Dómstólaleit

Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem kröfu A og B um mannerfðafræðilega rannsókn á grundvelli 15. gr. barnalaga var hafnað. Laut krafan að því að rannsókn skyldi fara fram á því hvort að sonur C væri sonur látins föður A og B en þau höfðu höfðað mál til vefengingar á því. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að drengurinn hefði verið feðraður samkvæmt 2. mgr. 2. gr. barnalaga þar sem foreldrar hans voru í hjúskap þegar hann fæddist. Þá tók rétturinn fram að þeir persónulegu hagir sem fólgnir væru í faðerni barns allt frá fæðingu væru þáttur í einkalífi þess sem varið væri af 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að í ljósi þess að ekki lægi annað fyrir í málinu en einhliða staðhæfingar A og B yrði lagt til grundvallar að hagsmunir sonar C af því að þurfa ekki að þola inngrip með mannerfðafræðilegri rannsókn vægu þyngra en hagsmunir A og B af því að slík rannsókn færi fram. Yrði jafnframt að hafa í huga grunnreglu barnaréttar um að það sem væri barni fyrir bestu skyldi ávallt hafa forgang þegar teknar væru ákvarðanir um málefni barna. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

A og B kröfðust þess að samningur sem þau gerðu við C um að barnavernd C tæki við forsjá barns þeirra yrði felldur úr gildi og þeim falin forsjá barnsins að nýju. Var vísað til matsgerðar dómkvadds sálfræðings um að forsjárhæfni A og B væri alvarlega ábótavant og þess ekki að vænta að á henni yrðu breytingar. Þá hafi komið fram að drengurinn byggi við góðar aðstæður hjá fósturforeldrum sem væru vakandi fyrir þörfum hans og gerðu sér grein fyrir þroskastigi hans og getu. Var því ekki talið að fullnægt væri skilyrðum 3. mgr. 34. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Voru C, D og E því sýknuð af kröfu A og B.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu M um að lögheimili sonar hans og K yrði hjá honum til bráðabirgða, meðan á dómsmáli þeirra um lögheimili drengsins stæði. Var K gert að greiða einfalt meðlag með drengnum, en ekki þóttu efni til að hrófla við því fyrirkomulagi sem verið hafði á umgengni K við hann.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem faðernismáli A á hendur M var vísað frá dómi, þar sem ekki var uppfyllt skilyrði 1. mgr. 10. gr. barnalaga nr. 76/2003.

M krafðist þess að samningur hans við K um skilnaðarkjör yrði felldur úr gildi. Var krafa M reist á því að samningurinn hefði verið bersýnilega ósanngjarn auk þess sem ákvæði hans um meðlag í formi eingreiðslu væri í andstöðu við ákvæði barnalaga nr. 76/2003. Hvorki var talið að lög bönnuðu að kveða á í samningi milli hjóna að meðlag umfram einfalt meðlag skyldi greiðast með fúlgufé né að aðstæður hefðu verið með þeim hætti að ógilda bæri samninginn á grundvelli 2. mgr. 95. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 eða 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að ekki væru efni til að verða við kröfu hvors málsaðila um sig um forsjá sona þeirra til bráðabirgða. Jafnframt var staðfest að umgengni M við drengina skuli vera aðra hvora viku frá síðdegi á fimmtudegi til mánudagsmorguns. Hins vegar var talið að M hefði í verki fallist á tillögu K um umgengni á sumarleyfistíma og var sá hluti kröfu hennar tekinn til greina. Þá var fallist á kröfu K um að ekki væru efni til að ákveða varnaraðila sérstaka umgengni við drengina tvívegis, eina viku í senn, á tímabilinu 1. nóvember 2008 –2009.

