Dómstólaleit

Kærður var úrskurður Landsréttar í máli E ehf. og H ehf. gegn Í hf., sem risið hafði við úthlutun á söluverði fasteignar við nauðungarsölu. Laut ágreiningur aðila að kröfu sem Í hf. hafði lýst við nauðungarsöluna og var að rekja til láns sem tiltekinn sparisjóður hafði veitt H ehf. á grundvelli fjármögnunarsamnings, gegn veðrétti í fasteigninni á grundvelli 36 tryggingarbréfa. Samningnum hafði sparisjóðurinn síðar rift og hafði H ehf. fengið skaðabótaskyldu hans vegna riftunarinnar viðurkennda með dómi. Taldi H ehf. sig því eiga kröfu til skuldajafnaðar við kröfu Í hf., sem tekið hafði við réttindum sparisjóðsins vegna lánsins. Á milli Í hf. og H ehf. var rekið annað mál þar sem Í hf. krafði H ehf. um greiðslu samkvæmt lánssamningnum, en því máli hafði verið frestað þar til niðurstaða í þriðja málinu, um skaðabótakröfu H ehf. við slit sparisjóðsins, lægi fyrir. E ehf. og H ehf. kröfðust þess annars vegar að sýslumanni yrði gert að fresta ákvörðun um úthlutun af söluverði fasteignarinnar til Í hf. þar til niðurstaða í ágreiningsmálinu lægi fyrir og hins vegar að frumvarpi sýslumanns yrði breytt þannig að hafnað yrði tilteknum hlutum af kröfu Í hf. Hæstiréttur hafnaði kröfum E ehf. og H ehf. um frestun á ákvörðun um úthlutun og taldi að leysa bæri úr því hvaða fjárhæð Í hf. ætti að fá úthlutað af söluverði fasteignarinnar ef niðurstaða dómsmáls H ehf. gegn sparisjóðinum yrði sú að krafa Í hf. væri að engu leyti fallin niður fyrir skuldajöfnuð. Annars vegar væri óumdeilt að þar væri um að ræða höfuðstól kröfunnar en hins vegar væri deilt um hvort kröfur Í hf. um vexti og dráttarvexti nytu veðréttar með höfuðstólnum. Rakti Hæstiréttur í kjölfarið ákvæði 4. og 5. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð og þau lögskýringargögn sem stóðu þeim að baki. Taldi rétturinn að samkvæmt þeim yrði að leggja til grundvallar að í lögum nr. 75/1997 væri gengið út frá þeirri meginreglu að tilgreind hámarksfjárhæð í tryggingarbréfi skírskotaði til höfuðstóls veðtryggðar kröfu. Ef sú krafa bæri vexti samkvæmt samningi eða lögum fram til gjalddaga höfuðstólsins, næði veðtryggingin einnig til vaxtanna þótt þess væri ekki getið í bréfinu og samanlögð fjárhæð þeirra og höfuðstólsins færi fram úr hámarksfjárhæðinni. Sama máli gegndi um dráttarvexti af heildarskuldinni eftir gjalddaga hennar, en um bæði vexti og dráttarvexti gilti þó sú takmörkun samkvæmt b. lið 5. gr. laganna að þeir nytu aðeins veðtryggingar með höfuðstól kröfunnar að því leyti, sem þeir hefðu fallið í gjalddaga á síðasta árinu áður en krafa um nauðungarsölu á veðinu væri sett fram. Þó girtu ákvæði laga nr. 75/1997 ekki fyrir að ákveða mætti í tryggingarbréfi að hámarksfjárhæð, sem þar væri tilgreind, sneri að heildarfjárhæðinni sem ætlast væri til að veðtrygging tæki til að meðtöldum vöxtum og kostnaði, og þá eftir atvikum án tillits til takmarkana b. liðar 5. gr. laganna. Með því að vikið yrði í slíku tilviki frá meginreglu laganna yrði á hinn bóginn að áskilja að ákvörðun um þetta kæmi skýrlega fram í texta tryggingarbréfs eða yrði ótvírætt leidd af skýringu þess. Að þessu virtu og með vísan til orðalags tryggingarbréfanna, taldi Hæstiréttur að skýra yrði ákvæði þeirra svo að hámarksfjárhæð þeirra hefði einungis lotið að höfuðstól þeirra skulda sem veðréttindi ættu að ná til, svo og til samningsbundinna vaxta, dráttarvaxta og innheimtukostnaðar sem aukakrafna samkvæmt b. lið 5. gr. laga nr. 75/1997. Gæti krafa Í hf. um vexti því ekki talist hluti af aðalkröfu hans samhliða höfuðstól skuldar H ehf. enda yrði að miða við að krafa um nauðungarsölu á eigninni hefði komið fram meira en ári eftir gjalddaga vaxtanna og gætu þeir því ekki notið veðtryggingar með höfuðstólnum. Ætti það sama við um dráttarvexti af vöxtunum. Hins vegar yrði að miða við að dráttarvextir af höfuðstólnum nytu veðtryggingar að því leyti sem þeir hefðu fallið til á tilteknu tímabili sem Í hf. hafði miðað kröfugerð sína við. Var fjárhæð úthlutunar til Í hf. lækkuð í samræmi við þetta og kveðið á um varðveislu hennar á sérgreindum reikningi þar til ákveðið yrði í öðru dómsmáli hvort krafa Í hf. til hennar væri að hluta eða öllu leyti fallin niður.

