Aðilar máls deildu um það hvort M hefði verið heimilt að krefja Þ ehf. sem lóðarhafa um greiðslu gjalds vegna byggingarréttar á tilgreindri lóð í Mosfellsbæ. Þ ehf. greiddi gjaldið en höfðaði í kjölfarið mál á hendur M og krafðist endurgreiðslu þess. Í dómi Landsréttar var vikið að því að sveitarfélögum hafi um langt skeið verið talið heimilt að selja byggingarrétt á eignarlóðum sínum. Með því ráðstöfuðu sveitarfélög einkaréttarlegum réttindum sem lytu reglum einkaréttar en ekki reglum stjórnsýslu- réttar um innheimtu gjalda fyrir opinbera þjónustu. Þá var lagt til grundvallar að Þ ehf. hafi mátt vera kunnugt um innheimtu M á gjaldinu þegar þess var krafist og jafnframt hvers eðlis það væri. Var því hafnað að Þ ehf. hafi haft réttmætar væntingar um að hann yrði ekki krafinn um endurgjald vegna byggingarréttar síns. Ekki gat það haft þýðingu þótt ekki hafi verið kveðið á um álagningu gjaldsins í úthlutunarskilmálum M eða með formlegum hætti á vettvangi sveitarstjórnar M eða nefnda á hans vegum. Ekki var heldur á það fallist að M hafi sett ólögmætt skilyrði um greiðslu gjaldsins fyrir útgáfu byggingarleyfis. Var M sýknaður af öllum kröfum Þ ehf.
Stefndi var sýknaður af kröfu stefnanda um endurgreiðslu svokallað byggingarréttargjalds. Taldi dómurinn gjaldið hafa byggst á óformbundnu samkomulagi aðila af einkaréttarlegum toga og að í háttsemi stefnanda hefði falist hirðuleysi sem stefndi gæti ekki borið á, en stefnandi hafði átt í samskiptum við stefnda um reikning vegna gjaldsins og haft færi á að koma að athugasemdum við hann en látið það hjá líða þrátt fyrir að honum hlyti í ljósi sérfræðiþekkingar sinna og atvika að hafa verið ljóst að tæki m.a. til innheimtu gjaldsins.
M ehf. höfðaði mál gegn S og krafðist endurgreiðslu fjárhæðar er M ehf. hafði greitt til S í samræmi við samkomulag um kaup á tilgreindri fasteign, innlausn lóðarréttinda og niðurrifs mannvirkja á lóðinni. Byggði M ehf. á því að S hefði með samningnum áskilið sér gjald fyrir útgáfu byggingarleyfis án lagaheimildar. Í dómi Landsréttar var til þess vísað að samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga hefðu sveitarfélög tekjur af eignum sínum, meðal annars af lóðarleigu. Um ráðstöfun slíkra réttinda vikju sjónarmið um skattheimtu og þjónustugjöld og reglur einkaréttarins tækju við. Þó væru sveitarfélög við þær ráðstafanir bundin af meginreglum stjórnsýsluréttar, svo sem um jafnræði og meðalhóf, sbr. dóm Hæstaréttar 1. júní 2022 í máli nr. 3/2022. Í dómi Landsréttar kom fram að umþrætt gjald hefði byggst á samkomulagi M ehf. og S til að mæta tekjutapi og kostnaði sem hlytist hefði af ráðstöfun lóðarinnar. Hefði gjaldið verið greitt á grundvelli samkomulags sem var einkaréttarlegs eðlis og yrði ekki jafnað til skatts eða þjónustugjalds. Breytti engu þótt í samkomulaginu hefði komið fram að gjaldið væri meðal annars vegna byggingarleyfis en fyrir lá að M ehf. greiddi jafnframt fyrir byggingarleyfi í samræmi við gjaldskrá S. Heimta gjaldsins hefði því hvorki farið í bága við lögmætisreglu stjórnsýsluréttarins né ákvæði stjórnarskrár. Þá hefðu málefnaleg sjónarmið legið að baki gerð samkomulagsins auk þess sem gjaldið hefði verið hóflegt og ekki farið í bága við jafnræðisreglu. Jafnframt ættu ógildingarreglur samningaréttarins ekki við um kröfu M ehf. Í málinu krafðist M ehf. jafnframt endurgreiðslu gatnagerðargjalda úr hendi S sem fyrri lóðarhafi greiddi. Taldi Landsréttur M ehf. hvorki hafa sýnt fram á lagagrundvöll fyrir kröfunni né skýrt hvers vegna endurgreiða ætti honum gjöld sem fyrri lóðarhafi greiddi. Loks hafnaði Landsréttur kröfu M ehf. gegn S um endurgjald fyrir lóðarréttindi auk kröfu um endurgreiðslu fasteignagjalda á tilgreindu tímabili. S var því sýknaður af öllum kröfum M ehf.
Deilt var um tollflokkun vegna álagningar vörugjalda á fjórhjól og hvort þau féllu undir vörulið 8701 eða 8703 í tollskrá. Við mat á því réði úrslitum hvort ökutækin væru aðallega hönnuð til mannflutninga eða til að draga eða ýta öðru ökutæki eða hlassi. Við það mat þurfti dómurinn að skera úr um hvort dráttargeta umræddra fjórhjóla næmi tvöfaldri þurraþyngd tækjanna og hvaða gögn bæri að leggja til grundvallar við það mat. Var það niðurstaða dómsins að yfirlýsing framleiðanda væri skýr um dráttargetu ökutækjanna og að þau væru fær um að draga tvöfalda uppgefna þurraþyngd og bæri í samræmi við þá niðurstöðu að flokka þau undir vörulið 8701 í tollskrá.
E höfðaði mál gegn Í og krafðist endurgreiðslu gjalds sem lagt hafði verið á vegna innflutnings E á raftækjum á grundvelli laga nr. 146/1996 um öryggi raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga og reglugerð nr. 678/2009 um raforkuvirki. Óumdeilt var að umrætt gjald teldist til skatts í skilningi 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Í dómi Landsréttar var rakin dómaframkvæmd Hæstaréttar um þau sjónarmið sem líta beri til þegar metið er hvort ákvæði laga hafi að geyma fullgilda heimild til skattlagningar. Með ákvæði 5. töluliðar 1. mgr. 14. gr. laga nr. 146/1996 hafi ráðherra verið framselt vald til að ákveða hlutfall þess gjalds sem um var deilt, án annarra takmarkana en fólust í hámarki þess. Með því hafi stjórnvöldum verið falin ákvörðun um eitt meginatriði skattheimtunnar, fjárhæð hennar. Svo almennt framsal stæðist ekki fyrrgreind stjórnarskrárákvæði. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur um skyldu Í til að endurgreiða E það fé sem E hafði ofgreitt ásamt vöxtum og dráttarvöxtum.
H ehf. höfðaði mál gegn Í til endurgreiðslu gjalda sem hann hafði innt af hendi til Í samkvæmt 5. gr. tollalaga nr. 88/2005 vegna innflutnings á landbúnaðarvörum samkvæmt vöruflokkum sem tilgreindir væru í viðaukum IVA og IVB við tollalög. Laut ágreiningur málsins að því hvort samspil 1. mgr. 5. gr. og 3. mgr. 12. gr. tollalaga við ákvæði 65. gr. A búvörulaga nr. 99/1993, eins og síðastgreindu tvö ákvæðin hljóðuðu á þeim tíma sem atvik málsins gerðust, hefði falið í sér fullnægjandi aðferð við álagningu tolla á landbúnaðarvörur og þar með skattlagningu í skilningi 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944. Í dómi Landsréttar kom fram að baki því fyrirkomulagi sem mælt væri fyrir um í 65. gr. A búvörulaga og 3. mgr. 12. gr. tollalaga um úthlutun tímabundinna tollkvóta á sérstökum tollkjörum byggju lögmæt markmið sem kæmu fram í 1. gr. búvörulaga. Játa yrði löggjafanum talsvert svigrúm um val á leiðum að þeim markmiðum að því tilskildu að gætt væri grundvallarsjónarmiða stjórnarskrár um að skattar skyldu lagðir á eftir almennum efnislegum mælikvarða og jafnræðis gætt gagnvart skattborgunum eftir því sem unnt væri. Samkvæmt hefðbundinni orðskýringu á efni 1. mgr. 65. gr. A búvörulaga, eins og ákvæðið hljóðaði á þeim tíma er atvikin gerðust, þótti ljóst að ráðherra hefði verið skylt að úthluta umræddum tollkvóta að uppfylltum nánar tilgreindum skilyrðum. Í ákvæðinu hefði því með nægilega skýrum hætti verið kveðið á um skattskylduna þegar tilteknar aðstæður ríktu á innanlandsmarkaði. Ákvörðun um úthlutun tollkvótans hefði því ekki verið á hendi ráðherra. Þá þótti engum vafa undirorpið að hverjum gjaldskyldan beindist. Jafnframt þótti löggjafinn hafa tekið nægilega skýra afstöðu til þess hvaða forsendur skyldu ráða fjárhæð tollgjaldsins samkvæmt 3. mgr. 12. gr. tollalaga og að ráðherra eða önnur stjórnvöld hefðu ekki haft það svigrúm sem máli skipti til að ákveða fjárhæð þess, breyta því eða um önnur meginatriði skattheimtunnar. Var því ekki fallist á að af samspili 5. gr. og 12. gr. tollalaga við 65. gr. A búvörulaga, eins og ákvæðin hljóðuðu þegar atvikin gerðust, leiddi að um óheimilt framsal löggjafans á skattlagningarvaldi til ráðherra hefði verið að ræða sem færi í bága við 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Þá var ekki fallist á að annmarkar við birtingu fyrrgreindra viðauka við tollalög haggaði gildi þeirra enda hefðu þeir verið birtir í Stjórnartíðindum á sínum tíma og við setningu núgildandi tollalaga hefði löggjafinn tiltekið sérstaklega að þeir skyldu gilda áfram sem viðaukar við lögin. Enn fremur hefði verið vísað til þeirra í dómaframkvæmd. Loks var ekki fallist á að breyting á 65. gr. A búvörulaga og 3. mgr. 12. gr. tollalaga eftir uppkvaðningu héraðsdóms hefði þýðingu við niðurstöðu málsins. Var Í því sýknað af kröfum H ehf.
