðarvarnar væru uppfyllt og lagði framburð A um atburðarrásina, sem jafnframt fékk stoð í öðrum gögnum málsins, til grundvallar. Taldi dómurinn þannig sannað að E hefði veist að A með þeim hætti sem greindi í ákæru og hafið yfir skynsamlegan vafa að hann hefði beitt hnífnum sem hann bar á sér í umrætt sinn og fannst síðar á heimili hans. Þá taldi héraðsdómur að E hefði verið sakhæfur á verknaðarstundu og að geðrænu ástandi hans væri ekki svo háttað að refsing gæti ekki borið árangur, sbr. 15. og 16. gr. almennra hegningarlaga. E var gert að sæta sex ára fangelsi en til frádráttar refsingu hans kom óslitið gæsluvarðahald frá 20. janúar 2024. Þá var E jafnframt gert að sæta upptöku á hníf og greiða A nánar tiltekna fjárhæð. Með vísan til forsendna var hinn áfrýjaði dómur staðfestur um niðurstöðu hans um sakhæfi E, sakfellingu og heimfærslu til refsiákvæða. Þá taldi Landsréttur 1. mgr. 16. gr. almennra hegningarlaga ekki standa því í vegi að E yrði gerð refsing í málinu. Við ákvörðun refsingar var meðal annars litið til þess að langt væri um liðið frá því að E hefði síðast verið gerð refsing og höfðu fyrri brot hans því ekki teljandi áhrif í þeim efnum. Að öllu virtu og í ljósi dómaframkvæmdar var refsing E ákveðin fangelsi í fimm ár en til frádráttar henni kom óslitið gæsluvarðhald. Ákvæði hins áfrýjaða dóms um upptöku var jafnframt staðfest. Þá var hinn áfrýjaði dómur staðfestur með vísan til forsendna um miskabætur til A og bætur vegna sjúkrakostnaðar en bætur fyrir munatjón, sem héraðsdómur hafði ákveðið að álitum, hækkaðar.

Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu AD fyrir brot gegn 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa veist með ofbeldi að A með því að sparka í andlit hans með nánar tilgreindum afleiðingum, en ekki var fallist á háttsemin hefði verið honum refsilaus á grundvelli neyðarvarnar samkvæmt 12. gr. almennra hegningarlaga. Ófullkomin rannsókn lögreglu var ekki talin geta breytt þeirri niðurstöðu, enda hefði ekkert komið fram í málinu um að lögregla hefði látið undir höfuð leggjast að afla gagna sem horft hefðu AD til sýknu. Við ákvörðun refsingar var litið til sakaferils AD og þess að brot hans var háskalegt og olli brotaþola alvarlegum áverka. Refsing AD var ákveðin fangelsi í fjóra mánuði en fullnustu hennar frestað skilorðsbundið í tvö ár. Þá var AD dæmdur til að greiða A miska- og skaðabætur, samtals að fjárhæð 625.000 krónur.

