Dómstólaleit

JB byggði fjöleignarhús að Bakkastöðum í Reykjavík. Byggingarstjóri hússins var B. Árið 2000 festi I kaup á íbúð í húsinu, sem þá var enn í byggingu. Taldi hún síðar fasteignina vera gallaða og krafðist meðal annars skaðabóta með vísan í matsgerð dómkvaddra manna sem lagt höfðu mat á annmarka í fasteigninni. Fallist var á með I að fasteignin hefði verið haldin tilgreindum ágöllum og henni dæmdar skaðabætur í samræmi við matsgerð. Þá var jafnframt fallist á að B hefði með saknæmri vanrækslu sinni sem byggingarstjóri fellt á sig skaðabótaábyrgð með JB á tjóni I.

I höfðaði mál á hendur J og B til heimtu skaðabóta eða afsláttar vegna galla sem hún taldi vera á íbúð sem hún hafði keypt af J. Krafa hennar á hendur J var byggð á því að hann hefði vanefnt kaupsamninginn með því að afhenda íbúðina haldna göllum. Krafa hennar á hendur B var hins vegar byggð á því að hann hefði við byggingu hússins brugðist lögmæltum skyldum sínum sem byggingarstjóri þess og þannig valdið henni fjártjóni. Í sameiginlegri greinargerð J og B í héraði var meðal annars tekið fram að matslið, er varðaði skort á aðgengi fyrir hreyfihamlaða utanhúss, væri mótmælt vegna tómlætis I. Í greinargerð þeirra fyrir Hæstarétti voru andmæli þeirra sem reist voru á tómlæti I ekki bundin við fyrrgreindan kröfulið, heldur var þessi málsástæða einnig höfð uppi gegn öðrum kröfuliðum hennar. Við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti var ágreiningslaust að þessi hefði einnig verið raunin við munnlegan málflutning í héraði án þess að fram hefðu komið mótmæli af hálfu I. Taldi Hæstiréttur að hinn áfrýjaði dómur færi í bága við e. og f. liði 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, þar sem hvorki hefði verið gerð grein fyrir því hversu víðtæk sú málsvörn J og B væri, sem reist væri á tómlæti, né tekin afstaða til hennar. Var því ekki hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og leggja fyrir héraðsdóm að taka málið til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.

Stefndi var byggingarstjóri fjöleignarhúss. Áfrýjendur töldu fasteignina vera gallaða og kröfðust skaðabóta í samræmi við matsgerðir dómkvaddra manna sem lagt höfðu mat á annmarka í fasteigninni. Í niðurstöðu Hæstaréttar var vísað í dóm réttarins í máli nr. 267/2005 en þar var því slegið föstu að á byggingarstjóra hvíldi ekki aðeins að sjá til þess að byggt væri í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir, heldur einnig skylda til að hafa yfirumsjón og eftirlit með byggingarframkvæmdum, sem hann stýrir. Til að leysa úr því hvort stefndi hefði vegna ábyrgðar sinnar sem byggingarstjóri fellt á sig skaðabótaskyldu taldi Hæstiréttur óhjákvæmilegt að taka hvern einstakan matslið í fyrrgreindum matsgerðum til sjálfstæðrar skoðunar. Héraðsdómur, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, gerði það hins vegar ekki heldur leysti úr kröfum áfrýjenda á hendur stefnda með þeim rökum einum að ekki yrði talið að aðfinnslur sem matsmenn hefðu gert við byggingu hússins væru þess eðlis að þær féllu undir sakarábyrgð hans. Í ljósi þess sem að framan greinir var sú röksemdarfærsla með öllu ótæk og því óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm.

Árið 1993 gerðu Í og S með sér samkomulag um að Í tæki að sér að byggja fjöleignarhús, en S var einkahlutafélag sem stofnað hafði verið til að standa að því að reisa slíkt hús, sem sérstaklega tæki mið af þörfum aldraðra, á lóðinni Þorragötu 5-9. Skyldi verkið byggt á teikningum A. Í samkomulaginu var vísað til gagna frá A er skyldu lögð til grundvallar. Í þeim kom fram að sérstaklega skyldi vandað til verksins og var í því efni meðal annars fjallað um utanhúsklæðningu. Þar kom og fram að verkið væri ekki fullhannað. Í og S gerðu síðar á árinu samning þar sem nánar var kveðið á um verkið. Þar kom meðal annars fram að það skyldi unnið í samræmi við byggingarreglugerð og ákvæði viðeigandi staðla og annarra reglna sem gilda um framkvæmdir sem þessar og að Í væri ábyrgt fyrir að eftir þeim yrði farið. Í samningum var og kveðið á um að Í skyldi bjóða félögum í S einstakar íbúðir í húsinu til kaups en gæti selt öðrum þær íbúðir sem félagsmenn hefðu ekki keypt innan tiltekins tíma. Í blaðaauglýsingu þar sem íbúðir fjöleignarhússins voru boðnar til sölu var tekið fram að húsið væri mjög vandað að allri gerð og meðal annars yrði það klætt að utan með viðhaldsfríu efni. Á sömu lund voru lýsingar á húsinu í söluyfirlitum frá fasteignasölu sem hafði milligöngu um sölu íbúða þar fyrir Í. Um haustið 2001 kom í ljós að utanhúsklæðning var farin að bila. Að beiðni Þ, sem er húsfélag umrædds fjöleignarhúss, voru dómkvaddir menn til þess að meta nánar tilgreinda ætlaða galla á byggingunni. Matsmenn töldu að skemmdir væru komnar fram í klæðningunni, þar sem kjarninn í plötum hennar hefði víða losnað frá ályfirborði þeirra. Væri endingartími klæðningarinnar ekki í samræmi við það sem við hefði mátt búast. Ekki væri hægt að gera við þessar skemmdir og fælust úrbætur í því að fjarlægja allar plöturnar og klæða húsið að nýju fullnægjandi plötum. Jafnframt bentu þeir á með vísan til bréfs Brunamálastofnunar að óheimilt hefði verið að nota brennanlegan vindpappa undir klæðninguna. Í bréfi Brunamálastofnunar kom jafnframt fram að klæðningin hefði verið notuð á mun stærra hús en óhætt var talið. Í niðurstöðu Hæstaréttar var talið að Þ væri réttur aðili að málinu enda vörðuðu kröfur húsfélagsins ætlaða galla á sameign allra í fjöleignarhúsinu. Í öllum kaupsamningum um einstakar íbúðir í húsinu var vísað til fyrrnefnds samnings milli Í og S og fylgiskjala með honum þar sem fram kom að sérlega skyldi vandað til byggingarinnar og að klæðningin skyldi vera viðhaldsfrí. Þá voru hliðstæð ákvæði í fyrrnefndu söluyfirliti og auglýsingu. Var í ljósi þessa talið að Í hefði við sölu íbúða í húsinu ábyrgst að klæðningin hefði góða endingu. Það hefði hún ekki haft í reynd. Bæri Í bótaábyrgð á að eignin hefði þannig ekki áskilda kosti. Jafnframt var ljóst að klæðningin fullnægði ekki kröfum reglugerðar um brunavarnir og brunamál. Bar Í einnig af þeim sökum skaðabótaábyrgð á því tjóni sem af hlaust. Ekki var fallist á þá mótbáru Í að samningar Í við S leystu hann undan bótaábyrgð. Fyrir lá að enda þótt ákveðnar forsendur um hönnun hússins hefðu legið fyrir við samningsgerð þeirra hefði lokahönnun þess verið í höndum Í og hann ábyrgst að opinberum reglum yrði fylgt. Þ hafði einnig uppi kröfur um skaðabætur vegna galla við stálstoðir, tæringar í bárujárnsklæðningu neðan á svölum hússins og reykræstingar í stigahúsum þess. Féllst Hæstiréttur á bótaábyrgð Í vegna allra þessara galla. Ekki var fallist á málsástæðu Í um að hluti af kröfu Þ væri fyrndur. Fallist var á að leggja fyrrnefnda matsgerð til grundvallar tölulegri niðurstöðu um kostnað við að bæta úr þeim göllum sem Í væri ábyrgur fyrir að öðru leyti en því að ekki væri sýnt fram á að Í skyldi bera kostnað við nýja vindvörn. Þá var tekið tillit til 60% endurgreiðslu af virðisaukaskatti vegna vinnu á byggingarstað og þess að nýtt efni kæmi í stað gamals.