I ehf. höfðaði mál gegn Í til endurgreiðslu gjalda sem hann hafði innt af hendi til Í samkvæmt 5. gr. tollalaga nr. 88/2005 vegna innflutnings á landbúnaðarvörum samkvæmt vöruflokkum sem tilgreindir væru í viðaukum IVA og IVB við tollalög. Laut ágreiningur málsins að því hvort samspil 1. mgr. 5. gr. og 3. mgr. 12. gr. tollalaga við ákvæði 65. gr. A búvörulaga nr. 99/1993, eins og síðastgreindu tvö ákvæðin hljóðuðu á þeim tíma sem atvik málsins gerðust, hefði falið í sér fullnægjandi aðferð við álagningu tolla á landbúnaðarvörur og þar með skattlagningu í skilningi 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944. Í dómi Landsréttar kom fram að baki því fyrirkomulagi sem mælt væri fyrir um í 65. gr. A búvörulaga og 3. mgr. 12. gr. tollalaga um úthlutun tímabundinna tollkvóta á sérstökum tollkjörum byggju lögmæt markmið sem kæmu fram í 1. gr. búvörulaga. Játa yrði löggjafanum talsvert svigrúm um val á leiðum að þeim markmiðum að því tilskildu að gætt væri grundvallarsjónarmiða stjórnarskrár um að skattar skyldu lagðir á eftir almennum efnislegum mælikvarða og jafnræðis gætt gagnvart skattborgunum eftir því sem unnt væri. Samkvæmt hefðbundinni orðskýringu á efni 1. mgr. 65. gr. A búvörulaga, eins og ákvæðið hljóðaði á þeim tíma er atvikin gerðust, þótti ljóst að ráðherra hefði verið skylt að úthluta umræddum tollkvóta að uppfylltum nánar tilgreindum skilyrðum. Í ákvæðinu hefði því með nægilega skýrum hætti verið kveðið á um skattskylduna þegar tilteknar aðstæður ríktu á innanlandsmarkaði. Ákvörðun um úthlutun tollkvótans hefði því ekki verið á hendi ráðherra. Þá þótti engum vafa undirorpið að hverjum gjaldskyldan beindist. Jafnframt þótti löggjafinn hafa tekið nægilega skýra afstöðu til þess hvaða forsendur skyldu ráða fjárhæð tollgjaldsins samkvæmt 3. mgr. 12. gr. tollalaga og að ráðherra eða önnur stjórnvöld hefðu ekki haft það svigrúm sem máli skipti til að ákveða fjárhæð þess, breyta því eða um önnur meginatriði skattheimtunnar. Var því ekki fallist á að af samspili 5. gr. og 12. gr. tollalaga við 65. gr. A búvörulaga, eins og ákvæðin hljóðuðu þegar atvikin gerðust, leiddi að um óheimilt framsal löggjafans á skattlagningarvaldi til ráðherra hefði verið að ræða sem færi í bága við 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Þá var ekki fallist á að annmarkar við birtingu fyrrgreindra viðauka við tollalög haggaði gildi þeirra enda hefðu þeir verið birtir í Stjórnartíðindum á sínum tíma og við setningu núgildandi tollalaga hefði löggjafinn tiltekið sérstaklega að þeir skyldu gilda áfram sem viðaukar við lögin. Enn fremur hefði verið vísað til þeirra í dómaframkvæmd. Loks var ekki fallist á að breyting á 65. gr. A búvörulaga og 3. mgr. 12. gr. tollalaga eftir uppkvaðningu héraðsdóms hefði þýðingu við niðurstöðu málsins. Var Í því sýknað af kröfum I ehf.
S ehf. höfðaði mál gegn Í til endurgreiðslu gjalda sem hann hafði innt af hendi til Í samkvæmt 5. gr. tollalaga nr. 88/2005 vegna innflutnings á landbúnaðarvörum samkvæmt vöruflokkum sem tilgreindir væru í viðaukum IVA og IVB við tollalög. Laut ágreiningur málsins að því hvort samspil 1. mgr. 5. gr. og 3. mgr. 12. gr. tollalaga við ákvæði 65. gr. A búvörulaga nr. 99/1993, eins og síðastgreindu tvö ákvæðin hljóðuðu á þeim tíma sem atvik málsins gerðust, hefði falið í sér fullnægjandi aðferð við álagningu tolla á landbúnaðarvörur og þar með skattlagningu í skilningi 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944. Í dómi Landsréttar kom fram að baki því fyrirkomulagi sem mælt væri fyrir um í 65. gr. A búvörulaga og 3. mgr. 12. gr. tollalaga um úthlutun tímabundinna tollkvóta á sérstökum tollkjörum byggju lögmæt markmið sem kæmu fram í 1. gr. búvörulaga. Játa yrði löggjafanum talsvert svigrúm um val á leiðum að þeim markmiðum að því tilskildu að gætt væri grundvallarsjónarmiða stjórnarskrár um að skattar skyldu lagðir á eftir almennum efnislegum mælikvarða og jafnræðis gætt gagnvart skattborgunum eftir því sem unnt væri. Samkvæmt hefðbundinni orðskýringu á efni 1. mgr. 65. gr. A búvörulaga, eins og ákvæðið hljóðaði á þeim tíma er atvikin gerðust, þótti ljóst að ráðherra hefði verið skylt að úthluta umræddum tollkvóta að uppfylltum nánar tilgreindum skilyrðum. Í ákvæðinu hefði því með nægilega skýrum hætti verið kveðið á um skattskylduna þegar tilteknar aðstæður ríktu á innanlandsmarkaði. Ákvörðun um úthlutun tollkvótans hefði því ekki verið á hendi ráðherra. Þá þótti engum vafa undirorpið að hverjum gjaldskyldan beindist. Jafnframt þótti löggjafinn hafa tekið nægilega skýra afstöðu til þess hvaða forsendur skyldu ráða fjárhæð tollgjaldsins samkvæmt 3. mgr. 12. gr. tollalaga og að ráðherra eða önnur stjórnvöld hefðu ekki haft það svigrúm sem máli skipti til að ákveða fjárhæð þess, breyta því eða um önnur meginatriði skattheimtunnar. Var því ekki fallist á að af samspili 5. gr. og 12. gr. tollalaga við 65. gr. A búvörulaga, eins og ákvæðin hljóðuðu þegar atvikin gerðust, leiddi að um óheimilt framsal löggjafans á skattlagningarvaldi til ráðherra hefði verið að ræða sem færi í bága við 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Þá var ekki fallist á að annmarkar við birtingu fyrrgreindra viðauka við tollalög haggaði gildi þeirra enda hefðu þeir verið birtir í Stjórnartíðindum á sínum tíma og við setningu núgildandi tollalaga hefði löggjafinn tiltekið sérstaklega að þeir skyldu gilda áfram sem viðaukar við lögin. Enn fremur hefði verið vísað til þeirra í dómaframkvæmd. Loks var ekki fallist á að breyting á 65. gr. A búvörulaga og 3. mgr. 12. gr. tollalaga eftir uppkvaðningu héraðsdóms hefði þýðingu við niðurstöðu málsins. Var Í því sýknað af kröfum S ehf.
