Dómstólaleit

Útivist varð af hálfu B, H ehf. og V í þinghaldi í héraði 11. apríl 2025. Í úrskurði Landsréttar kom meðal annars fram að allir lögmenn hefðu staðfest boðun í framangreint þinghald en hvorki mætt til þinghaldsins né boðað forföll, þar á meðal lögmaður B, eins og héraðsdómari hafði fyrirfram gert ráð fyrir. Þar sem þingsókn féll niður af hálfu B hefði héraðsdómara borið að fara svo að sem segir í b-lið 1. mgr. 105. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og fella málið niður nema um lögmæt forföll hefði verið að ræða í skilningi 2. mgr., sbr. 1. mgr. 97. gr. sömu laga, en í þingbók málsins kæmi ekkert fram um að svo hefði verið og heldur ekki í svari lögmanna aðila til héraðsdóms. Ef sú hefði verið raunin hefði dómara borið að fresta málinu og boða til nýs þinghalds, sbr. 3. mgr. sömu greinar. Héraðsdómari hefði hvorugt gert. Væri því óhjákvæmilegt að ómerkja meðferð málsins frá og með fyrrgreindu þinghaldi 11. apríl 2025 og leggja fyrir héraðsdóm að taka það til meðferðar á ný.

X var gefin að sök sérstaklega hættuleg líkamsárás, brot í nánu sambandi og brot gegn barnaverndarlögum með því að hafa fengið óþekkta konu til að skera forhúð af getnaðarlim ólögráða sonar síns með nánar tilgreindum afleiðingum. Í úrskurði Landsréttar kom fram að eins og framsetningu ákæru, málatilbúnaði og sönnunarfærslu ákæruvaldsins háttaði hefði verið brýnt að héraðsdómari kveddi til sérfróðan meðdómsmann til að leggja mat á og spyrja þá sérfróðu menn sem nauðsyn bar til að kæmu fyrir dóm, sbr. 3. mgr. 3. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Þar sem það hefði ekki verið gert væri óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar að nýju.

Í málinu var X ákærður fyrir sérstaklega hættulega líkamsárás samkvæmt 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa veist að brotaþola A með ítrekuðum hnéspörkum í höfuð og búk. Fyrir héraðsdómi gekkst X við þeirri háttsemi sem lýst var í ákæru en hafnaði heimfærslu háttseminnar til 2. mgr. 218. gr. fyrrgreindra laga. Í aðdraganda aðalmeðferðar málsins hafði héraðsdómari sent tölvupóst til verjanda ákærða þar sem hann lýsti því meðal annars að hann teldi afar hæpið að heimfæra háttsemina undir 217. gr. almennra hegningarlaga. Taldi Landsréttur að með ummælum í tölvupóstinum hefði héraðsdómari lýst afstöðu sinni til þeirra efnisvarna sem X hafði teflt fram í málinu. Þar með hefði verið kominn upp réttmætur vafi um óhlutdrægni dómarans, en skylda dómara til að gæta að hæfi sínu sneri meðal annars að því að efnisleg afstaða hans til ágreinings kæmi ekki fram fyrr en í dómi. Var hinn áfrýjaði dómur því ómerktur og heimvísað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.

X var sakfelldur í héraði fyrir brot gegn 193. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og dæmdur til tíu mánaða skilorðsbundinnar fangelsisrefsingar, auk þess sem X var gert að greiða A miskabætur. X krafðist ómerkingar dómsins og byggði meðal annars á því að sérfróður meðdómsmaður hefði verið vanhæfur til að taka sæti í dóminum á grundvelli g-liðar 1. mgr. 6. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Í úrskurði Landsréttar kom fram að með vísan til þess sem fram væri komið í málinu hefði ekki verið upplýst um nánari ástæður þess hvers vegna hinn sérfróði meðdómsmaður taldi tengsl sín við brotaþola A koma í veg fyrir að hann kæmi að meðferð einkamáls milli ákærða og A árið 2016. Í ljósi sakarefnis málsins og þeirrar óvissu sem væri uppi um inntak tengslanna yrði að leggja til grundvallar að sú staðreynd að meðdómsmaðurinn taldi á sínum tíma rétt að skorast undan aðkomu að ágreiningi um forsjá barns A og X, væri til þess fallin að draga hafi mátt óhlutdrægni hans með réttu í efa með vísan til vanhæfisreglu g-liðar 1. mgr. 6. gr. laga nr. 88/2008 og þeirra grunnraka sem liggja að baki reglunni. Af þeim sökum þótti óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm ásamt meðferð málsins frá upphafi aðalmeðferðar og vísa því til héraðsdóms til löglegrar meðferðar.

Þar sem meira en átta vikur höfðu liðið frá munnlegum málflutningi til dómsuppsögu í héraði var hinn áfrýjaði dómur, með vísan til dómaframkvæmdar Hæstaréttar, ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Héraðsdómur var ómerktur og málinu vísað heim í hérað til munnlegs málflutnings og dómsuppsögu að nýju þar sem ekki hafði verið fylgt fyrirmælum síðari málsliðar 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.

Útivist varð af hálfu L, K og F í þinghaldi í héraði 21. mars 2023. Í úrskurði Landsréttar kom fram að allir lögmenn aðila hefðu boðað forföll í þinghaldið, þar með talinn lögmaður L. Þar sem þingsókn hefði fallið niður af hálfu L hefði héraðsdómara borið að fara svo að sem segði í b-lið 1. mgr. 105. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og fella málið niður nema um lögmæt forföll hefði verið að ræða í skilningi 2. mgr., sbr. 1. mgr. 97. gr. sömu laga en í þingbók kæmi ekkert fram um að svo hefði verið. Ef sú hefði verið raunin hefði dómara borið að fresta málinu og boða til nýs þinghalds, sbr. 3. mgr. sömu greinar. Héraðsdómari hafi gert hvorugt. Væri því óhjákvæmilegt að ómerkja meðferð málsins frá og með fyrrgreindu þinghaldi 21. mars 2023 og leggja fyrir héraðsdóm að taka það til löglegrar meðferðar.

Í málinu deildu A og B um forsjá sonar þeirra, C, lögheimili barnsins, meðlag og umgengni. Með dómi héraðsdóms, sem skipaður var einum embættisdómara, geðlækni og sálfræðingi, var ákveðið að A og B færu áfram sameiginlega með forsjá C og lögheimili barnsins skyldi vera hjá B, auk þess sem kveðið var á um meðlag og umgengni. Í úrskurði Landsréttar var rakið að ótvírætt hefði þurft sérkunnáttu til að taka afstöðu til forsjárhæfni aðila. Ekki hafi þó verið efni til þess að kveðja til tvo sérfróða meðdómendur til setu í dómi í héraði, enda hafi sérkunnátta þeirra beggja lotið að sama atriði, það er forsjárhæfni aðilanna. Þótt yfirmat hafi verið unnið af sálfræðingi og geðlækni hafi ekkert í niðurstöðum þess kallað á þessa skipun dómsins. Var skipan dóms í héraði því í andstöðu við 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og varð ekki komist hjá því að ómerkja héraðsdóm og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar.

