Dómstólaleit

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem kröfum X á hendur Í var að hluta vísað frá dómi. Málið hafði X höfðað til heimtu skaða- og miskabóta í kjölfar gæsluvarðhaldsvistar. Annars vegar var kröfu X um bætur vegna tekjutaps á meðan á gæsluvarðahaldsvistinni stóð vísað frá dómi á grundvelli 1. mgr. 80. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, þar sem krafan þótti svo vanreifuð að Í væri ómögulegt að taka afstöðu til hennar. Hins vegar var vísað frá kröfu X um bætur vegna fjártjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir til frambúðar vegna tekjuskerðingar, þar sem hann hefði ekki tekið beina afstöðu til þess í málsástæðum sínum hvort greiðslur frá þriðja manni ættu að koma þar til frádráttar, sbr. 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Hæstiréttur staðfesti hinn kærða úrskurð með vísan til forsendna.

S krafðist þess að A yrði svipt forsjá dóttur sinnar á grundvelli a. og d. liðar 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Var talið að virtum gögnum málsins að hæfni A til að fara með forsjá dóttur sinnar væri alvarlega skert. Væri nægilega sýnt fram á að þrátt fyrir markvissan stuðning við A í uppeldishlutverkinu væri hún ekki fær um að sinna brýnum þörfum barnsins sem fyrir lægi að væru margvíslegar og þess eðlis að miklu skipti fyrir framtíðarþroska og uppvöxt þess að þeim yrði sinnt sem best. Þá hefðu önnur og vægari úrræði verið reynd án þess að þau hefðu skilað viðunandi árangri, sbr. 2. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga. Var krafa S því tekin til greina.

B krafðist þess að A yrði svipt forsjá dóttur sinnar á grundvelli a. og d. liðar 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Í málinu lágu fyrir matsgerðir auk yfirmatsgerðar um forsjárhæfni A þar sem fram kom að geðrænn vandi hennar væri bæði alvarlegur og djúpstæður og birtist meðal annars í tilfinningalegum óstöðuleika, samskiptavanda og skorti á innsýn í þroska og þarfir barnsins og vangetu til að taka leiðsögn og stuðningi barnaverndaryfirvalda. Talið var að þroska stúlkunnar væri hætta búin vegna vanhæfni A til að fara með forsjána flyttist stúlkan aftur til hennar. Ólíklegt væri að A gæti viðhaldið þeim ramma, örvun, stöðuleika og öryggi sem telpan hefði þörf fyrir og hún byggi nú við á fósturheimili sínu en fyrir lá að hún naut reglulegrar umgengi við A. Var krafa B því tekin til greina.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu X um að felldar yrðu úr gildi kyrrsetningar sýslumannsins í Reykjavík í tilgreindum eignum hans.

A krafði Í um miskabætur vegna handtöku og rannsóknaraðgerða sem beindust að honum í tengslum við rannsókn lögreglu á ætluðum innflutningi A og nafngreinds manns á miklu magni fíkniefna. Fólust aðgerðirnar í því að hlustað var á símtöl í þremur símum A og aflað útskriftar af notkun tiltekins símanúmers í hans eigu auk þess sem leit var gerð í íbúð hans og bifreið. Var máli A lokið án þess að ákæra væri gefin út og það því fellt niður í skilningi 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Í dómi Hæstaréttar kom fram að A hefði verið sviptur frelsi í rúmar sex klukkustundir þegar hann var handtekinn. Ætti hann því rétt á miskabótum eftir 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008, sbr. 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar. Var jafnframt talið að hann ætti rétt til miskabóta á grundvelli sama ákvæðis laga nr. 88/2008 vegna framangreindra rannsóknaraðgerða. Með leit í íbúð og bifreið A hefði verið brotið gegn friðhelgi hans, sbr. 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar. Enda þótt hann hefði samþykkt þær aðgerðir hefði hann ekki firrt sig rétti til bóta, þar sem hann hefði ella mátt búast við að lögregla færi fram á dómsúrskurð til leitar. Þá var ekki talið að rök stæðu til þess að lækka bætur á þeim grunni að A hefði sjálfur stuðlað að aðgerðunum. Var Í því gert að greiða A 800.000 krónur í miskabætur.