W keypti fasteign af S, sem hann fékk afhenta í febrúar árið 2000. W skoðaði eignina tvisvar í fylgd innanhússarkitekts áður en kaupin fór fram. Þegar W hafði fjarlægt einangrun af sperrum kom í ljós að allar sperrur hússins, klæðning og bitar voru gataðar eftir veggjatítlu. Sýnt þótti að skemmdirnar hefðu þegar verið orðnar útbreiddar í tréverki rislofts hússins og viðum þaksins er eignin var afhent. Telja varð í ljós leitt í málinu að við skoðun W á risloftinu fyrir kaupin hafi hliðar á sperrum þaksins verið huldar einangrun. Þá var staðhæft í forsendum héraðsdóms, að við skoðun dómsins á vettvangi hafi ummerki eftir veggjatítlu verið mun meira áberandi á hliðum sperra en á þeim flötum sem sneru niður og að þau hafi verið mjög ógreinileg við hefðbundna skoðun. Þá væru slíkar skemmdir mjög fátíðar. Var talið að um leyndan galla hafi verið að ræða sem W hafi ekki getað áttað sig á við venjulega skoðun á fasteigninni. Skilyrði skaðabótaskyldu voru þó ekki talin vera fyrir hendi en W var dæmdur afsláttur úr hendi S vegna gallans, en nam sömu fjárhæð og rýrnun á verðgildi fasteignarinnar var talin vegna hans. Talið var að W hafi skýrt S frá því í tæka tíð að hann ætlaði að bera gallann fyrir sig. Þá var matsgerð dómkvaddra matsmanna ekki talin haldin neinum þeim annmörkum er leiða ættu til þess að hún yrði ekki lögð til grundvallar við ákvörðun á afslætti.

GE og GK keyptu íbúð í smíðum í fjöleignarhúsi af F ehf. Greiddu þau kaupverð eignarinnar að undanskildum síðasta hluta útborgunar þar sem þau töldu frágangi eignarinnar áfátt. F ehf. höfðaði mál til heimtu eftirstöðva kaupverðs. Fallist var á kröfu F ehf. um þá greiðslu. Hins vegar var talið að GE og GK ættu rétt til afsláttar vegna galla á séreign þeirra og afsláttar vegna galla á sameign fjöleignarhússins sem svaraði eignarhlutdeild þeirra og það án tillits til þess hversu verulegir þeir gallar reyndust enda varðaði samningur aðila kaup á nýrri íbúð. Kom krafa GE og GK því til skuldajafnaðar kröfu F ehf. um eftirstöðva kaupverðs.

J krafðist skaðabóta eða afsláttar vegna galla á lagnakerfum einbýlishúss sem hann keypti af G auk bóta fyrir afnotamissi af því. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að líta yrði til þess að G hefði sjálfur sökum sjúkleika verið ófær um að koma að sölunni. Yrði ekki talið í ljós leitt að fulltrúar hans við söluna hefðu leynt vitneskju um ástand lagnanna eða vanrækt upplýsingaskyldu sína. Þá yrði hvorki talið að í söluyfirliti né yfirlýsingu fulltrúa seljanda hafi falist ábyrgð seljanda á tilteknu ástandi lagnakerfa hússins. Var G því ekki talinn bera skaðabótaábyrgð vegna galla á húsinu og bótakröfu J vegna afnotamissis hafnað. Með vísan til matsgerðar dómkvaddra manna var fallist á að eignin hefði verið haldin galla vegna rennslistregðu í neysluvatnslögnum. Var talið að aðgæslu- og skoðunarskylda J hefði verið enn ríkari en ella þar sem honum hefði verið gert það ljóst að fulltrúar G við söluna hefðu haft litla möguleika til að upplýsa um ástand eignarinnar. Hefði fyrrnefnd rennslistregða ekki átt að leynast J hefði hann kannað rennslið á mismunandi töppunarstöðum neysluvatns í húsinu. Gæti hann því ekki borið fyrir sig galla á neysluvatnslögninni. Þá var talið að frárennslislagnir hefðu verið í eðlilegu ástandi miðað við 40 ára gamlar steinlagnir. Hins vegar var fallist á afslátt vegna snjóbræðslu- og hitakerfis þar sem J mátti reikna með að þessi kerfi væru í lagi. Var G gert að greiða J 407.000 krónur með dráttarvöxtum.

