Allt annað ehf (
Magnús Jónsson lögmaður)
gegn
Þorsteini Magnússyni, Saskiu Freyju Schalk, Fredericus Marinus Emiel Schalk og Elínborgu Kristínu Þorláksdóttur (
Guðjón Ármann Jónsson lögmaður)
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A ehf. um að Þ, S, F og E yrðu borin út úr nánar tilgreindri fasteign ásamt öllu sem þeim tilheyrði.
Deilt var um gildi ákvæða í samningi milli málsaðila þar sem kveðið var á um skyldu stefnanda til að greiða stefnda gjald fyrir breytt og aukið byggingarmagn á lóð í eigu stefnanda og kauprétt F hf. á einni íbúð í fyrirhugaðri byggingu á lóðinni á föstu verði. Hafnað var kröfu stefnanda um endurgreiðslu á endurgjaldi sem hann innti af hendi á grundvelli umdeildra samningsákvæða og jafnframt varakröfu stefnanda um viðurkenningu á því að þessi ákvæði væru óskuldbindandi fyrir hann. Sömu leiðis var hafnað kröfu stefnanda um greiðslu mismunar á kaupverði á íbúð sem F keypti og ætluðu markaðsverði sömu eignar og varakröfu hans um að kaupréttarákvæði samningsins væri óskuldbindandi fyrir hann. Þá var stefndi sýknaður af þrautavarakröfu stefnanda, um breytingu á kaupréttarákvæðinu þar sem sú krafa var talin beint að röngum aðila.
Ágreiningur málsins laut að útleigu H svf. á 1.696 fermetra lóðarhluta, sem auðkenndur var sem Fellsmúli 30, undir bensínstöð. D hf., F ehf. og R ehf. voru ásamt H svf. meðal eigenda fasteigna á lóðinni Fellsmúla 24-30 og byggðist réttur þeirra til lóðarinnar á lóðarleigusamningi við Reykjavíkurborg. F ehf. og R ehf. höfðuðu mál á hendur H svf. og gerðu aðallega fjárkröfur sem svöruðu til ætlaðrar hlutdeildar þeirra í leigutekjum sem H svf. hafði þegið vegna útleigu lóðarhlutans. Til vara kröfðust þeir viðurkenningar á því að H svf. væri óheimilt að leigja út lóðarhlutann nema með samþykki þeirra. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að H svf. hefði ekki sannað að hann væri einn lóðarleigutaki umrædds 1.696 fermetra hluta lóðarinnar. Væru lóðarleiguréttindin að Fellsmúli 24-30 því öll í óskiptri sameign lóðarleigutaka í samræmi við hlutfallstölur þeirra. Af því leiddi að H svf. hefði ekki verið bær til að ráðstafa umræddum hluta lóðarinnar með sérstökum lóðarleigusamningi líkt og hann hafði gert. Hæstiréttur tók hins vegar fram að með vísan til ákvæðis í sameignarsamningi um lóðina Fellsmúla 24-28 nyti H svf. samningsbundins réttar til reksturs bensínstöðvar á umræddum 1.696 fermetra lóðarhluta. Þá komst rétturinn að þeirri niðurstöðu að D hf., F ehf. og R ehf. hefði ekki tekist sönnun þess að endurgjaldið sem H svf., hefði þegið væri umfram það sem ráðið yrði af umræddri heimild hans samkvæmt sameignarsamningnum. Var því ekki fallist á að D hf., F ehf. og R ehf. ættu hlutdeild í þeim tekjum sem H svf. hafði haft af samningi um rekstur bensínstöðvar á þeim tíma sem dómkröfur þeirra tóku til, en þó áréttað að sú gjaldtaka gæti ekki grundvallast á gildu framsali lóðarleiguréttinda. Var H svf. því sýknaður af aðalkröfu D hf., F ehf. og R ehf. en varakröfu þeirra var vísað frá Hæstarétti.
Aðilar máls deildu um það hvort M hefði verið heimilt að krefja Þ ehf. sem lóðarhafa um greiðslu gjalds vegna byggingarréttar á tilgreindri lóð í Mosfellsbæ. Þ ehf. greiddi gjaldið en höfðaði í kjölfarið mál á hendur M og krafðist endurgreiðslu þess. Í dómi Landsréttar var vikið að því að sveitarfélögum hafi um langt skeið verið talið heimilt að selja byggingarrétt á eignarlóðum sínum. Með því ráðstöfuðu sveitarfélög einkaréttarlegum réttindum sem lytu reglum einkaréttar en ekki reglum stjórnsýslu- réttar um innheimtu gjalda fyrir opinbera þjónustu. Þá var lagt til grundvallar að Þ ehf. hafi mátt vera kunnugt um innheimtu M á gjaldinu þegar þess var krafist og jafnframt hvers eðlis það væri. Var því hafnað að Þ ehf. hafi haft réttmætar væntingar um að hann yrði ekki krafinn um endurgjald vegna byggingarréttar síns. Ekki gat það haft þýðingu þótt ekki hafi verið kveðið á um álagningu gjaldsins í úthlutunarskilmálum M eða með formlegum hætti á vettvangi sveitarstjórnar M eða nefnda á hans vegum. Ekki var heldur á það fallist að M hafi sett ólögmætt skilyrði um greiðslu gjaldsins fyrir útgáfu byggingarleyfis. Var M sýknaður af öllum kröfum Þ ehf.