H, sem fædd var 1985 og var fötluð af völdum tilgreinds sjúkdóms og var þroskaheft, flogaveik og með einkenni einhverfu, hóf árið 1991 nám í skólanum M í sveitarfélaginu S. Stundaði hún nám í þeim skóla og síðar skólanum V í sama sveitarfélagi fram til ársins 2000. Í máli þessu krafði H sveitarfélagið S um miskabætur á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga. Lýsti hún ýmsum atvikum í samskiptum við skólayfirvöld S frá 1995 til 2000 og taldi að í allri þargreindri framgöngu þeirra hefði falist alvarlegt viðvarandi einelti og ólögmæt meingerð í sinn garð. Einkum vísaði hún í þeim efnum til tímabundinnar brottvísunar úr skólanum V snemma árs 2000, synjunar skólans um að veita henni skólavist í ágúst sama ár og tilkynningar skólaskrifstofu S í október það ár um að skólinn gæti ekki veitt henni viðtöku. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að gögn málsins sýndu að um langt skeið hefði ríkt grundvallarágreiningur milli stjórnenda grunnskóla S og sérfræðinga á þeirra vegum annars vegar og foreldra H hins vegar um tilhögun kennslu hennar. Skólayfirvöld töldu ekki unnt að veita H kennslu við hæfi í heimaskóla sökum mikillar fötlunar hennar og að hag hennar væri betur borgið í sérskóla. Foreldrar H töldu hins vegar að hvað sem þessu mati liði ætti hún ótvíræðan rétt á að stunda nám í almennum grunnskóla og gætu þau ein sem forráðamenn hennar tekið ákvörðun um hvort sótt yrði um vist í sérskóla. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að þrátt fyrir meginregluna í 3. mgr. 37. gr. laga nr. 66/1995 um grunnskóla um að nám fatlaðra nemanda fari fram í heimaskóla væri ljóst af athugasemdum með frumvarpi til grunnskólalaga að fötlun nemanda kynni að vera slík að hann gæti ekki stundað nám í almennum grunnskóla. Mat á því hvort barn fengi notið kennslu við sitt hæfi í heimaskóla ætti samkvæmt fyrrgreindu ákvæði bæði undir foreldra þess og kennara og aðra sérfræðinga. Það fælist í forsjárskyldum foreldra sbr. nú 28. gr. barnalaga nr. 76/2003 að afla barni sínu lögmæltrar fræðslu og ráða persónulegum högum þess og því væri það á þeirra valdi og ábyrgð að sækja um skólavist fyrir barn í sérskóla á sama hátt og það væri almennt á valdi þeirra og ábyrgð að innrita barn í skóla, sbr. 6. gr. laga nr. 66/1995. Þessum skyldum bæri foreldrum að gegna svo sem best henti hag barnsins. Þau væru þannig bundin við ákvarðanir í þessum efnum að taka tillit til mats sérfræðinga á vegum skólayfirvalda um hvað barni væri fyrir bestu. Áttu foreldrar H því ekki fortakslausan rétt á að hún nyti aðgangs að almennum grunnskóla í heimabyggð. Þegar gerðir S væru metnar í ljósi þessa var ekki talið að H hefði tekist að sýna fram á að fullnægt væri skilyrði 26. gr. skaðabótalaga varðandi þær ákvarðanir skólayfirvalda S sem H taldi að í hefði falist ólögmæt meingerð gegn frelsi hennar friði, æru eða persónu. Var sveitarfélagið S því sýknað af kröfum H.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að ekki væru efni til að fella niður sameiginlega forsjá K og M með því að fela hana öðru þeirra á meðan mál um forsjá sona þeirra til frambúðar væri til meðferðar fyrir dómi. Talið var að lögheimili beggja drengjanna ætti að vera hjá M þar til leyst hefði verið úr málinu, en að K ætti að njóta nánar tilgreinds umgengnisréttar.

A krafðist miskabóta á þeim grundvelli að málsmeðferð barnaverndarnefndar R hefði brotið gegn réttindum hennar samkvæmt stjórnsýslulögum og stjórnarskrárbundnum rétti hennar til friðhelgi einkalífs og fjölskyldu. Talið var að nefndin hefði ekki gætt andmælaréttar A sem skyldi við málsmeðferð á árinu 2002, en að aðrir annmarkar væru ekki á meðferð málsins þannig að skilyrði skaðabótalaga til greiðslu miskabóta væru uppfyllt. Ekki var talið unnt að líta framhjá því að A hefði með ýmsum hætti torveldað rannsókn málsins og tálmað umgengni dóttur sinnar við föður. Þá var ekki fallist á að samskipti starfsmanna R við A hefðu verið meiri en tilefni var til þannig að í þeim fælist brot gegn friðhelgi einkalífs, heimilis eða fjölskyldu hennar. Var R því sýknað af kröfu hennar.