A krafðist bóta úr vátryggingu útgefinni af L vegna líkamstjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir er hann féll úr stiga við vinnu sína. L hafnaði bótaskyldu einkum sökum þess að A hefði vanrækt verulega upplýsingaskyldu samkvæmt 1. mgr. 82. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingasamninga með því að upplýsa ekki um atvik sem A vissi, eða hefði mátt vita, að hefðu verulega þýðingu fyrir mat á áhættu. Þá hefði ástæða þess að A féll úr stiga ekki verið vegna utanaðkomandi aðstæðna og því ekki um slys að ræða auk þess sem ósannað væri að A hafi vegna þessa atviks verið ófært með öllu að gegna sínu fyrra starfi. Í dómi Landsréttar var ekki fallist á að A hefði með sviksamlegum hætti vanrækt upplýsingaskyldu sína en í umsókn um vátrygginguna hefði A upplýst að hann hefði þjáðst af brjósklosi, tognað í baki eða fundið fyrir öðrum vandamálum „tengdum hrygg/mænu“. Þá veitti A umboð til að afla frekari upplýsinga frá læknum og heilsugæslu með sérstakri yfirlýsingu sem var að finna í umsókninni. Hefði L því verið í lófa lagið að kalla eftir frekari upplýsingum um vandamál tengd baki A sem L teldi að gætu haft þýðingu. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var sú niðurstaða staðfest að leggja bæri til grundvallar að A hefði orðið fyrir slysi er hann féll úr stiga við vinnu auk þess sem L var látinn bera hallann af sönnunarskorti um að A væri ekki varanlega óvinnufær til að gegna sínu fyrra starfi vegna slyssins. Samkvæmt því en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur.

Með hinum kærða úrskurði var skattrannsóknarstjóra heimiluð rannsókn á rafrænu efnisinnihaldi farsíma sem haldlagður hafði verið í þágu rannsóknar. Í úrskurði Landsréttar kom fram að fyrir héraðsdómi hefðu ekki hefðu legið fyrir nauðsynleg gögn til að tekin yrði afstaða til þess hvort lagaskilyrði væru uppfyllt fyrir því að fram færi rannsókn á rafrænu efnisinnihaldi farsíma X. Var hinn kærði úrskurður því ómerktur og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til meðferðar að nýju.

A og B deildu um forsjá dóttur sinnar og lögheimili. Í úrskurði Landsréttar kom fram að verulega hefði skort á að í héraðsdómi væri tekin rökstudd afstaða til atriða sem líta bæri til við úrlausn málsins samkvæmt 2. mgr. 34. gr. barnalaga nr. 76/2003. Þannig hefði héraðsdómur ekkert vikið að forsjárhæfni B eða lagt á hana mat. Úrlausn héraðsdóms hefði því ekki verið í samræmi við fyrirmæli greinds ákvæðis, auk þess sem hún hefði heldur ekki samrýmst ákvæði f-liðar 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 að því leyti sem héraðsdómur tók ekki afstöðu til málsástæðna A er vörðuðu skort á mati héraðsdóms á forsjárhæfni B og ætlaða galla á matsgerð dómkvadds matsmanns. Þá taldi Landsréttur jafnframt að takmarkaðar upplýsingar lægju fyrir um afstöðu dóttur aðila til málsins og yrði ekki séð að héraðsdómur hefði gætt með viðhlítandi hætti þess réttar sem börnum væri áskilinn í 1. mgr. 43. gr. barnalaga og 12. gr. laga nr. 19/2013 um samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins. Taldi Landsréttur ágalla á meðferð og úrlausn málsins í héraði slíka að óhjákvæmilegt væri að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.

E ehf. og H kröfðust m.a. viðurkenningar á rétti þeirra in solidum til fulls og óhindraðs umferðarréttar um tiltekinn veg. Í dómi héraðsdóms var ekki fallist á þessa kröfu og tekið fram að ekki fengist séð, miðað við kröfugerð í málinu, að unnt væri að fallast á þá kröfu án þess að viðurkenndur yrði umferðarréttur án takmarkana. Þá var tekið fram í forsendum dómsins að hugsanlega hefði krafa um takmarkaðri afnot eða nánar tilgreinda umferð þeirra fengið betri hljómgrunn. E ehf. og H breyttu viðurkenningarkröfu sinni fyrir Landsrétti en sú krafa tók mið af forsendum í dómi héraðsdóms. Í dómi Landsréttar var tekið fram að enda þótt dómkrafa E ehf. og H fyrir héraðsdómi hefði verið sett fram með þeim hætti að krafist væri viðurkenningar á fullum og óhindruðum umferðarrétti mætti vera ljóst að málatilbúnaður E ehf. og H hefði frá upphafi tekið mið af því að þeir ættu umferðarrétt sem tæki til afmarkaðra nota og væri því ekki án takmarkana. Af því leiddi að taka bæri efnislega afstöðu til afmarkaðri umferðarréttar en það yrði að réttu lagi ekki gert í fyrsta sinn fyrir Landsrétti. Var héraðsdómur því ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

A krafðist bóta úr vátryggingu útgefinni af L vegna líkamstjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir er hann féll niður úr stiga við vinnu sína. Í málinu reyndi meðal annars á þá málsástæðu L hvort fella bæri ábyrgð þess niður í heild eða að hluta með stoð í 2. mgr. 83. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga vegna vanrækslu A á að upplýsa í umsókn um vátrygginguna um nánar tilgreind atvik sem fram komu í sjúkraskrá hans. Í úrskurði Landsréttar kom fram að í 3. mgr. 83. gr. laganna segi að við mat á því hvort efni séu til að fella niður ábyrgð vátryggingarfélags í heild eða að hluta með stoð í 2. mgr. sömu lagagreinar skuli litið til þess hvaða þýðingu vanrækt upplýsingaskylda vátryggðs hafi haft fyrir mat félagsins á áhættu, hve sökin er mikil og fleira. Taldi rétturinn að þótt ljóst væri að mat á þessu væri atviksbundið og kallaði ekki undantekningalaust á sérfræðiþekkingu væri byggt á því af hálfu L að læknisfræðilegar upplýsingar úr sjúkraskrá A ættu að hafa þýðingu fyrir matið. Hafi héraðsdómara því eðli máls samkvæmt verið ókleift að fjalla um þá málsástæðu á grundvelli almennrar þekkingar og menntunar eða lagakunnáttu. Hefði því verið þörf á sérkunnáttu og héraðsdómara borið að kveðja til meðdómsmenn samkvæmt 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var héraðsdómur því ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju. Þá gerði Landsréttur athugasemd við, eins og atvikum máls væri háttað, að í hinum áfrýjaða dómi hefði verið lögð til grundvallar sem fullgild sönnun um afleiðingar ætlaðs slyss A álitsgerð læknis sem ekki hefði verið aflað til samræmis við ákvæði IX. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

A höfðaði mál á hendur B og krafðist þess að forsjá barna þeirra yrði ákveðin sameiginleg og að lögheimili barnanna yrði hjá honum. Í hinum áfrýjaða dómi var því slegið föstu að framganga A varðandi umgengni og brot á samkomulagi aðila um hana dragi verulega úr forsjárhæfni hans og því væri börnunum ekki fyrir bestu að forsjá þeirra yrði ákveðin sameiginleg. B var á hinn boginn talin hæf til að fara með forsjá barnanna og henni einni dæmd forsjá þeirra. Landsréttur rakti tilgreind ákvæði barnalaga og komst að þeirri niðurstöðu að þegar lagður var dómur á málið í héraði hefði notið afar takmarkaðra gagna um mörg þeirra atriða sem dómara hefði borið samkvæmt 2. mgr. 34. gr. barnalaga að líta til er hann kvað á um hvernig forsjá barnanna og lögheimili þeirra skildi háttað. Að því gættu og í ljósi málsatvika allra og þeirra sérreglna sem giltu um öflun sönnunargagna í málum af þeim toga sem um ræddi, sbr. 42. gr. barnalaga, hefði héraðsdómara borið að leggja fyrir aðila að afla frekari gagna varðandi aðstæður þeirra og barna þeirra, þar með talið sérfræðilegrar álitsgerðar, sbr. 3. mgr. 42. gr. barnalaga, og kveðja síðan til setu í dómi sérfróðan meðdómsmann, sbr. 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Taldi Landsréttur því óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.