B höfðaði mál gegn A og krafðist meðal annars viðurkenningar á skaðabótaábyrgð A vegna vanefnda á lóðarleigusamningi um lóð undir iðnaðarhúsnæði. Byggði málsókn B á því að í kjölfar skipulagsbreytinga hafi honum orðið ókleift að stunda ákveðinn hluta starfsemi sinnar á lóðinni. Í dómi Landsréttar kom meðal annars fram að í lóðarleigusamningnum hafi ekki verið kveðið á um takmarkanir á nýtingarrétti B á lóðinni. Á hinn bóginn hafi sá réttur lotið almennum takmörkunum sem leiða mætti af lögum, almennum stjórnvaldsfyrirmælum og óskráðum meginreglum nábýlisréttar. B hafi ekki getað vænst þess að lóðarleigusamningurinn, sem átti að gilda til langs tíma, hafi veitt honum meiri rétt eða legði ríkari skyldur á A fram yfir þær almennu takmarkanir sem giltu á hverjum tíma. Leggja yrði til grundvallar að dregið gæti úr nýtingarmöguleikum lóðarinnar með breytingum á slíkum takmörkunum, án þess að það raskaði þeim meginskyldum og -réttindum sem stofnað hefði verið til með lóðarleigusamningnum. Ganga yrði út frá því að það hafi gerst þegar íbúðarbyggð hafi risið á lóð rétt við athafnasvæði B, í skjóli lögmætra skipulagsáætlana A, með þeim afleiðingum að strangari reglur um hávaðamörk áttu við. Þótt það hafi sett rekstri B slíkar skorður, að hann hafi ekki séð sér fært að halda honum áfram á umræddri lóð, yrði ekki á það fallist að með því hafi A vanefnt samningsskyldu sína við B samkvæmt lóðarleigusamningnum, enda hafi B áfram átt afnotarétt að hinni leigðu lóð undir iðnaðarhúsnæði. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um sýknu A.
D hf., F ehf. og R ehf., eigendur fasteigna og lóðarhafar að lóðinni F, kröfðu H svf. um hlutdeild í þeim leigutekjum sem H svf. hafði þegið vegna útleigu á hluta lóðarinnar undir bensínstöð. Til vara kröfðust D hf., F ehf. og R ehf. þess að viðurkennt yrði að H svf. væri óheimilt að leigja út hluta lóðarinnar án samþykkis þeirra. Í dómi Landsréttar kom fram að þegar þau heimildarskjöl sem fyrir lægju um eignirnar væru virt hefði H svf. ekki tekist sönnun á því að viðkomandi hluti lóðarinnar hefði verið gerður að sérstakri leigulóð sem H svf. væri einn eigandi að. Þvert á móti veittu skjölin vísbendingar um að samkomulag hafi verið milli eigenda fasteigna á lóðinni um að H svf. hefði heimild til að reka bensínafgreiðslustöð á hluta lóðarinnar og þegar fram liðu stundir hafi honum verið heimilað að leigja þann rekstur út. Taldi Landsréttur D hf., F. ehf. og R ehf. ekki hafa lagt viðhlítandi grundvöll að fjárkröfum sínum á hendur H svf. vegna samninga sem H svf. hefði gert varðandi rekstur bensínstöðvar á hinum umdeilda lóðarhluta og var H svf. því sýknaður af aðalkröfu D hf. F ehf. og R ehf.. Varakröfu D hf., F ehf. og R ehf. var vísað frá héraðsdómi þar sem hún lyti að réttarástandi til framtíðar, sem ekki ætti undir dómstóla að leysa úr, sbr. 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.
Umsækjandi um byggingarleyfi til niðurrifs á húsi taldi sig eiga bótarétt gagnvart sveitarfélagi á grundvelli óeðlilegs dráttar á meðferð málsins og þar sem skort hafi á leiðbeiningar honum til handa. Sýkna.
B höfðaði mál gegn R, S og Í og krafðist þess að felldar yrðu úr gildi þrjár samþykktir byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 2018 um að minnka lóðina Hátún 10 og stofna þar tvær nýjar lóðir, Hátún 12 og 14. Í dómi Landsréttar var rakið að gögn málsins væru misvísandi um hvort lóðarhafar að lóðinni hefðu álitið, þegar umrædd afgreiðsla fór fram, að um eina óskipta lóð væri að ræða eða að henni hefði verið skipt samkvæmt samkomulagi hlutaðeigandi og fyrri afgreiðslum R. Við þær aðstæður hafi R borið að gæta að því, áður en til afgreiðslu málsins kom, að atvik þess væru að þessu leyti upplýst með fullnægjandi hætti, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þá yrði ekki ráðið af gögnum málsins að nægjanlega hafi verið gætt að rétti B samkvæmt 13. gr. sömu laga til að kynna sér gögn málsins, tjá sig um þær upplýsingar sem lágu fyrir og koma að frekari upplýsingum og viðhorfum áður en til afgreiðslunnar kom. Ekki yrði ráðið hvort samþykktirnar 2018 hafi falið í sér nýja afgreiðslu á grundvelli eldri einkaréttarlegrar umsóknar eða staðfestingu fyrri ákvarðana R. Óljóst væri hvaða réttaráhrif afgreiðslunni var ætlað að hafa umfram þær ákvarðanir sem þegar höfðu verið teknar. Þá hafi ekki reynst unnt að hrinda í framkvæmd þeim ráðstöfunum sem þar var mælt fyrir um en breytingar á lóðarmörkum hafi ekki fengist þinglýst. Óhjákvæmilegt væri að R bæri hallann af því að samþykktirnar hafi ekki verið svo skýrar sem skyldi og af þeirri óvissu sem af því leiddi. Málsmeðferð R og sú stjórnvaldsákvörðun sem fólst í umræddum samþykktum var talin haldin slíkum annmörkum að ekki yrði hjá því komist að fallast á kröfu B um að fella samþykktirnar úr gildi.