X var ákærður fyrir manndráp samkvæmt 211. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa svipt A lífi með því að stinga hann tvisvar sinnum í vinstri síðu, með þeim afleiðingum að hann hlaut bana af. X neitaði sök og bar fyrir sig að ósannað væri að hann hefði stungið A eða að minnsta kosti hefði hann ekki haft ásetning til þess að stinga hann. Hefði X stungið A hefði það þá gerst óvart í átökum þeirra um hnífinn. Þá bar X fyrir sig neyðarvörn, sbr. 12. og 13. gr. almennra hegningarlaga. Með dómi héraðsdóms var X sakfelldur samkvæmt ákæru og ekki fallist á að verk ákærða væri refsilaust með vísan til 1. og 2. mgr. 12. gr. almennra hegningarlaga. Með dómi héraðsdóms var X einnig sakfelldur fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið sviptur ökurétti og yfir leyfðum hámarkshraða. Í dómi Landsréttar kom fram að ekki yrði annað ráðið en að A hefði átt upptökin að átökum hans og X. Yrði ekki önnur ályktun dregin en að um ofsafengna og lífshættulega árás hefði verið að ræða af hálfu A og hefði X því orðið fyrir ólögmætri árás sem honum hefði verið rétt að verjast eða afstýra, sbr. 1. mgr. 12. gr. almennra hegningarlaga. Að teknu tilliti til skýrslu D, sem framkvæmdi krufningu A, í héraði og annarra gagna málsins um stefnu og lögun stungusáranna, þótti á hinn bóginn hafið yfir skynsamlegan vafa að X hefði náð taki á hnífnum meðan á átökunum stóð og beint honum í síðu A í tvígang. Hefði hann með því beitt vörnum sem voru augsýnilega hættulegri en árásin og tjón það, sem af henni mátti vænta, gaf ástæðu til. Var því ekki fallist á að 1. mgr. 12. gr. almennra hegningarlaga gæti átt við um atvik málsins. Þrátt fyrir það var lagt til grundvallar að hin ólögmæta árás A hefði enn staðið yfir er hnífurinn stakkst tvívegis í síðu hans fyrir atbeina X. Þótt leggja yrði til grundvallar að X hefði gengið lengra í að verjast hinni ólögmætu árás en efni stóðu til taldi Landsréttur óhjákvæmilegt að líta til þess að X hefði verið að verjast óvæntri og lífshættulegri árás með eggvopni en A lagði ítrekað til X með hnífnum og náði að stinga X í tvígang, annars vegar í andlitið og hins vegar í lærið. Taldi Landsréttur uppfyllt skilyrði 2. mgr. 12. gr. almennra hegningarlaga þar sem miða yrði við að X hefði verið svo skelfdur eða forviða er hnífurinn stakkst í síðu A í tvígang að X hefði ekki getað fullkomlega gætt sín. Var X því sýknaður af ákæru um manndráp. Af þeim sökum var kröfum einkaréttarkröfuhafa vísað frá héraðsdómi. Þá var X einnig sýknaður af ákæru um umferðarlagabrot sem honum var gefið að sök þar sem ekki var talið fullyrt að mynd úr hraðamyndavél sýndi að um X væri að ræða auk þess sem framburður vitnis um að hann hefði fengið mynd senda af X undir stýri ætti ekki við um það atvik sem ákært var fyrir.

Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu R fyrir brot gegn 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa veist með ofbeldi að A og kýlt hann ítrekað í andlitið með nánar tilgreindum afleiðingum. R bar því við að stuttu áður en árásin átti sér stað hafi A tekið hann hálstaki og því hafi um neyðarvörn verið að ræða. Í dómi héraðsdóms var lagt til grundvallar að árás R og hálstak A hafi verið tvö aðskilin atvik sem hafi átt sér stað með um það bil þriggja mínútna millibili. Kom fram að árás ákærða og afleiðingar hennar hafi verið langt umfram gjörðir A og því yrði hún ekki réttlætt með neyðarvarnarsjónarmiðum. Þótti refsing R hæfilega ákveðin fangelsi í 60 daga, frestað skilorðsbundið í tvö ár. Þá var R dæmdur til að greiða A miskabætur að fjárhæð 750.000 krónur og skaðabætur samtals að fjárhæð 361.991 krónu.

Með dómi héraðsdóms var S sakfelldur fyrir líkamsárás samkvæmt 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa veist með ofbeldi að A. Með dómi Landsréttar 25. maí 2018 í máli nr. 3/2018 var hinn áfrýjaði dómur staðfestur og S gert að sæta fangelsi í 30 daga en fullnustu refsingarinnar var frestað skilorðsbundið í tvö ár. Þá var S gert að greiða A skaða- og miskabætur. Með úrskurði Endurupptökudóms 23. janúar 2023 var fallist á beiðni S um endurupptöku málsins fyrir Landsrétti. Við hina endurteknu málsmeðferð komst Landsréttur að sömu niðurstöðu og í hinum upphaflega dómi réttarins um að sakfella bæri S. Að gættu ákvæði 5. mgr. 231. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og þar sem engar upplýsingar lágu fyrir um að S hefði rofið skilorð hins upphaflega dóms var honum ekki gerð frekari refsing. Með vísan til sama lagaákvæðis var einnig talið að S yrði ekki dæmdur til greiðslu hærri skaðabóta en ákveðnar voru með hinum upphaflega dómi. Þar sem ríkissjóður hafði á grundvelli laga nr. 69/1995 um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota greitt A þær bætur sem Landsréttur hafði áður dæmt honum komst Landsréttur að þeirri niðurstöðu að A hefði ekki lögvarða hagsmuni af því að fá dóm um kröfuna í þessu máli. Var bótakröfu A því vísað frá dómi.

