Dómstólaleit

L hf. höfðaði mál á hendur J til heimtu skuldar samkvæmt tveimur lánssamningum sem J hafði gert við Landsbanka Íslands hf., en kröfum samkvæmt samningunum hafði verið ráðstafað til L hf. Fyrir Hæstarétti krafðist J ómerkingar héraðsdóms á þeim grundvelli að dómarinn sem fór með málið í héraði hefði verið vanhæfur til meðferðar þess vegna setu sinnar í skilanefnd Landsbanka Íslands hf. og bankaráði L hf. Féllst Hæstiréttur á að vegna tilurðar og meðferðar þeirra krafna sem aðilar hefðu uppi, og með hliðsjón af störfum héraðsdómarans á þeim tíma er um ræddi, mætti með réttu draga í efa óhlutdrægni hans við úrlausn málsins, sbr. g. lið 5. gr. laga nr. 91/1991. Var hinn áfrýjaði dómur því ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar dómsálagningar á ný.

J höfðaði mál á hendur Í hf. og krafðist þess að ógilt yrði samþykki hennar fyrir því að veita Í hf. veð í fasteign og Í hf. gert að að aflýsa af eigninni nánar tilgreindu veðskuldabréfi. Deildu aðilar um hvort J hefði verið annar af tveimur útgefendum veðskuldabréfsins eða aðeins samþykkt að setja faseign sína að veði til tryggingar fyrir skuld samkvæmt bréfinu. Í dómi Hæstaréttar kom fram að J hefði ásamt eiginmanni sínum ritað undir umsókn um lán hjá Í hf. bæði sem umsækjandi og veðsali, en hún var ein eigandi hins veðsetta. Skuldabréf var svo gefið út sama dag og hjónin þar tilgreind í meginmáli sem útgefendur þess. Þá hafði J ritað undir þrjár skilmálabreytingar þar sem hún var sögð greiðandi, auk þess sem hún hafði undirritað tvær sem greiðandi og þinglýstur eigandi. Var því talið að J hefði gengist undir gagnvart L hf., sem annar að tveimur aðalskuldurum, að greiða það lán sem var tilefni þess að veðskuldabréfið var gefið út. Gæti því ekki reynt á málsástæður J sem lytu að ógildi veðsetningar vegna tryggingar sem sett væri fyrir skuld annars manns. Var Í hf. því sýknaður af kröfu J.

L hf. krafði Þ um greiðslu vegna yfirdrátta á þremur myntveltureikningum sem stofnaðir höfðu verið árið 2007. Þ hafði uppi gagnkröfu til skuldajafnaðar sem byggðist á því hann hefði orðið fyrir fjártjóni af völdum starfsmanna LÍ hf. vegna saknæmrar og ólögmætrar háttsemi þeirra og ætti því rétt á skaðabótum eftir almennum reglum. Þá hafði Þ einnig uppi fjárkröfu vegna meintra ólögmætra þóknana og ráðstöfunar L hf. á innlausn úr peningamarkaðssjóði og sölu af andvirði bréfa í S hf. sem var í eigu hans upp í skuldir G ehf. en Þ hafði sett þau verðmæti sín til tryggingar skuldum félagsins. Var ekki fallist á með Þ að LÍ hf. hefði einhliða yfirdregið myntveltureikninga Þ með ólögmætum hætti og án heimildar m.a. með vísan til þess að Þ hefði sýnt af sér stórfellt tómlæti með því að hafa ekki gert athugasemdir við L hf. fyrr en tæpum sjö árum eftir stofnun reikningana. Var því krafa L hf. tekin til greina. Þá var talið að LÍ hf., sem L hf. leiddi rétt sinn frá, hefði ekki bakað sér bótaskyldu gagnvart Þ í lögskiptum þeirra og af því leiddi að ekki stofnaðist til kröfu af hálfu Þ sem skuldajafnað yrði við kröfu L hf. Hins vegar var gagnkrafa Þ er varðaði endurgreiðslu ólögmætra þóknana tekin til greina.

Í málinu kröfðust HS og HT þess að fellt yrði úr gildi veð sem þau veittu í fasteign sinni með samþykki á veðskuldabréf útgefnu af syni HT og að L yrði gert að aflýsa því. Þá krafðist HT endurgreiðslu úr hendi L. Reistu þau kröfur sínar meðal annars á 1. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Var talið að HS og HT hefðu ekki sýnt fram á að L hefði við lánveitingarnar vanrækt skyldur sínar samkvæmt lögum þeim og reglum sem um starfsemi hans giltu, meðal annars um að óska ekki eftir greiðslumati á lánsumsækjanda. Þá var vísað til þess að HS og HT hefðu ritað nafn sitt undir sérstakt skjal þar sem athygli þeirra var vakin á áhrifum vanskila og nauðsyn þess að þau bæru traust til lántakans. Var ekki talið ósanngjarnt af hálfu L að bera fyrir sig veðsetninguna og var L því sýknað af kröfum HS og HT