I, keypti af Þ tiltekinn eignarhluta í fasteign. Reis í kjölfarið ýmis ágreiningur milli þeirra, en fyrir Hæstarétti var einungis deilt um tvennt. Í fyrsta lagi um greindi aðila á um hvort I ætti rétt á bótum vegna þess að ekki hafi fylgt hinum keypta eignarhluta hlutdeild í tilteknum rýmum hússins. Með hliðsjón af þinglýsingargögnum og eignarheimildum að fasteigninni var talið að I hefði eignast hlutdeild í umræddum rýmum og ætti því ekki bótakröfu á hendur Þ af þeim sökum. Í öðru lagi þurfti að leysa úr kröfu Þ um greiðslu helmings affalla, sem orðið hefðu af húsbréfum, sem fengust í skiptum fyrir fasteignaveðbréf, sem I gaf út. Orðalag í kaupsamningi aðila, þar sem samið var um skiptingu affalla, var talið óljóst, en tekið fram að þess væri að gæta að með bréfunum var verið að inna af hendi umsamda greiðslu samkvæmt kaupsamningi og það var verðmæti bréfanna á gjalddaga þeirrar greiðslu sem skipti málið við efnd þeirrar skyldu. Frá þeim tíma var það í höndum Þ, sem seljanda, hvort eða hvenær hann seldi þau án þess að I fengi nokkuð um það ráðið. Var því fallist á kröfu Þ greiðslu hlutdeildar I í afföllunum.

Í söluyfirliti fasteignar, sem B keypti af S, var eigninni m.a. lýst með orðunum „Nýr tígulsteinn á þaki“. Upplýst var að umrædd setning vísaði í raun ekki til annars en að skipt hafði verið um þakskífur á afmörkuðum þakflötum. S hafði tjáð B að búið væri að gera við þakið og að það læki ekki lengur. Talið var að S hafi mátt vera ljóst með hversu villandi hætti þakinu var lýst í söluyfirliti og jafnframt að sú lýsing væri til þess fallin að valda rangri trú B um raunverulegt ástand þess. Var B talinn hafa haft fulla ástæðu til að treysta því að þakið hefði verið endurnýjað. Var skaðabótakrafa hans því tekin til greina.

Forskalað timburhús í eigu A og G reyndist vera svo undirlagt af veggjatítlu að allt tréverk þess taldist ónýtt. Kröfðust A og G skaðabóta eða afsláttar úr hendi þeirra sem selt höfðu þeim húsið. Ósannað var talið að fyrri eigendur hafi vitað um tilvist skordýranna í húsinu við sölu þess og ekki varð séð að seljendur hafi ábyrgst sérstaklega eitthvað í þessa veru. Skaðabótakröfunni var því hafnað. Þá urðu A og G að bera halla af skorti á sönnun um að húsið hafi verið haldið slíkum annmarka við sölu þess að veitt hefði þeim rétt til þess að krefjast afsláttar af kaupverði.

Dómarar í héraði voru taldir hafa farið út fyrir hlutverk sitt með því að reisa niðurstöðu sína varðandi tiltekinn þátt málsins á árangri viðgerðar, sem þeir töldu sig verða vara við í vettvangsgöngu, en engin gögn voru um í málinu. Braut þessi meðferð í bága við meginreglu einkamálaréttarfars um málsforræði aðila. Var héraðsdómur því ómerktur og málinu heimvísað.

B og M, sem keypt höfðu íbúð af B, töldu sér óskylt að inna af hendi síðustu útborgun samkvæmt kaupsamningi þar eð þau ættu gagnkröfur vegna afhendingardráttar á íbúðinni og margs kyns galla. Með því að m.a. þótti sýnt að kaupendur hefðu fengið íbúðina afhenta á umsömdum tíma og frestun tiltekinna verkþátta verið til komin að beiðni þeirra sjálfra var skaðabótakröfu vegna afhendingardráttar hafnað. Hins vegar var þeim dæmdur afsláttur vegna nánar tilgreindra galla á fasteigninni og kom hann til frádráttar kaupverðinu samkvæmt skuldajöfnuði. Greiðsluskylda kaupendanna var skilyrt við það að samtímis yrði aflétt tryggingarbréfi S, sem hvíldi á íbúðinni.

S, kaupandi jarðarinnar N, hélt eftir tilteknum greiðslum sem henni bar samkvæmt kaupsamningi að inna af hendi. Með hliðsjón af gögnum málsins og framburði vitna þótti sannað að við sölu jarðarinnar hafi seljandi ábyrgst að jörðin væri um 100 hektarar að stærð. Jörðin reyndist hins vegar vera nær helmingi minni. Átti S rétt á skaðabótum vegna þessa, sbr. meginreglu 2. mgr. 42. gr. þágildandi laga nr. 39/1922, um lausafjárkaup. Kom sú krafa S til skuldajafnaðar við hluta kröfu um greiðslu eftirstöðva kaupverðsins.

H keypti fasteign af B sem hann taldi gallaða og gerði í málinu aðallega kröfu um skaðabætur en til vara um afslátt. Röksemdafærslu héraðsdómara um skaðabótakröfu H þótti verulega áfátt og dómurinn tók ekki afstöðu til þeirrar málsástæðu H að hann ætti að minnsta kosti rétt á afslætti vegna ástands eignarinnar og stærðar. Loks fór héraðsdómari út fyrir kröfugerð aðila með því að dæma H til að greiða A málskostnað, en A hafði ekki gert kröfu um málskostnað úr hendi H. Af þessum sökum var héraðsdómur ómerktur og málinu vísað heim í hérað til dómsálagningar að nýju.