G kærði úrskurð héraðsdóms þar sem hafnað var að afmá færslu skjals, eignaskiptayfirlýsingar, sem þinglýst var í fasteignabók embættis varnaraðila S. Með hinni umdeildu eignaskiptayfirlýsingu var kveðið á um innbyrðis skiptingu leiguréttinda milli aðildarfélaga B sem áttu orlofshús á tilgreindri lóð sem B leigði af G. Í úrskurði Landsréttar var rakið að B hefði tekið tilgreinda lóð á leigu til 72 ára frá 1. ágúst 1969 að telja. Samkvæmt því fari B með lóðarleiguréttindi yfir lóðinni, sem teljist samkvæmt reglum eignaréttar til óbeinna eignarheimilda. Þessum réttindum sé B heimilt að ráðstafa enda fari það ekki gegn því sem kveðið er á um í lóðarleigusamningnum. Samkvæmt samningnum væru heimildum B til að ráðstafa framangreindum lóðarleiguréttindum engin sérstök takmörk sett. Með hinni umdeildu eignaskiptayfirlýsingu hefði verið kveðið á um innbyrðis skiptingu leiguréttinda milli aðildarfélaga B sem áttu orlofshús á lóðinni án þess að sú skipting hefði áhrif á eignarrétt G að landinu en ekki væri um að ræða skiptingu lóðar í skilningi 48. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.
M ehf. höfðaði mál gegn S og krafðist endurgreiðslu fjárhæðar er M ehf. hafði greitt til S í samræmi við samkomulag um kaup á tilgreindri fasteign, innlausn lóðarréttinda og niðurrifs mannvirkja á lóðinni. Byggði M ehf. á því að S hefði með samningnum áskilið sér gjald fyrir útgáfu byggingarleyfis án lagaheimildar. Í dómi Landsréttar var til þess vísað að samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga hefðu sveitarfélög tekjur af eignum sínum, meðal annars af lóðarleigu. Um ráðstöfun slíkra réttinda vikju sjónarmið um skattheimtu og þjónustugjöld og reglur einkaréttarins tækju við. Þó væru sveitarfélög við þær ráðstafanir bundin af meginreglum stjórnsýsluréttar, svo sem um jafnræði og meðalhóf, sbr. dóm Hæstaréttar 1. júní 2022 í máli nr. 3/2022. Í dómi Landsréttar kom fram að umþrætt gjald hefði byggst á samkomulagi M ehf. og S til að mæta tekjutapi og kostnaði sem hlytist hefði af ráðstöfun lóðarinnar. Hefði gjaldið verið greitt á grundvelli samkomulags sem var einkaréttarlegs eðlis og yrði ekki jafnað til skatts eða þjónustugjalds. Breytti engu þótt í samkomulaginu hefði komið fram að gjaldið væri meðal annars vegna byggingarleyfis en fyrir lá að M ehf. greiddi jafnframt fyrir byggingarleyfi í samræmi við gjaldskrá S. Heimta gjaldsins hefði því hvorki farið í bága við lögmætisreglu stjórnsýsluréttarins né ákvæði stjórnarskrár. Þá hefðu málefnaleg sjónarmið legið að baki gerð samkomulagsins auk þess sem gjaldið hefði verið hóflegt og ekki farið í bága við jafnræðisreglu. Jafnframt ættu ógildingarreglur samningaréttarins ekki við um kröfu M ehf. Í málinu krafðist M ehf. jafnframt endurgreiðslu gatnagerðargjalda úr hendi S sem fyrri lóðarhafi greiddi. Taldi Landsréttur M ehf. hvorki hafa sýnt fram á lagagrundvöll fyrir kröfunni né skýrt hvers vegna endurgreiða ætti honum gjöld sem fyrri lóðarhafi greiddi. Loks hafnaði Landsréttur kröfu M ehf. gegn S um endurgjald fyrir lóðarréttindi auk kröfu um endurgreiðslu fasteignagjalda á tilgreindu tímabili. S var því sýknaður af öllum kröfum M ehf.
Sýknað af bóta- og viðurkenningarkröfu iðnfyrirtækis sem byggðist annars vegar á áhrifum skipulags á starfsemi félagsins og hins vegar meintum brotum stefnda á leigusamningi við félagið undir starfsemina.
Ágreiningur aðila átti rætur að rekja til samkomulags frá 22. janúar 2016 milli R annars vegar og H ehf. og V ehf. hins vegar sem þáverandi lóðarhafa á nánar tilgreindu svæði í Reykjavík. Með samkomulaginu gengust lóðarhafar undir þá skyldu að greiða innviðagjald sem ætlað var að standa straum af uppbyggingu svæðisins til íbúðabyggðar. Við kaup S ehf. á nánar tilgreindri lóð á svæðinu af V ehf. tók S ehf. yfir skyldur lóðarhafa og greiddi R tilgreinda fjárhæð. Í kjölfarið gaf R út byggingarleyfi á lóðinni. Í málinu krafðist S ehf. endurgreiðslu fjárhæðarinnar þar sem félagið taldi greiðsluna fela í sér ólögmæta gjaldtöku. Í dómi Hæstaréttar kom fram að um væri að ræða samning af einkaréttarlegum toga þar sem lóðarhafar skuldbundu sig til að greiða tiltekið endurgjald fyrir þá hagsmuni sem samkomulagið færði þeim. Ekkert væri komið fram í málinu sem benti til annars en að lóðarleiguhafar hefðu gengið til samkomulagsins á viðskiptalegum grundvelli og án þvingunar. Var því talið að málsástæður S ehf. um aðstöðumun samningsaðila, þvingaða stöðu viðsemjenda R og einhliða ákvörðun um fjárhæð kostnaðarþátttöku þeirra ættu ekki við rök að styðjast. Þá taldi Hæstiréttur að með 78. gr. stjórnarskrárinnar hefðu sveitarfélög sjálfstætt vald, innan ramma laga, til að taka ákvarðanir um nýtingu og ráðstöfun tekna og yrði að játa þeim svigrúm til að ákveða forgangsröðun innan þess ramma, þar á meðal hvort tekjur af einkaréttarlegum samningum rynnu að einhverju marki til lögbundinna verkefna. Að virtum aðdraganda samkomulagsins 22. janúar 2016 og efni þess yrði að líta svo á að endurgjald fyrir hinn aukna byggingarrétt hefði verið ákvarðað á markaðslegum forsendum þótt það hefði ekki orðið til á grundvelli útboðs enda hefðu lóðarleiguhafar séð sér hag í að inna það af hendi sem endurgjald fyrir verðmætari lóðarleigusamning. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu R af öllum kröfum S ehf.