B ehf. höfðaði mál gegn Í til endurgreiðslu gjalda sem hann hafði innt af hendi til Í samkvæmt 5. gr. tollalaga nr. 88/2005 vegna innflutnings á landbúnaðarvörum samkvæmt vöruflokkum sem tilgreindir væru í viðaukum IVA og IVB við tollalög. Laut ágreiningur málsins að því hvort samspil 1. mgr. 5. gr. og 3. mgr. 12. gr. tollalaga við ákvæði 65. gr. A búvörulaga nr. 99/1993, eins og síðastgreindu tvö ákvæðin hljóðuðu á þeim tíma sem atvik málsins gerðust, hefði falið í sér fullnægjandi aðferð við álagningu tolla á landbúnaðarvörur og þar með skattlagningu í skilningi 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944. Í dómi Landsréttar kom fram að baki því fyrirkomulagi sem mælt væri fyrir um í 65. gr. A búvörulaga og 3. mgr. 12. gr. tollalaga um úthlutun tímabundinna tollkvóta á sérstökum tollkjörum byggju lögmæt markmið sem kæmu fram í 1. gr. búvörulaga. Játa yrði löggjafanum talsvert svigrúm um val á leiðum að þeim markmiðum að því tilskildu að gætt væri grundvallarsjónarmiða stjórnarskrár um að skattar skyldu lagðir á eftir almennum efnislegum mælikvarða og jafnræðis gætt gagnvart skattborgunum eftir því sem unnt væri. Samkvæmt hefðbundinni orðskýringu á efni 1. mgr. 65. gr. A búvörulaga, eins og ákvæðið hljóðaði á þeim tíma er atvikin gerðust, þótti ljóst að ráðherra hefði verið skylt að úthluta umræddum tollkvóta að uppfylltum nánar tilgreindum skilyrðum. Í ákvæðinu hefði því með nægilega skýrum hætti verið kveðið á um skattskylduna þegar tilteknar aðstæður ríktu á innanlandsmarkaði. Ákvörðun um úthlutun tollkvótans hefði því ekki verið á hendi ráðherra. Þá þótti engum vafa undirorpið að hverjum gjaldskyldan beindist. Jafnframt þótti löggjafinn hafa tekið nægilega skýra afstöðu til þess hvaða forsendur skyldu ráða fjárhæð tollgjaldsins samkvæmt 3. mgr. 12. gr. tollalaga og að ráðherra eða önnur stjórnvöld hefðu ekki haft það svigrúm sem máli skipti til að ákveða fjárhæð þess, breyta því eða um önnur meginatriði skattheimtunnar. Var því ekki fallist á að af samspili 5. gr. og 12. gr. tollalaga við 65. gr. A búvörulaga, eins og ákvæðin hljóðuðu þegar atvikin gerðust, leiddi að um óheimilt framsal löggjafans á skattlagningarvaldi til ráðherra hefði verið að ræða sem færi í bága við 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Þá var ekki fallist á að annmarkar við birtingu fyrrgreindra viðauka við tollalög haggaði gildi þeirra enda hefðu þeir verið birtir í Stjórnartíðindum á sínum tíma og við setningu núgildandi tollalaga hefði löggjafinn tiltekið sérstaklega að þeir skyldu gilda áfram sem viðaukar við lögin. Enn fremur hefði verið vísað til þeirra í dómaframkvæmd. Loks var ekki fallist á að breyting á 65. gr. A búvörulaga og 3. mgr. 12. gr. tollalaga eftir uppkvaðningu héraðsdóms hefði þýðingu við niðurstöðu málsins. Var Í því sýknað af kröfum B ehf.
F hf. höfðaði mál gegn Í til endurgreiðslu gjalda sem hann hafði innt af hendi til Í samkvæmt 5. gr. tollalaga nr. 88/2005 vegna innflutnings á landbúnaðarvörum samkvæmt vöruflokkum sem tilgreindir væru í viðaukum IVA og IVB við tollalög. Laut ágreiningur málsins að því hvort samspil 1. mgr. 5. gr. og 3. mgr. 12. gr. tollalaga við ákvæði 65. gr. A búvörulaga nr. 99/1993, eins og síðastgreindu tvö ákvæðin hljóðuðu á þeim tíma sem atvik málsins gerðust, hefði falið í sér fullnægjandi aðferð við álagningu tolla á landbúnaðarvörur og þar með skattlagningu í skilningi 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944. Í dómi Landsréttar kom fram að baki því fyrirkomulagi sem mælt væri fyrir um í 65. gr. A búvörulaga og 3. mgr. 12. gr. tollalaga um úthlutun tímabundinna tollkvóta á sérstökum tollkjörum byggju lögmæt markmið sem kæmu fram í 1. gr. búvörulaga. Játa yrði löggjafanum talsvert svigrúm um val á leiðum að þeim markmiðum að því tilskildu að gætt væri grundvallarsjónarmiða stjórnarskrár um að skattar skyldu lagðir á eftir almennum efnislegum mælikvarða og jafnræðis gætt gagnvart skattborgunum eftir því sem unnt væri. Samkvæmt hefðbundinni orðskýringu á efni 1. mgr. 65. gr. A búvörulaga, eins og ákvæðið hljóðaði á þeim tíma er atvikin gerðust, þótti ljóst að ráðherra hefði verið skylt að úthluta umræddum tollkvóta að uppfylltum nánar tilgreindum skilyrðum. Í ákvæðinu hefði því með nægilega skýrum hætti verið kveðið á um skattskylduna þegar tilteknar aðstæður ríktu á innanlandsmarkaði. Ákvörðun um úthlutun tollkvótans hefði því ekki verið á hendi ráðherra. Þá þótti engum vafa undirorpið að hverjum gjaldskyldan beindist. Jafnframt þótti löggjafinn hafa tekið nægilega skýra afstöðu til þess hvaða forsendur skyldu ráða fjárhæð tollgjaldsins samkvæmt 3. mgr. 12. gr. tollalaga og að ráðherra eða önnur stjórnvöld hefðu ekki haft það svigrúm sem máli skipti til að ákveða fjárhæð þess, breyta því eða um önnur meginatriði skattheimtunnar. Var því ekki fallist á að af samspili 5. gr. og 12. gr. tollalaga við 65. gr. A búvörulaga, eins og ákvæðin hljóðuðu þegar atvikin gerðust, leiddi að um óheimilt framsal löggjafans á skattlagningarvaldi til ráðherra hefði verið að ræða sem færi í bága við 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Þá var ekki fallist á að annmarkar við birtingu fyrrgreindra viðauka við tollalög haggaði gildi þeirra enda hefðu þeir verið birtir í Stjórnartíðindum á sínum tíma og við setningu núgildandi tollalaga hefði löggjafinn tiltekið sérstaklega að þeir skyldu gilda áfram sem viðaukar við lögin. Enn fremur hefði verið vísað til þeirra í dómaframkvæmd. Loks var ekki fallist á að breyting á 65. gr. A búvörulaga og 3. mgr. 12. gr. tollalaga eftir uppkvaðningu héraðsdóms hefði þýðingu við niðurstöðu málsins. Var Í því sýknað af kröfum F hf.
Ágreiningur málsaðila á rætur að rekja til samnings R og þáverandi lóðarhafa á nánar tilgreindu svæði í Reykjavík. Í samningnum gengust lóðarhafar undir þá skyldu að greiða innviðagjald sem ætlað var til að standa straum af uppbyggingu svæðisins til íbúðabyggðar. S ehf. keypti nánar tilgreinda lóð á svæðinu af V ehf. og greiddi R 120.101.383 krónur. Í kjölfarið gaf R út byggingarleyfi á lóðinni. Í málinu krafðist S ehf. endurgreiðslu fjárhæðarinnar þar sem félagið taldi greiðsluna fela í sér ólögmæta gjaldtöku. R vísaði til þess að innviðagjald sem S ehf. var gert að greiða byggði á frjálsum samningi sem lyti almennum reglum samninga- og kröfuréttar. Í dómi Landsréttar kom meðal annars fram að líkt og gert væri ráð fyrir í 2. gr. laga nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga öfluðu sveitarfélög sér ekki eingöngu tekna með hefðbundnum þjónustugjöldum og sköttum. Væri þar almennt um að ræða tekjur sem aflað væri á sambærilegum grundvelli og einkaréttarlegir aðilar. Leiddi það til þess að sjónarmið um skattheimtu og þjónustugjöld vikju og reglur einkaréttarins tækju við. Telja yrði að í framangreindu samkomulagi R og þáverandi lóðarhafa hefði falist ráðstöfun einkaréttarlegra réttinda sem í lóðunum fólust. Innviðagjaldinu yrði hvorki jafnað til skatta né þeirra þjónustugjalda sem ekki verða á lögð nema samkvæmt skýrri lagaheimild. Heimta gjaldsins yrði því hvorki talin fara í bága við lögmætisregluna né ákvæði 40., 77. og 2. mgr. 78. gr. stjórnarskrárinnar. Þá var ekki talið að R hefði brotið gegn meginreglum stjórnsýsluréttar um jafnræði, málefnaleg sjónarmið og meðalhóf við gerð samkomulagsins og innheimtu innviðagjaldsins. Var R því sýknuð af kröfum S ehf. um endurgreiðslu innviðagjaldsins.