Í málinu krafðist M þess að fellt yrði úr gildi veð sem hún veitti í fasteign sinni með samþykki á veðskuldabréfi útgefnu af syni hennar S. Taldi M að L hf. hefði brotið gegn samkomulagi um notkun ábyrgða frá árinu 2001 og af því leiddi að það færi í bága við 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga að L hf. bæri fyrrgreint samþykki fyrir sig. Var vísað til þess að M hefði ritað nafn sitt undir staðfestingu þess efnis að hún hefði kynnt sér efni upplýsingabæklings L hf. um persónuábyrgðir og veðtryggingar þriðja aðila. Var því talið að henni hafi átt að vera kunnugt um að greiðslumat hefði verið gert á lántaka og undir henni komið að óska eftir að sjá matið áður en hún veitti samþykki sitt til veðsetningarinnar. Þá var talið að við mat á greiðslugetu S hefði L hf. getað reitt sig að hluta á upplýsingar frá S og að hann hafi haft tilefni til þess að upplýsa L hf. um rangar forsendu greiðslumatsins. Var L hf. sýknað af kröfu M.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem fellt var úr gildi fjárnám sem gert var að kröfu A hf. hjá I. Hafði hann gengist í sjálfskuldarábyrgð með því að undirrita skuldabréf vegna láns sem sparisjóðurinn S veitti P. Var greiðslugeta P metin af þessu tilefni og niðurstaða matsins um jákvæða greiðslugetu hans kynnt I áður en hann samþykkti að takast á hendur ábyrgð á láninu. Talið var að greiðslumatið hefði verið alls ófullnægjandi, enda hefði gætt þar innbyrðis ósamræmis, auk þess sem það var hvorki undirritað af hálfu sparisjóðsins né skuldarans. Ef fyrir hefðu legið þær upplýsingar, sem sparisjóðinum hefði verið í lófa lagið að afla um greiðslugetu P, hefði matið bent til að hann gæti ekki efnt skuldbindingar sínar, en borið hefði að tilkynna I þá niðurstöðu, sbr. 4. gr. samkomulags um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001. Engar líkur hefðu verið leiddar að því að I hefði gengist í ábyrgð fyrir láninu ef honum hefði verið kynnt greiðslumat á skuldaranum sem reist hefði verið á réttum og fullnægjandi upplýsingum. Var því talið fullnægt skilyrðum 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga um að ósanngjarnt væri af hálfu A hf. að bera fyrir sig loforð I um að veita sjálfskuldarábyrgð á láninu og þar með tekin til greina krafa hans um ógildingu ábyrgðaryfirlýsingarinnar. Þá var ekki talið að I hefði fyrirgert rétti til að hafa uppi ógildingarkröfuna með tómlæti af sinni hálfu.

Í málinu krafðist A þess aðallega að fellt yrði úr gildi veð sem hún veitti í fasteign sinni til tryggingar tveggja lána sem bróðir hennar tók hjá S á árunum 2005 og 2006 og að S yrði gert að aflýsa þeim, en til vara að viðurkenndur yrði bótaréttur hennar vegna saknæmrar háttsemi S við öflun veðanna. Reisti hún kröfur sínar meðal annars á 1. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Í dómi Hæstaréttar kom fram að A hefði ekki sýnt fram á að S hefði við lánveitingarnar vanrækt skyldur sínar samkvæmt lögum þeim og reglum sem um starfsemi hans giltu, meðal annars um að óska ekki eftir greiðslumati á lánsumsækjanda. Voru því ekki skilyrði til að fella veðsetninguna úr gildi með vísan til 1. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936. Af þeirri niðurstöðu leiddi að skilyrði skorti til að taka til greina varakröfu A. Var S því sýknaður af kröfum A.

Þ lýsti skaðabótakröfum við slit G hf. sem voru reistar á því að starfsmenn G hf. hefðu veitt Þ ófullnægjandi fjárfestingarráðgjöf og með því valdið honum tjóni. Auk þess hafði Þ uppi kröfu um viðurkenningu á því að honum væri heimilt að skuldajafna kröfum sínum við kröfu G hf. samkvæmt lánssamningi þeirra. Slitastjórn G hf. hafnaði kröfum Þ og vísaði ágreiningnum til úrlausnar héraðsdóms eftir fyrirmælum laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Í málinu var deilt um meint tjón Þ vegna fjögurra fjárfestinga, sem Þ réðist í eftir tillögu starfsmanna G hf. Í fyrsta lagi var um að ræða fasteignaverkefni í Berlín, í öðru lagi kaup á afleiðutengdu skuldabréfi, í þriðja lagi gjaldeyrisstýringu G hf. og í fjórða lagi lán sem Þ tók hjá G hf. til jarðakaupa. Hæstiréttur taldi að Þ hefði glatað fyrir tómlæti sérhverjum rétti sem hann gæti hafa átt á hendur G hf. vegna fasteignaverkefnisins í Berlín. Vísað var til þess að Þ hefði varið umtalsverðu fé í umrætt verkefni og mætti af þeim sökum gera þá kröfu að hann sýndi eðlilega aðgæslu þegar kæmi að því að gæta þeirra hagsmuna sinna. Samkvæmt gögnum málsins hefði Þ ekki síðar en í október 2008 átt að gera sér grein fyrir því að fjárfesting hans í verkefninu myndi ekki ganga eftir í samræmi við það sem lagt hafði verið upp með. Þ hefði hins vegar ekki gert athugasemdir við ráðgjöf G hf. fyrr en með kröfulýsingu í nóvember 2009. Hæstiréttur taldi að Þ hefði einnig glatað sérhverjum rétti sínum fyrir tómlæti í tengslum við afleiðutengda skuldabréfið, en það hafi komið í ljós í síðasta lagi í október 2008 að ekki myndi takast að vinna upp tapið sem varð af þeirri fjárfestingu. Þ gerði þó ekki athugasemdir þar að lútandi fyrr en með áðurnefndri kröfulýsingu. Hæstiréttur féllst á hinn bóginn á að viðurkenna kröfu Þ um skaðabætur vegna tjóns sem hann varð fyrir á grundvelli samnings aðila um gjaldeyrisstýringu. Í málinu lá fyrir að G hf. hefði í fjögur skipti keypt eða selt gjaldmiðla fyrir hönd Þ á gengi sem engin stoð hefði verið fyrir. Samkvæmt matsgerð dómkvaddra manna hefði hagnaður Þ af gjaldeyrisstýringunni að réttu lagi átt að verða 72.363.316 krónur í stað taps upp á 80.101.684 krónur. Hæstiréttur taldi að G hf. hefði ekki hnekkt niðurstöðu matsmanna og var matsgerðin því lögð til grundvallar um tjón Þ. Þá var ekki talið standa í vegi kröfu Þ um bætur fyrir missi hagnaðar að hann hefði í raun ekki lagt af mörkum framlag til viðskiptanna í öndverðu. Taldi Hæstiréttur að við framkvæmd gjaldeyrisstýringarsamnings aðilanna hefði G hf. brotið gegn góðri viðskiptavenju og ekki leitað allra leiða til að tryggja bestu mögulegu niðurstöðu fyrir Þ, sbr. 5. gr. og 18. gr. laga nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti. Var krafa Þ í tengslum við framkvæmd gjaldeyrisstýringarsamningsins viðurkennd í réttindaröð við slit G hf. samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991. Hæstiréttur hafnaði því að G hf. bæri skaðabótaábyrgð á tjóni sem Þ taldi sig hafa orðið fyrir þegar hann tók lán hjá G hf. í stað þess að leysa út eignir til þess að fjármagna jarðakaup. Vísaði Hæstiréttur til þess að Þ hefði ekki sýnt fram á að starfsmenn G hf. hefðu mátt sjá það fyrir í október 2007 að lántakan yrði óhagkvæmari fyrir hann en ef hann hefði leyst út fé sitt hjá G hf. Þá væri til þess að líta að samkvæmt gögnum málsins hefði Þ sjálfur veitt lán í erlendum gjaldmiðli á svipuðum tíma og hefði honum því mátt vera fullkunnugt um áhættuna af því að veita og taka lán í erlendum gjaldmiðlum eða sem fylgdi gengi þeirra. Loks hafnaði Hæstiréttur skuldajafnaðarkröfu Þ. Aðeins hefði verið fallist á kröfu hans í tengslum við gjaldeyrisstýringarsamning aðilanna, en með hinum kærða úrskurði var því að hafnað að Þ gæti nýtt þá kröfu til skuldajafnaðar. Þar sem varnaraðili hefði ekki kært úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti gæti sú niðurstaða ekki komið til endurskoðunar.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem X ehf. var gert skylt að afhenda L allar upplýsingar, sem hann hafði undir höndum, um þrjú nánar tilgreind netföng sem X ehf. hýsti á tilteknu tímabili.