B höfðaði mál gegn A en ágreiningur þeirra snérist um það hvort A bæri að endurgreiða B fjármuni í hans eigu sem notaðir voru við kaup á fasteigninni D. Málatilbúnaður B samkvæmt héraðsdómsstefnu var á því reistur að A hefði nýtt fjármuni sem honum bar vegna sölu á fasteigninni C í heimildarleysi til kaupa á fasteigninni D. Í niðurstöðu héraðsdóms, sem féllst á kröfur B, var lagt til grundvallar að um lán frá B hefði verið að ræða sem bæri að endurgreiða þegar þess væri krafist. Var talið að B hefði formlega krafist greiðslu lánsins með höfðun dómsmáls og að A hefði borið að endurgreiða lánið eigi síðar en þann dag. Í dómi Landsréttar kom fram að þeirri málsástæðu að um lán til A hefði verið að ræða yrði ekki fundin stoð í héraðsdómsstefnu. Lá ekki fyrir að A hefði samþykkt að málsástæðan kæmist að í málinu, sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, og var héraðsdómara því óheimilt að færa þau rök fyrir niðurstöðu sinni að um lán til A hefði verið að ræða. Var því talið að héraðsdómari hefði farið út fyrir þann málsgrundvöll sem B markaði í stefnu málsins og út fyrir heimildir sínar samkvæmt 2. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991. Taldi Landsréttur þessa annmarka á hinum áfrýjaða dómi slíka að ekki yrði hjá því komist að ómerkja dóminn án kröfu og leggja fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar og dómsálagningar að nýju.

K og Í höfðuðu mál á hendur B og P og kröfðust skaðabóta eða afsláttar vegna galla sem þau töldu vera á fasteign þeirra sem þau keyptu af B og P með milligöngu M og S ehf. B og P stefndu M og S ehf. til réttargæslu. Í dómi Landsréttar var talið ljóst að niðurstaða héraðsdóms í dómi 3. janúar 2023 hefði að verulegu leyti byggt á ályktunum sem dómurinn dró af matsgerð dómkvadds matsmanns og skýrslu hans fyrir dómi. B, P, M og S ehf. hefðu þó gert margvíslegar athugasemdir við sönnunargildi matsgerðarinnar. Taldi Landsréttur að héraðsdómara hefði verið rétt að kveðja sérfróðan meðdómsmann til setu í dóminum. Þar sem það var ekki gert yrði ekki komist hjá því að ómerkja hinn áfrýjaða dóm héraðsdóms 3. janúar 2023. Í dómi héraðsdóms 18. september 2023 hafi niðurstaða dómsins frá 3. janúar sama ár verið lögð óbreytt til grundvallar um sönnunargildi matsgerðar dómkvadds matsmanns. Yrði því ekki hjá því komist að ómerkja einnig hinn áfrýjaða dóm héraðsdóms 18. september 2023.

X var ákærð fyrir manndráp í opinberu starfi og brot gegn lögum um heilbrigðisstarfsmenn með því að hafa á Landspítalanum, þar sem X starfaði sem hjúkrunarfræðingur, svipt A lífi. Var háttsemin í ákæru talin varða við 211. gr., sbr. 138. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 1. mgr. 13. gr., sbr. 28. gr. laga nr. 34/2012 um heilbrigðisstarfsmenn. Ekki var höfð uppi varakrafa í ákæru um heimfærslu til refsiákvæða. Með dómi héraðsdóms var talið ósannað að X hefði haft ásetning til að svipta A lífi og var hún sýknuð af broti gegn 211. gr. almennra hegningarlaga, sem og öðrum þeim brotum sem henni voru gefin að sök í ákæru. Í forsendum héraðsdóms var tekið fram að í málinu hefði ekki verið ákært fyrir brot gegn 215. gr. almennra hegningarlaga og hefði það því ekki verið flutt með tilliti til þess. Í greinargerð ákæruvaldsins til Landsréttar kom fram að færi svo að rétturinn teldi ósannað að ásetningur X hefði staðið til að svipta A lífi væri byggt á því að líta bæri á háttsemina sem stórfellda líkamsárás sem bani hefði hlotist af og yrði hún samkvæmt því heimfærð til 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga, en yrði ekki á það fallist teldi ákæruvaldið í það minnsta liggja fyrir að X hefði svipt A lífi svo að varðaði hana refsingu samkvæmt 215. gr. laganna. Í úrskurði Landsréttar kom fram að ef héraðsdómur teldi vafa leika á því að X hefði haft ásetning til að svipta A lífi, svo að fullnægt væri huglægum refsiskilyrðum 211. gr. almennra hegningarlaga, hefði dóminum borið að gefa sakflytjendum færi á að flytja málið út frá því hvort heimfæra mætti ætlað brot hennar undir 2. mgr. 218. gr. laganna, ellegar 215. gr. þeirra. Það hefði ekki verið gert og yrði ekki leyst úr því fyrir Landsrétti hvort málið yrði dæmt eftir öðrum refsiákvæðum en í ákæru greindi, enda myndi slík úrlausn ekki fela í sér endurskoðun á niðurstöðu héraðsdóms. Var hinn áfrýjaði dómur því ómerktur án kröfu og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til meðferðar á ný og fella síðan á það efnisdóm.

Útivist varð af hálfu A í þinghaldi í héraði 13. desember 2022. Við meðferð málsins fyrir Landsrétti skýrði lögmaður A fjarveru í greindu þinghaldi á þann veg að lögmaðurinn hefði ranglega skráð hjá sér að þinghaldið yrði háð 14. sama mánaðar. Í úrskurði Landsréttar kom fram að áðurgreind ástæða fyrir fjarveru lögmanns A gæti hvorki talist til lögmætra forfalla í skilningi 1. mgr. 97. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála né yrði henni jafnað til slíkra forfalla. Þegar þingsókn hefði fallið niður af hálfu A hefði héraðsdómara borið að fara svo að sem segði í b-lið 1. mgr. 105. gr. laga nr. 91/1991 og fella málið niður en afstaða lögmanns S hf. hefði engu getað breytt í því efni. Þetta hefði héraðsdómari ekki gert og væri því óhjákvæmilegt að ómerkja meðferð málsins frá og með fyrrgreindu þinghaldi 13. desember 2022 og leggja fyrir héraðsdóm að taka það til löglegrar meðferðar.