D var sakfelldur í héraði fyrir þjófnað og fjársvik auk umferðarlagabrota. Hann var jafnframt sakfelldur fyrir manndráp af gáleysi með því að hafa ekið bifreið með 15 til 20 kílómetra hraða á klukkustund sem leið lá út af bifreiðaplani þrátt fyrir að A héldi báðum höndum um hliðarrúðu ökumanns og hann dróst þannig eða hljóp með bifreiðinni uns hann féll í jörðina og í kjölfarið fór D af vettvangi án þess að huga að A. D var aftur á móti sýknaður af hættubroti, sbr. 1. mgr. 220. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 þar sem 215. gr. sömu laga var talin tæma sök gagnvart því ákvæði eins og atvikum máls væri háttað. Fyrir Landsrétti krafðist ákæruvaldið endurskoðunar á þeirri niðurstöðu en D krafðist sýknu af ákærunni þar sem háttsemin hefði verið refsilaus þar sem skilyrði 1. mgr. 12. gr. almennra hegningarlaga um neyðarvörn væru uppfyllt. Féllst Landsréttur ekki á að gálausu viðbrögð D hefðu getað helgast af neyðarvörn. Varð því slegið föstu að með hinni gálausu háttsemi sem leiddi til andláts A hefði D brotið gegn 215. gr. almennra hegningarlaga. Leysti það D ekki undan refsiábyrgð samkvæmt ákvæðinu að A hefði jafnframt sýnt af sér gáleysi. Kom þá til skoðunar hvort D hefði í kjölfar gáleysisbrotsins gerst sekur um brot gegn 1. mgr. 220. gr. almennra hegningarlaga. Landsréttur vísaði til þess að ástand A hefði verið mjög alvarlegt strax eftir að hann féll af bifreið D og í jörðina. Með því að yfirgefa A eftir fallið án þess að kanna ástand hans og eftir atvikum kalla eftir aðstoð hefði D sýnt af sér algert skeytingarleysi um ástand hans. Þegar allt þetta væri virt þótti ákæruvaldinu hafa tekist að sanna svo ekki yrði vefengt með skynsamlegum rökum að D hefði í kjölfar þess að A féll í jörðina ekið af vettvangi án þess að huga að honum og þannig yfirgefið mann án bjargar sem hann átti að sjá um. Með háttsemi sinni taldist D því hafa brotið gegn 1. mgr. 220. gr. almennra hegningarlaga. D var því með dómi Landsréttar jafnframt sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 220. gr. almennra hegningarlaga. Að því gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var refsing D ákveðin fangelsi í tvö ár. Þá var D sviptur ökurétti og gert að greiða foreldrum A miskabætur.

I og X voru ákærð fyrir líkamsárás, sbr. 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, meðal annars með þeim afleiðingum að brotaþoli hlaut nefbrot, rifbrot, heilahristing, bólgu og skurð í andliti. Í dómi Landsréttar var rakið að ákæruvaldinu hafi ekki, gegn eindreginni neitun I, tekist lögfull sönnun þess að hann hafi, ásamt meðákærðu X, slegið brotaþola ítrekuðum hnefahöggum í andlit og sparkað ítrekað í hann þar sem brotaþoli lá, svo sem þeim var gefið að sök í ákæru. Á hinn bóginn yrði með vísan til frásagnar I og vættis vitna lagt til grundvallar að I hafi veist að brotaþola, skellt honum í götuna og haldið niðri, en með þeirri háttsemi hafi hann gerst sekur um líkamsárás af ásetningi. Háttsemi I hafi gert brotaþola varnarlausan gagnvart þeim spörkum og höggum meðákærðu X sem hún var sakfelld fyrir í héraði. Með vísan til læknisfræðilegra gagna og vættis lækna fyrir dómi væri sannað að brotaþoli hafi hlotið þá áverka sem greindi í ákæru en ekki væri unnt að skera úr um hvaða áverkar stöfuðu af háttsemi I og hverjir þeirra væru tilkomnir vegna háttsemi meðákærðu X. Yrði því að leggja til grundvallar að I og meðákærða X hafi með háttsemi sinni í sameiningu valdið brotaþola þeim áverkum sem lýst var í ákæru. Ekki var fallist á þá vörn I að háttsemi hans hefði helgast af neyðarvörn. Við ákvörðun refsingar var litið til þess dráttar sem varð á rekstri málsins hjá lögreglu og fyrir héraðsdómi og var ákvæði héraðsdóms um refsingu I staðfest.