Stefnda gert að endurgreiða stefnanda gjald sem stefndi hafði áskilið sér í tengslum við veitingu byggingarleyfis til niðurrifs húss. Hins vegar var stefndi sýknaður af kröfum stefnanda um endurgreiðslu gatnagerðargjalda og fasteignagjalda og um greiðslu tilgreindrar fjárhæðar vegna afsals lóðar til stefnda.
S hf. krafðist endurgreiðslu eftirlitsgjalds sem félagið hafði innt af hendi vegna heilbrigðisskoðunar við slátrun svína frá október 2014 til október 2018, samkvæmt 2. mgr. 11. gr. þágildandi laga nr. 96/1997 um slátrun og sláturafurðir og gjaldskrá settri af ráðherra. Byggði S hf. á því að gjaldtakan væri ólögmæt enda væri gjaldið umfram raunkostnað við eftirlit. Í dómi Landsréttar kom fram að eftirlitsgjaldið sem gilti á umræddu tímabili hefði tekið mið af kostnaði Matvælastofnunar við eftirlit fyrir árið 2011 en ekkert lá fyrir um að sá útreikningur hefði verið umfram raunkostnað við eftirlit. Þó að fyrrnefnd gjaldskrá hefði ekki verið endurskoðuð reglulega á umræddu tímabili, svo sem áskilið var með lögum nr. 96/1997, bentu málsgögn ekki til þess að raunkostnaður stofnunarinnar vegna eftirlits með slátrun svína hefði lækkað á tímabilinu eða að S hf. hefði verið krafið um hærri fjárhæðir en sem námu raunverulegum kostnaði við eftirlitið hjá félaginu. Með vísan til þess og forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur um sýknu íslenska ríkisins af kröfum S hf.
S hf. krafðist endurgreiðslu á svonefndu yfirmatsgjaldi sem innheimt var á grundvelli 2. mgr. 16. gr. laga nr. 96/1997 um slátrun og sláturafurðir. Byggði S hf. á því að gjaldið væri ólögmætt enda hefði félagið ekki þegið þjónustu í formi yfirmats sem gjaldið tók til. Af hálfu íslenska ríkisins var á hinn bóginn á því byggt að gjaldið væri í reynd sérstakur skattur sem lagður væri á sláturleyfishafa með gildri lagaheimild til skattlagningar, sbr. 40., sbr. 77. gr. stjórnarskrár. Í dómi Landsréttar var litið til þess að umrætt gjald hefði verið sett samkvæmt fastákveðnu viðmiði án þess að ráðherra eða öðrum stjórnvöldum hefði verið falið mat eða framselt vald til að ákveða fjárhæð gjaldsins, nánari viðmið fyrir álagningu þess eða endurgreiðslur. Gæti það ekki haggað greiðsluskyldu sláturleyfishafa að gjaldinu var ætla að standa straum af kostnaði við yfirmat og að slíkt yfirmat færi mismikið eða jafnvel alls ekki fram. Að þessu virtu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur um sýknu íslenska ríkisins.
Aðila greindi á um lögmæti gjaldtöku sem fram fór á grundvelli laga nr. 146/1995 vegna innflutnings stefnanda á eftirlitsskyldum rafföngum. Talið var að löggjafinn hefði gengið lengra við framsal á valdi til að ákveða skattinn en heimilt væri samkvæmt 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Umrædd álagning hefði því ekki stuðst við gilda lagaheimild og væri hún ólögmæt. Fallist var á kröfu stefnanda um endurgreiðslu þeirrar fjárhæðar sem hann hafði innt af hendi.
p br/ppStefndi gerði samninga við lóðarhafa í Vogabyggð um þátttöku þeirra í kostnaði af uppbyggingu hverfisins með útgáfu skuldabréfs. Miðaðist greiðslan við stærð þeirra fasteigna sem heimilt var að reisa á hverri lóð samkvæmt nýju deiliskipulagi. Stefnandi keypti lóðaréttindi af einum viðsemjanda stefnda, m.a. með yfirtöku greiðsluskyldu samkvæmt skuldabréfinu. Hafnað var kröfu hans um endurgreiðslu þeirrar fjárhæðar á grundvelli reglna um endurgreiðslu oftekinna skatta. Ekki var fallist á málsástæður stefnanda sem byggðu á því að umdeild greiðsla væri skattur eða ígildi skatts, sem ekki ætti sér stoð í lögum. Niðurstaða dómsins var sú að greiðsluskyldan hvíldi á gagnkvæmum samningi og væri ekki skattur. Því var jafnframt hafnað að stefnda væri óheimilt að ráðstafa greiðslunni til lögbundinna verkefna sinna eða verkefna sem í lögum væri markaður sérstakur tekjustofn. Ennfremur var því hafnað að forsendur samningsákvæðisins byggði á ómálefnalegum eða ólögmætum sjónarmiðum sem og þeim málsástæðum að samningurinn bryti í bága við reglu stjórnsýsluréttar um jafnræði og meðalhóf./ppbr/ppnbsp;/ppbr/p
Þar sem meira en átta vikur höfðu liðið frá munnlegum málflutningi til dómsuppsögu í héraði var hinn áfrýjaði dómur, með vísan í dómaframkvæmd Hæstaréttar, ómerktur og málinu vísað heim í hérað til málflutnings og dómsuppsögu á ný.
Þar sem meira en átta vikur höfðu liðið frá munnlegum málflutningi til dómsuppsögu í héraði var hinn áfrýjaði dómur, með vísan í dómaframkvæmd Hæstaréttar, ómerktur og málinu vísað heim í hérað til málflutnings og dómsuppsögu á ný.
Þar sem meira en átta vikur höfðu liðið frá munnlegum málflutningi til dómsuppsögu í héraði var hinn áfrýjaði dómur, með vísan í dómaframkvæmd Hæstaréttar, ómerktur og málinu vísað heim í hérað til málflutnings og dómsuppsögu á ný.
Þar sem meira en átta vikur höfðu liðið frá munnlegum málflutningi til dómsuppsögu í héraði var hinn áfrýjaði dómur, með vísan í dómaframkvæmd Hæstaréttar, ómerktur og málinu vísað heim í hérað til málflutnings og dómsuppsögu á ný.
Þar sem meira en átta vikur höfðu liðið frá munnlegum málflutningi til dómsuppsögu í héraði var hinn áfrýjaði dómur, með vísan í dómaframkvæmd Hæstaréttar, ómerktur og málinu vísað heim í hérað til málflutnings og dómsuppsögu á ný.
Stefndi var sýknaður af dómkröfum stefnanda sem byggðu á ólögmætri töku þjónustugjalda vegna svokallaðs yfirmats sem sannarlega fór ekki fram hjá stefnanda. Komst dómurinn hins vegar að þeirri niðurstöðu að fallast bæri á með stefnda að umrætt gjald í 2. mgr. 16. gr. laga nr. 96/1997 væri í reynd gild skattlagningarheimild og að skattheimtan hjá stefnanda hefði verið til samræmis við hana.
Stefndi var sýknaður af dómkröfum stefnanda sem byggðu á því að stefnandi hefði sætt ólögmætri töku þjónustugjalda. En sýnt þótti fram á það að gjaldtökuheimildir í stjórnvaldsfyrirmælum hefðu uppfyllt nægilega skilyrði í 2. mgr. 11. gr. laga nr. 96/1997 um raunkostnað sem áskilið viðmið fyrir umþrætt eftirlitsgjald við heilbrigðisskoðun hjá stefnanda.
Stefnandi hefur meðal annars með höndum innflutning á matvörum og sölu þeirra. Stefnandi hefur flutt inn tilteknar landbúnaðarvörur og greitt við þann innflutning gjöld sem lögð eru á samkvæmt tollskrá og öðrum viðaukum við tollalög nr. 88/2005. Í búvörulögum nr. 99/1998 er ráðherra heimilað að víkja þessari gjaldtöku til hliðar, telji hann ástæðu til. Mál þetta hefur stefnandi höfðað þar sem félagið telur nefnda gjaldtöku ólögmæta og krefst þess að stefndi verði dæmdur til endurgreiðslu þeirrar fjárhæðar sem stefnandi hefur innt af hendi vegna innflutnings á 1 landbúnaðarvörum síðustu fjögur ár fyrir stefnubirtingu. Stefndi hefur tekið til varna, m.a. með vísan til þess að ráðherra sé aðeins að framfylgja vilja löggjafarvaldsins í þessum efnum.
Stefnandi hefur meðal annars með höndum innflutning á matvörum og sölu þeirra. Stefnandi hefur flutt inn tilteknar landbúnaðarvörur og greitt við þann innflutning gjöld sem lögð eru á samkvæmt tollskrá og öðrum viðaukum við tollalög nr. 88/2005. Í búvörulögum nr. 99/1998 er ráðherra heimilað að víkja þessari gjaldtöku til hliðar, telji hann ástæðu til. Mál þetta hefur stefnandi höfðað þar sem félagið telur nefnda gjaldtöku ólögmæta og krefst þess að stefndi verði dæmdur til endurgreiðslu þeirrar fjárhæðar sem stefnandi hefur innt af hendi vegna innflutnings á 1 landbúnaðarvörum síðustu fjögur ár fyrir stefnubirtingu. Stefndi hefur tekið til varna, m.a. með vísan til þess að ráðherra sé aðeins að framfylgja vilja löggjafarvaldsins í þessum efnum.