Með hinum áfrýjaða dómi var felldur úr gildi úrskurður kærunefndar útlendingamála þar sem kröfu A o.fl. um endurupptöku var hafnað. Krafa er laut að ógildingu þess úrskurðar var þrautavarakrafa A o.fl. í héraði. Kröfugerð A o.fl. fyrir Landsrétti var efnislega hin sama og fyrir héraðsdómi. Í úrskurði Landsréttar kom fram að í aðalkröfu A o.fl. í héraði hefði falist helsta ósk hans um málsúrslit en í varakröfum óskir um málsúrslit, yrði ekki fallist á aðalkröfu hans eða aðrar varakröfur sem framar voru í röðinni. Í hinum áfrýjaða dómi hefði héraðsdómari hvorki tekið afstöðu til aðal- né varakröfu A o.fl. Þá hefði hann heldur ekki tekið afstöðu til þeirra málsástæðna sem A o.fl. tefldu fram til stuðnings þeim kröfum. Taldi Landsréttur þessa annmarka á hinum áfrýjaða dómi slíka að ekki yrði hjá því komist að ómerkja dóminn án kröfu og leggja fyrir héraðsdómara að taka málið til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.

Með hinum áfrýjaða dómi var felldur úr gildi úrskurður kærunefndar útlendingamála þar sem kröfu A um endurupptöku var hafnað. Krafa er laut að ógildingu þess úrskurðar var þrautavarakrafa A í héraði. Kröfugerð A fyrir Landsrétti var efnislega hin sama og fyrir héraðsdómi. Í úrskurði Landsréttar kom fram að í aðalkröfu A í héraði hefði falist helsta ósk hans um málsúrslit en í varakröfum óskir um málsúrslit, yrði ekki fallist á aðalkröfu hans eða aðrar varakröfur sem framar voru í röðinni. Í hinum áfrýjaða dómi hefði héraðsdómari hvorki tekið afstöðu til aðal- né varakröfu A. Þá hefði hann heldur ekki tekið afstöðu til þeirra málsástæðna sem A tefldi fram til stuðnings þeim kröfum. Taldi Landsréttur þessa annmarka á hinum áfrýjaða dómi slíka að ekki yrði hjá því komist að ómerkja dóminn án kröfu og leggja fyrir héraðsdómara að taka málið til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.

Áfrýjað var dómi héraðsdóms þar sem G var dæmd til að greiða húsfélaginu E tilgreinda fjárhæð vegna ógreiddra húsfélagsgjalda, auk þess sem staðfestur var lögveðsréttur húsfélagsins í eignarhlutum G í fasteigninni E fyrir hluta þeirrar fjárhæðar. Í dómi Landsréttar var meðal annars rakið að við aðalmeðferð málsins í héraði hefði héraðsdómari í upphafi þinghaldsins heimilað E að leggja fram nýtt skjal, sem bar yfirskriftina „SÓKN“, þar sem „endanlegar og samanteknar dómkröfur“ hans voru ekki einungis skýrðar tölulega heldur einnig færðar fram fyrir þeim málsástæður og röksemdir. Í upphafi forsendna héraðsdóms hefði þessa skjals verið sérstaklega getið og vísað til 3. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991 hvað það varðaði. Tilvitnað ákvæði tæki til þeirrar aðstöðu þegar útivist hefði orðið af hálfu stefnda í einkamáli en atvik væru ekki með þeim hætti. Lagaheimild hefði því skort fyrir framlagningu skjalsins og hefði héraðsdómari með réttu átt að synja E um framlagningu þess. Þá hefði G byggt á því í héraði að skuld samkvæmt tilgreindum reikningi væri skuld fyrrum eiganda eignarhluta G í fasteigninni og henni því óviðkomandi. Í dómi héraðsdóms hefði hvorki verið vikið að þeirri málsástæðu né að ákvæði 3. mgr. 47. gr. laga nr. 26/1994, sem stefndi hefði vísað til, kröfunni til stuðnings. Taldi Landsréttur að héraðsdómur hefði ekki getað komist að efnislegri niðurstöðu um greiðsluskyldu G að þessu leyti án þess að tekin væri afstaða til þessara atriða, sbr. f-lið 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991. Loks taldi Landsréttur að héraðsdómur hefði í engu vikið að lagagrundvelli kröfu E um staðfestingu lögveðsréttar og hefði niðurstaða dómsins hvað hana varðaði verið órökstudd. Samkvæmt framangreindu taldi Landsréttur slíka galla á samningu hins áfrýjaða dóms að ekki yrði komist hjá því að ómerkja dóminn og leggja fyrir héraðsdómara að taka málið til munnlegs málflutnings og dómsálagningar á ný.

Þar sem meira en fjórar vikur höfðu liðið frá munnlegum málflutningi til dómsuppsögu í héraði, og ekki hafði verið bókað að dómari og sakflytjendur teldu ekki þörf á endurflutningi málsins, var hinn áfrýjaði dómur ómerktur og lagt fyrir héraðsdómara að taka það til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

A ehf. höfðaði mál á hendur K ehf. til heimtu nánar tilgreindrar skuldar auk dráttarvaxta. Héraðsdómari ákvað að skipta sakarefni málsins með stoð í 1. mgr. 31. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í dómi Landsréttar var til þess vísað að við skiptingu sakarefnisins hefði engin breyting orðið á þeim kröfum aðila sem settar hefðu verið fram í héraðsstefnu A ehf. og greinargerð K ehf. í héraði. Í ljósi þeirra forsendna sem héraðsdómari hefði fært fyrir niðurstöðu sinni í hinum áfrýjaða dómi hefði hann að réttu lagi átt að kveða upp dóm í málinu þar sem í dómsorði væri tekin efnisleg afstaða til allra krafna málsaðila, þar með talið kröfu A ehf. um dráttarvexti, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 31. maí 2018 í máli nr. 461/2017. Það hefði héraðsdómari aftur á móti ekki gert. Þá væri í forsendum og dómsorði hins áfrýjaða dóms tekin efnisleg afstaða til málskostnaðarkrafna aðila sem ekki samrýmdist þeirri niðurstöðu dómsins að öðru leyti sem birtist í dómsorði. Væri því í hinum áfrýjaða dómi ekki leyst með viðhlítandi hætti úr málinu á grundvelli ákvörðunar dómara um skiptingu sakarefnis þess. Dómurinn væri því haldinn slíkum annmörkum að óhjákvæmilegt væri að ómerkja hann og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.