Á og Ó, sem keypt höfðu fasteign af H, héldu eftir síðustu kaupsamningsgreiðslu sinni, þar sem þau töldu eignina haldna tilteknum leyndum göllum. Með vísan til framburðar dómkvadds matsmanns og þess að ekkert var fram komið sem bent gat til að H hefði reynt að hylja rakaskemmdir í gluggum, var talið að gallarnir ættu ekki að geta dulist ef eignin væri skoðuð með þeirri athygli sem ætlast mátti til. Var því ekki fallist á að um leynda galla hafi verið að ræða að þessu leyti. Hinu sama gegndi um aðrar rakaskemmdir innanhúss. Öðru gegndi um galla á utanhússklæðingu fasteignarinnar. Í matsgerð sagði að viðarvörn, sem nýlega hafði verið borin á húsið, væri víða farin að flagna af vatnsklæðningunni, sem væri mjög blaut og merki væru um fúa á byrjunarstigi. Fallist var á það með Á og Ó að þeim hafi ekki verið unnt við skoðun að gera sér grein fyrir þeim galla og ættu þau því rétt á afslætti frá kaupverði af þessum sökum og var í þeim efnum stuðst við matsgerð. Viðurkenndur var réttur þeirra til að skuldajafna kröfunni við jafnháan hluta kröfu H um ógreiddar eftirstöðvar kaupverðs.

S og R, sem keypt höfðu einbýlishús úr timbri, kröfðu seljendurna um skaðabætur eða afslátt vegna galla sem þau höfðu orðið vör við skömmu eftir að þau fluttu inn í húsið. Var um að ræða verulegan halla á gólfum hússins, sem var frá byggingartíma þess, auk rakaskemmda í forstofu. Í héraðsdómi voru S og R ekki talin hafa sinnt aðgæsluskyldu sinni vegna gólfhallans með þeim hætti sem gera mátti kröfu til auk þess sem rakaskemmdirnar þóttu minniháttar galli og ekki þess eðlis að telja mætti líklegt að hann hefði haft áhrif á kaupverð hússins ef aðilarnir hefðu haft vitneskju um hann við samningsgerðina. Í Hæstarétti var tekið fram að kaup aðilanna hefðu gengið hratt fyrir sig. Hefðu seljendur gert kaupendum grein fyrir því að þeir hefðu ekki búið á eigninni undanfarin ár og gætu því ekki upplýst um galla á henni. Skriflegan fyrirvara þessa efnis, sem settur var í kaupsamninginn, yrði því að skilja sem staðfestingu á því sem áður hafði fram komið milli aðila. Vegna þessa hvíldi enn ríkari skoðunarskylda á S og R en ella. Voru seljendurnir því sýknaðir af kröfum þeirra S og R.

V og S keyptu einbýlishús af A og K. Voru flest gólf hússins lögð flísum. Skömmu eftir að þau fengu húsið afhent töldu þau sig verða vör við holhljóð undir flísum í kjallara hússins og rakaskemmdir í parketi á svefngangi. Af þessu tilefni gerður aðilar með sér samkomulag þar sem A og K lofuðu að láta fagmenn skoða flísalögnina og láta framkvæma á sinn kostnað það, sem þyrfti til að lagfæra flísarnar. Jafnframt lofuðu þau að greiða þann kostnað, sem hlytist af því að lagfæra parket á svefngangi. Í framhaldi af þessu samkomulagi var múrari fenginn til að sprauta lími undir gólfflísar í kjallara hússins. V og S töldu ekki nóg gert og að beiðni þeirra var dómkvaddur matsmaður til að skoða fimm nánar tiltekin atriði varðandi eignina. Var niðurstaða hans sú að hvort tveggja væru lausar flísar í kjallara og á fyrstu hæð hússins. Yrði ekki úr því bætt nema með því að fjarlægja flísarnar og leggja nýjar. Jafnframt taldi hann að raka í parketi mætti rekja til baðvatns úr sturtuklefa sem hafi komist undir parketið. Í framhaldi af því höfðaði V mál á hendur þeim A og K þar sem hún krafðist bóta á grundvelli matsgerðarinnar. Talið var að sérstök ástæða hafi verið fyrir V að beina athygli sinni að flísunum við skoðun á húsinu í ljósi þess að flest gólf hússins væru lögð flísum og flísalögn væri í hinum ýmsu hlutum þess ráðandi þáttur í þeirri lýsingu á eigninni, sem fram hafi komið í söluyfirliti. V og S hafi skoðað húsið þrisvar sinnum áður en kaupsamningur var undirritaður og jafnframt hafi S, sem var sérfróður um húsbyggingar, jafnan verið með henni í för. Þá hafi múrari sá, sem reyndi viðgerð á flísunum talið að 260 til 270 flísar, hafi verið lausar í kjallaranum áður en hann hóf tilraunir sínar til lagfæringa. Verði að telja að V og S hafi átt að verða svo víðtækra missmíða á flísalögninni vör við skoðun sína á eigninni. Hafi V raunar gefist tilefni til að skoða flísarnar sérstaklega vegna ummæla A um lausar flísar í einni af skoðunarferðunum. Verði að líta svo á að V hafi vanrækt aðgæsluskyldu sína. Var kröfu V um skaðabætur eða afslátt vegna galla á flísalögninni því hafnað. Aftur á móti var fallist á kröfu hennar um kostnað vegna lagfæringar á parketi á grundvelli samkomulagsins sem aðilar höfðu gert með sér.