Ágreiningur málsaðila á rætur að rekja til samnings R og þáverandi lóðarhafa á nánar tilgreindu svæði í Reykjavík. Í samningnum gengust lóðarhafar undir þá skyldu að greiða innviðagjald sem ætlað var til að standa straum af uppbyggingu svæðisins til íbúðabyggðar. S ehf. keypti nánar tilgreinda lóð á svæðinu af V ehf. og greiddi R 120.101.383 krónur. Í kjölfarið gaf R út byggingarleyfi á lóðinni. Í málinu krafðist S ehf. endurgreiðslu fjárhæðarinnar þar sem félagið taldi greiðsluna fela í sér ólögmæta gjaldtöku. R vísaði til þess að innviðagjald sem S ehf. var gert að greiða byggði á frjálsum samningi sem lyti almennum reglum samninga- og kröfuréttar. Í dómi Landsréttar kom meðal annars fram að líkt og gert væri ráð fyrir í 2. gr. laga nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga öfluðu sveitarfélög sér ekki eingöngu tekna með hefðbundnum þjónustugjöldum og sköttum. Væri þar almennt um að ræða tekjur sem aflað væri á sambærilegum grundvelli og einkaréttarlegir aðilar. Leiddi það til þess að sjónarmið um skattheimtu og þjónustugjöld vikju og reglur einkaréttarins tækju við. Telja yrði að í framangreindu samkomulagi R og þáverandi lóðarhafa hefði falist ráðstöfun einkaréttarlegra réttinda sem í lóðunum fólust. Innviðagjaldinu yrði hvorki jafnað til skatta né þeirra þjónustugjalda sem ekki verða á lögð nema samkvæmt skýrri lagaheimild. Heimta gjaldsins yrði því hvorki talin fara í bága við lögmætisregluna né ákvæði 40., 77. og 2. mgr. 78. gr. stjórnarskrárinnar. Þá var ekki talið að R hefði brotið gegn meginreglum stjórnsýsluréttar um jafnræði, málefnaleg sjónarmið og meðalhóf við gerð samkomulagsins og innheimtu innviðagjaldsins. Var R því sýknuð af kröfum S ehf. um endurgreiðslu innviðagjaldsins.
Með ákvörðun þinglýsingarstjóra 22. mars 2019 hafnaði hann kröfu N hf., rétthafa samkvæmt lóðarleigusamningi um lóðina Hagasmára 3, um að rita athugasemd um kvöð um samnýtingu bílastæða á lóðunum Hagasmára 1 og 3 á lóðarleigusamning milli ES ehf. og K um Hagasmára 1 sem þinglýst var 30. október 2018 eða afmá samninginn úr þinglýsingabókum. Í síðargreinda lóðarleigusamningnum var vísað til þess að á lóðinni væru kvaðir samkvæmt viðfestum uppdrætti sem ekki tiltók samnýtingu bílastæða á lóðunum tveimur eins og gert var í uppdrætti sem var hluti af stofnskjali sem áður hafði verið þinglýst á eignina. Í hinum kærða úrskurði var ákvörðun þinglýsingarstjóra felld úr gildi og lagt fyrir hann að rita athugasemd um kvöðina á lóðarleigusamninginn. Landsréttur taldi að ósamræmi milli þess hvernig kvaðir væru tilgreindar í lóðarleigusamningnum og áður þinglýstu stofnskjali gæti skipt verulegu máli um þann rétt sem skjalinu væri ætlað að veita enda hætt við að óvissa skapaðist um umfang kvaðanna eins og skjalinu hefði verið þinglýst. Var því ekki talið að þinglýsingarstjóra hefði verið rétt að synja kröfu N hf. um að bæta úr mistökum við þinglýsinguna og rita athugasemd um kvöðina á lóðarleigusamninginn í því skyni að vekja athygli á framangreindu ósamræmi. Með vísan til þess var hinn kærði úrskurður staðfestur.
B kærði úrskurð héraðsdóms þar sem máli hans á hendur R og S var vísað frá dómi. Í málinu krafðist B ógildingar á tilteknum samþykktum byggingarfulltrúans í Reykjavík, en með þeim var lóðin Hátún 10 í Reykjavík minnkuð og stofnaðar tvær nýjar lóðir, Hátún 12 og Hátún 14. Landsréttur vísaði til þess að með yfirlýsingu B og S, sem var árituð um samþykki R, var Í heimilað að reisa íþróttahús á lóðinni. Með þessari yfirlýsingu hefði Í verið veitt réttindi yfir lóðinni og yrði ekki leyst úr gildi hinna umdeildu samþykkta án aðildar þess. Hefði B borið að beina málssókn sinni að Í samkvæmt 1. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.