Stefnandi hefur meðal annars með höndum innflutning á matvörum og sölu þeirra. Stefnandi hefur flutt inn tilteknar landbúnaðarvörur og greitt við þann innflutning gjöld sem lögð eru á samkvæmt tollskrá og öðrum viðaukum við tollalög nr. 88/2005. Í búvörulögum nr. 99/1998 er ráðherra heimilað að víkja þessari gjaldtöku til hliðar, telji hann ástæðu til. Mál þetta hefur stefnandi höfðað þar sem félagið telur nefnda gjaldtöku ólögmæta og krefst þess að stefndi verði dæmdur til endurgreiðslu þeirrar fjárhæðar sem stefnandi hefur innt af hendi vegna innflutnings á landbúnaðarvörum síðustu fjögur ár fyrir stefnubirtingu. Stefndi hefur tekið til varna, m.a. með vísan til þess að ráðherra sé aðeins að framfylgja vilja löggjafarvaldsins í þessum efnum.
Stefnandi hefur meðal annars með höndum innflutning á matvörum og sölu þeirra. Stefnandi hefur flutt inn tilteknar landbúnaðarvörur og greitt við þann innflutning gjöld sem lögð eru á samkvæmt tollskrá og öðrum viðaukum við tollalög nr. 88/2005. Í búvörulögum nr. 99/1998 er ráðherra heimilað að víkja þessari gjaldtöku til hliðar, telji hann ástæðu til. Mál þetta hefur stefnandi höfðað þar sem félagið telur nefnda gjaldtöku ólögmæta og krefst þess að stefndi verði dæmdur til endurgreiðslu þeirrar fjárhæðar sem stefnandi hefur innt af hendi vegna innflutnings á landbúnaðarvörum síðustu fjögur ár fyrir stefnubirtingu. Stefndi hefur tekið til varna, m.a. með vísan til þess að ráðherra sé aðeins að framfylgja vilja löggjafarvaldsins í þessum efnum.
Stefnandi hefur meðal annars með höndum innflutning á matvörum og sölu þeirra. Stefnandi hefur flutt inn tilteknar landbúnaðarvörur og greitt við þann innflutning gjöld sem lögð eru á samkvæmt tollskrá og öðrum viðaukum við tollalög nr. 88/2005. Í búvörulögum nr. 99/1998 er ráðherra heimilað að víkja þessari gjaldtöku til hliðar, telji hann ástæðu til. Mál þetta hefur stefnandi höfðað þar sem félagið telur nefnda gjaldtöku ólögmæta og krefst þess að stefndi verði dæmdur til endurgreiðslu þeirrar fjárhæðar sem stefnandi hefur innt af hendi vegna innflutnings á landbúnaðarvörum síðustu fjögur ár fyrir stefnubirtingu. Stefndi hefur tekið til varna, m.a. með vísan til þess að ráðherra sé aðeins að framfylgja vilja löggjafarvaldsins í þessum efnum.
B ehf., F ehf. og S ehf. kröfðust endurgreiðslu á sérstöku veiðigjaldi, sem þeim var gert að greiða, á grundvelli þágildandi laga nr. 74/2012 um veiðigjöld vegna veiða skipa þeirra á úthafsrækju fiskveiðiárið 2012-2013. Áfrýjendur töldu að álagning veiðigjaldsins fyrir umrætt fiskveiðiár hefði verið ólögmæt þar sem hún hefði ekki verið í samræmi við ákvæði stjórnarskrárinnar um skattheimtu, sbr. 72. og 77. gr. og jafnræðisreglu 65. gr. hennar. Í dómi Landsréttar kom fram að hið sérstaka veiðigjald væri skattur í skilningi 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar og væri markmiðum álagningar þess lýst í 2. gr. laga nr. 74/2012. Með vísan til dóms Hæstaréttar í máli nr. 213/2016, þar sem fram kæmi að löggjafinn hefði með ákvörðun sinni um hið sérstaka veiðigjald tekið rökstudda afstöðu til fjárhæðar gjaldsins og hún verið reist á málefnalegum grunni, væri talið að löggjafanum hefði verið heimilt að leggja til grundvallar þær forsendur sem lágu að baki ákvörðun hins sérstaka veiðigjalds. Gæti afkoma eða arðsemi af rækjuveiðum áfrýjenda á umræddu fiskveiðiári engu breytt um lögmæti álagningar veiðigjaldsins. Þá var með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms hvorki talið að útreikningur hins sérstaka veiðigjalds hefði falið í sér ólögmætt framsal skattlagningarvalds né að álagning veiðigjaldsins hefði brotið gegn ákvæðum stjórnarskrárinnar. Var því íslenska ríkið sýknað af öllum kröfum áfrýjenda.
Með úrskurðum skattstjóra var felldur í heild niður virðisaukaskattur S ehf. á árunum 2004 til 2006 vegna nánar tilgreindra viðskipta milli ÍA ehf. og S ehf. en um leið var innskattur í virðisaukaskattskilum ÍA ehf. lækkaður sem því nam þannig að virðisaukaskattur hans á sömu árum hækkaði því til samræmis. Af inneign S ehf. vegna ofgreidds virðisaukaskatts reiknaði tollstjóri vexti eftir 1. mgr. 2. gr. laga nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda, sbr. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Af skuld ÍA ehf. reiknaði tollstjóri á hinn bóginn dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 á grundvelli 1. mgr. 28. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Í málinu kröfðust ÍA ehf. og S ehf. þess að viðurkennt yrði að þeim væri heimilt að koma að leiðréttingu á virðisaukaskattskilum félaganna samkvæmt 3. málslið 3. mgr. 22. gr. laga nr. 50/1988 þannig að til baka gengju greiðslur á framangreindum vöxtum. Þá krafðist ÍA ehf. þess að Í yrði gert að greiða sér fjárhæð sem svaraði til vaxtamunar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þegar 3. málsliður 3. mgr. 22. gr. laga nr. 50/1988 væri virtur í samhengi við 1. og 2. málslið hennar væri ljóst að í heild varðaði málsgreinin eingöngu stöðu seljanda vöru eða þjónustu, sem ranglega hefði krafið kaupanda um fjárhæð sem svaraði virðisaukaskatti af verði hennar. Í málinu væri sá seljandi S ehf. Aðalreglan samkvæmt fyrstu tveimur málsliðunum væri sú að seljandanum væri skylt að greiða skattinn í ríkissjóð, en undantekningarreglan í 3. málsliðnum gæti leyst hann undan þeirri skyldu ef unnt væri að koma fram leiðréttingu gagnvart kaupandanum. Í máli þessu stæði svo á að S ehf. þarfnaðist engrar slíkrar lausnar undan greiðsluskyldu, enda hefði hann greitt Í með skilum virðisaukaskatt, sem hann hafði áskilið sér ranglega, og hafði fengið skattinn endurgreiddan. Ákvæði 3. mgr. 22. gr. laga nr. 50/1988 tæki á hinn bóginn á engan hátt til virðisaukaskattskila kaupanda, sem ranglega hefði verið krafinn um virðisaukaskatt af verði vöru eða þjónustu, en í málinu væri sá kaupandi ÍA ehf. Var því talið að jafnvel þótt heimildarinnar í 3. málslið 3. mgr. lagagreinarinnar hefði verið neytt þegar í framhaldi af úrskurðum skattstjóra til að leiðrétta virðisaukaskattskil S ehf. vegna viðskipta hans við ÍA ehf. hefði það í engu breytt þeirri staðreynd að sá síðarnefndi stæði hvað sem öðru liði í skuld vegna vangreidds virðisaukaskatts, sem stafaði af viðskiptum hans við aðra. Gæti ákvæðið því efni sínu samkvæmt ekki staðið til þess að unnt væri að taka kröfur ÍA ehf. og S ehf. til greina. Var Í því sýknað af kröfum þeirra.