G keypti landspildu af S og Ó. Í kaupsamningi um spilduna var tekið fram að á henni væri vatnslind sem sífellt streymdi vatn úr. Eftir að kaupin voru gerð þvarr allt vatn úr lindinni skömmu eftir að G hóf að sækja vatn í hana. Höfðaði G mál á hendur S og Ó þar sem hún krafðist skaðabóta af þessu tilefni og vegna fleiri annmarka sem hún taldi að væru á spildunni. Með dómi héraðsdóms, sem Hæstiréttur staðfesti með vísan til forsendna hans, var fallist á með G að um væri að ræða galla á eigninni sem S og Ó bæru skaðabótaábyrgð á, en öðrum liðum í kröfu hennar hafnað. Var G því dæmd til að greiða S og Ó eftirstöðvar kaupverðsins að frádregnum bótum vegna lindarinnar ásamt dráttarvöxtum frá þeim tíma sem greiðslur samkvæmt kaupsamningnum átti að inna af hendi.

X var ákærður fyrir líkamsárás með því að hafa ráðist á A fyrir utan skemmtistað, slegið hann niður, sest klofvega yfir hann og slegið hann með bjórflösku, sem brotnaði við það, og slegið hann hnefahöggum svo A hlaut mar yfir vinstri augabrún, mar undir vinstra auga, bólgu á öllum hægri helmingi andlits og eymsli í kinnbeini og neðri kjálka og með því að beita brotinni flöskunni til að skera A þannig að hægra eyra var meira og minna tætt og eyrnavængur sundurskorinn, sbr. 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga. Var refsing X ákveðin fangelsi í 4 mánuði, en fullnustu hennar frestað og hún látin falla niður að liðnum 3 árum með hliðsjón af ungum aldri og sakaferli X. Þá var X gert að greiða A skaðabætur að fjárhæð 231.111 krónur.

M og G sömdu við F ehf. um kaup á fullbúnu einbýlishúsi, sem smíðað skyldi af félaginu. Eftir að F ehf. afhenti húsið viðurkenndi félagið að ýmsir annmarkar væru á því, sem lagfæra þyrfti. M og G höfnuðu hins vegar boði F ehf. um að félagið annaðist úrbætur. Höfðaði F ehf. mál gegn M og G til greiðslu á eftirstöðvum kaupverðsins. Í dómi Hæstaréttar kemur fram að M og G hafi ekki sýnt fram á að F ehf. hafi verið ófært um að ljúka úrbótum á viðhlítandi hátt eða að framkvæmd verksins í höndum þess hefði á annan hátt valdið þeim óhagræði í ríkara mæli en ef aðrir hefðu sinnt því. M og G hafi því ekki með réttu mátt færast undan því að F ehf. bætti úr göllum á húsinu. Hafi þau með þessu firrt sig rétt til að krefja F ehf. um hærri fjárhæð í afslátt eða skaðabætur en sem svari þeim kostnaði, sem félagið hefði orðið að bera af því að bæta sjálft úr annmörkunum. Hafi M og G ekki borið því við að atvik varðandi kaupin hafi verið slík að meginregla 2. mgr. 42. gr. þágildandi laga nr. 39/1922 um lausafjárkaup geti átt við um þau. Geti M og G því hvorki krafist skaðabóta vegna annmarka á húsinu né haft uppi kröfu um bætur fyrir afleitt tjón sitt. Var kröfu þeirra þar um því hafnað, sem og kröfu um skaðabætur vegna afhendingardráttar. Aftur á móti var fallist á kröfu þeirra um afslátt vegna kostnaðar af viðgerð á húsinu, sem studdist við matsgerð dómkvadds manns, auk kröfu vegna útlagðs kostnaðar af smíði hússins, en báðar kröfurnar sættu fyrst andmælum fyrir Hæstarétti. Útlagður kostnaður af öflun matsgerðar var lögum samkvæmt talinn til málskostnaðar og kom því ekki til álita sem liður í gagnkröfu. Voru M og G samkvæmt þessu dæmd til að greiða F ehf. eftirstöðvar kaupverðsins að frádregnum áðurnefndum gagnkröfum og innborgun.

E hf. keypti allt hlutafé K og fjölskyldu hans í fyrirtækinu K ehf. Þar sem E hf. taldi að ársreikningur félagsins hefði ekki gefið rétta mynd af fjárhag þess höfðaði það mál til heimtu skaðabóta eða afsláttar vegna kaupa á fyrirtækinu. Var annars vegar um að ræða ágreining um verðmæti vörubirgða, sem E hf. taldi ofmetið, og hins vegar ábyrgð á því að í ársreikningnum hefði ekki verið getið um ógreiddar orlofsskuldbindingar. Fallist var á það með héraðsdómi, sem skipaður var sérfróðum meðdómendum, að í kaupsamningi aðila hefði E hf. látið undir höfuð leggjast að kanna nánar þau gögn um verðmæti vörubirgða sem honum voru fengin og gáfu tilefni til rannsóknar, sbr. 47. gr. þágildandi laga nr. 39/1922 um lausafjárkaup. Hefðu K og fjölskylda hans því hvorki vanrækt upplýsingaskyldu sína né sýnt af sér aðra saknæma háttsemi við gerð kaupsamningsins. Hins vegar var talið ósannað að K og fjölskylda hans hefðu gefið um það upplýsingar fyrir kaupin að ógreiddar orlofsskuldbindingar vegna áunnins orlofs starfsmanna hefðu ekki verið færð í ársreikning fyrirtækisins. Var K og fjölskyldu hans því sýknuð af kröfu E hf. um skaðabætur eða afslátt en gert að greiða umræddar orlofsskuldbindingar.