V hf. höfðaði mál á hendur F og krafðist þess aðallega að viðurkennt yrði að lóðarleigusamningur frá 12. nóvember 1962 væri í gildi um nánar tilgreinda fasteign en til vara að viðurkennd yrði skaðabótaskylda F vegna ólögmætrar stjórnvaldsákvörðunar bæjarstjórnar F um að hafna beiðni V hf. um að framlengja lóðarleigusamninginn. Samkvæmt lóðarleigusamningnum var lóðin leigð til 50 ára og skyldi hún falla aftur til leigusala að liðnum þeim tíma. Með vísan til skýrra skilmála samningsins hafnaði Landsréttur því að F hefði með athafnaleysi samþykkt framlengingu samningsins í 50 ár með því að láta framsöl og veðsetningu lóðarréttindanna átölulaus. Þá var því hafnað að V hf. hefði getað haft væntingar til þess að samningurinn myndi sjálfkrafa endurnýjast til 50 ára á þeim grundvelli að lóðarleiga og fasteignaskattar hefðu verið innheimtir á grundvelli opinberrar skráningar hans sem lóðarhafa eftir að samningurinn rann út. Með hliðsjón af nýtingu lóðarinnar var ekki heldur talið að V hf. hefði getað haft væntingar um að lóðarleigusamningurinn yrði framlengdur nema með sérstöku samþykki leigusala. Landsréttur hafnaði jafnframt varakröfu V hf. þar sem höfnun F um endurnýjun lóðarleigusamningsins hefði verið byggð á málefnalegum og lögmætum forsendum og meðferð málsins hjá F hefði verið í samræmi við meginreglur stjórnsýslulaga um töku slíkra ákvarðana eftir því sem við ætti. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu F af kröfum V hf.
F krafðist þess að staðfest yrði með dómi riftun á lóðarleigusamningi frá 24. september 2003 og að B ehf. yrði gert að fjarlægja mannvirki í sinni eigu og afmá jafnframt jarðrask vegna þessa innan 30 daga frá uppkvaðningu dómsins að viðlögðum dagsektum. Jafnframt krafðist F þess að B ehf. yrði gert að greiða sér vangoldið leigugjald vegna leigutímabilsins frá september 2013 til 20. janúar 2017. Í dómi Landsréttar kom fram að þrátt fyrir að heimild væri í lóðarleigusamningnum til þess að endurskoða lóðarleigu á fimm ára fresti væri þar ekki kveðið á um heimild F til að taka einhliða ákvörðun um hækkun hennar. Var því ekki fallist á að F hafi verið heimilt að innheimta hærri lóðarleigu en upphaflega var samið um í lóðarleigusamningnum frá 2003. Talið var að B ehf. og þeim aðila sem hann leiddi rétt sinn frá hafi við þessar aðstæður ekki borið skylda til að eiga frumkvæði að efndum kröfunnar og að þeim hafi verið heimilt að halda eigin greiðslu þar til úr ágreiningi um fjárhæð lóðarleigunnar yrði leyst eða eftir atvikum þar til F krefðist greiðslu lóðarleigu í samræmi við óbreytt efni lóðarleigusamningsins. Niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu B ehf. var því staðfest.
B og Þ kröfðust þess að Í ehf. yrði gert að fjarlægja svefnskála af þinglýstri jörð þeirra að viðlögðum dagsektum og kröfðust greiðslu fyrir vangoldna leigu fyrir árið 2015. Í ehf. hafði haft lóðina á leigu frá árinu 2001 en leigutíminn rann út 31. desember 2015. Að leigutíma loknum átti Í ehf. forleigurétt að hinni leigðu lóð en lóðarleigusamningurinn var ekki endurnýjaður meðal annars vegna ágreinings um landamerki. Í ehf. andmælti því að B og Þ gætu einhliða ákveðið nýja leigufjárhæð þar sem þau yrðu að bjóða landið til leigu á almennum markaði svo að almennt markaðsverð fyndist og ætti hann síðan forleigurétt á þeim kjörum. Í dómi Landsréttar kom fram að ekki væri kveðið á um það í lóðarleigusamningnum að hendur leigusala væru bundnar með þessum hætti og ættu lög nr. 75/2008 um frístundabyggð og leigu lóða undir frístundahús og húsaleigulög nr. 36/1994 ekki við um samningssamband aðila. Þar sem Í ehf. kaus að ganga ekki inn í fimm lóðarleigusamninga um heildarleigu á lóðinni var litið svo á að forleiguréttur hans hefði fallið niður. Í ljósi þess og að B og Þ voru þinglýstir eigendur lóðarinnar og höfðu full eignarráð hennar að loknum leigutíma var dómur héraðsdóms staðfestur að því er varðaði skyldu Í ehf. til að fjarlægja svefnskála af lóð B og Þ að viðlögðum nánar tilgreindum dagsektum. Á hinn bóginn hafði Í ehf. greitt fyrrum eiganda jarðarinnar leigugreiðslur fyrir árið 2015 í góðri trú og var hann því sýknaður af þeirri kröfu.