M og K deildu um forsjá dóttur sinnar. Tekið var fram að þegar barnið fæddist hafi foreldrarnir hvorki verið gift né í sambúð og hafi K því farið ein með lögbundna forsjá stúlkunnar, sbr. 2. mgr. 30. gr. barnalaga nr. 20/1992, en ákvörðun um hvort breyta skuli forsjá sem reist sé á því lagaákvæði ráðist að nokkru leyti af öðrum atriðum en þegar forsjáin eigi sér aðra stoð. Var talið að þótt M hafi að áliti dómkvaddra matsmanna verið betur fær en K til að fara með forsjá barnsins og að hann hafi búið við meiri stöðugleika en K, meðal annars varðandi atvinnu og búsetu, nægi það ekki samkvæmt 3. mgr. 35. gr. laga nr. 20/1992 til að knýja fram breytingu á forsjánni, enda gáfu gögn málsins, þ.m.t. niðurstaða dómkvaddra matsmanna, ekki annað til kynna en að K hafi séð vel um barnið og væri hæf til að búa því nauðsynlegt öryggi.

K varð fyrir slysi í starfi sínu hjá F ehf. Í málinu var deilt um hvort vátryggingarfélaginu S hf. hafi á grundvelli 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga verið rétt að draga frá bótum K fyrir varanlega örorku eingreiðsluverðmæti barnalífeyris til hans samkvæmt lögum um almannatryggingar, en skattyfirvöld höfðu farið þannig með barnalífeyri að hann teldist ekki til skattskyldra tekna. F ehf. var sýknað af aðalkröfu K sem var reist á því að eingreiðsluverðmæti barnalífeyris bæri ekki að draga frá bótunum vegna tilgangs barnalífeyris. Talið var að fylgja yrði þeirri almennu reglu við ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku samkvæmt 4. mgr. 5. gr. að eingreiðsluverðmæti þess, sem tjónþoli ætti rétt til úr almannatryggingum, kæmi aðeins að 2/3 hlutum til frádráttar bótum þegar um væri að ræða tekjuskattskyldan lífeyri, sem greiddist ekki í einu lagi. Þrátt fyrir að barnalífeyrir hafi ekki verið talinn til skattskyldra tekna krafðist K þess að eingreiðsluverðmætið kæmi ekki að fullu til frádráttar þar sem enn ætti eftir að taka tillit til áhrifa af því að hann færi á mis við hagræði af því að fá bætur að fullu greiddar í einu lagi en hluti þeirra kæmi í formi barnalífeyris sem myndi dreifast á mánaðarlegar útborganir um fjölda ára úr almannatryggingum. Ekki var talið fært að fella efnisdóm á þessa kröfu K, en að engu leyti hafði verið rakið af hendi hans hver þau atriði væru önnur en tekjuskattfrelsi bótanna, sem gætu búið að baki því að bætur fyrir varanlega örorku sættu lækkun vegna hagræðis tjónþola af eingreiðslu þeirra, og enn síður hvert væri reikningslegt vægi slíkra atriða. Var varakröfu F ehf. því vísað frá héraðsdómi.

M og K deildu um forsjá fimm ára dóttur sinnar, B. Talið var mikilvægt eftir það umrót og þá erfiðleika í samskiptum aðila, sem B hafði mátt búa við, að ró skapaðist um hana og hún fengi að búa við stöðugleika. Öryggi og festa virtist hafa ríkt í lífi hennar síðastliðið eitt og hálft ár sem hún hafði búið hjá K. Á þessum tíma virtist B hafa náð ágætu jafnvægi og ekki annað komið fram en að henni liði vel í dag og dafnaði vel. Því yrði ekki séð að breyting á umhverfi og aðstæðum yrði henni til góðs. Þegar litið væri til framangreinds og ungs aldurs B yrði að telja hagsmunum hennar betur borgið fengi móðir forsjá hennar. Var K því falin forsjá B.

M höfðaði mál á hendur K til að fá sér dæmda forsjá dóttur þeirra A, sem er fædd 1992, en M hafði þá farið óslitið með forsjá hennar frá 1995, í samræmi við skilnaðarsamkomulag frá því ári. Í héraðsdómi var krafa M tekin til greina og lá fyrir að lögheimili A hafi verið flutt til M eftir uppkvaðningu héraðsdóms og hún hafi verið búsett hjá honum síðan. Í matsgerð kom fram að A vildi afdráttarlaust búa hjá M og ekki yrði merkt á máli hennar að hún væri að tjá annað en sína eigin afstöðu. Ekki hafði verið hnekkt þeirri niðurstöðu dómkvadds matsmanns að M jafnt sem K væri hæfur til að fara með forsjánna, svo og að hvorugt þeirra hefði yfirburðastöðu í þeim efnum í samanburði við hitt. Var héraðsdómur því staðfestur um forsjá M.