SM ehf. og G hf. gerðu samning 11. júní 2007 um framvirk verðbréfaviðskipti, sem tóku til svonefnds fjármagnaðs afleiðutengds skuldabréfs, en ávöxtun þess átti að tengjast markaðsverði hlutabréfa í SB hf. Kaupverð skuldabréfsins úr hendi SM ehf. átti að vera 215.707.500 krónur, en félagið kvað G hf. hafa veitt sér lán fyrir. Í framhaldi af uppgjöri samningsins á lokadegi hans tóku ein viðskipti aðilanna við af öðrum þar til þeir gerðu samning 7. ágúst 2008 um gjaldeyrisstýringu, en hann var ótímabundinn og fól í sér að G hf. tók við framlagi SM ehf. að fjárhæð 84.000.000 krónur til fjárfestinga í gjaldeyri. Viðskiptum samkvæmt síðastgreindum samningi lauk í október 2008, er FME hafði neytt heimildar í lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki til að víkja stjórn G hf. frá störfum, taka yfir vald hluthafafundar í honum og setja yfir hann skilanefnd, en síðla þess mánaðar setti SM ehf. G hf. að handveði innstæðu á bankareikningi sínum. G hf. var síðar tekinn til slita og krafði SM ehf. um greiðslu skuldar samkvæmt samningnum 7. ágúst 2008, en samkvæmt fyrirmælum samningsins takmarkaðist sú skuld við fjárframlag SM ehf. að fjárhæð 84.000.000 krónur. SM ehf. hafnaði greiðsluskyldu og svo fór að G hf. leysti til sín fjárhæðina af hinu handveðsetta fé SM ehf., en félagið hafði á hinn bóginn lýst kröfu við slit G hf. á þeim grundvelli að það nyti réttar til skaðabóta úr hendi G hf. sökum þess að samningar þeirra væru ógildir. Ekki tókst að jafna ágreining um kröfu SM ehf. og var honum því beint til héraðsdóms, sem í hinum kærða úrskurði viðurkenndi kröfu SM ehf. að fjárhæð 74.000.000 krónur og skipaði henni í réttindaröð við slitin samkvæmt 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Í dómi Hæstaréttar var rakið að SM ehf. héldi því fram að félagið hefði ekki fengið frekari upplýsingar eða kynningu á viðskiptum sínum við G hf. 11. júní 2007 en fram hefði komið í stuttu símtali við starfsmann G hf., sem hefði að eigin frumkvæði haft samband við SM ehf. af þessu tilefni, en að því búnu hefðu viðskiptin verið bundin fastmælum. Þá greindi aðilana á um hvernig hefði verið háttað uppgjöri á þessum samningi, eða hvernig viðskiptin hefðu leitt af sér önnur í einstökum atriðum. Í því samhengi hélt G hf. því fram að samningurinn 11. júní 2007 hefði verið gerður upp og aðilarnir fært viðskiptin yfir í gjaldmiðlaskiptasamning. G hf. hélt því enn fremur fram að það sama hefði gerst í tvígang eftir það, fyrst með öðrum hliðstæðum gjaldmiðlaskiptasamningi og síðar með gerð samningsins um gjaldeyrisstýringu 7. ágúst 2008. Af gögnum málsins varð ekki annað ráðið en að fjárframlag SM ehf. í síðastgreindum samningi hefði í raun verið tapið af fyrri viðskiptum aðilanna, sem velt hefði verið yfir í þennan síðasta samning. Hæstiréttur vísaði til þess að leggja yrði til grundvallar að mjög hefði skort á að G hf. hefði veitt SM ehf. viðhlítandi upplýsingar í aðdraganda viðskiptanna 11. júní 2007, sem að auki hefðu verið af slíkum toga að ekki hefði verið á færi almenns fjárfestis að ráðast í þau, en ljóst var að SM ehf. hefði alla tíð haft slíka stöðu í viðskiptum við G hf. Þá taldi rétturinn, að virtri yfirlýsingu starfsmanns G hf., að þær upplýsingar sem G hf. þó veitti SM ehf. hefðu falið í sér að félagið þyrfti að bera áhættu í viðskiptunum 11. júní 2007 af tapi sem gæti að hámarki numið 10.000.000 krónum. Þegar af þeirri ástæðu og í ljósi aðdraganda að gerð samningsins 11. júní 2007 var fallist á að 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga hefði staðið til þess að víkja til hliðar skuldbindingu SM ehf. að því marki sem hann hefði borið halla af samningnum umfram fyrrgreinda fjárhæð. Vegna þessa var talið óhjákvæmilegt að komast að sömu niðurstöðu um lögskiptin sem urðu milli aðilanna í beinu framhaldi, þar á meðal síðasta samninginn 7. ágúst 2008. Með því að G hf. tók sér greiðslu til efnda síðastgreinds samnings umfram það sem hann gat með réttu staðið til, taldi Hæstiréttur að G hf. hefði bakað sér bótaskyldu gagnvart SM ehf. og viðurkenndi kröfu félagsins að fjárhæð 74.000.000 krónur við slit G hf. Hvað rétthæð skaðabótakröfunnar við slitin varðaði hafnaði Hæstiréttur því að skipa henni í réttindaröð samkvæmt 109. gr. 21/1991, enda hefði löggjafinn með 3. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 tekið af skarið um að réttur til innstæðufjár væri í reynd kröfuréttur, ekki eignarréttur, en taldi kröfuna eiga undir 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991 ásamt dráttarvöxtum allt til greiðsludags.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu S um dómkvaðningu matsmanna, í máli sem L hf. höfðaði á hendur S til heimtu skuldar samkvæmt tveimur lánssamningum. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að með matsspurningum S væri ekki leitað svara um hverjar venjur hefðu gilt í verðbréfaviðskiptum, sem haft gætu þýðingu við úrlausn málsins, heldur væri óskað eftir að lagt yrði mat á atriði sem dómara bæri að leysa úr í ljósi allra atvika.