L og T kröfðust afsláttar eða skaðabóta vegna galla sem þau töldu vera á fasteign sem þau hefðu keypt af J. Með hinum áfrýjaða dómi var J meðal annars gert að greiða L og T kostnað vegna viðgerðar á útveggjum hússins og bílskúrs. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að ágreiningslaust væri að fjárkrafa samkvæmt stefnu hefði ekki tekið til slíks kostnaðar. Þá yrði ekki séð að L og T hefðu leitast við að auka við fjárkröfu sína eftir að yfirmatsgerð lá fyrir, svo sem með því að höfða framhaldssök, og ekkert lægi fyrir um það að J hefði samþykkt að krafa vegna þessa kæmist að í málinu. Með niðurstöðu hins áfrýjaða dóms var því farið út fyrir kröfugerð L og T í andstöðu við 1. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var hinn áfrýjaði dómur ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

R krafðist afsláttar eða skaðabóta vegna galla sem hún taldi vera á fasteign sem hún hafði keypt af H. Með hinum áfrýjaða dómi var H meðal annars gert að greiða R kostnað vegna viðgerðar á útveggjum hússins og bílskúrs. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að ágreiningslaust væri að fjárkrafa samkvæmt stefnu hefði ekki tekið til slíks kostnaðar. Þá yrði ekki séð að R hefði leitast við að auka við fjárkröfu sína eftir að yfirmatsgerð lá fyrir, svo sem með því að höfða framhaldssök, og hefði H ekki samþykkt að krafa vegna þessa kæmist að í málinu. Með niðurstöðu hins áfrýjaða dóms var því farið út fyrir kröfugerð R í andstöðu við 1. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var hinn áfrýjaði dómur ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

X var ákærður fyrir stórfellt fíkniefnalagabrot, sbr. 173. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með því að hafa staðið að innflutningi á samtals 13.986 stykkjum af töflum sem innihéldu flúbrómazólam, ætluðum til söludreifingar hér á landi í ágóðaskyni. Í héraði var farið með málið sem játningarmál eftir ákvæði 1. mgr. 164. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og X sakfelldur fyrir það sem honum var gefið að sök í ákæru. Í dómi Landsréttar kom fram að ekki hefðu verið efni til að líta svo á að ákærði hefði með skýlausum hætti játað þá háttsemi sem honum væri gefin að sök samkvæmt ákæru, og að sú játning hefði verið studd sakargögnum, þannig að unnt hefði verið að fella dóm á málið eftir ákvæði 1. mgr. 164. gr. laga nr. 88/2008. Var héraðsdómur því ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Með dómi héraðsdóms var X sakfelldur fyrir að hafa ekið bifhjóli sviptur ökurétti og gert að sæta fangelsi í sex mánuði. Í héraði var farið með málið sem játningarmál eftir að bókað hafði verið í þingbók að verjandi hefði rætt við X í síma og hann gefið verjandanum heimild til að játa sök. Í dómi Landsréttar kom fram að X hefði ekki komið fyrir héraðsdóm og hefði dómari ekki kynnt sér afstöðu hans til sakargifta af eigin raun. Við þessar aðstæður hefðu engin efni verið til að líta svo á að X hefði skýlaust játað þá háttsemi sem honum var gefin að sök og fella dóm í málinu eftir ákvæði 1. mgr. 164. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Var hinn áfrýjaði dómur því ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

H höfðaði mál gegn Í og krafðist þess að felld yrði úr gildi ákvörðun SÍ um að hafna umsókn hans um tiltekna greiðsluþátttöku stofnunarinnar á grundvelli reglugerðar nr. 1255/2018 um endurgreiðslu kostnaðar vegna þjónustu sjálfstætt starfandi sérgreinalækna sem starfa án samnings við SÍ. Í hinum áfrýjaða dómi var Í sýknað af kröfum H. Í dómi Landsréttar var rakið að niðurstaða héraðsdóms um sýknu Í af kröfum H hafi farið í bága við 111. gr. laga nr. 91/1991. Þar við bættist að með héraðsdómi var ágreiningi málsaðila ekki ráðið til lykta. Var hinn áfrýjaði dómur ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.

M og A hf. deildu um hvort sjálfskuldaraábyrgð M að fjárhæð 7.000.000 króna, í tengslum við hækkun á yfirdráttarheimild fyrirtækis sem M var í forsvari fyrir, hefði átt að falla niður samtímis því að viðauki var gerður við tryggingabréf og A hf. veitt veð í íbúðarhúsi M. M byggði á því að A hf. hefði skuldbundið sig til að fella sjálfskuldarábyrgðina niður um leið og fyrrgreindu tryggingabréfi væri þinglýst. Í dómi Landsréttar var rakið að málatilbúnaður M byggði á þeirri málsástæðu að það hafi verið ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera sjálfskuldarábyrgðina fyrir sig, sbr. 1. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Í hinum áfrýjaða dómi væri hvergi tekin afstaða til þeirrar málsástæðu. Þar væri eingöngu hafnað þeirri málsástæðu M að sjálfskuldarábyrgðin hafi verið tímabundin og átt að falla niður þegar viðaukinn við tryggingabréfið var gefinn út og A veitt veð í íbúðarhúsi M. Þar sem héraðsdómari hefði ekki tekið efnislega afstöðu til þessarar málsástæðu M, yrði með hliðsjón af f- lið 1. mgr. 114. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð einkamála ekki hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

A varð fyrir slysi á vinnustað sínum er hún rann til í hálku þegar hún var að fara út með rusl. Hlaut hún læknisfræðilega örorku og varanlegan miska í slysinu. Hinn áfrýjaði dómur komst að þeirri niðurstöðu að slysið yrði ekki rakið til annars en gáleysis A og sýknaði vinnuveitanda hennar og tryggingafélag af kröfum hennar. A byggði kröfu sína meðal annars á því að slys hennar mætti rekja til sakar vinnuveitanda hennar sem hafi borið að tryggja að gönguleiðir starfsfólks væru greiðar og þannig úr garði gerðar að þær fælu ekki í sér hættu á meiðslum eða annars konar spjöllum á heilsu starfsfólks í samræmi við meginreglur í lögum nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Jafnframt byggði áfrýjandi á því að stefndu bæru hallann af skorti á sönnun um þau atvik er vörðuðu slys hennar sem ekki væru upplýst. Í því sambandi vísaði áfrýjandi til þess að slysið hefði ekki verið tilkynnt án ástæðulausrar tafar til Vinnueftirlits ríkisins svo sem vinnuveitanda A hefði borið að gera samkvæmt 1. mgr. 79. gr. áður tilvitnaðra laga. Í dómi Landsréttar kom fram að af hinum áfrýjaða dómi yrði ekki ráðið að héraðsdómari hefði tekið rökstudda afstöðu til framangreindra málsástæðna áfrýjanda, líkt og borið hefði að gera sbr. f-lið 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var hinn áfrýjaði dómur því ómerktur og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til munnlegs málflutnings og dómsálagningar á ný.

A og B slitu sambúð sinni í júní 2019 og gerðu af því tilefni með sér skriflegt samkomulag um sambúðarslitin þar sem meðal annars var fjallað um skiptingu eigna og skulda á milli þeirra. Ágreiningur reis þeirra á milli um eignaskiptin og höfðaði A mál á hendur B. Í dómi Landsréttar kom fram að í hinum áfrýjaða dómi væri ekki komist að rökstuddri niðurstöðu um þann hluta aðalkröfu A sem lyti að afhendingu allra hluta í einkahlutafélaginu C. Þá skorti nokkuð á að tekin væri rökstudd afstaða til þeirra sjónarmiða sem málsaðilar tefldu fram með skírskotun til 2. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga og þau metin heildstætt. Einnig væri ágreiningur um fyrirliggjandi verðmat einkahlutafélaganna P og S og væri sérkunnáttu þörf til að leysa úr þeim ágreiningi. Hafi héraðsdómara því verið rétt að kveðja til sérfróðan meðdómsmann. Vegna þessara annmarka á hinum áfrýjaða dómi var hann ómerktur og málinu vísað heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar á ný.