ST ehf. höfðaði mál á hendur SF ehf. og krafðist þess aðallega að viðurkennt yrði að nánar tilgreindur lóðarleigusamningur væri ekki í gildi en til vara að hann yrði ógiltur með dómi. Samkvæmt leigusamningnum átti leigutímanum að ljúka 30. september 2017 en SF ehf. átti rétt á að framlengja leigutímann á sömu forsendum ef hann hefði efnt skyldur sínar samkvæmt honum. Í því fólst að hann þyrfti að hafa greitt áhvílandi veðlán að fullu fyrir lok upphaflegs leigutíma og að leigugreiðslur væru ekki í vanskilum miðað við sama tímamark. Í dómi Landsréttar kom fram að SF ehf. hefði greitt áhvílandi veðlán fyrir fyrrgreint tímamark. Þá hefðu ST ehf. og fyrri leigusalar ekki gert athugasemdir við útreikning eða greiðslutíma leigugreiðslna í meira en tíu ár og þannig samþykkt með langvarandi athafnaleysi að greiðslurnar væru í samræmi við efni leigusamningsins. Hefði SF ehf. því fullnægt skilyrðum samningsins til framlengingar á leigutímanum. Rétturinn hafnaði jafnframt varakröfu ST ehf. um að leigusamningurinn yrði ógiltur á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga eða reglna samningaréttar um brostnar forsendur. Niðurstaða héraðsdóms var því staðfest.
N hf. höfðaði mál gegn ES ehf. og K og krafðist viðurkenningar á því að samkvæmt stofnskjali fyrir lóðirnar Hagasmára 1, Hagasmára 3 og Hagasmára 5 frá 2008 hvíldu kvaðir á lóðunum Hagasmára 1 og Hagasmára 3 um samnýtingu bílastæða, samnýtingu fráveitulagna og um gagnkvæman umferðarrétt og að sú kvöð veitti áfrýjanda, sem eiganda Hagasmára 3, rétt til nýtingar á bílastæðum á lóðinni við Hagasmára 1. Í dómi Landsréttar kom fram að sala á hluta lóðar forvera ES ehf. árið 2007, að Hagasmára 1, hefði verið háð þeirri forsendu að K samþykkti að lóðin yrði skilin frá lóðinni að Hagasmára 1 og hún yrði skráð sem sérstök eign. Það hefði K gert með útgáfu áðurgreinds stofnskjals frá 2008. Var stofnskjalinu þinglýst á Hagasmára 1, eign ES ehf., og þar tilgreint að nánar tiltekið mæliblað væri hluti stofnskjalsins. Á mæliblaðinu kæmu fram þær kvaðir sem dómkrafa N ehf. lyti að. Mat réttarins var því að það hefði verið hluti hins breytta stofnskjals, vegna lóðanna að Hagasmára 1, 3 og 5, að umþrættar kvaðir hvíldu á lóðunum Hagasmára 1 og 3. Þá bæru þinglýsingabækur þetta með sér. Jafnframt hefði ES ehf. ekki getað verið grandlaus um þessar kvaðir. Að auki kæmu fram samningsatriði í lóðarleigusamningi um lóðina Hagasmára 3 sem bentu til þess að ætlun þeirra hefði verið að kvöðin um samnýtingu bílastæða væri gagnkvæm. Voru endanlegar dómkröfur N hf. því teknar til greina.
G og S greindi á um heimild S til að hafa gróðurhús á lóð, sem Hveragerðisbær leigði fyrri eiganda mannvirkja á lóðinni með lóðarleigusamningi frá 1999. Með samningnum var leigutaka heimilað að selja og veðsetja leigurétt sinn að lóðinni í heild, ásamt húsum þeim og mannvirkjum sem á henni yrðu gerð. Mannvirki á lóðinni voru á sömu hendi uns þau voru framseld í tvennu lagi sama kaupanda, í báðum tilvikum ásamt lóðarréttindum, annars vegar önnur mannvirki en gróðurhúsið, árið 2006, og hins vegar gróðurhúsið, í ársbyrjun 2007. Í kjölfarið voru eignirnar áfram framseldar í tvennu lagi og eignuðust G og S að endingu eignarhluta sína með framsölum á árunum 2014 og 2015. Hveragerðisbær innheimti fasteignagjöld og lóðarleigu af bæði G og S vegna eigna þeirra á lóðinni. Í dómi Landsréttar var meðal annars skírskotað til þess að í eldri og gildandi skipulagslögum væri mælt fyrir um að óheimilt væri að skipta lóðum án samþykkis sveitarstjórnar. Í samræmi við ákvæði eldri skipulagslaga hefði þáverandi leigutaka lóðarinnar verið heimilað, með 7. gr. lóðarleigusamningsins, að selja og veðsetja leigurétt sinn að lóðinni í heild, ásamt húsum þeim og mannvirkjum sem á henni yrðu gerð. Sala gróðurhússins með lóðarréttindum hefði ekki verið í samræmi við það. Hvorki S né sá sem hún sótti rétt sinn til hefði vegna þessa verið í góðri trú um að gróðurhúsinu fylgdu sjálfstæð lóðarréttindi eða einhvers konar hlutdeild í sameiginlegum lóðarréttindum eftir að S eignaðist gróðurhúsið. Þá fæli innheimta fasteignagjalda af gróðurhúsinu með sjálfvirkum hætti, en ekki á grundvelli sérstakrar ákvörðunar Hveragerðisbæjar þar um, ekki í sér óbeint samþykki bæjarins fyrir því að gróðurhúsinu fylgdu sjálfstæð lóðarréttindi. G nyti betri réttar en S til nýtingar lóðarinnar og þyrfti ekki að þola að lóðarréttindalaust gróðurhús S stæði áfram á lóðinni. Því var fallist á kröfu G um að S fjarlægði gróðurhúsið af lóðinni.
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem tekin var til greina krafa S um að E ehf. yrði með beinni aðfarargerð borinn út með söluskála sinn af lóð S.