S, Þ og B stóðu árið 2005 sameiginlega að viðskiptum fyrir milligöngu G hf. um kaup á óskráðu dönsku félagi, V A/S, sem átti fjölda fasteigna til útleigu í Kaupmannahöfn, með því að danskt félag, N A/S, í eigu íslensku félaganna O ehf., H ehf. og B ehf., sem S, Þ og B voru í forsvari fyrir, festi kaup á öllum hlutum í V A/S. Voru kaupin að mestu leyti fjármögnuð með láni frá dótturfélagi G hf. í Lúxemborg. Í framhaldi af kaupunum lenti V A/S í erfiðleikum með afborganir af lánum, en tengdir einstaklingar og lögaðilar höfðu tekist á hendur ábyrgðir á skuldbindingum þess, þar á meðal A sem átti sæti í stjórn B ehf., en hún var eiginkona B. V A/S var tekið til gjaldþrotaskipta á árinu 2010. A lýsti kröfu við slit G hf. sem reist var á því að starfsmenn G hf. hafi ekki veitt fullnægjandi upplýsingar í aðdraganda viðskiptanna og hefði A beðið tjón af þeim sökum vegna skuldbindinga sem enn hvíldi á henni vegna ábyrgða á lánum í tengslum við kaupin eða rekstur V A/S og dótturfélaga þess. A reisti jafnframt kröfu sína á því að samkvæmt samningi B við G hf. um einkabankaþjónustu og á grundvelli 8. gr. þágildandi laga nr. 33/2003 um verðbréfaviðskipti hefði starfsmönnum G hf. verið óheimilt að bjóða B að taka þátt í viðskiptunum. Slitastjórn G hf. hafnaði því að viðurkenna kröfurnar og var úrlausn um ágreining þar að lútandi vísað til héraðsdóms, þar sem komist að sömu niðurstöðu í hinum kærða úrskurði. Í dómi Hæstaréttar voru raktir annmarkar sem verið höfðu á kröfugerð A á mismunandi stigum málsins. Taldi rétturinn að með aðalkröfu A í kröfulýsingu hefði hún leitast við að fá sig leysta undan skyldu, sem hún taldi sig standa í gagnvart G hf., svo sem heimilt væri samkvæmt 2. málslið 2. mgr. 117. gr. laga nr. 21/1991, en í sama ákvæði væri engin heimild til að hafa uppi kröfu um skaðabætur án þess að fjárhæð væri tiltekin, svo sem A hafði gert til vara í kröfulýsingunni. Yrði því að líta svo á að í raun hefði þar engin krafa verið gerð til vara. Með því að A hefði í greinargerð fyrir héraðsdómi einungis krafist viðurkenningar kröfu sinnar tiltekinnar fjárhæðar við slit G hf., hefði hún ráðstafað sakarefninu á þann veg að fallið hefði verið frá aðalkröfu í kröfulýsingu auk þess sem A var ekki talin geta haft uppi varakröfuna, enda yrðu samkvæmt ákvæðum 5. þáttar laga nr. 21/1991 og 118. gr. sömu laga ekki hafðar uppi auknar kröfur fyrir dómi frá þeirri sem gerð var í kröfulýsingu. Þar sem A gerði við svo búið ekki lengur nokkra dómkröfu í málinu um annað en málskostnað var því vísað frá héraðsdómi án kröfu.