U gerði H tilboð í nóvember 1999 um kaup íbúðar á Njálsgötu. Í tilboðinu var vísað til þess að kaupandi hafi kynnt sér söluyfirlit vegna eignarinnar þar sem m.a. var tekið fram að upphitun hússins væri „sér-Danfoss“ en óumdeilt var að þau ummæli fælu í sér að sérhiti ætti að vera í íbúðinni sem U keypti. H samþykkti tilboðið samdægurs og gerðu aðilar skriflegan samning um kaupin í febrúar 2000. Kom þá fram að hitakerfi í húsinu væri sameiginlegt fyrir þær íbúðir sem í því voru. Talið var að með samþykki H á tilboði U hafi komist á samningur milli aðilanna m.a. um að H afhenti U íbúðina með sérhita. Í kaupsamningi aðila hafi á ný verið vísað til söluyfirlitsins og tekið fram að engar athugasemdir væru gerðar við það. Þess hafi í engu verið getið í kaupsamningnum að aðilarnir hafi orðið ásáttir um að breyta efni samnings síns frá því í nóvember að því er varðaði tilhögun á upphitun íbúðarinnar, en H hafði haldið fram að þetta atriði hafi verið rætt fyrir undirritun kaupsamnings. Var talið að H hafi, með því að íbúðina skorti þennan áskilda kost, bakað sér skaðabótaábyrgð gagnvart U og voru henni dæmdar bætur vegna þessa í samræmi við matsgerð. U krafðist einnig skaðabóta vegna kostnaðar af gerð uppdrátta af íbúðinni, sem H hafi með réttu borið að afhenda byggingarfulltrúa í Reykjavík en vanrækt að láta gera. U var ekki talin hafa hnekkt þeirri staðhæfingu H að byggingaryfirvöld gætu ekki krafið hana sem núverandi eiganda íbúðarinnar um þá uppdrætti, sem á skorti, eða fellt á hana kostnað af gerð þeirra. Var hún ekki talin hafa sýnt fram á fjártjón sitt af því að þessir uppdrættir lægju ekki fyrir og var þessum kröfulið U hafnað. Báðir aðilar undu við þá niðurstöðu héraðsdóms að H bæri að greiða U tiltekna fjárhæð vegna kostnaðar af framkvæmdum á lóð fasteignarinnar sem H hafði tekið að sér að annast með kaupsamningi þeirra en vanrækti. Stóð sú niðurstaða héraðsdóms því óröskuð.

(Páll Arnór Pálsson hrl.) Upplýsingar í söluyfirliti fasteignasölu um að íbúð J væri úr steini reyndust ekki réttar. Útveggir hennar voru byggðir úr timbri, forsköluðu að innan. Með vísan til 12. gr. laga nr. 54/1997 um fasteigna-, fyrirtækja- og skipasölu, var talið að L, sem keypt hafði íbúðina af J, hefði mátt treysta yfirlýsingu, sem gefin var í söluyfirlitinu, og ætlað var að kynna eignina almennt. Með hliðsjón af atvikum málsins var J, sem hafði búið í íbúðinni í allt að sjö ár, talin bera ábyrgð gagnvart L á því að rangar upplýsingar voru veittar um eignina, sem voru til þess fallnar að hafa áhrif á verð hennar. J var samkvæmt þessu talin skaðabótaskyld gagnvart L vegna tjóns, sem hin síðastnefnda hafði beðið af þessu. Mati dómkvaddra manna hafði ekki verið hnekkt og var það lagt til grundvallar um tjón L.

Bifreið sem H keypti af K bilaði skömmu eftir afhendingu. Krafðist H skaðabóta eða afsláttar úr hendi K vegna galla sem hún taldi að bifreiðin hefði verið haldin við kaupin eða að rekja mætti bilunina til viðgerðar, sem gerð var að tilhlutan K skömmu fyrir kaupin. Að gögnum málsins virtum var ekki talin komin fram sönnun fyrir staðhæfingum H og var K því sýknaður af kröfu hennar.

Málsaðilar deildu um kröfu V um bætur vegna tveggja bílaþvottavéla, sem hann hafði keypt af E en reyndust síðar ónothæfar. Talið var að bílaþvottavélarnar hefðu verið í mun lakara ásigkomulagi en við hefði mátt búast en báðir málsaðilar og fasteignasali virtust hafa miðað við að nokkur viðgerð þeirra á vegum V myndi leiða til þess að vélarnar yrðu honum nothæfar. Þær voru því ekki taldar hafa haft þá kosti, sem hefði mátt ætla að væru áskildir og telja varð að E hefði ábyrgst, sbr. 2. mgr. 42. gr. kaupalaga. Þá var talið að V hefði ekki sem leikmaður mátt gera sér fulla grein fyrir raunverulegu ástandi vélanna við skoðun þeirra og var 47. gr. kaupalaga ekki talin standa í vegi fyrir bótaábyrgð E. V hafði krafist bóta vegna vélanna í beinu framhaldi af niðurstöðu vélfróðra skoðunarmanna um ástand vélanna og var þannig talinn hafa uppfyllt skilmála 52. gr. kaupalaga. Niðurstaða héraðsdóms um bótaskyldu E var því staðfest.

I, sem keypt hafði íbúð af H, gerði athugasemdir við það að á hefði skort, að ýmsir kostir hennar, sem telja yrði að áskildir hefðu verið samkvæmt söluyfirliti sem lá frammi við kaupsamningsgerðina og samið var samkvæmt 12. gr. laga nr. 54/1997. Þar sagði m.a. ,,Íbúðin er í algjörum sérflokki og hefur öll verið standsett . . “. Þá kom og fram í yfirlitinu að seljanda væri ekki kunnugt um galla. Með hliðsjón af matsgerð og að nokkru með vísan til niðurstöðu héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómendum, var fallist á það með I, að íbúðin hefði verið haldin tilteknum göllum og var H dæmd til greiðslu 1.290.855 króna.

A krafði Í um bætur vegna fjárhagslegs og ófjárhagslegs tjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir. Opinbert mál hafði verið höfðað gegn A vegna gruns um að hann hefði dregið sér fé en hann verið sýknaður. Taldi A að Í hefði bakað sér tjón með rannsóknaraðgerðum lögreglu og málsmeðferð í sakamálinu sem hefði verið höfðað án nægjanlegs tilefnis. Fallist var á að Í hefði ekki fært fram viðhlítandi rök fyrir því að nauðsyn hefði borið til að halda A í gæslu í rúmar tvær klukkustundir á rannsóknarstigi hins opinbera máls. Þá var fallist á að ekki hefði verið ástæða til að endurtaka leit á heimili A og í sameign fjöleignarhúss, sem hann bjó í. Voru honum dæmdar miskabætur vegna þessa. Þá var fallist á að A bæru skaðabætur vegna skyrtu sem lögregla hafði lagt hald á við rannsókn málsins en ekki skilað. Hins vegar var hafnað að ákvæði XXI. kafla laga nr. 19/1991 fælu í sér heimild til að dæma bætur vegna þess að A hefði verið sóttur til sakar án nægjanlegs tilefnis. Þótti ekki sýnt að skilyrði væru til slíkra bóta á grundvelli sakarreglunnar. Þá var hafnað kröfu A um bætur vegna mismunar á lögmannskostnaði samkvæmt gjaldskrá og tildæmdum málsvarnarlaunum í sakamálinu.