K ehf. höfðaði mál á hendur A ehf. og krafðist greiðslu á eftirstöðvum láns samkvæmt lánssamningi sem A ehf. hafði gengist undir til kaupa á hlutabréfum. A ehf. krafðist sýknu í málinu og vísaði til ýmissa málsástæðna sýknukröfu sinni til stuðnings. Héraðsdómur hafnaði málatilbúnaði A ehf., meðal annars með vísan til þess að þegar hefði verið skorið úr flestum málsástæðum félagsins með dómi Hæstaréttar frá 29. apríl 2016 í máli nr. 225/2016 þar sem hafnað hafði verið að viðurkenna kröfur sem A ehf. hafði lýst við slit K ehf. Var krafa K ehf. samkvæmt því tekin til greina. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms með þeirri áréttingu að í málinu hefði í engu verið hnekkt af því sem hefði verið slegið föstu í fyrrgreindum dómi Hæstaréttar.

Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem máli E ehf. og H ehf. gegn Í hf., sem risið hafði vegna nauðungarsölu fasteignar sem verið hafði í eigu E ehf., var að hluta vísað frá héraðsdómi. Laut ágreiningur aðila að kröfu sem Í hf. hafði lýst við nauðungarsöluna. Tilurð kröfunnar mátti rekja til láns sem tiltekinn sparisjóður hafði veitt H ehf. á grundvelli fjármögnunarsamnings og naut veðréttar fyrir í fasteigninni samkvæmt tryggingarbréfum. Þeim samningi hafði sparisjóðurinn síðar rift og hafði H ehf. fengið skaðabótaskyldu sparisjóðsins vegna riftunarinnar viðurkennda fyrir dómi. Taldi H ehf. sig því eiga skaðabótakröfu til skuldajafnaðar við kröfu Í hf., sem tekið hafði við réttindum sparisjóðsins vegna lánsins. Á milli Í hf. og H ehf. var rekið annað mál þar sem Í hf. krafði H ehf. um greiðslu samkvæmt lánssamningnum, en því máli hafði verið frestað þar til niðurstaða í þriðja málinu, varðandi viðurkenningu á skaðabótakröfu H ehf. við slit sparisjóðsins, lægi fyrir. E ehf. og H ehf. kröfðust þess annars vegar að sýslumanni yrði gert að fresta ákvörðun um úthlutun af söluverði fasteignarinnar til Í hf. þar til niðurstaða í ágreiningsmálinu lægi fyrir og hins vegar að frumvarpi sýslumanns yrði breytt þannig að tilteknum hlutum af kröfu Í hf., vegna vaxta, dráttarvaxta og málskostnaðar, yrði hafnað. Landsréttur tók til greina kröfu E ehf. og H ehf. um að fresta endanlegri ákvörðun um úthlutun á söluverði fasteignarinnar upp í kröfu Í hf., en taldi á hinn bóginn að úrlausn um breytingar á frumvarpinu hefði ekki raunhæft gildi fyrir réttarstöðu þeirra og vísaði kröfu þeirra að því leyti frá héraðsdómi með vísan til 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Í dómi sínum vísaði Hæstiréttur til þess að krafa Í hf. væri umdeild að því leyti að niðurstaða hefði ekki enn fengist um hvort hún kynni að vera fallin niður í heild eða hluta vegna skuldajafnaðar við kröfu H ehf. Þegar svo væri ástatt bæri sýslumanni samkvæmt 7. mgr. 50. gr. laga nr. 90/1991 að gera ráð fyrir hinni umdeildu kröfu í frumvarpi til úthlutunar með þeirri fjárhæð sem hún gæti hæst numið og varðveita síðan þá fjárhæð þar til ráðið yrði um tilkall hennar. Ætti sýslumaður því ekki við slíkar aðstæður að fresta ákvörðun um úthlutun, svo sem ranglega hefði verið lagt til grundvallar í úrskurði Landsréttar, heldur þvert á móti að komast að niðurstöðu um þá hámarksfjárhæð sem hlutaðeigandi kröfuhafi gæti átt rétt til þegar deila um tilvist kröfunnar væri til lykta leidd. Væri þannig óhjákvæmilegt að leysa úr ágreiningi aðila um rétt Í hf. til að fá greidda af söluverðinu vexti og dráttarvexti af hugsanlegri kröfu sinni svo og málskostnað. Væru dómkröfur E ehf. og H ehf. að því leyti síður en svo andstæðar 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Var ákvæði hins kærða úrskurðar um frávísun málsins að hluta frá héraðsdómi samkvæmt því fellt úr gildi.