J krafði Í um miskabætur vegna handtöku og rannsóknaraðgerða sem beindust að honum í tengslum við rannsókn lögreglu á ætluðum innflutningi J og nafngreinds manns á miklu magni fíkniefna. Fólust aðgerðirnar í því að eftirfararbúnaður var settur í tvær bifreiðar J, hlustun fór fram í einu herbergi á heimili hans, hlustað var á símtöl í tveimur símum hans auk þess sem leit var gerð í íbúð hans og bifreið. Var máli J lokið án þess að ákæra væri gefin út og það því fellt niður í skilningi 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Í dómi Hæstaréttar kom fram að J hefði verið sviptur frelsi í fimm og hálfa klukkustund þegar hann var handtekinn. Ætti hann því rétt á miskabótum eftir 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008, sbr. 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar. Var jafnframt talið að hann ætti rétt til miskabóta á grundvelli sama ákvæðis laga nr. 88/2008 vegna fyrrgreindra rannsóknaraðgerða. Með leit í íbúð og bifreið J hefði verið brotið gegn friðhelgi hans, sbr. 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar. Enda þótt hann hefði samþykkt þær aðgerðir hefði hann ekki firrt sig rétti til bóta, þar sem hann hefði ella mátt búast við að lögregla færi fram á dómsúrskurð til leitar. Þá var ekki talið að rök stæðu til þess að lækka bætur á þeim grunni að J hefði sjálfur stuðlað að aðgerðunum. Að þessu virtu og því hve hlustun í íbúð J hefði falið í sér tilfinnanlega skerðingu á friðhelgi einkalífs hans, var Í gert að greiða J 1.200.000 krónur í miskabætur.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var þeirri kröfu X að fella úr gildi kyrrsetningar á nánar tilgreindum eignum hans. Í dómi Hæstaréttar kom fram að liðið hefðu meira en fjórar vikur frá því að málið var tekið til úrskurðar og þar til hann var kveðinn upp. Samkvæmt 1. mgr. 184. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála hefði borið að flytja málið á ný, nema dómari og aðilar teldu það óþarft. Málið hefði ekki verið flutt að nýju og mætti ekki ráða að aðilum hefði verið gefinn kostur á því né að þeir hefðu lýst yfir að þess gerðist ekki þörf og dómari væri því sammála. Var hinn kærði úrskurður því ómerktur og málinu vísað heim í hérað til munnlegs málflutnings og uppkvaðningar úrskurðar að nýju.

X var gefin að sök sérstaklega hættuleg líkamsárás með því að hafa veist að A með ofbeldi og slegið ítrekað í höfuð hans og líkama með þeim afleiðingum að A hlaut tvíbrot á kjálka, skurði á höfuð og mar víðsvegar um bak og síður. Var X sýknaður í héraði þar sem talið var að ákæruvaldið hefði ekki axlað sönnunarbyrði, sem á því hvíldi samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, og lögfull sönnun hefði ekki verið færð fram í málinu, sbr. 1. mgr. 109. gr. sömu laga. Taldi Hæstiréttur að héraðsdómur hefði ekki fellt dóm á málið með tilliti til allra gagna og að líkur væru á að niðurstaða héraðsdóms um sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi væri röng svo að máli skipti um málsúrslit. Með vísan til 3. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008 var hinn áfrýjaði dómur því ómerktur og málinu vísað heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar á ný.

X var ákærður fyrir líkamsárás samkvæmt 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með því að hafa veist að þáverandi eiginkonu sinni, A, slegið hana í vinstri handlegg og hrint henni þannig að hún féll á eldhúsinnréttingu. Var X sýknaður í héraðsdómi með vísan til þess að gegn neitun hans hefði ákæruvaldinu ekki tekist að sanna að hann hefði viðhaft þá háttsemi sem honum var gefin að sök í ákæru. Í niðurstöðu Hæstaréttar kom m.a. fram að niðurstaða héraðsdóms hefði fyrst og fremst verið reist á mati á framburði X og A um atvik umrætt sinn. Þótt framburður þeirra beggja hefði verið nokkuð á reiki hjá lögreglu og fyrir dómi hefðu ekki verið færð að því nægjanleg rök af hálfu ákæruvaldsins að fallast bæri á ómerkingu héraðsdóms á grundvelli 3. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Var staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu X.

Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um að M og K skyldu svipt forsjá barna sinna A og B á grundvelli a. og d. liðar 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Var sú niðurstaða einkum byggð á fjórum álitsgerðum um forsjárhæfni M og K sem gerð höfðu verið á fimm ára tímabili og skýrslum dómkvaddra matsmanna fyrir héraðsdómi, en ítrekað hafði verið reynt að beita öðrum og vægari úrræðum, sbr. 2. mgr. sömu greinar, en þau ekki borið árangur.