A ehf. höfðaði mál gegn I ohf. og krafðist skaðabóta vegna ákvörðunar I ohf. um að semja ekki við K ehf., síðar A ehf., um leigurými í Flugstöð Leifs Eiríkssonar í kjölfar tilgreindrar samkeppni. I ohf. var sýknað af kröfum A ehf. í héraði og áfrýjaði A ehf. dómi héraðsdóms til viðurkenningar á skaðabótaskyldu I ohf. Fyrir Landsrétti fór fram munnlegur málflutningur um formhlið þess. Í úrskurði Landsréttar var rakið að dómur héraðsdóms hefði verið skipaður tveimur meðdómsmönnum. Samkvæmt 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála væri dómara heimilt að kveðja til tvo meðdómsmenn ef hann teldi þurfa sérkunnáttu í dómi á fleiri en einu sviði. Eins og málið hefði legið fyrir er það var dómtekið í héraði hefði það snúist um viðurkenningu á ætlaðri bótaskyldu I ohf. en A ehf. hefði meðal annars byggt á því að ætluð brot I ohf. á skilmálum samkeppninnar teldust ólögmæt og saknæm háttsemi sem leiddi til skaðabótaskyldu hans. Ekki var talið að sýnt hefði verið fram á hvernig sérþekking annars meðdómsmannsins yrði jafnað til sérkunnáttu sem kynni að þurfa til að leysa úr þeim ágreiningi sem lægi fyrir í málinu, sbr. 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991. Þá hefðu heldur ekki verið færð fyrir því haldbær rök að þörf hefði verið á að skipa dóminn tveimur meðdómsmönnum með sérkunnáttu á fleiri en einu sviði. Var skipun dómsins því talin í andstöðu við 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991. Með úrskurði sínum ómerkti Landsréttur héraðsdóm og vísaði málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

A slasaðist í bifhjólaslysi árið 2013 og greiddi V hf. honum bætur úr sjúkra- og slysatryggingu en A gerði fyrirvara um rétt til frekari bóta vegna varanlegrar örorku. Árið 2020 krafðist A frekari bóta úr tryggingunni á grundvelli nýrrar álitsgerðar örorkunefndar. V hf. hafnaði frekari greiðslu með vísan til greinar 3.7 í skilmálum sjúkra- og slysatryggingarinnar. Höfðaði A þá mál til heimtu frekari bóta. Með hinum áfrýjaða dómi var V hf. sýknaður af þeirri kröfu. Í dómi Landsréttar kom fram að í lýsingu hins áfrýjaða dóms á málsástæðum A væri þess hvergi getið að hann byggði kröfu sína á 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Í niðurstöðukafla héraðsdóms væru því til samræmis einungis raktar aðrar málsástæður A. Ekki hefði verið unnt að komast efnislega að niðurstöðu í héraði um sýknu V hf. af kröfum A án þess að afstaða væri tekin til allra málsástæðna hans. Varð af þeim sökum ekki hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til munnlegs málflutnings og dómsuppsögu að nýju.

Sakarefni málsins varðaði það álitaefni hvort S ses. bæri skaðabótaábyrgð á líkamstjóni sem A kvaðst hafa orðið fyrir við störf sín hjá S ses. í september og október 2015 vegna myglu í húsinu Brautarholti að Sólheimum. A hafði verið veitt gjafsóknarleyfi sem lagt var fram í héraði við þingfestingu málsins. Í úrskurði Landsréttar kom fram að í hinum áfrýjaða dómi væri ekkert vikið að framangreindri gjafsókn en að réttu hefði átt að kveða á um að málskostnaðinn skyldi greiða í ríkissjóð en ekki til A, að því marki sem ekki væri um að ræða kostnað sem hann hefði sjálfur haft af málinu, sbr. síðari málslið 4. mgr. 128. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hvorki hefði verið tekin afstaða til þess hvað ætti að greiða stefnda vegna málflutningsþóknunar lögmanns hans né mælt fyrir um skyldu til að greiða annan gjafsóknarkostnað úr ríkissjóði. Þá var fjallað um að ágreiningur ríkti milli málsaðila um hvort mygla hefði verið til staðar í húsnæði S ses. Af því tilefni hefði A aflað matsgerðar. Í úrskurði Landsréttar kom fram að héraðsdómara hefði verið ófært að fjalla nægilega um ágreiningsatriði málsins á grunni almennrar þekkingar sinnar, menntunar eða lagaþekkingar. Hefði héraðsdómara borið að kveðja til sérfróða menn til dómstarfa samkvæmt 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991 til að leggja mat á gögn málsins og eftir atvikum spyrja þá sérfróðu menn sem unnið hefðu matsgerðir í því. Vegna framangreindra galla á hinum áfrýjaða dómi var óhjákvæmilegt að ómerkja hann og vísa heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar á ný.

A höfðaði mál til viðurkenningar á bótaskyldu úr húseigenda- og ábyrgðartryggingu hjá V hf. vegna líkamstjóns sem A byggði á að hún hefði orðið fyrir er vindhviða feykti upp hurð á veitingastað. Í dómi Landsréttar var rakið að niðurstaða hins áfrýjaða dóms um bótaskyldu V hf. hafi ráðist af því hvaða eiginleika hurðin hefði haft ef hurðarpumpa hefði verið tengd. Engin sérfræðigögn hafi legið fyrir um þessi atriði og eins og málið lá fyrir hafi héraðsdómara verið ókleift að leysa úr því álitaefni sem uppi var á grundvelli almennrar þekkingar og menntunar eða lagakunnáttu. Hafi honum því borið að kveðja til meðdómsmann samkvæmt 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þar sem héraðsdómari lét það ógert var talið óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar á ný.

Með dómi héraðsdóms voru S hf. og B sýknaðir af kröfum A um frekari bætur í kjölfar umferðaslyss þar sem síðara skilyrði 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 um endurupptöku bótaákvörðunar var ekki talið uppfyllt. Í úrskurði Landsréttar kom fram að ekki yrði séð að héraðsdómur hefði tekið rökstudda afstöðu til þeirrar málsástæðu A að 8% varanleg örorka gæti fallið undir það skilyrði 11. gr. skaðabótalaga að örorkustig væri verulega hærra en áður var talið. Þá hefði A haft uppi þrautavarakröfu í héraði sem byggst hefði á fyrirvara A um varanlega örorku við uppgjör bóta. Hefðu S og B mótmælt því að A mætti koma að þessari málsástæðu þar sem hún væri of seint fram komin. Í forsendum héraðsdóms hefði í engu verið vikið að þessari málsástæðu, hvorki að formi, sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, né heldur verið tekin efnisleg afstaða til hennar. Með vísan til f- liðar 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 væri dómur héraðsdóms haldinn slíkum annmörkum að ekki væri hjá því komist að ómerkja hann og vísa málinu heim í hérað til munnlegs flutnings og dómsálagningar að nýju.