Með tveimur úrskurðum tollstjóra voru aðflutningsgjöld vegna innflutnings E ehf. á tilteknum hönskum endurákvörðuð með vísan til þess að hanskarnir hefðu verið ranglega tollflokkaðir við innflutninginn. Í málinu krafðist E ehf. endurgreiðslu þess fjár sem hann hafði greitt á grundvelli úrskurða tollstjóra sem og endurgreiðslu vegna þegar greiddra aðflutningsgjalda vegna sex sendinga sem ekki hafði verið fjallað um í úrskurðunum. Byggði E ehf. á því að hanskana bæri að flokka undir tollskrárnúmer 4015.1901 sem „öryggishanskar, viðurkenndir af Vinnueftirliti ríkisins samkvæmt reglum nr. 501 31. ágúst 1994“, en í úrskurðum tollstjóra höfðu hanskarnir verið felldir undir tollskrárnúmer 4015.1909 sem nefndur var „annars“. Fallist var á með Í að nokkuð skorti á tengsl milli vörunnar og þeirra vottorða sem fyrir lágu í málinu og voru þau því ekki lögð til grundvallar sem sönnun þess að hún ætti að flokkast undir tollskrárnúmer 4015.1901. Á hinn bóginn þóttu upplýsingar á umbúðum hanskanna fremur benda til þess að um væri að ræða einfaldar persónuhlífar í flokki 1, sem féllu undir tollskrárnúmer 4015.1909. Þá var ekki fallist á með E ehf. að þau viðbótarskilyrði sem sett væru fyrir vottun vara og merkingu umbúða samkvæmt reglum nr. 501/1994 væru svo flókin og ströng að í bága færi við 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Var Í því sýknað af kröfu E ehf.
Álagning og innheimta búnaðargjalds talin andstæð ákvæðum stjórnarskrár.
Álagning og innheimta búnaðargjalds talin andstæð ákvæðum stjórnarskrár.
Hafnað var kröfu stefnenda um endurgreiðslu sérstaks veiðigjalds sem lagt var á úthafsrækjuafla skipa þeirra fiskveiðiárið 2012/2013, samkvæmt a. lið bráðabirgðaákvæði I í lögum nr. 74/2012, um veiðigjöld. Ekki var fallist á þá málsástæðu að skattheimtan væri ólögmæt, í andstöðu við nánar greind ákvæði stjórnarskrár eða að um ólögmætt framsal skattlagningarvalds væri að ræða.
Í málinu krafðist S hf. endurgreiðslu búnaðargjalds sem hann greiddi á árunum 2010 til 2014, en fyrir lá að gjaldinu var ráðstafað til Svínaræktarfélags Íslands, Bjargráðasjóðs, Bændasamtaka Íslands og Búnaðarsambands Kjalarnesþings. Reisti S hf. kröfu sína á því að álagning og innheimta gjaldsins samkvæmt lögum nr. 84/1997 um búnaðargjald væri ólögmæt hvað hann varðaði, auk þess sem gjaldtakan stangaðist á við ákvæði stjórnarskrárinnar um félagafrelsi og skattlagningu og bryti í bága við ákvæði Mannréttindasáttmála Evrópu. Talið var að lög nr. 84/1997 mæltu ótvírætt fyrir um að S hf. bæri að greiða búnaðargjald sem næmi veltu af sölu hans á afurðum sínum að teknu tilliti til frádráttar samkvæmt nánar greindum matsreglum ríkisskattstjóra. Hvað varðaði Bjargráðasjóð var litið svo á að hann væri stjórnvald en ekki félag og félli því ekki undir 74. gr. stjórnarskrárinnar. Var Í því sýknað af kröfu S hf. um endurgreiðslu búnaðargjalds, sem hann hafði greitt á framangreindu tímabili, að því leyti sem nam þeim hluta gjaldsins er rann til sjóðsins. Vísað var til þess að þótt reglur um ákvörðun búnaðargjalds og álagningu þess væri í samræmi við fyrirmæli 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar og fullnægði því að formi til kröfum sem gerðar væru til skattlagningar leiddi það eitt og sér ekki til þess að hafnað yrði kröfu S hf. um endurgreiðslu búnaðargjalds að því leyti sem það hefði runnið til Svínaræktarfélags Íslands, Bændasamtaka Íslands og Búnaðarsambands Kjalarnesþings. Talið var að ekki yrði réttlætt að leggja þá skyldu á S hf. að greiða gjald sem ráðstafað hafði verið til þessara þriggja félaga óháð vilja hans með vísan til þess að slíkt hefði verið nauðsynlegt vegna almannahagsmuna eða vegna réttinda annarra, sbr. 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar. Var því fallist á með S hf. að sá hluti gjaldsins hefði farið í bága við það frelsi sem honum væri tryggt í áðurnefndu stjórnarskrárákvæði til að standa utan félaga, sbr. einnig 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Með vísan til 1. mgr. 1. gr. laga nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda var Í gert að endurgreiða S hf. þann hluta búnaðargjaldsins.
Úrskurður héraðsdóms, þar sem máli Í ehf. og S ehf. var vísað frá dómi, var felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til frekari meðferðar. Í dómi Hæstaréttar sagði að atvikin að baki kröfu Í ehf. og S ehf. í fyrsta og öðrum lið kröfugerðar væru þau sömu í skilningi 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 og því væru ekki efni til að verða við kröfu Í um frávísun málsins vegna brests á heimild þeirra til að sækja í einu máli þær dómkröfur í samlagi. Þótt ákveðnir annmarkar væru á málatilbúnaði Í ehf. og S ehf. að því er varðaði þriðja lið dómkrafna þeirra, m.a. gagnvart öðrum kröfum, væru þeir þó ekki slíkir að næg efni stæðu til að vísa málinu nú þegar í heild frá dómi meðan óreynt væri hvort úr yrði bætt.
Í málinu krafðist B ehf. endurgreiðslu ætlaðra oftekinna gjalda vegna innflutnings félagsins á grænmeti og ávöxtum á nánar tilgreindu tímabili, en málsaðila greindi á um lögmæti svonefnds eftirlitsgjalds sem var innheimt á grundvelli reglugerðar nr. 525/2007 um innheimtu eftirlitsgjalds af innflutningi plantna, sbr. 2. mgr. 3. gr. laga nr. 51/1981 um varnir gegn sjúkdómum og meindýrum á plöntum. Í héraðsdómi, sem staðfestur var í Hæstarétti með vísan til forsendna hans, kom fram að draga yrði þá ályktun af forsögu gjaldtökuheimildarinnar sem og þær reglur er giltu um álagningu þjónustugjalda að ráðherra væri heimilt að ákveða fjárhæð eftirlitsgjaldsins með reglugerð þannig að tekjur af gjaldinu stæðu undir kostnaði við alla vinnu sem væri í nánum efnislegum tengslum við þær eftirlitsaðgerðir sem kveðið væri á um í reglugerð nr. 189/1990 um innflutning og útflutning á plöntum og plöntuafurðum. Á hinn bóginn yrði greiðendum gjaldsins ekki gert að standa straum af kostnaði við vinnu sem félli utan þess sem síðastgreind reglugerð mælti fyrir um. Með hliðsjón af tilhögun gjaldtökunnar og að virtu því að umþrætt eftirlitsgjald hefði staðið alfarið undir starfsemi plöntueftirlits, sem hefði einnig tekið til annarra þátta en innflutnings á plöntum og plöntuafurðum, var fallist á með B ehf. að gjaldtakan sem kveðið hefði verið á um í reglugerð nr. 525/2007 ætti sér ekki lagastoð. Var Í því gert að greiða B ehf. umkrafða fjárhæð.
Deilt var um tollflokkun tiltekinna hanska. Íslenska ríkið sýknað af kröfu stefnanda um endurgreiðslu tolls.
Í málinu krafðist H ehf. endurgreiðslu veiðigjalda sem hann greiddi fiskveiðiárið 2012/2013 vegna landaðs afla í fisktegundum sem ekki sættu ákvörðun um heildarafla, en um var að ræða tindaskötu, hlýra, rauðmaga og grásleppu. Taldi hann að veiðigjöld af þessu tagi væru skattar og að skattlagningin uppfyllti ekki skilyrði stjórnarskrár um skattlagningu, jafnræði og vernd eignarréttar. Talið var að veiðar H ehf. á umræddum tegundum hefðu verið háðar stjórn fiskveiða í skilningi laga nr. 116/2006 um stjórn fiskveiða og því skylt samkvæmt 20. gr. þeirra að greiða veiðigjöld af þessum tegundum, svo sem í lögum nr. 74/2012 um veiðigjöld greindi. Ekki var fallist á með H ehf. að það að miða gjaldstofn veiðigjalds við þorskígildi hefði falið í sér ólögmætt framsal á skattlagningarvaldi til stjórnvalda þannig að færi í bága við 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Þá var talið að sú málsástæða H ehf. að umrædd gjaldtaka stæðist ekki ákvæði 72. gr. stjórnarskrárinnar væri engum haldbærum rökum studd og var henni því hafnað. Við mat á því hvort skattlagningin hefði farið í bága við jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar var litið til þess að aðstaða H ehf., sem gerði út aflamarksbát, og þeirra sem gerðu út báta með krókaaflamarki hefði á umræddum tíma verið ósambærileg varðandi tegundirnar tindaskötu, hlýra og rauðmaga. Hefðu álögð veiðigjöld á H ehf. vegna þessara tegunda því ekki brotið í bága við 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar. Á hinn bóginn var talið að aðstaða þeirra væri sú sama þegar um væri að ræða veiðar á grásleppu þar sem við stjórn þeirra veiða hafði ekki verið gerður munur á þessum tvenns konar bátum, auk þess sem veiðarfærin gætu í báðum tilvikum verið þau sömu. Talið var að í þessu hefði falist ómálefnaleg mismunun sem hefði verið í andstöðu við 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar. Var Í því gert að greiða H ehf. nánar tilgreinda fjárhæð.