K ehf. höfðaði mál á hendur B og krafðist riftunar á greiðslu skuldar á grundvelli 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sem K ehf. taldi að hefði falist í þremur nánar tilgreindum kaupum sínum á hlutdeildum í víkjandi skuldabréfum sem K ehf. gaf út á árinu 2004. Krafðist K ehf. jafnframt endurgreiðslu á því fé sem hann lét af hendi í þeim viðskiptum. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ekki virtist ágreiningur um það milli aðila að umrædd viðskipti hefðu farið fram með þeim hætti sem leiddi af gögnum málsins og að leggja yrði til grundvallar að hlutdeildirnar hefðu enn verið í umráðum K ehf. þegar slitameðferð hans hófst á árinu 2008. Greiðslur K ehf. til B fóru fram innan sex mánaða fyrir frestdag við slit K ehf. og voru að öllu leyti inntar af hendi fyrir umsaminn gjalddaga og þar með fyrr en eðlilegt var í skilningi 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Var jafnframt talið að K ehf. hefði innt greiðslur vegna hlutdeildanna af hendi til B og því yrði að miða við að B hefði fengið efndir kröfu sinnar og K ehf. þar með greitt skuld við hann í skilningi ákvæðisins. Þá vísaði Hæstiréttur til þess að umrædd viðskipti hefðu tekið til hlutdeilda í víkjandi skuldabréfum sem myndað hefðu hluta af eiginfjárgrunni K ehf. Samkvæmt 84. gr. laga nr. 161/2002 hefði því þurft að afla samþykkis Fjármálaeftirlitsins fyrir viðskiptunum. Það hefði á hinn bóginn ekki verið gert og því ekkert mat farið fram af þess hálfu hvort viðskiptin gætu haft í för með sér óviðunandi áhrif á eiginfjárstöðu K ehf. Hefðu viðskiptin haft í för með sér að kröfur B á grundvelli skuldabréfanna hefðu ekki lengur verið víkjandi í skilningi 84. gr. laga nr. 161/2002 og í raun leitt til þess að þær aðstæður sköpuðust sem ákvæði 8. mgr. greinarinnar væri ætlað að koma í veg fyrir. Væri því ekki unnt að líta svo á að greiðslur K ehf. hefðu virst venjulegar eftir atvikum í skilningi 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Loks hafnaði Hæstiréttur því að um lögskipti aðila hefði átt að fara að enskum lögum svo og að lög nr. 90/1999 um öryggi fyrirmæla í greiðslukerfum og verðbréfauppgjörskerfum tækju til lögskipta aðila hvað þetta varðaði. Að öllu þessu virtu var fallist á kröfu K ehf. um riftun á nefndum greiðslum hans til B. Hvað endurgreiðslukröfu K ehf. varðaði, taldi Hæstiréttur að B hefði haft hag af þeim greiðslum sem K ehf. hefði innt af hendi vegna hlutdeildanna í skilningi 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991. Enda hefði hann annars orðið að sæta því að glata andvirði þeirra við slit K ehf. Þá lægi ekki annað fyrir en að greiðslurnar hefðu orðið B að notum í skilningi ákvæðisins og að tjón K ehf. hefði numið fjárhæð greiðslnanna. Var fjárkrafa K ehf. því tekin til greina og jafnframt fallist á að hún skyldi bera dráttarvexti samkvæmt lögum nr. 38/2001.