S ehf. fór þess á leit við bæjarfélagið H að félagið fengi að skila lóð undir atvinnustarfsemi sem það hafði fengið úthlutað hjá bæjarfélaginu. Á grundvelli reglna um lóðarskil, sem H hafði sett eftir úthlutun lóðarinnar, synjaði bæjarfélagið S ehf. lóðarskilum á þeirri forsendu að félagið hefði fengið samþykkta breytingu á deiliskipulagi eftir úthlutun lóðarinnar. S ehf. kærði synjunina til innanríkisráðuneytisins sem ógilti ákvörðun H. Í málinu krafðist H ógildingar á úrskurði ráðuneytisins. Talið var að hvorki væri kveðið á um einhliða skilarétt S ehf. í ákvæðum lóðarleigusamnings aðila og úthlutunarskilmálum, né ákvæðum laga nr. 17/1996 um gatnagerðargjald. Þá yrði skilaréttur ekki byggður á stjórnsýsluframkvæmd eða venju á því sviði. Þar sem einhliða skilaréttur S ehf. væri ekki til staðar væru áðurgreindar reglur H sem heimiluðu lóðarskil í raun ívilnandi fyrir lóðarhafa og því birtar með fullnægjandi hætti á heimasíðu bæjarfélagsins. Þar sem ekki væri sjálfgefið að H gæti breytt deiluskipulagi í fyrra horf þegar lóðum væri skilað, né heldur útilokað að slíkar breytingar gætu bakað bæjarfélaginu bótaskyldu, var ekki talið að áðurgreint skilyrði um breytingu á deiliskipulagi í reglunum gæti tralist ómálefnalegt. Loks var ekki fallist á það með S ehf. að H hefði brotið gegn jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar og meginreglunni um skyldubundið mat með ákvörðun sinni. Var því ekki talið að synjun H hefði verið ólögmæt og var úrskurður ráðuneytisins því felldur úr gildi.
L krafðist nauðungarsölu á tiltekinni fasteign á grundvelli tveggja skuldabréfa. Talið var að veð L væri eingöngu í lóðarleiguréttindum samkvæmt lóðarleigusamningi og mannvirkjum á eigninni. Með vísan til þess að ekki lá fyrir þinglýstur samningur um veðrétt L í fasteigninni, sbr. 2. tölulið 1. mgr. 6. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu, var kröfu hans hafnað.
Einar Pálmason, Erlingur Lúðvíksson, Jakobína Ingadóttir, Stella Berglind, Hálfdánardóttir, Viðar Guðmundsson og Þórsbakarí ehf (
Halldór Þorsteinn Birgisson hrl)
gegn
Kópavogsbæ, Óðni Gunnsteini, Gunnarssyni, Járnsmiðju Óðins ehf, Lakksmiðjunni ehf, Kristjáni S. Ólafssyni, Blikksmiðju Einars ehf, Global ehf, Bessa hf, Hagbarða ehf, Eignarnám. Skipulag. Stjórnsýsla. Sveitarstjórn, Lóðarleigusamningur, Krafist var, viðurkenningar á því að ákvörðun K um breytingu á deiliskipulagi lóðarinnar nr, 4 b-e við Smiðjuveg í Kópavogi væri ógild og að ákvörðun K um eignarnám á hluta, af sameiginlegum leigulóðarréttindum fasteignanna á umræddri lóð og öll, eftirfarandi málsmeðferð fyrir matsnefnd eignarnámsbóta og úrskurður, nefndarinnar í matsmálinu væru ógild. Þá var þess krafist að K yrði gert skylt, að afmá af malbiki lóðarinnar málningu sem auðkennir götu á svæði sem taka, skyldi eignarnámi. Tekið var fram að ákvæða skipulags- og byggingarlaga nr, 73/1997 um breytingu á deiliskipulagi hefði verið nægjanlega gætt en ekki væri, efni til annars en að líta svo á að lögmæt og málefnaleg sjónarmið hefðu ráðið, því að breytingin var gerð. Við þessar aðstæður og að fenginni jákvæðri umsögn, Skipulagsstofnunar var K heimilt samkvæmt 5. tl. 2. mgr. 32. gr. fyrrnefndra, laga að taka eignarnámi þann lóðarhluta sem stóð nýrri lóðaskiptingu í vegi, enda hafði áður verið leitast við að ná samningum við eigendur þeirra réttinda, sem eignarnámið beindist að, sbr. 3. mgr. sömu greinar. Í ákvæðinu væru engin, þau skilyrði sett fyrir eignarnámi sem beinlínis væru háð mati sveitarstjórnar, þar með endurskoðunarvaldi dómstóla en ekki hafði verið sýnt fram á að, gallar hefðu verið á málsmeðferð bæjarstjórnar K um eignarnámið. Var því hvorki, fallist á kröfu um viðurkenningu á ógildi hennar né þá kröfu að K yrði gert að, afmá fyrrnefndar merkingar. Þá væri ekkert komið fram sem leitt gæti til þess, að ógilda bæri eftirfarandi málsmeðferð fyrir matsnefnd eignarnámsbóta og úrskurð nefndarinnar. Voru K o.fl. því sýknuð af kröfum E o.fl (
Þórður Clausen Þórðarson hrl)
Krafist var viðurkenningar á því að ákvörðun K um breytingu á deiliskipulagi lóðarinnar nr. 4 b-e við Smiðjuveg í Kópavogi væri ógild og að ákvörðun K um eignarnám á hluta af sameiginlegum leigulóðarréttindum fasteignanna á umræddri lóð og öll eftirfarandi málsmeðferð fyrir matsnefnd eignarnámsbóta og úrskurður nefndarinnar í matsmálinu væru ógild. Þá var þess krafist að K yrði gert skylt að afmá af malbiki lóðarinnar málningu sem auðkennir götu á svæði sem taka skyldi eignarnámi. Tekið var fram að ákvæða skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 um breytingu á deiliskipulagi hefði verið nægjanlega gætt en ekki væri efni til annars en að líta svo á að lögmæt og málefnaleg sjónarmið hefðu ráðið því að breytingin var gerð. Við þessar aðstæður og að fenginni jákvæðri umsögn Skipulagsstofnunar var K heimilt samkvæmt 5. tl. 2. mgr. 32. gr. fyrrnefndra laga að taka eignarnámi þann lóðarhluta sem stóð nýrri lóðaskiptingu í vegi, enda hafði áður verið leitast við að ná samningum við eigendur þeirra réttinda sem eignarnámið beindist að, sbr. 3. mgr. sömu greinar. Í ákvæðinu væru engin þau skilyrði sett fyrir eignarnámi sem beinlínis væru háð mati sveitarstjórnar og þar með endurskoðunarvaldi dómstóla en ekki hafði verið sýnt fram á að gallar hefðu verið á málsmeðferð bæjarstjórnar K um eignarnámið. Var því hvorki fallist á kröfu um viðurkenningu á ógildi hennar né þá kröfu að K yrði gert að afmá fyrrnefndar merkingar. Þá væri ekkert komið fram sem leitt gæti til þess að ógilda bæri eftirfarandi málsmeðferð fyrir matsnefnd eignarnámsbóta og úrskurð nefndarinnar. Voru K o.fl. því sýknuð af kröfum E o.fl.