Með dómi héraðsdóms var X sakfelld fyrir sjö umferðarlagabrot og eitt skjalabrot. X krafðist ómerkingar dómsins og byggði á því að hún kannaðist hvorki við að hafa við meðferð málsins játað akstur ökutækja né að hafa veitt verjanda sínum heimild til að játa þá háttsemi. Í dómi Landsréttar kom fram að X hefði neitað sök í öllum liðum ákæru við þingfestingu málsins. Við skýrslugjöf hennar við aðalmeðferð málsins hefði hún neitað að hafa ekið bifreiðum í nánar tilgreind skipti en játað akstur í einum ákærulið. Fyrir lá í málinu að síðar í aðalmeðferðinni hefði verjandi X gefið út yfirlýsingu um að hún játaði það að hafa ekið bifreið í umrædd sjö skipti. Vísaði Landsréttur til þess að í dómi héraðsdóms hefði verið gengið út frá því að X hefði gengist við því að hafa ekið umræddum bifreiðum í öllum tilvikum sem ákært væri fyrir þótt hún hefði borið um annað í skýrslugjöf sinni fyrir héraðsdómi. Þeirri skýrslugjöf yrði hvorki breytt með yfirlýsingu verjanda X né með samkomulagi milli málflytjenda. Við þessar aðstæður hefði borið að gæta þess að X gæfi skýrslu að nýju í samræmi við XVII. kafla laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála til að ganga úr skugga um hvort hún vildi draga fyrri framburð sinn til baka og þá að hvaða leyti. Þar sem þessa var ekki gætt væri hinn áfrýjaði dómur reistur á röngum forsendum um framburð X fyrir dómi. Þessi annmarki væri þess eðlis að ómerkja yrði hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar.

A ehf. höfðaði mál á hendur K ehf. til greiðslu skuldar að fjárhæð 20.760.768 krónur auk dráttarvaxta. Þá krafðist A ehf. einnig staðfestingar kyrrsetningargerðar í fasteign K ehf. Héraðsdómari féllst á ósk K ehf. um að skipta sakarefni málsins þannig að fyrst yrði málið dæmt um viðurkenningarkröfu A ehf. Þó svo að héraðsdómur hafi tekið ákvörðun um skiptingu á sakarefni málsins kvað hann engu að síður í dómsorði á um skyldu A ehf. til að greiða K ehf. tiltekna fjárhæð sem veitti heimild til aðfarar að lögum. Landsréttur taldi að slíkt ósamræmi væri í þeirri kröfugerð er fyrir héraðsdómi lá við dómtöku málsins og dómsorði hins áfrýjaða dóms að óhjákvæmilegt væri að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Þrotabú D ehf. höfðaði mál gegn F ehf. og krafðist greiðslu á samtals 24.000.000 króna eftirstöðvum kaupverðs samkvæmt kaupsamningi 5. september 2017. F ehf. tók til varna og krafðist sýknu. Með dómi héraðsdóms var F ehf. gert að greiða þrotabúi D ehf. stefnufjárhæðina ásamt tilgreindum dráttarvöxtum og málskostnaði. Fyrir Landsrétti var málið eingöngu flutt um þá aðalkröfu F ehf. að dómur héraðsdóms yrði ómerktur þar sem héraðsdómari hefði ekki haldið dómþing í málinu áður en aðalmeðferð þess fór fram. Í úrskurði Landsréttar kom fram að í réttarframkvæmd hefði ákvæði 1. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verið túlkað á þann veg að dómari í héraði skyldi ávallt taka fyrir mál eftir að greinargerð hefði verið lögð fram um varnir í því. Héraðsdómara hefði borið að taka mál þetta fyrir í þinghaldi áður en aðalmeðferð þess fór fram en í því sambandi breytti engu þótt lögmenn málsaðila hefðu ekki gert athugasemd við málsmeðferðina. Var héraðsdómur því ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Með hinum áfrýjaða dómi var fallist á að A ætti rétt til hærri bóta fyrir varanlegan miska og tímabundið atvinnutjón en lagt var til grundvallar í uppgjöri hennar og V hf. vegna umferðarslyss. Engu að síður var niðurstaða héraðsdóms sú að krafa A væri þegar að fullu greidd. Í dómi Landsréttar kom fram að dómkröfur A hafi skýrlega innihaldið kröfur um vexti og dráttarvexti. Í úrlausn héraðsdóms hefði á hinn bóginn ekki verið tekin afstaða til vaxta- og dráttarvaxtakrafna A sem deilt var um að hluta í málinu. Þannig hefði verið horft fram hjá vaxtakröfum A er dómkrafa hennar og innborganir V hf. voru látnar mætast og krafa A þegar af þeirri ástæðu talin að fullu greidd. Samkvæmt því og með vísan til f-liðar 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála var hinn áfrýjaði dómur ómerktur og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til munnlegs málflutnings og dómsálagningar að nýju.

A krafðist viðurkenningar á því að S hefði frá og með 1. janúar 2015 verið óheimilt að skerða örorkulífeyrisgreiðslur til hans með því að telja A til tekna barnalífeyri sem hann fengi greiddan frá Tryggingastofnun ríkisins. Einnig að viðurkennt yrði að A ætti kröfu um að S væri skylt að greiða sér vangoldnar örorkulífeyrisgreiðslur frá sama degi ásamt dráttarvöxtum frá og með gjalddögum hverrar vangoldinnar greiðslu auk þess sem A krafðist viðurkenningar á fyrningarslitum þeirrar kröfu. Í dómi Landsréttar var rakið að A hefði byggt á því í stefnu að málsmeðferð S við töku ákvörðunar um að skerða lífeyrisréttindi A hefði ekki verið í samræmi við þær kröfur sem leiddi af dómaframkvæmd og meðal annars nefnt í því sambandi að ákvarðanir yrðu að vera teknar af þar til bærum aðila. S hefði í kjölfarið sett fram varnir við þessu, lagt fram gögn um að ákvörðunin hefði verið tekin af Greiðslustofu lífeyrissjóða og byggt á því að sú ákvörðun hefði falið í sér eðlilegt og rökrétt framhald af fyrri ákvörðunum. Í dómi Landsréttar var lagt til grundvallar að A hefði verið heimilt að bregðast við framkomnum vörnum S með frekari sönnunarfærslu um hvort málsmeðferðin hefði verið lögum samkvæmt og röksemdum þar að lútandi. Því yrði ekki talið að reglur laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála hafi útilokað að A hefði uppi nánari röksemdir að þessu leyti við meðferð málsins í héraði, svo sem miðað hefði verið við í hinum áfrýjaða dómi. Sú staðreynd að ákvörðunin hefði verið tekin af Greiðslustofu lífeyrissjóða hafi meðal annars skipti máli við úrlausn um það hvort ákvörðunin hafi verið nægilega undirbúin og hvort málefnalegar ástæður hafi legið að baki skerðingu umræddra réttinda. Þar sem ekki hafi verið tekin efnisleg afstaða til málsástæðu A um að ákvörðunin hafi ekki verið tekin af réttum aðila, eins og sú málsástæða hafi virst vera rökstudd við dómtöku málsins, yrði með hliðsjón af f-lið 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 ekki hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað að nýju.