K ehf. höfðaði mál aðallega á hendur B en til vara D og krafðist riftunar á greiðslu skuldar á grundvelli 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sem K ehf. taldi að hefði falist í nánar tilgreindum kaupum K ehf. á hlutdeild í allsherjarskuldabréfi sem hann gaf út á árinu 2005, svo og endurheimt á því fé sem hann lét af hendi í þeim viðskiptum. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt gögnum málsins yrði að leggja til grundvallar að K ehf. hefði keypt hlutdeildina af B eftir að B hafði eignast hana úr hendi D. Var því D sýknaður af kröfu K ehf. Talið var að greiðsla K ehf. til B hefði farið fram innan sex mánaða fyrir frestdag við slit K ehf. Með viðskiptunum keypti K ehf. hlutdeild í skuldabréfi, sem bar engan fyrirfram ákveðinn gjalddaga að því er höfuðstól varðaði, en K ehf. var samkvæmt skilmálum skuldabréfsins veittur réttur að uppfylltum nánar greindum skilyrðum til að greiða það í einu lagi upp í heild á einhverjum af ársfjórðungslegum gjalddögum vaxta af bréfinu í fyrsta sinn á árinu 2010. Um leið greiddi K ehf. vexti, sem fallið höfðu á þessa hlutdeild á tímabilinu frá síðasta gjalddaga vaxta fram til uppgjörsdags viðskiptanna en gjalddagi vaxtanna hefði ella verið síðar. Hefðu greiðslurnar því að öllu leyti verið inntar af hendi fyrir gjalddaga þeirra og þar með fyrr en eðlilegt var í skilningi 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Þá hefði K ehf. samkvæmt skilmálunum skuldabréfsins verið skylt að fá hlutdeildina sem hann keypti af B fellda niður með þeim afleiðingum að heildarskuld hans á grundvelli skuldabréfsins hefði lækkað sem svaraði hlutdeildinni. Það hefði K ehf. hins vegar ekki gert heldur selt hlutdeildina á nýjan leik átta dögum eftir viðskipti sín við B. Þá ráðstöfun yrði eðli máls samkvæmt að leggja að jöfnu við það að K ehf. hefði þegar með greiðslu sinni til B losnað undan skyldu samkvæmt skuldabréfinu sem svaraði hlutdeildinni. Var því talið að í skilningi 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 hefði K ehf. með ráðstöfun sinni greitt skuld við B. Loks var ekki talið að það gæti virst nærtækt að K ehf. væri hagstætt að eiga viðskipti sem þessi enda myndi uppgreiðsla skuldabréfsins rýra eiginfjárgrunn hans. Lægi einnig fyrir að hann hafði aldrei áður átt viðskipti með hlutdeild í skuldabréfinu sem hefði að auki verið háð ýmsum íþyngjandi skilmálum gagnvart kröfuhafa. Væri því ekki unnt að líta svo á að greiðsla K ehf. hefði virst venjuleg eftir atvikum. Að öllu þessu virtu var fallist á kröfu K ehf. um riftun á greiðslu hans til B. Hvað varðaði endurgreiðslukröfu K ehf. kom fram að eftir fyrirmælum 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 yrði B ekki gert að greiða K ehf. hærri fjárhæð en næmi tjóni hans af ráðstöfuninni. Hefði K ehf. ekkert upplýst enn um hvert söluverð hlutdeildarinnar var sem hann seldi átta dögum eftir viðskipti sín við B, en án þess yrði engu slegið föstu um hvort hann hefði orðið fyrir tjóni eða hvert umfang þess gæti verið. Vegna þeirrar afstöðu K ehf. hefði B ekki átt kost á að hafa uppi varnir í málinu á þeim grunni. Væri málið að þessu leyti vanreifað af hendi K ehf. Var kröfu hans um greiðslu úr hendi B því vísað frá héraðsdómi.

K ehf. höfðaði mál, aðallega á hendur W en til vara S og krafðist riftunar á greiðslu skuldar á grundvelli 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sem K ehf. taldi að hefði falist í nánar tilgreindum kaupum á hlutdeild í skuldabréfi sem hann gaf út árið 2008, svo og endurheimt á því fé sem hann lét af hendi í þeim viðskiptum. Bæði W og S voru sýknaðir í héraði og áfrýjaði K ehf. þeirri niðurstöðu til Hæstaréttar. Áður en til flutnings málsins kom fyrir Hæstarétti felldi K ehf. málið niður gagnvart W en hélt til streitu kröfum sínum á hendur S. Í dómi sínum sló Hæstiréttur því föstu að umræddar greiðslur hefðu farið fram innan sex mánaða fyrir frestdag við slit K ehf. og inntar af hendi fyrir umsaminn gjalddaga og þar með fyrr en eðlilegt var í skilningi 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Þá yrði ekki annað ráðið af þeim skilmálum sem giltu um skuldabréfið og komu ýmist fram í útgáfulýsingu, verðviðauka við hana eða samningi K ehf. við D, en að K ehf. hefði borið greiðsluskyldu samkvæmt skuldabréfinu við D í þágu skráðs eiganda þess, C. Að því gættu og með hliðsjón af dómi Hæstaréttar í máli nr. 398/2011 var talið að K ehf. hefði hvorki staðið í skuld við S né hefði S átt kröfu um greiðslu úr hendi K ehf. og hefði þannig ekki myndast milli þeirra kröfuréttarsamband í skilningi meginreglna fjármunaréttar. Á hinn bóginn var litið svo á að heimildin í 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 til að rifta greiðslu á skuld væri ekki háð því að hún hefði farið fram við aðstæður, þar sem beint réttarsamband hefði staðið milli kröfuhafa og skuldara, heldur gæti ákvæðið einnig tekið til ráðstöfunar, sem í raun leiddi til þess í senn að kröfuhafi fengi efndir á kröfu sinni og skuldari losnaði undan greiðsluskyldu sinni. Samkvæmt því og að virtum atvikum málsins var talið að engu gæti breytt gagnvart skilyrðum 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 að umþrættar ráðstafanir hefðu farið fram beint milli K ehf. og S í stað þess að greiðslur færu á þeirri leið um hendur annarra, sem kröfuréttarsamband hefði verið á milli. Væri því einnig fullnægt því skilyrði ákvæðisins að ráðstafanir K ehf. hefðu falið í sér greiðslu á skuld við S. Hins vegar var litið svo á að umþrætt viðskipti hefðu virst venjuleg eftir atvikum í skilningi 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Staðfesti Hæstiréttur því niðurstöðu héraðsdóms um sýknu S.