X var ákærður fyrir fíkniefnalagabrot. Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu X og með vísan til 3. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991 var jafnframt staðfest að hann skyldi sæta fangelsi í tvo mánuði. Hins vegar var dráttur við rannsókn málsins og meðferð þess hjá ákæruvaldi ekki talinn svo verulegur að hann réttlætti að refsingin yrði bundin skilorði, svo sem gert hafði verið í héraði.

Heimild brast til kæru K á úrskurði héraðsdóms þar sem kröfu hennar um að tekin yrði ákvörðun um bráðabirgðaforsjá dóttur hennar og M var hafnað. Var málinu því vísað sjálfkrafa frá Hæstarétti.

K, sem búsett er í Bandaríkjunum, krafðist þess að henni yrði heimilað að fá barn hennar og M tekið úr umráðum hans með beinni aðfarargerð þar sem hann hefði haldið barninu hér á landi með ólögmætum hætti, sbr. 11. gr. laga nr. 160/1995 um viðurkenningu og fullnustu erlendra ákvarðana um forsjá barna, afhendingu brottnuminna barna o.fl. Talið var að hald M á barninu hefði farið gegn forsjárrétti K samkvæmt bandarískum lögum en barnið var búsett þar í landi áður en það kom hingað til lands. Þá var í Hæstarétti tekið fram að umrætt hald væri skýlaust brot á forsjárrétti K samkvæmt samkomulagi aðilanna sem gert var hér á landi við skilnað þeirra að borði og sæng. Var því fallist á kröfu K um innsetningargerð en frestur M til að afhenda barnið þótti hæfilega ákveðinn einn mánuður frá uppsögu dómsins.

M krafðist þess að fá barn hans og K, sem hún hafði flutt frá Mexíkó án samráðs við hann, tekna með beinni aðfarargerð úr umráðum hennar. Hélt M því fram að þessi háttsemi K hefði verið ólögmæt í skilningi 11. gr. laga nr. 160/1995 um viðurkenningu og fullnustu erlendra ákvarðana um forsjá barna, afhendingu brottnuminna barna o.fl., þar sem þau hefðu frá fæðingu barnsins farið sameiginlega með forsjá þess. Í Hæstarétti var talið að ekki væri upplýst um forsjárrétt M, sem hafði verið í óskráðri sambúð með K, hvorki á Ítalíu né í Mexíkó og því ekki unnt að taka afstöðu til þeirrar fullyrðingar hans að K hefði brotið gegn forsjárrétti hans þegar hún fór frá Mexíkó með barnið til Íslands. Væri því ekki nægilega í ljós leitt að barnið hefði verið flutt hingað til lands með ólögmætum hætti í skilningi 11. gr. laga nr. 160/1995, sbr. 3. gr. Haagsamningsins. Var því ekki fallist á kröfu M.

Héraðsdómur hafði dæmt M forsjá fjögurra barna málsaðila en fyrir Hæstarétti snérist ágreiningur aðeins um forsjá tveggja yngri barnanna þar sem samkomulag hafði tekist með aðilum um sameiginlega forsjá þeirra eldri. Börnin höfðu frá samvistarslitum aðila árið 2001 átt lögheimili hjá K. Talið var, með vísan til þess að breyting hafi orðið til batnaðar á högum K og barnanna frá því að héraðsdómur gekk og meiri stöðugleiki kominn í líf þeirra, að það hefði minnsta röskun í för með sér fyrir börnin að þau yrðu áfram saman hjá henni.

Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um að K skyldi fara með forsjá tveggja barna málsaðila og var sú niðurstaða byggð á mati tveggja dómkvaddra matsmanna. Ekki þóttu efni til að fallast á ómerkingarkröfu M þótt héraðsdómari hefði ekki kallað sérfróða meðdómendur til setu í dóminum.

Í héraðsdómi, sem skipaður var sérfróðum meðdómendum, var M fengin forsjá beggja barna málsaðila. Byggðist niðurstaðan meðal annars á matsgerð dómkvadds matsmanns. Eftir uppkvaðningu héraðsdóms aflaði K einhliða álits sérfræðings um álitaefnið og lagði fyrir Hæstarétt. Var talið að þótt vissar ályktanir héraðsdóms um atriði, sem vörðuðu heilsufar K, kynnu að virtu fyrrnefndu áliti sérfræðingsins að orka tvímælis, fengi það ekki breytt þeirri heildarniðurstöðu um forsjá barnanna, sem þar væri komist að með ítarlegum rökum. Niðurstaða héraðsdóms var því staðfest.

Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um að M skyldi fara með forsjá tveggja barna málsaðila.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að vísa faðernismáli X á hendur Y sjálfkrafa frá héraðsdómi þar sem skilyrðum 89. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til birtingar stefnu í Lögbirtingablaði var ekki fullnægt.

Hæstiréttur staðfesti úrskurð héraðsdóms þar sem barnaverndarnefnd var heimilað að vista A, son M og K, á meðferðarheimili.

K og M deildu um forsjá drengs sem þau áttu saman. Niðurstaða héraðsdóms var byggð á ítarlegri skýrslu sálfræðings og talið drengnum fyrir bestu að M yrði falin forsjá hans. Ekkert væri fram komið sem benti til þess að umtalsverð röskun hefði orðið á högum barnsins þótt aðstæður M hefðu breyst frá uppsögu héraðsdóms en engin ný gögn lágu fyrir um hagi og aðstæður K í Danmörku þar sem hún væri búsett. Var niðurstaða héraðsdóms um að M hefði forsjá drengsins því staðfest.

K og M deildu um forsjá tveggja dætra þeirra. Tekið var fram að niðurstaða héraðsdóms væri einkum reist á ítarlegri skýrslu sálfræðinga sem töldu báða foreldrana hæfa til að fara með forsjá barnanna en K hafa meiri getu til að uppfylla eða koma til móts við tilfinningalegar þarfir þeirra. Enn fremur væri samband dætranna við K nánara og sterkara og hefðu þær báðar látið í ljós þá ósk að fá að búa hjá henni, en þær væru á þrettánda og sextánda ári. Þá yrði ekki annað séð en að K hefði reynt að bregðast við sálrænum erfiðleikum eldri dótturinnar, sem höfðu komið fram á meðan á hjúskap þeirra M og K stóð, með eðlilegum hætti. Var niðurstaða héraðsdóms um að K hefði forsjá dætranna því staðfest.

M kærði úrskurð héraðsdóms þar sem fallist var á beiðni K um að dómkvaddur yrði matsmaður til að vinna sérfræðilega álitsgerð í máli þar sem M og K deildu um forsjá barns. Úrskurður héraðsdóms var staðfestur með vísan til forsendna hans.

K og M, sem áttu saman dreng og stúlku, deildu um forsjá drengsins. Fallist var á með K, sem hafði forsjá stúlkunnar, að það væri almennt séð æskilegt að systkinin myndu búa og alast upp saman jafnframt sem sá eindregni vilji drengsins til að búa hjá föður, sem lýst væri í héraðsdómi, væri samkvæmt viðbótar sálfræðimati ekki eins sterkur og þar mætti ætla. Hitt væri víst að drengurinn vildi ógjarnan gera upp á milli foreldra sinna. Þegar litið væri til tengslaprófs þess sem í héraðsdómi greindi sæist að drengurinn hefði sterk jákvæð tengsl við föður sinn. Ekki væri annað leitt í ljós en að faðirinn hefði tíma og svigrúm til þess að annast son sinn, þeir væru góðir félagar með sameiginleg áhugamál og liði vel saman. Þegar þetta væri virt, svo og hitt, að aldursmunur væri á systkinunum, þótti verða að fallast á með héraðsdómi að ekki ætti að vega þyngra í málinu að systkinin yrðu ekki aðskilin, enda væri jafnframt litið til þeirra rúmu umgengni sem þau myndu hafa og þyrftu að hafa hvert við annað og foreldra sína. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um að M hefði forsjá drengsins.

Krafa K um dómkvaðningu matsmanns í tilefni af áfrýjun hennar á máli þar sem hún deildi við M um forsjá barnsins X, var tekin til greina.