A og B höfðuðu mál gegn Í til heimtu skaða- og miskabóta vegna þess tjóns sem þeir hefðu orðið fyrir vegna ákvarðana M um að svipta þá vörslu alls sauðfjár sem þeir héldu á jörð sinni. Með hinum áfrýjaða dómi var tekin til greina krafa A og B um miskabætur, án dráttarvaxta, en skaðabótakröfunni var hafnað. Skaðabótakröfu sína studdu A og B við matsgerð dómkvadds matsmanns. Í úrskurði Landsréttar kom fram að héraðsdómara hefði verið ófært að fjalla nægilega um ágreiningsatriði málsins á grunni almennrar þekkingar sinnar, menntunar eða lagaþekkingar, heldur væri eins og málið lægi fyrir þörf á sérkunnáttu til að leysa úr málinu á sviði búrekstrar og mannvirkjagerðar. Hefði héraðsdómara því borið að kveðja til sérfróðan mann eða menn til dómstarfa samkvæmt 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til að leggja mat á gögn málsins og eftir atvikum leggja spurningar fyrir hinn dómkvadda matsmann við aðalmeðferð málsins. Leiddi þetta eitt og sér til þess að ómerkja yrði hinn áfrýjaða dóm. Þá væri sá annmarki á dómi héraðsdóms að þar hefði ekki verið tekin rökstudd afstaða til dómkröfu A og B um dráttarvexti af miskabótaþætti fjárkröfu þeirra. Vegna gagnáfrýjunar kæmi sú krafa til endurskoðunar fyrir Landsrétti. Úr þessum annmarka á samningu dómsins yrði ekki bætt með málflutningsyfirlýsingu sem fyrst var gefin fyrir Landsrétti. Jafnframt skorti verulega á að í forsendum hins áfrýjaða dóms væri tekin rökstudd afstaða til matsgerðar þeirrar sem A og B byggðu bótakröfu sína á og þeirra málsástæðna sem henni tengdust. Uppfyllti samning dómsins að þessu leyti ekki kröfur f-liðar 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991. Með vísan til þessa taldi Landsréttur svo alvarlega annmarka vera á meðferð málsins í héraði að ekki yrði hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm af sjálfsdáðum og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.

M áfrýjaði dómi héraðsdóms og krafðist þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur yrði ómerktur. Í úrskurði Landsréttar var gerð grein fyrir málsmeðferð í héraði og þess getið að M hefði aflað matsgerðar eftir XII. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og lagt fram matsbeiðni sína í því máli meðan á greinargerðarfresti hans stóð í málinu sem var til úrlausnar fyrir Landsrétti. Að virtum atvikum málsins og málsástæðum M var talið að honum hefði verið rétt að afla matsgerðarinnar fyrir þeim dómara sem fór með málið og leysti úr því samkvæmt 1. mgr. 47. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hvað sem þessu liði lægi fyrir að M hefði boðað framlagningu matsgerðarinnar á fyrstu stigum málsins og áréttað fyrirhugaða framlagningu hennar undir rekstri þess. Þá hefði dómari málsins tekið rökstudda ákvörðun um að heimila framlagningu matsgerðarinnar og tekið afstöðu til sönnunargildis hennar í hinum áfrýjaða dómi. Í úrskurði Landsréttar kom fram að sérþekkingar hefði verið þörf í dóminn til að geta tekið afstöðu til ýmissa matsliða og að héraðsdómara hefði verið ófært að taka með fullnægjandi hætti afstöðu til ágreiningsatriða málsins á grunni almennrar þekkingar sinnar, menntunar og lagaþekkingar. Þar sem borið hefði að kveðja til sérfróðan matsmann til dómstarfa, samkvæmt 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en það ekki verið gert var hinn áfrýjaði dómur ómerktur og málinu vísað heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar að nýju.

A krafði D um greiðslu fjárhæðar vegna ætlaðs tjóns á fasteign í sinni eigu sem hann taldi að hefði hlotist af leka frá heimæð. Ágreiningur aðila laut meðal annars að því hvor þeirra færi með eignarhald heimæðarinnar og hefði þar með borið ábyrgð á viðhaldi hennar. Í héraðsdómsstefnu var ekki nánar rökstutt á hvaða grundvelli D væri eigandi heimæðarinnar. Í greinargerð sinni í héraði mótmælti D því að hann væri eigandi heimæðarinnar og vísaði meðal annars til þess að hún hefði frá upphafi verið í einkaeigu og ekki verið endurnýjuð. Við aðalmeðferð málsins í héraði hélt A því fram að með ætlaðri endurnýjun heimæðarinnar hefði D orðið eigandi hennar. Með hinum áfrýjaða dómi var því hafnað að þessar röksemdir kæmust að í málinu þar sem A hefði borið að gera grein fyrir þeim í héraðsdómsstefnu. Í dómi Landsréttar var rakið að A hefði fyrst haft tilefni til að gera nánar grein fyrir því með hvaða hætti D hefði orðið eigandi heimæðarinnar þegar varnir D í héraði lágu fyrir. Skortur á rökstuðningi í héraðsdómsstefnu í þessum efnum yrði því ekki virtur A til vanrækslu. Þá kom fram að A hefði verið heimilt að bregðast við vörnum D tengdum eignarhaldi heimæðarinnar með frekari sönnunarfærslu af sinni hálfu og röksemdum þar að lútandi við meðferð málsins í héraði. Þar sem héraðsdómari hefði ekki tekið efnislega afstöðu til málsástæðu A um eignarhald D á heimæðinni, eins og hún hefði verið nánar rökstudd við dómtöku málsins, var hinn áfrýjaði dómur ómerktur og málinu vísað heim í hérað með vísan til f-liðar 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991.

Héraðsdómur var ómerktur og málinu vísað heim í hérað til munnlegs málflutnings og dómsuppsögu að nýju þar sem ekki hafði verið fylgt fyrirmælum síðari málsliðar 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.

Í málinu kröfðust D og K þess að M yrði gert að greiða þeim eftirstöðvar kaupverðs fasteignar sem hann hafði keypt af þeim. M krafðist sýknu og byggði á því að hann ætti kröfu til afsláttar eða skaðabóta sem væri hærri en krafa D og K. Með hinum áfrýjaða dómi var M dæmdur til að greiða D og K hluta stefnufjárhæðarinnar en niðurstaða héraðsdóms var byggð á því að tjón hefði orðið á séreign M sem stafaði af vanrækslu á viðhaldi þaks. Í dómi Landsréttar kom fram að ekki hefði verið byggt á þeirri málsástæðu í héraði að tjón M mætti rekja til vanrækslu annarra eigenda fjöleignarhússins á viðhaldi séreigna sinna eða vanrækslu húsfélags hússins á viðhaldi sameignar. Samkvæmt 2. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála mætti dómari ekki byggja niðurstöðu sína á málsástæðum sem hefðu mátt koma fram við meðferð máls en gerðu það ekki. Að auki hefði héraðsdómur ekki leyst úr þeirri málsástæðu M að hann hefði einnig orðið fyrir óbeinu tjóni vegna afnotamissis af séreign sinni, sbr. f-lið 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991. Taldi Landsréttur því ekki hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og leggja fyrir héraðsdóm að taka málið til munnlegs málflutnings og dómsálagningar að nýju.