S, Þ og B stóðu árið 2005 sameiginlega að viðskiptum fyrir milligöngu G hf. um kaup á óskráðu dönsku félagi, V A/S, sem átti fjölda fasteigna til útleigu í Kaupmannahöfn, með því að danskt félag, N A/S, í eigu íslensku félaganna O ehf., H ehf. og B ehf., sem S, Þ og B voru í forsvari fyrir, festi kaup á öllum hlutum í V A/S. Voru kaupin að mestu leyti fjármögnuð með láni frá dótturfélagi G hf. í Lúxemborg. Í framhaldi af kaupunum lenti V A/S í erfiðleikum með afborganir af lánum, en tengdir einstaklingar og lögaðilar höfðu tekist á hendur ábyrgðir á skuldbindingum þess. V A/S var tekið til gjaldþrotaskipta á árinu 2010. Þ og H ehf. lýstu sameiginlega kröfum við slit G hf. sem reistar voru á því að starfsmenn G hf. hafi ekki veitt fullnægjandi upplýsingar í aðdraganda viðskiptanna og hefðu Þ og H ehf. beðið tjón af þeim sökum vegna tapaðra fjárframlaga til kaupanna og skuldbindinga sem enn hvíldu á þeim vegna ábyrgða á lánum í tengslum við kaupin eða rekstur V A/S og dótturfélaga þess. Þ og H ehf. reistu jafnframt kröfur sínar á því að samkvæmt 8. gr. þágildandi laga nr. 33/2003 um verðbréfaviðskipti hefði starfsmönnum G hf. verið óheimilt að bjóða Þ að taka þátt í viðskiptunum. Slitastjórn G hf. hafnaði því að viðurkenna kröfurnar og var úrlausn um ágreining þar að lútandi vísað til héraðsdóms, þar sem komist að sömu niðurstöðu í hinum kærða úrskurði. Í dómi Hæstaréttar voru raktir nánar tilgreindir annmarkar sem verið höfðu á kröfugerð Þ og H ehf. á mismunandi stigum málsins. Að endingu taldi Hæstiréttur, án þess að nokkuð þyrfti frekar að gæta að því hvort Þ og H ehf. kynnu, annað eða bæði, að hafa eignast kröfu í tilefni af áðurgreindum viðskiptum, sem að auki yrði réttilega beint að G hf., að þau hefðu sýnt af sér stórfellt tómlæti um að gera athugasemdir við G hf. vegna þessara verðbréfaviðskipta á meðan enn gæti hafa talist raunhæft að hlutabréf í V A/S hefðu eitthvert verðgildi í viðskiptum, sbr. dóm Hæstaréttar 28. janúar 2014 í máli nr. 719/2013. Með því hefðu Þ og H ehf. brugðist tillitsskyldu sinni gagnvart G hf., sbr. til hliðsjónar dóm réttarins 27. febrúar 2003 í máli nr. 305/2002, og þar með glatað fyrir tómlæti sérhverjum rétti sem þau gætu hafa átt á hendur G hf. af þessu tilefni. Var því þegar af þeirri ástæðu hafnað að viðurkenna kröfur þeirra við slit G hf.

S, Þ og B stóðu árið 2005 sameiginlega að viðskiptum fyrir milligöngu G hf. um kaup á óskráðu dönsku félagi, V A/S, sem átti fjölda fasteigna til útleigu í Kaupmannahöfn, með því að danskt félag, N A/S, í eigu íslensku félaganna O ehf., H ehf. og B ehf., sem S, Þ og B voru í forsvari fyrir, festi kaup á öllum hlutum í V A/S. Voru kaupin að mestu leyti fjármögnuð með láni frá dótturfélagi G hf. í Lúxemborg. Í framhaldi af kaupunum lenti V A/S í erfiðleikum með afborganir af lánum, en tengdir einstaklingar og lögaðilar höfðu tekist á hendur ábyrgðir á skuldbindingum þess. V A/S var tekið til gjaldþrotaskipta á árinu 2010. S og O ehf. lýstu sameiginlega kröfum við slit G hf. sem reistar voru á því að starfsmenn G hf. hafi ekki veitt fullnægjandi upplýsingar í aðdraganda viðskiptanna og hefðu S og O ehf. beðið tjón af þeim sökum vegna tapaðra fjárframlaga til kaupanna og skuldbindinga sem enn hvíldu á þeim vegna ábyrgða á lánum í tengslum við kaupin eða rekstur V A/S og dótturfélaga þess. S og O ehf. reistu jafnframt kröfur sínar á því að samkvæmt samningi þeirra við G hf. um einkabankaþjónustu og á grundvelli 8. gr. þágildandi laga nr. 33/2003 um verðbréfaviðskipti hefði starfsmönnum G hf. verið óheimilt að bjóða S að taka þátt í viðskiptunum. Slitastjórn G hf. hafnaði því að viðurkenna kröfurnar og var úrlausn um ágreining þar að lútandi vísað til héraðsdóms, þar sem komist að sömu niðurstöðu í hinum kærða úrskurði. Í dómi Hæstaréttar voru raktir nánar tilgreindir annmarkar sem verið höfðu á kröfugerð S og O ehf. á mismunandi stigum málsins. Að endingu taldi Hæstiréttur, án þess að nokkuð þyrfti frekar að gæta að því hvort S og O ehf. kynnu, annað eða bæði, að hafa eignast kröfu í tilefni af áðurgreindum viðskiptum, sem að auki yrði réttilega beint að G hf., að þau hefðu sýnt af sér stórfellt tómlæti um að gera athugasemdir við G hf. vegna þessara verðbréfaviðskipta á meðan enn gæti hafa talist raunhæft að hlutabréf í V A/S hefðu eitthvert verðgildi í viðskiptum, sbr. dóm Hæstaréttar 28. janúar 2014 í máli nr. 719/2013. Með því hefðu S og O ehf. brugðist tillitsskyldu sinni gagnvart G hf., sbr. til hliðsjónar dóm réttarins 27. febrúar 2003 í máli nr. 305/2002, og þar með glatað fyrir tómlæti sérhverjum rétti sem þau gætu hafa átt á hendur G hf. af þessu tilefni. Var því þegar af þeirri ástæðu hafnað að viðurkenna kröfur þeirra við slit G hf.