Kærumál. Málskostnaður. Kæruheimild. Frávísun máls frá Hæstarétti. T kærði úrskurð Héraðsdóms Reykjavíkur, þar sem máli J á hendur henni og fleirum var vísað frá dómi og málskostnaður felldur niður. Um kæruheimild vísaði T til g. liðar 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Samkvæmt tilvitnuðu ákvæði má kæra til Hæstaréttar úrskurð héraðsdómara um ómaksþóknun, málskostnað eða gjafsóknarlaun, enda sé ekki kveðið á um annað í úrskurðinum. Í hinum kærða úrskurði var hins vegar kveðið á um fleiri en málskostnað og var skilyrðum ákvæðisins því ekki fullnægt. Þá var T ekki heldur unnt að byggja kæru á j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991. Brast J því með öllu heimild til að kæra úrskurðinn. Var málinu því vísað frá Hæstarétti.

Í janúar 1997 keypti E vél af gerðinni Star Powr af V hf. í fiskibát E. Fljótlega komu í ljós bilanir á vélinni og varð hún á skömmum tíma ónothæf. Var ný vél sömu gerðar sett í bátinn í júlí 1997 á kostnað V hf., en hún bilaði einnig. Krafði E V hf. um skaðabætur á þeim grundvelli að V hf. bæri fulla skaðabótaábyrgð á öllu tjóni E án þeirra takmarkana á umfangi hennar, sem gerðar voru í ábyrgðarskírteini frá framleiðanda vélarinnar. Enginn skriflegur kaupsamningur var gerður með aðilum. V hf. gaf einungis út reikning til E vegna kaupanna 16. janúar 1997, en kaupverðið greiddi hann þannig að 500.000 krónur voru inntar af hendi um líkt leyti, en fyrir eftirstöðvunum gaf hann út skuldabréf. Umrædds ábyrgðarskírteinis var ekki getið í þessum gögnum. Það var ekki undirritað af E, þótt í stöðluðu formi þess sé beinlínis gert ráð fyrir að svo skuli vera, og V hf. mótmælti ekki að hann hefði sent það viðsemjanda sínum í pósti mörgum vikum eftir að kaupin voru gerð. Talið var að gegn mótmælum E hefði V hf. ekki tekist að sanna að hann hefði kynnt E áður en kaupin voru gerð í janúar 1997 að hann hygðist takmarka ábyrgð sína. V hf. hefði heldur ekki sýnt fram á að til væri viðskiptavenja, sem máli skipti um þetta efni. Var því ekki fallist á að ábyrgðarskilmálarnir væru hluti af samningi aðilanna og þannig bindandi fyrir aðaláfrýjanda. Gæti V hf. ekki borið fyrir sig takmörkun ábyrgðar samkvæmt þessum skilmálum, sem ganga lengra í að leysa hann undan ábyrgð en leiðir af ákvæðum laga nr. 39/1922. Var skaðabótakrafa E því tekin til greina. Jafnframt var hafnað kröfu V í gagnsök hans í héraði þess efnis að samningur aðilanna 2. apríl 1998 um riftun vélakaupanna yrði felldur úr gildi.

HE og SS keyptu raðhús af JS og SK í nóvember 1997. Fljótlega eftir afhendingu töldu HE og SS sig verða vör við galla á fasteigninni og kröfðust afsláttar og/eða skaðabóta. Dómkvaddur matsmaður var fenginn til að meta ástand eignarinnar og kostnað við úrbætur og síðar yfirmatsmenn. HE og SS héldu eftir síðustu greiðslu samkvæmt kaupsamningi uppí skaðabóta- og/eða afsláttarkröfu vegna leyndra galla. Hæstiréttur staðfesti þá niðurstöðu héraðsdóms að HE og SS bæri að inna af hendi síðustu greiðsluna samkvæmt kaupsamningi. Kröfur þeirra um skaðabætur voru teknar til greina að því leyti sem hið selda þótti skorta áskilda kosti, sbr. 2. mgr. 42. gr. laga nr. 39/1922 um lausafjárkaup. Þá var þeim dæmdur afsláttur vegna tiltekinna galla á fasteigninni, sem þau gátu ekki séð við skoðun hennar. Við ákvörðun afsláttar var stuðst við undirmat, enda laut yfirmat að hluta til að því að meta kostnað við endurbætur, sem búið var að gera án þess að lagt væri mat á ástandið áður en viðgerðir fóru fram. Yfirmatið var lagt til grundvallar sem matsgerð að því marki, sem það tók til atriða, sem ekki var lagt mat á í undirmati. JS og SK var gert að gefa út afsal fyrir umræddri fasteign gegn greiðslu frá HE og SS.

K og S gerðu nokkrar breytingar á íbúð sem þau áttu. Við það myndaðist rauf í parket, sem var á gólfi íbúðarinnar, 1 m á lengd og 12,5 cm á breidd. Samskonar parket var sett í til þess að fylla raufina, en lagfæringin var sýnileg og áberandi. V og B keyptu íbúðina af K og S, eftir að hafa skoðað hana tvívegis. Eftir afhendingu íbúðarinnar risu deilur um það hvort að umrædd viðgerð hefði verið hulin V og B þegar þau skoðuðu íbúðina. Talið var að V og B hefðu hvorki sýnt fram á að skilyrði væru til að dæma S og K til að greiða skaðabætur á grundvelli meginreglu 2. mgr. 42. gr. laga nr. 39/1922 um lausafjárkaup né að þau væru skaðabótaskyld samkvæmt öðrum reglum. Þá var ekki talið að viðgerðinni á gólfinu rýrði notaðgildi íbúðarinnar, en talið var að í henni fælist sjónlýti, sem þó myndi minnka þegar viðurinn dökknaði. Var því talið að V og B bæri afsláttur að fjárhæð 100.000 krónur vegna þessa.