Mál K ehf. gegn H og T var fellt niður og gagnsök T á hendur K ehf. sömuleiðis. Samkomulag var á milli K ehf. og H um að það yrði gert án kostnaðar en T krafðist málskostnaðar fyrir sitt leyti. Var K ehf. dæmt til að greiða T 1.000.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.

Kærður var sá hluti dóms héraðsdóms þar sem vísað var frá dómi fjárkröfu K ehf. á hendur B. Málið hafði K ehf. höfðað til riftunar á greiðslu skuldar við B vegna viðskipta þeirra sem K ehf. taldi að innt hefði verið af hendi fyrr en eðlilegt var. Skuldin stofnaðist á þann hátt að B eignaðist hlutdeild í svonefndu allsherjarskuldabréfi, sem K ehf. hafi gefið út. Í niðurstöðu héraðsdóms, sem staðfest var í Hæstarétti, féllst dómurinn á riftunarkröfu K ehf. en vísaði endurgreiðslukröfu hans frá dómi þar sem ekki var upplýst um söluverð hlutdeildarinnar og því tjón K ehf. af hinni riftanlegu ráðstöfun vanreifað.

Í málinu krafðist K ehf. á grundvelli 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, riftunar á greiðslu skuldar, aðallega við B en til vara K o.fl., sem K ehf. taldi að hefði falist í nánar tilgreindum kaupum á hlutdeild í skuldabréfi, sem hann gaf út árið 2006 í tengslum við skuldabréfaútboð, svo og endurheimt á því fé sem hann lét af hendi í þeim viðskiptum. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt skjölum málsins hefði B verið eigandi hinnar seldu hlutdeildar og voru K o.fl. því þegar af þeirri ástæðu sýknuð af kröfum K ehf. Talið var að umræddar greiðslur til B hefðu farið fram innan sex mánaða fyrir frestdag við slit K ehf. og þær að öllu leyti verið inntar af hendi fyrir umsaminn gjalddaga og þar með fyrr en eðlilegt var í skilningi 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Vísað var til þess að samkvæmt skilmálum, sem giltu um skuldabréfið og komu ýmist fram í útgáfulýsingu, verðviðauka við hana eða samningi K ehf. við D, þar sem þeim síðarnefnda var meðal annars falið í þágu C, skráðs eiganda skuldabréfsins, að taka við og koma til skila greiðslum frá K ehf. vegna þess svo og að leita eftir atvikum fullnustu á kröfum samkvæmt því, hefði K ehf. borið greiðsluskyldu samkvæmt skuldabréfinu við D í þágu C. Að þessu gættu og með hliðsjón af dómi Hæstaréttar í máli nr. 398/2011 var talið að K ehf. hefði hvorki staðið í skuld við B né hefði B átt kröfu um greiðslu úr hendi K ehf. og hafði þannig ekki myndast milli þeirra kröfuréttarsamband í skilningi meginreglna fjármunaréttar. Á hinn bóginn var litið svo á að heimildin í 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 til að rifta greiðslu á skuld væri ekki háð því að hún hefði farið fram við aðstæður, þar sem beint réttarsamband hefði staðið milli kröfuhafa og skuldara, heldur gæti ákvæðið einnig tekið til ráðstöfunar, sem í raun leiddi til þess í senn að kröfuhafi fengi efndir á kröfu sinni og skuldari losnaði undan greiðsluskyldu sinni. Samkvæmt þessu og að virtum atvikum málsins var talið að engu gæti breytt gagnvart skilyrðum 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 að umþrættar ráðstafanir hefðu farið fram beint milli K ehf. og B í stað þess að greiðslur færu á þeirri leið um hendur annarra, sem kröfuréttarsamband hefði verið á milli. Samkvæmt þessu væri því fullnægt skilyrði ákvæðisins að ráðstafanir K ehf. hefðu falið í sér greiðslu á skuld við B. Hins vegar var litið svo á að umþrætt viðskipti hefðu virst venjuleg eftir atvikum í skilningi 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 og var B því sýknað af kröfum K ehf.