S, Þ og B stóðu árið 2005 sameiginlega að viðskiptum fyrir milligöngu G hf. um kaup á óskráðu dönsku félagi, V A/S, sem átti fjölda fasteigna til útleigu í Kaupmannahöfn, með því að danskt félag, N A/S, í eigu íslensku félaganna O ehf., H ehf. og B ehf., sem S, Þ og B voru í forsvari fyrir, festi kaup á öllum hlutum í V A/S. Voru kaupin að mestu leyti fjármögnuð með láni frá dótturfélagi G hf. í Lúxemborg. Í framhaldi af kaupunum lenti V A/S í erfiðleikum með afborganir af lánum, en tengdir einstaklingar og lögaðilar höfðu tekist á hendur ábyrgðir á skuldbindingum þess auk þess sem HK ehf., sem S, Þ og B fóru fyrir, kváðust hafa lagt V A/S og dótturfélögum þess til verulegar fjárhæðir. V A/S var tekið til gjaldþrotaskipta á árinu 2010. HK ehf. lýsti kröfu við slit G hf. sem reist var á því að starfsmenn G hf. hafi ekki veitt fullnægjandi upplýsingar í aðdraganda viðskiptanna og bæri G hf. skaðabótaskyldu af þeim sökum, ekki aðeins gagnvart kaupendum, heldur einnig sér sem látið hefði af hendi fé af ástæðum sem rekja mætti til kaupanna. HK ehf. reisti jafnframt kröfu sína á því að samkvæmt 8. gr. þágildandi laga nr. 33/2003 um verðbréfaviðskipti hefði starfsmönnum G hf. verið óheimilt að bjóða S, Þ og B að taka þátt í viðskiptunum. Slitastjórn G hf. hafnaði því að viðurkenna kröfuna og var úrlausn um ágreining þar að lútandi vísað til héraðsdóms, þar sem komist að sömu niðurstöðu í hinum kærða úrskurði. Í dómi Hæstaréttar voru raktir nánar tilgreindir annmarkar sem verið höfðu á kröfugerð HK ehf. á mismunandi stigum málsins. Að endingu taldi Hæstiréttur, án þess að nokkuð þyrfti frekar að gæta að því hvort HK ehf. kynni að hafa eignast kröfu í tilefni af áðurgreindum viðskiptum, sem að auki yrði réttilega beint að G hf., að kaupendur V A/S hefðu sýnt af sér stórfellt tómlæti um að gera athugasemdir við G hf. vegna þessara verðbréfaviðskipta á meðan enn gæti hafa talist raunhæft að hlutabréf í V A/S hefðu eitthvert verðgildi í viðskiptum, sbr. dóm Hæstaréttar 28. janúar 2014 í máli nr. 719/2013. Með því hefðu kaupendurnir brugðist tillitsskyldu sinni gagnvart G hf., sbr. til hliðsjónar dóm réttarins 27. febrúar 2003 í máli nr. 305/2002, og þar með glatað fyrir tómlæti sérhverjum rétti sem þeir gætu hafa átt á hendur G hf. af þessu tilefni. Með því að HK ehf. teldi sig geta leitt kröfu sína á hendur G hf. af réttarsambandi hans við kaupendurna, gæti HK ehf. í þeim efnum ekki notið ríkari réttar en þeir. Var því þegar af þeirri ástæðu hafnað að viðurkenna kröfu HK ehf. við slit G hf.

S, Þ og B stóðu árið 2005 sameiginlega að viðskiptum fyrir milligöngu G hf. um kaup á óskráðu dönsku félagi, V A/S, sem átti fjölda fasteigna til útleigu í Kaupmannahöfn, með því að danskt félag, N A/S, í eigu íslensku félaganna O ehf., H ehf. og B ehf., sem S, Þ og B voru í forsvari fyrir, festi kaup á öllum hlutum í V A/S. Voru kaupin að mestu leyti fjármögnuð með láni frá dótturfélagi G hf. í Lúxemborg. Í framhaldi af kaupunum lenti V A/S í erfiðleikum með afborganir af lánum, en tengdir einstaklingar og lögaðilar höfðu tekist á hendur ábyrgðir á skuldbindingum þess. V A/S var tekið til gjaldþrotaskipta á árinu 2010. B og B ehf. lýstu sameiginlega kröfum við slit G hf. sem reistar voru á því að starfsmenn G hf. hafi ekki veitt fullnægjandi upplýsingar í aðdraganda viðskiptanna og hefðu B og B ehf. beðið tjón af þeim sökum vegna tapaðra fjárframlaga til kaupanna og skuldbindinga sem enn hvíldu á þeim vegna ábyrgða á lánum í tengslum við kaupin eða rekstur V A/S og dótturfélaga þess. B og B ehf. reistu jafnframt kröfur sínar á því að samkvæmt samningi B við G hf. um einkabankaþjónustu og á grundvelli 8. gr. þágildandi laga nr. 33/2003 um verðbréfaviðskipti hefði starfsmönnum G hf. verið óheimilt að bjóða B að taka þátt í viðskiptunum. Slitastjórn G hf. hafnaði því að viðurkenna kröfurnar og var úrlausn um ágreining þar að lútandi vísað til héraðsdóms, þar sem komist að sömu niðurstöðu í hinum kærða úrskurði. Í dómi Hæstaréttar voru raktir nánar tilgreindir annmarkar sem verið höfðu á kröfugerð B og B ehf. á mismunandi stigum málsins. Að endingu taldi Hæstiréttur, án þess að nokkuð þyrfti frekar að gæta að því hvort B og B ehf. kynnu, annað eða bæði, að hafa eignast kröfu í tilefni af áðurgreindum viðskiptum, sem að auki yrði réttilega beint að G hf., að þau hefðu sýnt af sér stórfellt tómlæti um að gera athugasemdir við G hf. vegna þessara verðbréfaviðskipta á meðan enn gæti hafa talist raunhæft að hlutabréf í V A/S hefðu eitthvert verðgildi í viðskiptum, sbr. dóm Hæstaréttar 28. janúar 2014 í máli nr. 719/2013. Með því hefðu B og B ehf. brugðist tillitsskyldu sinni gagnvart G hf., sbr. til hliðsjónar dóm réttarins 27. febrúar 2003 í máli nr. 305/2002, og þar með glatað fyrir tómlæti sérhverjum rétti sem þau gætu hafa átt á hendur G hf. af þessu tilefni. Var því þegar af þeirri ástæðu hafnað að viðurkenna kröfur þeirra við slit G hf.