K krafðist að sér yrði dæmd forsjá barnanna X, 10 ára, og Y, 7 ára, til átján ára aldurs þeirra en M hafði farið með forsjána í tæplega tvö ár samkvæmt samningi þeirra í milli sem gerður var vegna tímabundins vanda K. Tekið var fram að það væri mat þeirra sálfræðinga sem hefðu komið að málinu að báðir foreldrar væru hæfir til að fara með forsjá barnanna. Talið var að félagslegar aðstæður móður væru góðar en hún væri í hjúskap með manni sem börnunum virtist líka vel og byggi í sömu íbúð og börnin voru í áður en þau fluttu til föður. Þá væri hún heimavinnandi og hefði því nægan tíma til að hugsa um börnin. Félagslegar aðstæður föður væru hins vegar nokkuð ótryggar en sambúðarkona hans annaðist börnin að mestu leyti þar sem vinnudagur hans væri langur. Væru tengsl barnanna mun sterkari við móður en föður auk þess sem það væri eindreginn vilji telpunnar sem er 10 ára gömul að búa hjá móður. Þá væru tengsl systkinanna sterk og ekki ráðlegt að skilja þau að. Við flutning til móður myndu börnin fara á sitt gamla heimili í umhverfi sem þau þekktu vel og ættu þar vini og leikfélaga auk þess sem telpan myndi fara í sinn gamla skóla og væri engin ástæða til að ætla að hún myndi ekki fá þar þann stuðning sem hún þyrfti við námið. Enn fremur byggju foreldrar K í næsta nágrenni en þeir hefðu veitt K og börnunum mikinn og góðan stuðning. Þegar litið væri til alls þessa yrði að telja að þær breytingar hefðu orðið á aðstæðum móður að skilyrðum 1. mgr. 35. gr. barnalaga nr. 20/1992 um breytingu á forsjá væri fullnægt og hagsmunum og þörfum barnanna væri best borgið með því að fela henni forsjá þeirra, sbr. 2. mgr. 34. gr. barnalaga. Hins vegar væri afar mikilvægt að börnunum yrði tryggður rúmur umgengnisréttur við föður sinn.

Aðilar deildu um forsjá barns. Í héraði lagði M fram yfirlýsingu sína þar sem fram kom að hann væri samþykkur því að Barnaverndarnefnd Reykjavíkur fæli nafngreindum hjónum varanlegt fóstur dóttur hans, svo og að þau færu með forsjá hennar. Í tengslum við þetta lýsti lögmaður, sem fór með málið fyrir M í héraði, þeirri skoðun að M ætti ekki lengur að eiga aðild að því, þar sem framangreind yfirlýsing hans fæli í sér forsjársamning, sem leiddi til aðildarskorts hans. Upp frá þessu var ekki sótt þing af hálfu M en málið rekið áfram milli stefndu. Talið var að samkvæmt 4. mgr. 96. gr. laga um meðferð einkamála hafi M að svo búnu ekki getað áfrýjað héraðsdómi nema með gagnáfrýjun, en endurskoðunar hafi hann getað leitað á dóminum með endurupptöku málsins í héraði. Því hafi brostið skilyrði til málskots M og var málinu vísað sjálfkrafa frá Hæstarétti.

Aðilar deildu um upphafstíma dráttarvaxta á bætur sem stefndi VÍS greiddi X fyrir missi framfæranda vegna andláts barnsmóður hans, A, sem lést í bifreiðaslysi í september 1996. VÍS hafði áður hafnað bótaskyldu þar sem ekki þætti unnt að fullyrða á grundvelli fyrirliggjandi gagna að X og A hafi verið í sambúð þegar A lést. Lagði X fram frekari gögn til staðfestingar á sambúð hans og A fyrir tjónanefnd vátryggingarfélaganna, sem lagði til 15. febrúar 2000, að fallist yrði á rétt X til bóta. VÍS hafnaði enn bótaskyldu og fór X með málið fyrir úrskurðarnefnd í vátryggingamálum, sem staðfesti niðurstöðu tjónanefndar. Með dómi Hæstaréttar 1. mars 2001 í forsjármáli, sem foreldrar A höfðuðu á hendur X, var á það fallist að X hafi verið í sambúð með A þegar hún lést, en kröfur foreldra A byggðust á því að svo hefði ekki verið. Að gengnum þeim dómi greiddi VÍS lágmarksbætur til X samkvæmt 13. gr. skaðabótalaga. Hæstiréttur taldi að X hafi ekki sýnt nægilega fram á að hann hafi verið í sambúð með A þegar hún lést fyrr en hann lagði erindi sitt, ásamt gögnum til staðfestingar sambúðinni, fyrir tjónanefnd vátryggingarfélaganna, sem nefndin tók afstöðu til 15. febrúar 2000. Þótti X því eiga rétt til dráttarvaxta af kröfu sinni frá 15. mars 2000, þegar mánuður var liðinn frá þeim degi er tjónanefnd komst að niðurstöðu sinni. Var með þessu hvorki fallist á aðalkröfu X né varakröfu. Þótti 1. mgr. 111. gr. laga um meðferð einkamála ekki standa í vegi fyrir að X yrði dæmd sú fjárhæð sem af þessari niðurstöðu leiddi, enda sýnilegt að í heild yrði krafan lægri í þessari mynd en næmi heildarfjárhæð aðalkröfu eða varakröfu þegar tillit hefði verið tekið til áfallinna vaxta.