Í málinu krafðist K ehf. á grundvelli 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, riftunar á greiðslu skuldar við U, sem K ehf. taldi að hefði falist í nánar tilgreindum kaupum á hlutdeild í tveimur skuldabréfum, sem hann gaf út árið 2006 í tengslum við skuldabréfaútboð, svo og endurheimt á því fé sem hann lét af hendi í þeim viðskiptum. Talið var að umræddar greiðslur hefðu farið fram innan sex mánaða fyrir frestdag við slit K ehf. og þær að öllu leyti verið inntar af hendi fyrir umsaminn gjalddaga og þar með fyrr en eðlilegt var í skilningi 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að samkvæmt skilmálum, sem giltu um skuldabréfin og komu ýmist fram í útgáfulýsingu, verðviðauka við hana eða samningi K ehf. við D, þar sem þeim síðarnefnda var meðal annars falið í þágu C, skráðs eiganda skuldabréfanna, að taka við og koma til skila greiðslum frá K ehf. vegna þeirra svo og að leita eftir atvikum fullnustu á kröfum samkvæmt þeim, hefði K ehf. borið greiðsluskyldu samkvæmt skuldabréfunum við D í þágu C. Að þessu gættu og með hliðsjón af dómi Hæstaréttar í máli nr. 398/2011 var talið að K ehf. hefði hvorki staðið í skuld við U né hefði U átt kröfu um greiðslu úr hendi K ehf. og hafði þannig ekki myndast milli þeirra kröfuréttarsamband í skilningi meginreglna fjármunaréttar. Á hinn bóginn var litið svo á að heimildin í 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 til að rifta greiðslu á skuld væri ekki háð því að hún hefði farið fram við aðstæður, þar sem beint réttarsamband hefði staðið milli kröfuhafa og skuldara, heldur gæti ákvæðið einnig tekið til ráðstöfunar, sem í raun leiddi til þess í senn að kröfuhafi fengi efndir á kröfu sinni og skuldari losnaði undan greiðsluskyldu sinni. Samkvæmt þessu og að virtum atvikum málsins var talið að engu gæti breytt gagnvart skilyrðum 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 að umþrættar ráðstafanir hefðu farið fram beint milli K ehf. og U í stað þess að greiðslur færu á þeirri leið um hendur annarra, sem kröfuréttarsamband hefði verið á milli. Samkvæmt þessu væri því fullnægt skilyrði ákvæðisins að ráðstafanir K ehf. hefðu falið í sér greiðslu á skuld við U. Hins vegar var litið svo á að umþrætt viðskipti hefðu virst venjuleg eftir atvikum í skilningi 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 og var U því sýknað af kröfum K ehf.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A ehf. um að viðurkennt yrði að nánar tilgreindir löggerningar félagsins væru ógildir. Hafði A ehf. lýst kröfunni við slit E ehf. 16. ágúst 2012 en henni verið hafnað. Fyrir lá að ákvörðun hafði verið tekin á hluthafafundi A ehf. 18. janúar 2011 um að höfða mál á hendur E ehf. til ógildingar gerninganna. Í dómi Hæstaréttar kom fram að eftir meginreglu kröfuréttar, sem meðal annars byggi að baki ákvæði 1. mgr. 32. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup, sbr. og annan málslið 3. mgr. 32. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, gæti annar samningsaðili glatað rétti til að bera fyrir sig vanefnd eða annað réttarbrot viðsemjanda síns ef athugasemdum væri ekki hreyft af slíku tilefni án ástæðulauss dráttar. Að jafnaði féllu réttaráhrif samninga og annarra löggerninga niður með afturvirkum hætti við ógildingu þeirra og væri því um að tefla úrræði sem leitt gæti til mikillar röskunar, ekki aðeins fyrir aðila að slíkum gerningum heldur fyrir viðskiptalífið í heild. Sérstaklega ætti þetta við um gerninga sem gætu gengið kaupum og sölum eða yrðu settir öðrum að veði til tryggingar efndum í viðskiptum. Væri því rík ástæða til að krafa um ógildi slíkra gerninga væri höfð uppi án ástæðulausrar tafar. Var talið að þegar hluthafafundur samþykkti á fyrrnefndum fundi að höfða mál á hendur E ehf. hefði borið að höfða málið án ástæðulauss dráttar. Ekki stoðaði fyrir A ehf. að bera því við gagnvart E ehf. og AA ehf. að stjórn A ehf. hefði látið það undir höfuð leggjast að framfylgja samþykktinni. Þá hefði sala E ehf. á bankarekstri sínum 11. apríl 2011 samhliða því að veita kaupandanum veð í kröfum sínum á hendur A ehf. gefið þeim síðastnefnda sérstakt tilefni til að höfða án frekari undandráttar mál til ógildingar löggerninganna í samræmi við samþykkt hluthafafundarins. Auk þess hefði fyrirsvar og eignarhald á E ehf. þá breyst frá því sem áður hafði verið. Þrátt fyrir þessar breyttu aðstæður hefði A ehf. ekki gert reka að kröfum sínum fyrr en með kröfulýsingu sinni þegar liðið var meira en eitt og hálft ár frá samþykkt hluthafafundarins. Var því talið óhjákvæmilegt að líta svo á að A ehf. hefði glatað fyrir tómlæti rétti sínum til að hafa kröfurnar uppi. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Í mars 2009 fékk S hf. lán hjá Seðlabanka Íslands til sjö daga gegn veði í nánar greindum skuldabréfum sem voru vistuð á sérstökum reikningi félagsins hjá bankanum sem var veðsettur honum. Tveimur dögum áður en lánið féll í gjalddaga var S hf. veitt heimild til greiðslustöðvunar. Í nóvember 2009 lýsti Seðlabankinn kröfu á hendur S hf. við slit félagsins þar sem meðal annars var krafist greiðslu á láninu ásamt áföllnum dráttarvöxtum en að frádregnum tveimur innborgunum, samtals 13.890.010.109 krónur. Í kröfulýsingunni var tekið fram að til tryggingar láninu hefðu fyrrgreind skuldabréf verið sett Seðlabankanum að veði, auk þess sem skráð var að markaðsverðmæti skuldabréfanna næmi hærri fjárhæð en kröfufjárhæðin. Slitastjórn S hf. hafnaði fyrst um sinn kröfu Seðlabankans og í maí 2010 gekk E ehf., sem hafði fengið kröfuna framselda frá bankanum, að veðinu. Í janúar 2011 samþykkti slitastjórn S hf. að greiða E ehf. umrædda fjárkröfu gegn afhendingu skuldabréfanna. Þessu hafnaði E ehf. og eftir árangurslausar nauðasamningsumleitanir höfðaði S hf. mál þetta í maí 2014 til heimtu hins ætlaða mismunar á kröfu E ehf. og markaðsvirði skuldabréfanna miðað við gengi þeirra á nánar tilgreindum degi. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að Seðlabanki Íslands, sem E ehf. leiddi rétt sinn frá, hefði með samningi við S hf. og á grundvelli 2. mgr. 8. gr. laga nr. 46/2005 um fjárhagslegar tryggingarráðstafanir öðlast handveðrétt yfir þeim skuldabréfum sem lögð höfðu verið fram til tryggingar umræddu láni. Í samræmi við það hefði Seðlabankanum verið heimilt, þegar lánið féll í gjalddaga án þess að það væri greitt, að slá eign sinni á hin veðsettu skuldabréf að því marki sem þyrfti til að greiða lánið upp. Samhliða hefði honum þá borið að standa S hf. skil á því sem eftir kynni að standa af verðmæti bréfanna miðað við markaðsvirði þeirra. Litið var svo á að S hf. hefði mátt vera ljóst, ekki síðar en við umrædda kröfulýsingu í nóvember 2009, að hann ætti kröfu á hendur Seðlabankanum til að fá greidda þá upphæð sem á milli bar. Með hliðsjón af þessu og að teknu tilliti til 1. mgr. 2. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda var talið að krafa S hf. hefði verið fyrnd þegar málið var höfðað, sbr. 3. gr. og 1. mgr. 15. gr. sömu laga. Var E ehf. því sýknað af kröfu S hf.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var að viðurkenna tvær kröfur sem A hafði lýst við slit S hf. Hvað varðaði aðra kröfuna, sem var til komin vegna þeirrar ráðstöfunar S hf. að leysa til sín innstæðu á handveðsettum innlánsreikningi A vegna uppgjörs aðilanna á samningum um afleiðuviðskipti, var talið að kröfulýsing A hefði verið svo óljós að henni bæri að hafna. Um hina kröfuna, sem reist var á því að S hf. hefði valdið A tjóni með óréttmætri löggeymslu í fasteign hans eftir að héraðsdómi í máli þeirra hefði verið áfrýjað til Hæstaréttar, sagði hins vegar að samkvæmt 2. mgr. 43. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. mætti höfða sjálfstætt mál til heimtu skaðabóta samkvæmt 42. gr. laganna innan þriggja mánaða frá því þeim, sem bóta krefðist, hefði orðið kunnugt um niðurfellingu gerðar. Eðli máls samkvæmt yrði þessu ákvæði beitt með lögjöfnun þegar bú þess, sem fengið hefði fjármuni tryggða með gerð á borð við löggeymslu, væri tekið til gjaldþrotaskipta, enda væri aðstaða kröfuhafa í báðum tilvikum sambærileg. Þar sem A hefði ekki lýst kröfu um skaðabætur vegna löggeymslunnar innan þriggja mánaða frá uppkvaðningu dóms Hæstaréttar bæri einnig að hafna þeirri kröfu.