Í málinu kröfðust H ehf. og A endurgreiðslu á fjárhæðum sem þeir höfðu innt af hendi til Í, annars vegar fyrir svonefnda tollkvóta og hins vegar sem greiðslu á magntolli fyrir landbúnaðarafurðir sem þeir hefðu flutt inn á grundvelli heimildar sem þeir hefðu áunnið sér með greiðslu fyrir tollkvóta. Talið var að þótt A hefði samkvæmt gögnum málsins sótt um tollkvóta í eigin nafni og fengið honum úthlutað og innt af hendi þær greiðslur til Í, sem krafist væri endurgreiðslu á, yrði að líta svo á að það hefði verið gert í umboði H ehf. A, sem deild í félaginu, gæti ekki átt sjálfstæð réttindi eða borið slíkar skyldur að deildin fullnægði skilyrðum 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til þess að geta átt aðild að dómsmáli. Fór H ehf. því einn með þá hagsmuni sóknarmegin, sem deilt var um í málinu. Ekki var fallist á með H ehf. að gildandi viðmið við álagningu á magntolli samkvæmt 1. mgr. 12. gr. tollalaga nr. 88/2005 færi í bága við 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Á hinn bóginn var talið að reglur 65. gr., sbr. 65. gr. B, í búvörulögum nr. 99/1993 um að ráðherra hefði frjálst val um það, þegar umsóknir bærust um meiri innflutning vöru en tollkvóta hennar nam hverju sinni, hvort hlutkesti skyldi ráða úthlutun eða hvort leita skyldi tilboða í heimildir til innflutnings samkvæmt tollkvótunum, hefði farið í bága við fyrrgreind ákvæði stjórnarskrárinnar. Í þessari skipan hefði falist að ráðherra gæti einhliða ákveðið hvort greiða skyldi gjald fyrir tollkvóta eða ekki, en slík gjaldtaka væri allsherjarréttarlegs eðlis og teldist skattheimta að því leyti til að lagaheimildir til hennar þyrftu að uppfylla skilyrði þau, sem gerð væru til fullgildrar sköttunarheimildar. Loks var talið að krafa um endurgreiðslu oftekinna skatta, sem með réttu væri reist á lögum nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda, væri ekki bundin því skilyrði að sá, sem hana gerði, sannaði að hann hefði orðið fyrir tjóni vegna hinnar ólögmætu skattheimtu, þótt sú regla kynni að hafa gilt fyrir gildistöku laganna. Yrði eðli málsins samkvæmt að miða við að álagning gjaldsins hefði haft áhrif á rekstur H ehf. og að sönnunarbyrði um annað hvíldi á Í. Samkvæmt framansögðu var fallist á endurgreiðslukröfu H ehf. vegna þeirra fjárhæða sem hann hafði greitt fyrir tollkvóta.
Í málinu kröfðust H ehf. og A endurgreiðslu á fjárhæðum sem þeir höfðu innt af hendi til Í, annars vegar fyrir svonefnda tollkvóta og hins vegar sem greiðslu á magntolli fyrir landbúnaðarafurðir sem þeir hefðu flutt inn á grundvelli heimildar sem þeir hefðu áunnið sér með greiðslu fyrir tollkvóta. Talið var að þótt A hefði samkvæmt gögnum málsins sótt um tollkvóta í eigin nafni og fengið honum úthlutað og innt af hendi þær greiðslur til Í, sem krafist væri endurgreiðslu á, yrði að líta svo á að það hefði verið gert í umboði H ehf. A, sem deild í félaginu, gæti ekki átt sjálfstæð réttindi eða borið slíkar skyldur að deildin fullnægði skilyrðum 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til þess að geta átt aðild að dómsmáli. Fór H ehf. því einn með þá hagsmuni sóknarmegin, sem deilt var um í málinu. Ekki var fallist á með H ehf. að gildandi viðmið við álagningu á magntolli samkvæmt 1. mgr. 12. gr. tollalaga nr. 88/2005 færi í bága við 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Á hinn bóginn var talið að reglur 65. gr., sbr. 65. gr. B, í búvörulögum nr. 99/1993 um að ráðherra hefði frjálst val um það, þegar umsóknir bærust um meiri innflutning vöru en tollkvóta hennar nam hverju sinni, hvort hlutkesti skyldi ráða úthlutun eða hvort leita skyldi tilboða í heimildir til innflutnings samkvæmt tollkvótunum, hefði farið í bága við fyrrgreind ákvæði stjórnarskrárinnar. Í þessari skipan hefði falist að ráðherra gæti einhliða ákveðið hvort greiða skyldi gjald fyrir tollkvóta eða ekki, en slík gjaldtaka væri allsherjarréttarlegs eðlis og teldist skattheimta að því leyti til að lagaheimildir til hennar þyrftu að uppfylla skilyrði þau, sem gerð væru til fullgildrar sköttunarheimildar. Loks var talið að krafa um endurgreiðslu oftekinna skatta, sem með réttu væri reist á lögum nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda, væri ekki bundin því skilyrði að sá, sem hana gerði, sannaði að hann hefði orðið fyrir tjóni vegna hinnar ólögmætu skattheimtu, þótt sú regla kynni að hafa gilt fyrir gildistöku laganna. Yrði eðli málsins samkvæmt að miða við að álagning gjaldsins hefði haft áhrif á rekstur H ehf. og að sönnunarbyrði um annað hvíldi á Í. Samkvæmt framansögðu var fallist á endurgreiðslukröfu H ehf. vegna þeirra fjárhæða sem hann hafði greitt fyrir tollkvóta.
Í málinu kröfðust H ehf. og A endurgreiðslu á fjárhæðum sem þeir höfðu innt af hendi til Í, annars vegar fyrir svonefnda tollkvóta og hins vegar sem greiðslu á magntolli fyrir landbúnaðarafurðir sem þeir hefðu flutt inn á grundvelli heimildar sem þeir hefðu áunnið sér með greiðslu fyrir tollkvóta. Talið var að þótt A hefði samkvæmt gögnum málsins sótt um tollkvóta í eigin nafni og fengið honum úthlutað og innt af hendi þær greiðslur til Í, sem krafist væri endurgreiðslu á, yrði að líta svo á að það hefði verið gert í umboði H ehf. A, sem deild í félaginu, gæti ekki átt sjálfstæð réttindi eða borið slíkar skyldur að deildin fullnægði skilyrðum 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til þess að geta átt aðild að dómsmáli. Fór H ehf. því einn með þá hagsmuni sóknarmegin, sem deilt var um í málinu. Ekki var fallist á með H ehf. að gildandi viðmið við álagningu á magntolli samkvæmt 1. mgr. 12. gr. tollalaga nr. 88/2005 færi í bága við 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Á hinn bóginn var talið að reglur 65. gr., sbr. 65. gr. B, í búvörulögum nr. 99/1993 um að ráðherra hefði frjálst val um það, þegar umsóknir bærust um meiri innflutning vöru en tollkvóta hennar nam hverju sinni, hvort hlutkesti skyldi ráða úthlutun eða hvort leita skyldi tilboða í heimildir til innflutnings samkvæmt tollkvótunum, hefði farið í bága við fyrrgreind ákvæði stjórnarskrárinnar. Í þessari skipan hefði falist að ráðherra gæti einhliða ákveðið hvort greiða skyldi gjald fyrir tollkvóta eða ekki, en slík gjaldtaka væri allsherjarréttarlegs eðlis og teldist skattheimta að því leyti til að lagaheimildir til hennar þyrftu að uppfylla skilyrði þau, sem gerð væru til fullgildrar sköttunarheimildar. Loks var talið að krafa um endurgreiðslu oftekinna skatta, sem með réttu væri reist á lögum nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda, væri ekki bundin því skilyrði að sá, sem hana gerði, sannaði að hann hefði orðið fyrir tjóni vegna hinnar ólögmætu skattheimtu, þótt sú regla kynni að hafa gilt fyrir gildistöku laganna. Yrði eðli málsins samkvæmt að miða við að álagning gjaldsins hefði haft áhrif á rekstur H ehf. og að sönnunarbyrði um annað hvíldi á Í. Samkvæmt framansögðu var fallist á endurgreiðslukröfu H ehf. vegna þeirra fjárhæða sem hann hafði greitt fyrir tollkvóta.
Álagning og innheimta búnaðargjalds talin andstæð ákvæðum stjórnarskrár.
Íslenska ríkinu var gert að endurgreiða innflutningsfyrirtæki oftekin eftirlitsgjöld þar sem gjaldtakan átti sér ekki viðhlítandi lagastoð.