Bæjarfélagið H tók land eignarnámi og jafnaði síðan fjárhæð eignarnámsbóta niður á leigutaka allra lóða á því landi, sem upptökugjöldum. Gerður var lóðarleigusamningur við F, sem krafði H um endurgreiðslu upptökugjaldsins með þeim rökum að H hefði brostið lagaheimild til að jafna kostnaði við eignarnámið niður með þeim hætti sem gert var. Í úthlutunarskilmálum fyrir umrædda lóð kom fram að það væri forsenda fyrir lóðarúthlutun að hver sá sem úthlutun hlyti samþykkti skilmálana og hlítti þeim í öllu. Talið var að með undirritun lóðarleigusamnings hefði F gengið að úthlutunarskilmálum fyrir lóðinni, en samkvæmt lóðarleigusamningnum var lóðarhafa skylt að greiða gatnagerðargjald samkvæmt gjaldskrá og upptökugjald samkvæmt ákvörðun bæjarstjórnar. Var áfrýjandi talinn hafa greitt upptökugjaldið samkvæmt samningi sem væri einkaréttarlegs eðlis. Óumdeilt var að í upptökugjaldinu fólst eingöngu sá kostnaður sem H hafði af eignarnáminu og samkvæmt því varð innheimtu gjaldsins ekki jafnað til skatta eða þeirra þjónustugjalda sem ekki verða lögð á nema samkvæmt skýrri lagaheimild. Upptökugjalds var krafist af öllum sem fengu úthlutað lóðum á þessum stað. Talið var að málefnalegar ástæður gætu legið til þess að innheimta gjaldið af sumum byggingarsvæðum en öðrum ekki. Áfrýjanda hefði verið í sjálfsvald sett hvort hann sótti um lóð á þessum stað. Hann hefði haft allar upplýsingar um byggingarsvæðið og samanburð við önnur svæði. Var því hvorki talið að F hefði ekki notið jafnræðis á við aðra lóðarþega né að ógildingarregla 36. gr. laga nr. 7/1936 ætti hér við. Aðferð bæjarfélagsins við að jafna niður upptökugjaldinu var þannig álitin tæk. Var því ekki talið að mæla hafi þurft fyrir um upptökugjald þetta í lögum. Með þessum rökum var H sýknaður af kröfum F.
Veðlán bankans B hvíldi á landspildu í eigu byggingaverktakans H. I og Ó keyptu fasteignina A af H og skyldi H reisa hús á fasteigninni. Fasteignin A var hluti af spildunni en hafði enn ekki verið sérgreind í veðmálabókum. Lét H skuldarinnar ekki getið. Við sérgreiningu fasteignarinnar A úr spildunni urðu þau mistök að veðskuldarinnar var ekki getið. Sveitarfélagið M, sem gerði lóðarleigusamning við I og Ó upplýsti þau heldur ekki um skuldina enda þótt sveitarfélagið hefði samþykkt hana sem þinglýstur eigandi landsins á sínum tíma. H varð gjaldþrota áður en byggingunni var lokið. Héldu þau I og Ó þá áfram framkvæmdum við húsbygginguna á eigin vegum og þinglýstu m.a. tveimur skuldabréfum athugasemdalaust á eignina. Við þinglýsingu þriðja skuldabréfsins var rituð athugasemd um veðrétt B. Í framhaldi af þessu fékk B veðrétt sinn staðfestan með dómi og lét selja eignina nauðungarsölu. I og Ó stefndu aðallega íslenska ríkinu, en til vara M vegna þess tjóns sem þau höfðu orðið fyrir. Ríkið var sýknað enda þótti hvorki vera uppfyllt það skilyrði þinglýsingarlaga til greiðslu bóta að þau væru grandlaus, né að tjón þeirra væri sennileg afleiðing mistakanna. Þá var M sýknað enda þótti ekki unnt að álykta að M hefði verið skylt að tilgreina þær veðsetningar sem til til hafði verið stofnað eftir að landið komst í eigu H.