Þ var sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa slegið A með krepptum hnefa í andlit með nánar tilgreindum afleiðingum. Ekki var fallist á að háttsemi hans hafi réttlæst af neyðarvörn samkvæmt 12. gr. almennra hegningarlaga. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að Þ hefði ekki áður gerst sekur um refsiverða háttsemi. Á hinn bóginn hefði atlaga hans verið hættuleg þar sem hún hefði beinst að höfði A. Þá væri ekki unnt að líta svo á að 3. mgr. 218. gr. c almennra hegningarlaga næði til atviksins. Enn fremur var vísað til þess að óútskýrðar tafir hefðu orðið á meðferð málsins hjá lögreglu sem Þ yrði ekki kennt um. Refsing Þ var ákveðin fangelsi í 30 daga en fullnustu refsingarinnar frestað skilorðsbundið í tvö ár.

D var sakfelldur fyrir líkamsárás samkvæmt 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa veitt A tvö hnefahögg í andlitið og slegið í hönd hans með þeim afleiðingum að A hlaut blóðnasir, bólgu í andliti og brot í kinnbeini. Ekki var fallist á þá vörn D að háttsemi hans hefði helgast af neyðarvörn. Við ákvörðun refsingar var litið til 1., 2. og 5. töluliðar 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga og þess að tafir hefðu orðið við meðferð málsins sem voru D óviðkomandi. Þá var lagt til grundvallar að A hefði verið með ertingar í garð D og var það virt til refsilækkunar samkvæmt 3. mgr. 218. gr. c sömu laga. Var D gert að sæta fangelsi í tvo mánuði skilorðsbundið í eitt ár. Þá var D gert að greiða A 624.600 krónur í skaða- og miskabætur.

G var sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa veist að A og slegið hann í andlitið með þeim afleiðingum að hann tvíbrotnaði á kjálka. G játaði að hafa slegið A eftir að hafa fengið högg í andlitið frá honum. Bar G fyrir sig að hafa unnið verkið í neyðarvörn samkvæmt 1. mgr. 12. gr. almennra hegningarlaga. Í dómi Landsréttar kom fram að reglum um neyðarvörn yrði almennt ekki beitt ef tveir menn ættu hlut að átökum, stæðu nokkurn veginn jafnt að vígi og bæru báðir ábyrgð á þeim. Jafnvel þótt framburður X yrði lagður til grundvallar myndu skilyrði neyðarvarnar ekki vera fyrir hendi. Við ákvörðun refsingar var litið til 3. mgr. 218. gr. c almennra hegningarlaga. Var X gert að sæta fangelsi í tvo mánuði skilorðsbundið í tvö ár. Þá var honum gert að greiða A 633.200 krónur í skaðabætur.

TD var sakfelldur fyrir brot gegn 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa slegið TZ einu höggi í höfuðið með hafnaboltakylfu. Þá var TZ sakfelldur fyrir brot gegn 2. mgr. 218. gr., sbr. 20. gr., sömu laga með því að hafa lagt til TD í tvígang með hníf. Ekki var fallist á þá vörn TD og TZ að háttsemi þeirra hefði helgast af neyðarvörn, sbr. 12. gr. fyrrgreindra laga. Í dómi Landsréttar sagði meðal annars að bæði TD og TZ hefðu haft ýmsa aðra kosti en að vígbúast og mæta hinum með þeim hætti sem þeir gerðu. Refsing TD var ákveðin fangelsi í tíu mánuði en fullnustu sjö mánaða refsingarinnar frestað skilorðsbundið í tvö ár auk þess sem honum var gert að greiða TZ 200.000 krónur í skaðabætur. Þá var refsing TZ ákveðin fangelsi í sex mánuði en fullnustu refsingarinnar frestað skilorðsbundið í tvö ár.

K var ákærður fyrir brot gegn 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa, í anddyri húsnæðis Landsbankans við Austurstræti í Reykjavík, veist með ofbeldi að A, sem þar sinnti störfum sínum sem öryggisvörður, með tilgreindum hætti og með nánar tilgreindum afleiðingum. Í dómi Landsréttar kom fram að sannað teldist að K hefði tekið þéttingsfast aftan frá um háls A með hægri hendi og þannig dregið hann út um anddyri bankans að tröppum þar sem hann féll niður. Hvorki var fallist á að með umræddri háttsemi hefði K verið að verjast eða afstýra ólögmætri árás af hálfu A þannig að 12. gr. almennra hegningarlaga ætti við, né að háttsemi K gæti helgast af því að með henni hefði hann leitast við að vernda lögmæta hagsmuni fyrir yfirvofandi hættu þannig að einungis væru skertir aðrir hagsmunir sem telja yrði mun minni, sbr. 13. gr. laganna. Var refsing K ákveðin fangelsi í tvo mánuði en fullnustu refsingarinnar frestað skilorðsbundið í eitt ár auk þess sem honum var gert að greiða A miskabætur og málskostnað.