Hæstiréttur staðfesti úrskurð héraðsdóms þar sem leyst var úr kröfum aðilanna um málskostnað og þeim ákveðinn gjafsóknarkostnaður í máli R á hendur Ó, sem var að öðru leyti lokið með dómsátt.

M og K slitu hjúskap haustið 1999 og bjó yngri sonur þeirra hjá K en sá eldri hjá M. Í nóvember 1999 höfðaði K mál og krafðist forsjár beggja drengjanna. Gerðu aðilar með sér sátt um að M færi með forsjá eldri drengsins og K með forsjá yngri drengsins til bráðabirgða meðan málið væri til meðferðar í héraðsdómi. Fyrir héraðsdómi lá álitsgerð sálfræðings frá apríl 2000 og matsgerð tveggja sálfræðinga frá nóvember 2000, sem komust að þeirri niðurstöðu, að báðir foreldrar væru hæfir til að hafa forsjá drengjanna. Héraðsdómur, sem skipaður var sérfróðum meðdómendum, komst að þeirri niðurstöðu, að hagsmunum barnanna væri best borgið með því að K hefði forsjá þeirra beggja. Fyrir Hæstarétti krafðist M forsjár eldri drengsins, sem var tæplega 12 ára, en ekki var lengur ágreiningur um forsjá þess yngri. Fyrir Hæstarétt var lögð matsgerð dómkvadds sálfræðings frá 27. febrúar 2002. Þar kom fram að vilji eldri drengsins stóð eindregið til þess að vera hjá M og að drengurinn væri ákveðinn sjálfstæður einstaklingur, sem vildi fara sínu fram. Samband hans við föður sinn var náið og gott, honum gekk vel í skóla og átti góða vini. Þegar litið var til aldurs drengsins og eindregins vilja hans að búa hjá föður sínum og mið tekið af persónuleika og skapsmunum hans, þótti það hafa minnsta röskun í för með sér fyrir hann að dveljast áfram á heimili M en hann hafði verið í umsjá M frá samvistaslitum foreldranna haustið 1999. Sú skipan ásamt rúmri umgengni við móður og bróður þótti vera best til þess fallin að tryggja velferð hans. Væri því hagsmunum og þörfum drengsins best borgið með því að fela M forsjá hans. Vegna hins ólíka menningarheims, sem fjölskylda M var frá, þótti þó afar mikilvægt að stuðla að sem mestri umgengni við hana. Aðfinnsluvert þótti hve meðferð málsins hafði dregist í héraði.

M og K deildu um forsjá dóttur sinnar, fæddrar 1999. M krafðist þess að héraðsdómur yrði ómerktur og málinu vísað heim í hérað, þar sem málsmeðferð fyrir héraðsdómi hefði verið áfátt. Ekki voru taldar nægar ástæður til heimvísunar. Var talið að tilvera barnsins hjá K myndi einkennast af meiri stöðugleika en vera myndi hjá M við núverandi aðstæður, en M hafði hvorki atvinnu né eigið húsnæði. Þá var litið svo á að það raskaði stöðu barnsins að taka það úr umsjá móður sinnar og frá systkinum sínum. Var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að K færi með forsjá barnsins.

M og K deildu um forsjá barna sinna. Í samráði við lögmenn aðila var sálfræðingurinn Þ dómkvaddur til að meta hæfni aðila til að fara með forsjá barnanna. Þegar kom að því að aðalmeðferð skyldi fara fram óskaði M eftir því að dómkvaddir yrðu yfirmatsmenn. Með hliðsjón af því meðal annars að aðilar höfðu ekki treyst sér til að lýsa gagnaöflun lokið og að málið hafði fyrst og fremst dregist meðan beðið var eftir matsgerð Þ var krafa M ekki talin vera of seint fram komin.