Fjármögnunarleigufyrirtækið L keypti rúllubindivél, moksturstæki og fleiri vélar af Í sumarið 1997 og leigði R. R kvartaði yfir því við Í að bindivélin reyndist illa og óskaði eftir að skila henni um haustið. Í janúar 1998 rifti L kaupunum á bindivélinni og krafðist skaðabóta. Jafnframt krafðist L þess að stjórntæki fyrir moksturstækið yrðu afhent innan tiltekins tíma, en þau höfðu ekki fylgt með. R fékk kröfur L á hendur Í framseldar og höfðaði mál gegn Í til riftunar á kaupunum á bindivélinni auk þess sem hann krafðist skaðabóta vegna galla á moksturtækinu. Lagt var til grundvallar að bindivélin hefði ekki verið nothæf sumarið 1997 og væri ekki komið fram að Í hefði sinnt kvörtunum R eða boðist til að bæta úr gallanum. Yrði því að telja að kaupanda hefði verið heimilt að rifta kaupunum. Hins vegar lá fyrir að R hafði tekið bindivélina aftur í notkun eftir að lýst var yfir riftun, en vélin hafði verið lagfærð í júní 1999 og reynst vel eftir það. Þóttu þessar gerðir R ekki samrýmast því að hann héldi til streitu kröfum á grundvelli riftunaryfirlýsingarinnar og var Í því sýknað af þeim kröfum hans, sem rætur áttu að rekja til kaupa á bindivélinni. Talið var að R hefði ekki sýnt fram á að samið hefði verið um að stjórntæki ættu að fylgja moksturstækinu eða venja stæði til þess að svo væri. Var ekki fallist á að tækið hefði verið gallað. Var Í því sýknaður af öllum kröfum R.

S keypti járnklætt timburhús, byggt árið 1927, af K haustið 1996. Sumarið 1997 kom í ljós að eignin var haldin stórfelldum galla, þar sem veggjatítla hafði hreiðrað um sig í innviðum hússins og valdið skemmdum á þeim, einkum í ofanverðu húsinu. Hafði S þá lagt í mikinn kostnað við endurbætur og breytingar á húsinu. Að mati dómkvaddra manna í desember 1997 mátti ætla að kostnaður af viðgerð á húsinu og útrýmingu bjöllunnar næmi meira en þriðjungi af umsömdu kaupverði fasteignarinnar. Að ákvörðun S var húsið flutt í burtu nokkru síðar og brennt undir eftirliti yfirvalda, en nýtt timburhús reist á hinum steinsteypta kjallara. Naut S fjárstuðnings frá opinberum aðilum og almenningi við þá framkvæmd. Talið var að eignin hefði verið haldin stórfelldum galla þegar kaup aðila fóru fram og að umfang hans mætti að líkindum rekja til þess að miklu leyti að ris hússins var óeinangrað og þakið ekki vel þétt, þannig að kjöraðstæður hefðu verið fyrir tímgun bjöllunnar. Eignin var ekki seld með fyrirvara um raka frá þakinu og ekki var talið að S yrði sökuð um brest á skoðun við kaupin. Lagt var til grundvallar að ekki yrði fullyrt að K hefði mátt vita af tilvist bjöllunnar í húsinu og voru því ekki talin skilyrði til að dæma S skaðabætur vegna kaupanna. Hins vegar var fallist á niðurstöðu héraðsdóms um að S ætti rétt til afsláttar að tiltölu úr hendi K, þar sem eignin hafi verið haldin leyndum galla. Var K dæmdur til að greiða S afslátt frá kaupverði fasteignarinnar. Ekki var talið að fyrir hendi hefðu verið lögmælt skilyrði til kyrrsetningar á eignum K vegna kröfu S í mars 1998 og var kyrrsetningin metin ógild.

A keypti einbýlishús af G. Vorið eftir að hún flutti inn í húsið varð hún vör við nokkrar steypuskemmdir á því. Hélt hún eftir greiðslu samkvæmt kaupsamningi vegna þessa og stefndi G til greiðslu skaðabóta eða afsláttar vegna gallans en G gagnstefndi og krafði um eftirstöðvar kaupverðsins. Aflað var matsgerðar dómkvaddra manna. Talið var að skemmdirnar hefðu verið ljósar við skoðun á húsinu í þeim mæli að sérstök ástæða hefði verið til að rækilegrar athugunar og yrði A að bera hallann af því að hafa ekki kannað þær betur. Var A því dæmd til að greiða eftirstöðvar kaupverðsins.

A seldi V íbúð. Eftir að V flutti inn í íbúðina taldi hún sig verða vara við ýmsa galla á íbúðinni. Hélt hún eftir umsömdum greiðslum af þessum sökum. A stefndi V til greiðslu, en V gagnstefndi og krafðist skaðabóta eða afsláttar vegna ástands íbúðarinnar. Aflað var matsgerðar dómkvaddra matsmanna. Talið var að kröfur V ættu að nokkru leyti við rök að styðjast og var krafa A á hendur henni lækkuð vegna þess.

A keypti fasteign af B í mars 1994. Seint á árinu 1995 kom í ljós galli á fasteigninni og krafðist A skaðabóta eða afsláttar úr hendi B. Krafa A um skaðabætur var ekki tekin til greina þar sem varhugavert þótti að slá því föstu að B hefði hlotið að vera kunnugt um galla í húsinu, en leynt vitneskju sinni við sölu þess. Þá var ekki talið að í lýsingu hússins í söluyfirliti hefði falist meira en vísun til þess sem sjá mátti við skoðun hússins. Talið var að umfang og eðli gallans hefði verið slíkt að það hefði haft áhrif á kaupverð ef vitneskja um hann hefði legið fyrir við samningsgerð og voru skilyrði til að krefjast afsláttar talin vera fyrir hendi. Var niðurstaða héraðsdóms um afslátt handa A af kaupverðinu staðfest.