Ágreiningur um hvort stefnandi hefði fengið lágmarksaðstoð skv. 76. gr. stjórnarskrár vegna fötlunar sinnar.
C ehf. hefur með höndum starfsemi sem felst í skráningu og miðlun upplýsinga um fjárhagsmálefni og lánstraust og ýmsa þjónustu því tengdu og hefur um langt skeið keypt upplýsingar og gögn hjá opinberum aðilum, þ. á m. Þ, og miðlað þeim áfram til viðskiptavina sinna gegn endurgjaldi. Gerðu C ehf. og forveri Þ með sér þrjá samninga þessu tengdu og í þeim öllum var mælt fyrir um að fyrir aðgang að hlutaðeigandi upplýsingum skyldi C ehf. greiða í samræmi við ákvæði gildandi laga, reglugerða eða gjaldskráa. C ehf. höfðaði mál á hendur Í og Þ og krafðist endurgreiðslu allra gjalda sem hann hefði greitt Þ á tilgreindu tímabili þar sem gjöldin hefðu ýmist verið innheimt án viðhlítandi lagastoðar eða heimildar í gjaldskrá. Hæstiréttur taldi að með samningunum hefði C ehf. skuldbundið sig að einkarétti til að greiða það endurgjald fyrir afnot upplýsinganna sem samningarnir kváðu á um. Jafnframt skírskotaði rétturinn til þess að það væri ekki á færi annars en löggjafans að gera breytingar á endurgjaldi fyrir nánar skilgreinda þjónustu ríkisstofnunar sem væri fastákveðið í lögum og væri slíkt endurgjald ákveðið í reglugerð eða gjaldskrá yrði slík gjaldtökuheimild að eiga sér viðhlítandi lagastoð og samrýmast grundvallarreglum og sjónarmiðum um töku þjónustugjalda. Þá vísaði Hæstiréttur til þess endurgjald fyrir endurnot upplýsinga samkvæmt 7. mgr. 27. gr. upplýsingalaga nr. 50/1996 tæki til kostnaðar, ásamt sanngjörnum hagnaðarhluta, sem yrði að tengjast meðferð hlutaðeigandi gagna hvort sem það væri vegna upphaflegrar söfnunar eða framleiðslu þeirra eða þess að liðkað væri fyrir endurnotkun þeirra með fjölföldun eða dreifinu og hafði rétturinn í því samhengi hliðsjón af fyrirmælum tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2003/98/EB frá 17. nóvember 2003 um endurnotkun upplýsinga frá hinu opinbera og ráðgefandi áliti EFTA-dómstólsins sem aflað var undir rekstri málsins í héraði, sbr. dóm dómstólsins 16. desember 2013 í máli nr. E-7/13. Hæstiréttur tók í fyrsta lagi afstöðu til endurgreiðslukröfu vegna gjalda á tímabilinu 1. janúar 2008 til 31. desember sama ár fyrir upplýsingar sem sóttar voru úr þinglýsingabókum með vélrænum fyrirspurnum, nánar tiltekið veðbókarvottorð fyrir fasteignir og ökutæki úr þinglýsabók. Talið var að þar sem löggjafinn hefði ákveðið endurgjald fyrir þessar upplýsingar gæti gjaldið ekki talist ofgreitt í merkingu 1. mgr. 1. gr. laga nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda. Einnig var hafnað endurgreiðslukröfu vegna gjaldskyldu fyrir uppflettingar á eignum eftir kennitölu eiganda og uppflettingar á tölvuskjá við svonefnda fasteignaleit. Vísað var til þess að gjaldtakan hefði stuðst við gjaldskrá sem átti sér ótvíræða lagastoð og að gögn málsins bæru ekki með sér að með henni hefði verið innheimt hærra gjald en nægði til að standa straum af þeim kostnaði sem almennt hlaust af því að veita þjónustuna. Í öðru lagi var um að ræða tímabilið 1. janúar 2009 til 31. desember 2011 vegna vélrænna fyrirspurna úr þinglýsabók ökutækja, sem C ehf. kvað vera án lagaheimildar og án þess að eiga sér stoð í gjaldskrá. Hæstiréttur taldi að gjaldtakan hefði átt sér stoð í 24. gr. laga nr. 6/2001 um skráningu og mat fasteigna, svo og að ljóst mætti vera að Þ hefði stuðst við tilgreint ákvæði í gjaldskrá nr. 1174/2008 vegna þjónustu Fasteignaskrár Íslands, sem sett var á grundvelli lagaákvæðisins. Var endurgreiðslukröfunni að þessu leyti hafnað með skírskotun til þess að C ehf. hefði undirgengist einkaréttarlega skuldbindingu um að greiða Þ fyrir aðgang að upplýsingunum og hefði C ehf. ekki getað vænst þess að afnotin yrðu honum endurgjaldslaus á gildistíma samningsins. Við gildistöku samningsins hefði löggjafinn ákveðið tiltekið gjald fyrir hlutaðeigandi þjónustu og þótt gjaldtakan sem endurgreiðslukrafan laut að hefði verið hærri gæti hún ekki talist óhófleg. Í þriðja lagi var um að ræða gjöld 1. janúar 2009 til 31. desember 2011 vegna sex nánar tilgreindra gjalda, sem reist var á gjaldskrá nr. 1174/2008. Hæstiréttur vísaði til þess að í lögum nr. 6/2001 fælist heimild Þ til töku þjónustugjalda og yrði skýring lagaákvæðanna og beiting þeirra í gjaldskrá að samrýmast grundvallarreglum og sjónarmiðum um töku slíkra gjalda. Taldi rétturinn að nægilega traustir útreikningar hefðu legið til grundvallar þeim áætlunum, sem fjárhæð hlutaðeigandi gjalda byggði á, og að kostnaðarliðir hefðu verið í efnislegum tengslum við þá þjónustu sem gjaldtökunni væri ætlað að standa undir. Væru forsendur gjaldskrárinnar fyrir töku gjaldanna því taldar nægjanlega traustar og samrýmanlegar grundvallarreglum og sjónarmiðum um fjárhæð þjónustugjalda. Voru Í og Þ því sýknaðir af endurgreiðslukröfu C ehf.
Álögð veiðigjöld.
M ehf. krafðist þess að I yrði gert að endurgreiða höfundarréttargjöld sem innheimt voru á árunum 2009 til 2013 á grundvelli 11. gr. höfundalaga nr. 73/1972, sbr. 2. gr. laga nr. 60/2000, vegna geisladiska sem M ehf. flutti til landsins. Aðilar deildu um hvort I væri heimilt að innheimta gjaldið vegna geisladiskanna, svo og hvort og ef svo væri að hve miklu leyti M ehf. bæri endurgreiðsla á þeim gjöldum sem hann hafði innt af hendi. Hæstiréttur taldi að virtum lögskýringargögnum laga nr. 78/1984, sem leiddu áðurgreinda gjaldtöku í höfundalög, að gengið hefði verið út frá því að gjald fyrir upptöku verka höfunda til einkanota yrði endurgreitt af tækjum og böndum ef sönnur yrðu færðar á að þau væri ekki notuð til upptöku á höfundaréttarvörðu efni. Þá taldi rétturinn að ekki yrði séð að lög nr. 60/2000 hefðu breytt eldra réttarástandi á þann veg að fortakslaust væri kveðið á um gjaldskylduna þannig að ekki bæri að endurgreiða gjald í þeim tilvikum er hlutir, í hvaða formi sem er, væru sannanlega ekki notaðir til upptöku verka höfunda. Vísaði rétturinn til þess að tilgangur höfundalaga væri að vernda höfundarétt og að sú tækni sem leitt hefði til skerðingur á endurgjaldi til höfunda vegna afritunar á höfundaréttarvörðu efni hefði einnig gert það mögulegt að nota sömu tækni til óskyldrar starfsemi, en ekki stæði lagaheimild til að gera síðargreindri starfsemi að bæta höfundum tap vegna einkanota á verkum þeirra. Með því að ágreiningslaust var að geisladiskar þeir sem málið varðaði væru ekki yfirskrifanlegir og yrðu ekki nýttir til upptöku á höfundaréttarvörðu efni bæri M ehf. réttur til endurgreiðslu vegna gjalda sem af honum höfðu verið tekin vegna geisladiskanna á grundvelli 3. mgr. 11. gr. höfundalaga. M ehf. var á hinn bóginn talinn hafa glatað endurkröfurétti sínum vegna áranna 2009 og 2010 sökum þess að hann hafði fyrst gert kröfu um endurgreiðslu um miðbik ársins 2006, sem I hafnaði síðar sama ár, en áfram greitt gjaldið án fyrirvara allt þar til hann setti á ný fram kröfu um endurgreiðslu árið 2011. Var fjárkrafa M ehf. því tekin til greina að hluta.
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem X ehf. var gert skylt að afhenda L allar upplýsingar, sem hann hafði undir höndum, um þrjú nánar tilgreind netföng sem X ehf. hýsti á tilteknu tímabili.
Endurgreiðslukrafa, skattar.