M lýsti skaðabótakröfu við slit G hf., sem einkum var reist á ætlaðri vanrækslu starfsmanna G hf. á að verða við fyrirmælum hans um að selja tiltekin hlutabréf í ágúst 2008 og því að G hf. hefði brotið gegn ákvæðum samninga málsaðila um einkabankaþjónustu með því að festa fé hans í verðbréfum sem ekki voru skráð á markaði. Auk þess hafði M uppi kröfu um viðurkenningu á því að honum væri heimilt að skuldajafna kröfu sinni við kröfu G hf. samkvæmt lánssamningi þeirra, en Í hf. hafði eignast kröfuna með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 14. nóvember 2008 um ráðstöfun eigna og skulda G hf. Slitastjórn G hf. hafnaði kröfum M og vísaði ágreiningnum til úrlausnar héraðsdóms eftir fyrirmælum laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Ágreiningur málsaðila laut einkum að því í fyrsta lagi hvort starfsmenn G hf. hefðu bakað M bótaskyldu með því að fé M hefði verið fest í hlutabréfum í tveimur einkahlutafélögum og einu hlutafélagi sem ekki voru skráð á verðbréfamarkaði. Hæstiréttur vísaði til þess að á grundvelli samninga málsaðila um einkabankaþjónustu hefði G hf. ekki að réttu lagi getað ákveðið einn síns liðs að standa í þágu M að kaupum á óskráðum hlutabréfum. Á hinn bóginn taldi rétturinn að í málinu lægi fyrir að G hf. hefði alltént sent M yfirlit yfir öll þessi viðskipti og að M hefði sýnt af sér stórfellt tómlæti til að gera athugasemdir við G hf. vegna þeirra. Vísað var til þess að slíkt tómlæti gæti haft meiri áhrif á réttarstöðu samningsaðila í verðbréfaviðskiptum en á öðrum sviðum, að virtu eðli slíkra viðskipta. Var M fyrir tómlæti sitt talinn hafa brugðist tillitsskyldu sinni gagnvart G hf. og með því glatað rétti til að hafa uppi skaðabótakröfu á þessum grundvelli. Í öðru lagi deildu aðilar um hvort stofnast hefði til bótaskyldu með því að af hálfu G hf. hefði verið sýslað með fé M á grundvelli tiltekins samnings málsaðila um einkabankaþjónustu án þess að mörkuð hefði verið ákveðin fjárfestingarstefna, en í samningnum var ekki getið um í hvaða hlutföllum viðskiptin mættu vera varðandi einstakar tegundir verðbréfa. Hæstiréttur hafnaði málatilbúnaði G hf. þess efnis að í samningnum hefði átt að felast ótakmörkuð heimild hans við framkvæmd samningsins til ákvarðanatöku um umfang viðskipta með einstakar tegundir verðbréfa. Þrátt fyrir það taldi rétturinn að gæta yrði að því að G hf. hefði staðið að umfangsmiklum viðskiptum í þágu M á grundvelli samningsins um nokkurt skeið og að G hf. hefði sent M yfirlit yfir viðskiptin, án þess að M hefði haft uppi athugasemdir vegna þeirra fyrr en við rekstur þessa máls. Var stórfellt tómlæti M að þessu leyti einnig talið firra hann rétti til hafa uppi skaðabótakröfu á þessum grundvelli. Í þriðja lagi greindi aðila á um hvort starfsmenn G hf. hefðu bakað M bótaskyldu með því að gerðar hefðu verið ráðstafanir um hagsmuni M eins og hann hefði gengist undir að taka frá tilgreindum degi við réttindum og skyldum einkahlutafélags samkvæmt samningi um framvirk kaup á hlutabréfum í G hf., en M bar því við að hann hafi aldrei samþykkt slík aðilaskipti að samningnum. Hæstiréttur hafnaði einnig skaðabótakröfu M á þessum grundvelli, þar sem að virtum atvikum málsins gæti ekki leikið vafi á að M hefði í raun tekið að sér fyrrgreinda skuldbindingu einkahlutafélagsins, jafnvel þótt skjalagerð G hf. í tengslum við skuldaraskiptin hafi verið með endemum. Loks stóð ágreiningur í fjórða lagi um hvort stofnast hefði til bótaskyldu af hálfu G hf. með því að vanrækt hefði verið að fara að fyrirmælum, sem varnaraðili hefði gefið í ágúst 2008, um að seld yrðu hlutabréf hans í fjármálafyrirtækjunum G hf., K hf. og L hf. Talið var sannað að M hefði tilgreindan dag í ágúst 2008 gefið G hf. fyrirmæli um að selja hlutabréfin í fyrrgreindum fjármálafyrirtækjum og að ekki hefði orðið af því að G hf. kæmi bréfunum í verð, en hlutabréfin voru enn í eigu M er þau urðu síðar verðlaus við greiðsluþrot fjármálafyrirtækjanna. Vísað var til þess að sönnur hefðu ekki verið færðar fyrir því að M hefði dregið til baka fyrirmælin um að selja hlutabréfin og að ekki hefði verið á færi M að grípa sjálfur til slíkra aðgerða þar sem bréfin hefðu verið sett G hf. að handveði. Var þessi vanræksla metin G hf. til sakar og hún talin hafa valdið M tjóni er næmi því verði sem G hf. hefði sannanlega upplýst M um að ráðgert væri að fá mætti fyrir hlutabréfin. Krafa M um greiðslu lögfræðikostnaðar var ekki talin eiga sér lagastoð. Þá var skaðabótakrafa M talin njóta stöðu almennrar kröfu í réttindaröð við slitin samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991. Loks var M ekki talið heimilt að beita skaðabótakröfu sinni til skuldajafnaðar við kröfu Í hf. á hendur honum samkvæmt lánssamningi málsaðila, enda hefði skaðabótakrafan ekki orðið til áður en þrír mánuðir voru til frestdags G hf. samkvæmt 1. mgr. 100. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 1. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki.