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var að viðurkenna að kröfum AB ehf. yrði skipað í réttindaröð við slit K ehf. Taldi AB ehf. að K ehf. hefði með ólögmætum hætti leyst til sín innstæðu á handveðsettum bankareikningum félagsins til fullnustu á kröfu K ehf. á hendur AB ehf. vegna uppgjörs á lánssamningi milli aðila. Með ákvörðun F voru kröfur K ehf. á hendur AB ehf. vegna fyrrgreinds lánssamnings framseldar til Nýja K hf. AB ehf. bar því meðal annars við að A hf. hefði ekki verið heimilt að framselja lánssamninginn aftur til K ehf. Hæstiréttur vísað til þess að með ábyrgðarbréfi A hf. til fyrirsvarsmanns AB ehf. hefði honum verið tilkynnt að bankinn hefði framselt kröfur samkvæmt lánssamningnum til K ehf. Í bréfinu hefði verið vísaði til framsalsheimildar í lánssamningnum og var því staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að með framsalinu til K ehf. hefði fylgt ráðstöfunarréttur yfir þeim handveðsettu verðmætum sem sett höfðu verið til tryggingar efndum lánssamningsins. Þá bar AB ehf. fyrir sig að kröfum sem félagið hafði lýst á grundelli tveggja skuldabréfa við slit varnaraðila hefði verið skuldajafnað á móti skuld hans samkvæmt fyrrnefndum lánssamningi aðila. Slitastjórn K ehf. hafði hafnað kröfunni. Vísaði Hæstiréttur til þess að ágreiningslaust væri að AB ehf. hefði ekki andmælt afstöðu slitastjórnar K ehf. í samræmi við ákvæði laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Höfnun kröfu AB ehf. hefði því verið endanleg, sbr. 3. mgr. 120. gr. laga nr. 21/1991, enda ætti undantekningarákvæði 3. tölul. 118. gr. þeirra ekki við í málinu. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var að viðurkenna kröfu sem P hafði lýst við slit L ehf. þar sem henni hafði ekki verið lýst fyrr en eftir að kröfulýsingarfrestur rann út og var P ekki talinn hafa sýnt fram á að uppfyllt væru skilyrði 2. töluliðar 118. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Fjármálafyrirtækið SV, sem síðar sameinaðist sparisjóðnum SK, gaf út skuldabréf sem greiða átti í einu lagi á gjalddaga í mars 2010, en F var kröfuhafi bréfsins. Í mars 2009 keypti SK bréfið af F og sama dag gerðu aðilar samning um að innlausnarverð þess, ásamt öðrum fjármunum, skyldi lagt á innlánsreikning hjá sparisjóðnum, en á þessum tíma var lausafjárstaða SK erfið. Í apríl 2010 tók Fjármálaeftirlitið yfir vald stofnfjáreigendafundar SK og skipaði honum bráðabirgðastjórn. Jafnframt tók eftirlitið ákvörðun um ráðstöfun tilgreindra eigna sjóðsins og skuldbindinga hans vegna innlána og tiltekinna ábyrgða til nýs sparisjóðs, SpK. Samkvæmt 7. tölulið ákvörðunarinnar átti SpK ekki að yfirtaka innlánaskuldbindingar SK sem stofnað hefði verið til með þeim hætti að kröfueigandi samkvæmt skuldabréfi hefði fengið kröfu sína greidda fyrir gjalddaga en á sama tíma stofnað til innláns hjá SK, enda væri um riftanlegan gerning að ræða. Þrátt fyrir orðalag ákvörðunarinnar var áðurnefnd innstæða F skráð í kerfum SpK og að fyrirmælum F greiddi SpK honum út allt innlánið með vöxtum í júní 2010. Bú SK var tekið til gjaldþrotaskipta í nóvember 2010 og lauk skiptunum í september 2013 án þess að nokkuð fengist upp í lýstar kröfur. Þá tók Fjármálaeftirlitið yfir vald stofnfjáreigendafundar SpK í mars 2011 og samkvæmt ákvörðun eftirlitsins tók L hf. yfir allar eignir og skuldbindingar sjóðsins. Með samkomulagi L hf. og íslenska ríkisins í mars 2012 skuldbatt sá fyrrnefndi sig til þess að krefja F um endurgreiðslu áðurnefnds innláns. Í dómi Hæstaréttar kom fram að skuld SK við F hefði verið greidd í mars 2009, réttu ári fyrir gjalddaga hennar. Samkvæmt skýrum orðum ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins frá apríl 2010 hefði SpK ekki átt að taka yfir umrætt innlán F, enda hefði verið um að ræða riftanlega ráðstöfun samkvæmt 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Vegna þessara mistaka hefði stofnast krafa SpK á hendur F um endurgreiðslu innlánsins, en sú krafa komst síðar í hendur L hf. á grundvelli ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins í mars 2011. Hæstiréttur vísaði á hinn bóginn til þess að þegar í október eða nóvember 2010 hefði legið fyrir vitneskja um atvik að baki kröfu L hf. á hendur F, en hvorki yrði séð að F hafi viðurkennt skyldu sína til endurgreiðslu né að hann hefði fengið skýra tilkynningu um að kröfunni yrði haldið upp á hann. Þá hefði L hf. skuldbundið sig með samningnum við íslenska ríkið í mars 2012 til að innheimta þessa tilteknu kröfu. Eigi að síður sendi L hf. ekki kröfu til F um greiðslu fjármunanna fyrr en í október 2013, löngu eftir að kröfulýsingarfresti lauk í þrotabú SK og eftir að skiptum á búinu var lokið, en með þessu kom hann í veg fyrir að krafa F kæmist að gagnvart sparisjóðnum. Að öllu þessu virtu komst rétturinn að þeirri niðurstöðu að L hf. hefði glatað fyrir tómlæti kröfunni á hendur F og var sá síðarnefndi því sýknaður.