M og K deildu um forsjá fjögurra barna sinna. Í héraði varð að lokum ekki ágreiningur um að M fengi forsjá X, fæddrar 1987, og Y, fædds 1993. Bæði áfrýjuðu fyrir sitt leyti þeirri niðurstöðu héraðsdóms að M skyldi auk þess fá forsjá Z, fædds 1996, en K forsjá Þ, fædds 1989. Við úrlausn málsins var höfð hliðsjón af skýrslu dómkvadds sálfræðings sem komist hafði að þeirri niðurstöðu að M og K væru bæði hæf en í samanburði væri M hæfara foreldri. Þar sem talið var að það myndi raska mjög stöðu Z að taka hann úr umsjá M og úr þeim systkinahópi sem hann hafði verið bundinn og að sú röskun yrði honum mjög í óhag, var það álitið Z fyrir bestu að vera áfram hjá M. Fallist var á það með M að sömu sjónarmið ættu að gilda um Þ, en tekið var fram að miðað væri við að gott samband héldist við K og umgengni yrði komið í fast horf. Samkvæmt þessu var M dæmd forsjá Z og Þ.

M höfðaði mál á hendur K og krafðist forsjár B, sonar þeirra. Svo fór að gerð var dómsátt milli þeirra þess efnis, að forsjá B fluttist frá K til M, en óleyst var úr ágreiningi um málskostnað. Talið var óhjákvæmilegt að líta svo á, að K hefði með dómsáttinni tapað málinu í öllu verulegu. Samkvæmt meginreglu 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 varð því til samræmis að dæma K til greiðslu málskostnaðar.

M krafðist þess að samningi hans við K um að hún færi með forsjá X dóttur þeirra yrði breytt og hún falin honum. Þegar aðstæður aðila voru metnar í heild og sérstaklega litið til þeirra uppeldisskilyrða sem X voru búin á heimili K, þótti einsýnt að það væri X fyrir bestu að forsjá hennar yrði breytt og krafa M tekin til greina. Var þá jafnframt við það miðað að gott samband héldist við K og umgengni yrði komið í fast horf. Tekið var fram að héraðsdómara hefði verið rétt, eins og málið lá fyrir, að kalla til sérfróða meðdómsmenn. Þá var með vísan til 1. mgr. 34. gr. barnalaga að því fundið hversu málið hafði dregist í meðförum aðila.

M höfðaði mál á hendur K og krafðist þess honum yrði dæmd forsjá barns málsaðila. Krafðist M þess síðar að málið yrði fellt niður og stóð því óhögguð sú skipan að K færi með forsjá barnsins. M kærði úrskurð héraðsdóms um málskostnaðarágreining aðila, þar sem honum var, að kröfu K sem naut gjafsóknar í héraði, gert að greiða í ríkissjóð 200.000 krónur í málskostnað samkvæmt 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, enda hefði hann með rekstri málsins ekki náð kröfum sínum fram. Var þessi niðurstaða héraðsdóms staðfest og M gert að greiða K 75.000 krónur í kærumálskostnað.

M og K deildu um forsjá tveggja barna sinna, X, 12 ára, og Y, 6 ára. Töldust báðir aðilar hæfir til að fara með forsjá barnanna. Með hliðsjón af því sem upplýst var um vilja X sjálfrar, nálægðar milli heimila málsaðila og þess að ekkert í álitsgerðum sálfræðinga mælti gegn því að við ákvörðun forsjár X yrði tekið tillit til óska hennar, sbr. 4. mgr. 34. gr. barnalaga nr. 20/1992, var dæmt að M skyldi hafa forsjá X en tekið fram að mikilvægt væri að X fengi notið rúmrar og sveigjanlegrar umgengni við K. Þá var, með hliðsjón af því sem fyrir lá í málinu um hagi Y og K, staðfest niðurstaða héraðsdóms um að K skyldi fara með forsjá Y.

Við skilnað M og K ákváðu franskir dómstólar að forsjá barnsins X skyldi vera sameiginleg en föst búseta þess var ákveðin hjá K í Frakklandi. Kom X til Íslands í júlí 2001 til umgengni við M en sneri ekki aftur til K á þeim tíma sem áður hafði verið kveðið á um. Krafðist K að henni yrði heimilað að fá X tekinn úr umráðum M og afhentan sér með beinni aðfarargerð. Með vísan til Evrópusamnings um viðurkenningu og fullnustu ákvarðana varðandi forsjá barna og endurheimt forsjár barna og laga nr. 160/1995 þótti ljóst að dómstólum á Íslandi bæri að fallast á kröfu K og koma fram fullnustu ákvörðunar um forsjá X. Ekki þótti unnt að synja um afhendingu X á grundvelli 1. tl. 7. gr. laganna, sbr. 1. tl. 1. mgr. 10. gr. Evrópusamningsins. Fellt var niður ákvæði hins kærða úrskurðar um greiðslu málskostnaðar K úr ríkissjóði.