Í héraðsdómi var J sakfelldur fyrir kynferðisbrot gegn A og B, með því að hafa sem starfsmaður á meðferðarheimili, á tímabilinu frá janúar til mars 2008, haft í frammi nánar tilgreinda kynferðislega háttsemi gagnvart stúlkunum, sem vistaðar voru þar á vegum barnaverndaryfirvalda. Héraðsdómur sakfelldi fyrir brot sem greind höfðu verið í 2., 4. og 5. lið ákæru á hendur honum og beindust gegn A, en einnig að hluta fyrir brot sem greint hafði verið í 3. lið ákæru og beindist gegn B. Voru brotin talin varða við 197. gr. og 201. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í Hæstarétti var ekki fallist á kröfu J um frávísun málsins frá héraðsdómi, eða ómerkingu. Talið var að gegn eindreginni neitun J væri ekki komin fram nægileg sönnun þess að hann hafi gerst sekur um þau brot sem lýst var í 2., 3 og 5. lið ákæru og var hann því sýknaður af þeim. Á hinn bóginn var fallist á með héraðsdómi að sannað væri að J hefði framið þann verknað sem lýst var í 4. tl. ákærunnar og beindist gegn A, enda væri hann studdur framburði A og B sem væri efnislega samhljóða í öllum meginatriðum. Við ákvörðun refsingar var meðal annars litið til þess að þegar J framdi brotin var hann starfsmaður á vistheimili fyrir unglinga sem þar áttu að njóta skjóls. Hann hafi áunnið sér traust og trúnað A, sem hann vissi að hafði átt við mjög erfið vandamál að etja. Yrði að meta honum þetta til refsiþyngingar. Var refsing J talin hæfilega ákveðin fangelsi í tvö ár. Þá þótti J hafa bakað sér skyldu til að greiða A skaðabætur að fjárhæð 1.250.000 krónur.

Úrskurður héraðsdóms, sem ógilti ákvörðun dómsmálaráðherra um að X skyldi framseldur til Póllands, var felldur úr gildi.

X var sakfelldur fyrir hættubrot með því að hafa á ófyrirleitinn hátt stofnað lífi eða heilsu A í augljósan háska er hann í kynmökum við A setti gúmmíbolta, sem hún taldi vera kynlífsleikfang upp í leggöng hennar og skildi þar eftir án vitneskju hennar. Afleiðingar háttseminnar urðu þær að þremur vikum síðar þegar í ljós kom að boltinn var enn í leggöngum A var hún komin með bólgur og alvarlega sýkingu í leggöng og þurfti að fjarlægja boltann með aðgerð. Var talið að X hefði ekki átt að geta dulist að stúlkan væri í augljósum háska ef hann skildi boltann eftir í leggöngum hennar án þess að hún vissi að hann hefði gert svo. Var háttsemi hans talin varða við 4. mgr. 220. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Kröfu X um ómerkingu héraðsdóms var hafnað, enda þóttu engir þeir annmarkar á rannsókn málsins sem leitt gætu til þess að dómurinn yrði ómerktur. X lagði fyrir Hæstarétt matsgerð tveggja sérfræðinga í smit- og kvensjúkdómalækningum, þar sem fram kom að framhald tilgreindrar kynlífsathafnar hefði ef ekkert hefði verið að gert getað leitt til alvarlegra hliðarverkana og jafnvel sýkinga sem hefðu getað ógnað lífi og heilsu A. Í þessu tilviki hefði ástandið ekki gengið það langt að líffæri sködduðust né höfðu skapast þær aðstæður að líf væri í hættu. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms, sem taldar voru fá aukinn stuðning af framangreindri matsgerð sérfræðinga, var hann staðfestur. Þá var X einnig sakfelldur fyrir brot gegn valdstjórninni með því að hafa hótað lögreglumönnum við störf lífláti. Var háttsemi hans talin varða við 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga. Hins vegar var talið að líta bæri til þess að hótanirnar hefðu verið settar fram í ölæði og ekki væri ástæða til að ætla að sterkur ásetningur hefði búið þar að baki til að valda lögreglumönnunum ótta um líf sitt og heilbrigði. Þótti refsing X hæfilega ákveðin skilorðsbundið fangelsi í sex mánuði. Þá var honum gert að greiða A 807.290 krónur í skaðabætur.