Í málinu krafðist H viðurkenningar á greiðslu bóta úr stjórnendaábyrgðartryggingu V hf. sem félagið hafði haft hjá S hf. á tímabilinu 23. júní 2008 til 22. júní 2009. Var krafa H reist á því að J, fyrrverandi forstjóri V hf., bæri persónulega bótaskyldu á fjártjóni sem H taldi sig hafa orðið fyrir í tengslum við skuldabréfakaup á árinu 2007. Talið var að lög nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga stæðu því ekki í vegi að S hf. gæti borið fyrir sig ákvæði í skilmálum tryggingarinnar um að krafa á hendur stjórnanda V hf. þyrfti að koma fram á gildistíma hennar og breytti engu í því sambandi þótt H hefði ekki átt aðild að samningi milli V hf. og S hf. um trygginguna, sbr. 4. mgr. 44. gr. laganna. Þá var ekki fallist á það með H að með tveimur erindum, annars vegar til Fjármálaeftirlitsins 18. desember 2008 og hins vegar til úrskurðarnefndar um viðskipti við fjármálafyrirtæki 16. febrúar 2009, hefði H gert kröfu á hendur J eða öðrum stjórnendum bankans, sem vátryggingin tók til, vegna umræddra viðskipta. Var ábyrgðartryggingin því fallin úr gildi þegar H gerði fyrst kröfu á hendur stjórnendum V hf., með erindi til S í apríl 2010 og krafa H of seint fram komin. Voru S hf. og J því sýknuð af kröfu H í málinu.

M lýsti skaðabótakröfu við slit G hf. auk þess sem hann krafðist viðurkenningar á því að honum væri heimilt að skuldajafna kröfu sinni til móts við kröfu samkvæmt lánssamningi aðila, en Í hf. hafði eignast kröfuna með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 14. nóvember 2008 um ráðstöfun eigna og skulda G hf. Slitastjórn G hf. hafnaði kröfum M og var þeim ágreiningi vísað til úrlausnar héraðsdóms í samræmi við ákvæði laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Með hinum kærða úrskurði tók héraðsdómari ekki sjálfstæða efnislega afstöðu til hluta kröfugerðar M með vísan til þess að úr henni hefði verið leyst í öðru máli milli M og Í hf., sbr. dóm Héraðsdóms Reykjavíkur 14. september 2012 í máli nr. E-3196/2010, og lægi því fyrir bindandi úrlausn sakarefnisins að þessu leyti samkvæmt 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þeim dómi hafði verið skotið til Hæstaréttar og með dómi réttarins 18. apríl 2012 í máli nr. 744/2012 var hann ómerktur og málinu vísað heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar á ný. Var því talið að grundvöllur sá sem hinn kærði úrskurður í þessu máli var reistur á væri brostinn og því óhjákvæmilegt að ómerkja hann og vísa málinu heim í hérað til aðalmeðferðar og uppkvaðningar úrskurðar á ný.

Ó lýsti tveimur skaðabótakröfum við slit G hf. sem slitastjórn félagsins hafnaði og var ágreiningi aðila vísað til úrlausnar héraðsdóms. Ó, sem gert hafði samning um einkabankaþjónustu við G hf., hélt því fram að starfsmenn G hf. hefðu valdið honum tjóni með saknæmri háttsemi sinni annars vegar í tengslum við kaup Ó á skuldabréfi útgefnu af L ehf. og hins vegar vegna framvirkra kaupa Ó á skuldabréfi og samnings um gjaldeyrisstýringu sem endað hafi með tapi. Í úrskurði héraðsdóms, sem staðfestur var með vísan til forsendna hans, kom fram að í dómi Hæstaréttar í máli nr. 472/2012 hefði því verið slegið föstu í sambærilegu máli að G hf. hefði brotið gegn 4., 5., 6. og 9. gr. laga nr. 33/2003 um verðbréfaviðskipti í tengslum við útboð skuldabréfa L ehf. Engin rök væru til þess að horfa framhjá fordæmisgildi þess dóms og var því talið sannað að starfsmenn G hf. hefðu valdið Ó tjóni vegna kaupa á umræddu skuldabréfi L ehf. Var því fallist á fyrri skaðabótakröfu Ó eins og hún var sett fram og hún viðurkennd sem almenn krafa við slit G hf. Hins vegar var talið að G hf. hefði sýnt fram á að Ó hafi aldrei greitt þá fjármuni sem hann krafðist bóta fyrir vegna framvirkra kaupa á skuldabréfi og framlags til gjaldeyrisstýringar í tengslum við uppgjör á þeim kaupum og að Ó hefði því ekki orðið fyrir tapi. Var seinni skaðabótakröfu Ó af þeim sökum hafnað. Í málinu hafði G hf. uppi gagnkröfu sem laut að óuppgerðu tapi sem varð á áðurgreindum afleiðuviðskiptum en hluti þeirra skulda hafði verið færður inn í samning um gjaldeyrisstýringu. Var talið, að túlka yrði forsendur áðurgreinds dóms Hæstaréttar á þann veg, að G hafi við gerð samnings um afleiðuviðskipti aðila í þessu máli brotið gegn 4., 5. og 9. gr. laga nr. 33/2003. Var samningurinn af þeim sökum talinn óskuldbindandi fyrir Ó og krafa hans um sýknu af gagnkröfu G hf. tekin til greina.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem felld var úr gildi aðfarargerð sýslumanns, sem gerð var að beiðni S hf. í fasteign G á grundvelli skuldabréfs útgefnu af syni hennar, innan tryggingaréttinda sem G hafði samþykkt að yrðu þinglýst á fasteign hennar. Talið var að skuldabréfið hefði að geyma viðurkenningu á skuld í erlendri mynt og færi því ekki í bága við 14. gr., sbr. 13. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Á hinn bóginn var talið með vísan til þess hvernig staðið hafði verið að greiðslumati sonar G og þeirra skyldna sem hvíldu á S hf. sem fjármálafyrirtæki þegar matið var gert og þess trausts, sem G mátti hafa til vinnubragða fyrirtækisins, að ósanngjarnt væri af S hf. að bera fyrir sig samþykki G á því að veita veðleyfi fyrir tryggingabréfinu. Þá var jafnframt talið að aðstöðumunur hefði verið með aðilum og að atvik sem síðar komu til hefðu einnig gert samþykki G meira íþyngjandi en ella. Var skilyrðum 36. gr. laga nr. 7/1936 til að ógilda samþykkið talið fullnægt og hinn kærði úrskurður því staðfestur um að fella gerðina úr gildi.